r r r r tjjj r r { i.jr if ft f « r f

irrrrrrrr

r r

r

r i r t s uuiu(t e a j«

i f i t •_•

r f r f,i i i i i uiii r r r r r r r n t t i u i 1 1 i i i i i r r r r f r f r i i r n i n ! * h •

r r r r r r i f ( i t i t i s i.c.t.e i a s r r -----------

r r

8j&

i I

r r f f r r i i iin t i it t i

. rrirrrrtifiiiiniiiii

r r r f f f r r f i I MJMJUM-M-1 • *

rrrrrrrrr r MJJM.M .M**.1,*.1, .

t^VtV«sy«vAWiM«ftC4&y «v«v«v»Viy*y«yw«wAy*

tilt t t ,t i :t i Ji jqi . ji Jl i JUUUOQUU^. ccttttcrt ft i t tijjjjf

itiiiil ■• jori jOJMLCM.1 J1* I J JL

t nittii *JWJ&jkJlJUMJUQLMjrM.A

t i t t m jtjt 1JOI Js^iuiJOLtJO : tit _t , i je 1 1 .. b._ t t t - 1 _ i tjtif J :t ji. iJi

m

F*W»W.V,Y

Mw,v

it ttiiiMii

I .1 t ill *.Jt,.Jt ill £^.l.lMS

t ijimftlVi!^^^ s . t :%:%

*J*3QQtfi2f

i Jt ! it it m i n jr i^r.© * » » ■■• JtjiiJt*« t v ijmcn i \ajM-v JUUUU1 ojtji t • i j niiiitiiiiii f c * i.i t i i * t

x.:xxx% i jooi ;iJi ji iijt »mh J mm • m « « i

. * *. 11 U L t 1 1 ( t I I I t 1 t It i i I I

tXJLX'X XJL.XJ^MM .■]|JI;!*:*Ji.^i:« 1 J 111 I i

1 t t L '1 1 1 I

11 JLrJt ! X tlllllHIMIIiniS

- . . .. - _ - - . - - - f t 1 1 1 « I M

I t i I f I i i

. i c r r t t ! i

I I I t I I !

%%:% x x mx:mji njt mm "K i i i i n h < i i jimi i i 1 1 i \ i « I i i i i i t

k & A 4 \ 1 A I i I t t I i I

i—1 * * « t iff

5*££

THE WHOLE WORKS

OF ROGER ASCHAM,

NOW FIRST COLLECTED AND REVISED, WITH A LIFE OF THE AUTHOR;

BY THE

REV. DE GILES,

FORMERLY FELLOW OF C.C.C., OXFORD.

VOL. II.

LETTERS CONTINUED, AND TOXOPHILUS

LONDON:

JOHN RUSSELL SMITH,

SOHO SQUARE. 1864.

PRINTED BY BOWDEN AND BRAWN,

13, PRINCES STREET, LITTLE QUEEN STREET,

HOLBORN, LONDON.

K&

PREFACE TO VOL. II.

In this second volume of Ascham's works are con- tained the rest of his Letters, written between the years 1559 and 1568, (whilst Elizabeth was queen), and the Toxophilus. As a full account of the Letters has been given in Vol. I, it is unnecessary to speak about them here ; and of the Toxophilus a few words only are needful.

The first edition of the work was printed in quarto, London, 1545. It was reprinted 1571, and a third London edition in 1589. An octavo edition appeared at "Wrexham in 1588 : and the work is found in all the editions of the English Works.

l\ I' KEF ACE.

The text given in this volume is that of the first edition, with no other change than modernizing the spelling, except in old words, which were evidently pronounced then differently from now, and in these words the old spelling has been kept. A glossary of old words has been added, on the plan adopted by Mr Mayor in his excellent edition of the School-jnaster.

J. A. G.

Cranford, Aug. 1864.

TABLE OF CONTENTS.

LETTERS CONTINUED.

PAGE

1 (L, 88) To Charles, Duke of Austria, Jan. 11, 1559 ... 9

2 (l, 92) To Margaret, Duchess of Parma, Jan. 26, 1559 10

3 (l, 87) To Frederic, King of Denmark, ^b. 6, 1559.. 11

4 (l, 77) To Cosmo, Duke of Florence, Feb. 20, 1559... 12

5 (5, 47) Sir T. Smith to Parker and Leeds, Mar. 21, 1559 13

6 (3, 33) To Valentine Erythrseus, April, 1559 14

7 (l,101) To Cosmo, Duke of Tuscany, July 4, 1559 ... 16

S (4, 51) To Queen Elizabeth 16

9(4,52) To the King of Spain 19

10 (A, 4) To Richard Goodrich, Nov. 17, 1559 20

11 (3, 32) To a Foreign Friend, London, Dec. 28, 1559... 25

12 (w,282) To Mr. C. Howe 27

13 (l, 74) To .March 8, 1560 30

14 (l, 75) To Catharine of Saxony 33

15 (l, 100) To J. Ragazzoni, March 18, 1560 34

16 (l, 78) To Gustavus, King of Sweden, April 10, 1560 35

17 (l, 79) To Eric, King of Sweden 36

18 (l, 80) To Frederick, King of Denmark 36

19 (l, 80) To Dorothy, Queen of Denmark 37

20 (l, 81) To the Senate of Hamburgh, April 38

21 (4, 60) To the King of Sweden, March 20, [1561] ... 39

22 (l, 72) To Frederic, King of Denmark, March 30, 1561 40

23 (4, 74) To the Sophi of Persia, April 25, 1561 41

24 (l, 84) To Philip, King of Spain, July 7, 1561 43

25 (l, 90) To Frederic, Emperor elect, July 7, 1561 43

26 (L, 86) To the Duke of Tuscany, Jtdy 14, 1 561 45

27 (A,5 : e,11) To Sir Wm Cecil, Oct. 6, 1561 46

\ i CONTENTS

PAGE

28 ii 89) To Frederic, King of Denmark, Oct. 8, 1561... 49

29 (5, 37) Osorio to Ascham, Lisbon, Oct. 27 [1561] 50

;{() (l, 95) To Sebastian, King of Portugal, St James's,

Nov. 22, 1561 51

31. (5, 15) Osorio to Ascham, Lisbon, Dec. 13, 1561 53

32 (5, 23) Spitbonius to Ascham, Dec. 25, 1561 55

33(4,48) To Prince 58

34 (1, 12) To Sturm, London, April 11, 1562 59

35 (4, 59) To the People of Dantzic [1562] 68

.36 (l, S3) To Maximilian, King of Bohemia, Sep. 25, 1562 69

37 (l, 83) To Ferdinand, Emperor Elect, Hampton Court,

Sep. 25, 1562 70

38 (1, 13) To Sturm, London, Oct. 20, 1562 72

39 (w, 274*) To Mr Edward Callibutt 73

40 (3, 34) To the Master, &c. of St John's, Jan. 18, 1563 74

41 (4, 72) To the Princess Cecilia, Windsor, Feb. 25, 1563 75

42 (4, 73, and l, 98) To John, Count of Thenezim, Feb.

25, 1563 77

43(4,40) To the Senate of Dantzic, March 22 78

44(4,56) To the People of Dantzic 79

45 (4, 57) To the King of Poland 89

46(4,58) To the Magistrates of Dantzic 82

47 (4, 71, and l, 93) To Frederic, Count Palatine of the

Rhine, Westminster, March 26, 1563 83

48 (l, 85) To Philip, Landgrave of Hesse 86

49 (l, 96) To , Greenwich, July 20 88

50 (5, 36) Metellus to Ascham, Sep. 8, 1563 90

51 (l, 73) To Frederic, King of Denmark [Sep. 24, 1563] 91

52 (5, 42) Sturm to Sir A. Cook, Frankfort, Nov. 12 [1563] 93

53 (5, 16) Sturm to Ascham, Frankfort, Nov. 13, 1563 94

54 (5, 43) Sturm to Sir J. Hales, Nov. 13, [1563] 95

55 (5, 24) Ramus to Ascham, Feb. 25, 1564 96

56 (l, 82) To the Senate of Hamburgh, London, April 30,

1564 97

57 (l, 76) To Cosmo, Duke of Florence, Richmond, May

27, 1564 99

CONTEXTS. yii

PAGE

58(5,54) Haddon to [Ascham?] July 7, 1564 100

59 (w,281) To the Earl of Leicester, Aug. 5, 1564 101

60 (4, 69) To Lord , Jan. 27, 1564 10

61 (4, 70) To all Kings, Princes, &c, Palace, London,

Feb. 10, 1565 106

62 (4, 53) To GonsalvoPeriz, Palace, Greenwich, Feb. 20,

1565 108

63 (4, 65) To Eric, King of Sweden, March 14, 1565 109

64 (l, 70) To Frederic, King of Denmark, Mar. 14, 1565 111

65(4,66) To Earl 112

66(4,68) Grant of a Pension 113

67 (5, 55) Haddon to Archbishop Parker, Bruges, July 30,

1565 114

68 (5, 25) Sturm to Sir A. Cook. Strasburg, Oct. 1 [1565] 116

69 (5, 26) Sturm to Sir W. Cecil, Strasburg, Oct. 1, 1565 117

70 (5, 27) Sturm to Queen Elizabeth, Strasburg, Oct. 1,

1565 118

71 (5, 33) Sturm to Sir J. Hales, Strasburg, Oct. 1 [1565] 120

72 (5, 28) Sturm to Sir A. Cook, Strasburg, Dec. 3, 1565 121

73 (l, 71) To the King of Spain, Westminster, Dec. 22,

1565 122

74 (5, 29) Mount to Ascham, Strasburg, Dec. 24, 1565 123

75 (w,284*) To the Earl of Leicester, April 14, 1566 124

76 (5, 56) Haddon to Archbishop Parker, Bruges, June

13, 1566 132

77 (w, 288) Queen EUzabeth to the Archbishop of York,

June 20 [1566] 133

78 (4, 50) To Queen Elizabeth. April 10, 1567 135

79 (4,61) To Sebastian, King of Portugal 137

80 (4, 67) To the King of Denmark, April 22 [1567] 138

81 (4, 54) To the Consuls and Senate of Stralsund, West-

minster, May 12, 1567 140

82 (4, 55) To the Duke of Stettin, [Westminster] May 12,

1567 142

83 (d) Anonymous 143

Yin CONTENTS.

PAGE

si (4, 62) To the King of Denmark, June 1, 1567 145

85 (4, 04) To D. E. Bilde [June 1, 15G7] 147

S6 (A, 6) To Sir W. Cecil, June 8, 1567 148

87 (w, 276) To Queen Elizabeth, Oct. 10, 1567 152

S8 (5, 38) Sturm to Ascham, Strasburg 162

89(5,13) Sturm to Sir A. Cook 162

90 (4, 63) To the Citizens of Dantzic, Nov. 1, 1567 163

01 (5, 39) Sturm to Sir A Cook, Strasburg, Jan. 30 ... 164

92(5,41) Queen Elizabeth to Sturm 165

93 (5, 40) Cirler to Ascham, Heidelberg, Feb. 16, 1568 166

94 (5, 30) Sturm to Ascham, Strasburg, May 1, 1568 ... 167

95 (5, 31) Sturm to Ascham, Strasburg, July 26, 1568 168

96 (5, 32) Sturm to Ascham, Strasburg, Oct. 1, 1568 ... 169

97 (w,289) To his Wife [about Nov. 1568] 170

98 (5, 34) Sturm to Ascham, Strasburg, Dec. 16, 1568 173

99 (1, 1) Ascham to Sturm, [Dec. 1568] 174

100 (5, 35) SirT. Smith to Ascham, Dec. 20, 1568 190

List of Old Words in Ascham's English Letters, Vol. II,

Parti 194

i joss-references from the Old Editions and Manuscripts

to this New Edition 195

Part II. —The Toxophilus. Facsimile of Title to the First Edition of Toxophilus.

Glossary of Old Words in the Toxophilus 166

Imprints of the first Two Editions of the Toxophilus 168

LETTERS

OF

ROGER ASCHAM AND OTHERS.

(Continued.)

I.—TO CHARLES, DUKE OF AUSTRIA (l, 88).

On behalf of Queen Elizabeth, declining his offer of marriage.

Jan. 11, 1559. N answer to C, Duke of Austria. — Elizabe- tha, &c. — Legimns literas vest r as vestra manu scriptas, quasi illustris comes ab Hel- fenstein nobis tradiclit. Ex quibus perspicue intelligimus eximiam vestram erga nos vo- luntatem : quam ita probamus, ut nernini principi in omni niutuse benovolentiae studio libentius respondere audeamvis ; verum eo quidem modo, ut amicitia nostra in benevolentise ratione, non in maritali negotio, con- sistere videatnr. Nam quum Deus, in cujus manu corda nostra suut, animum nostrum hactenus ad nullam inclinationem matrimonialem dirigat, haud dubitamus, quin et consilio prudentissimi patris et prudentia etiam vestra, quam audimus esse valde sin- gularem, velit celsitudo vestra candide ac benevole responsum hoc nostrum interpretari. Deus vestrse celsitudini omnem florentissimam felicitatem et lorigis- simos annos concedat. xi Januarii, 1559.

Si alienos subditos recipimus, videbimur facere con- tra officium boni vicini. Si miseros profugos barba- rorum more ab hospitio arcebimus, in Christianam caritatem peccabimus.

VOL. II. 1

10 A.SCHAM's LETTERS. [1559.

II.— TO MARGARET, DUCHESS OF PARMA,

(l, 92.)

Asks her interference to redress a Avrong by which some Bel- gian merchants had endeavoured to attach money due to the queen in discharge of a private debt.

Westminster, Jan. 26, 1559. lUustrissimce principi D. Margo.reta dud Parmce in regionibus Belgicis yro serenissimo rege catholico Re- genti, consanguinea nostra carissima. — Illustrissiina princeps, consanguinea carissima — Edvardus Basche tidel is noster subditus et perdilectus famulus muneris parandi commeatus naeae classi prsefectus proximo superiori anno ex copia annonse nostra? navalis tantum commodavit exhibuitque clarissimo domino Adolpho a Burgundia prsefecto classis serenissimi principis et fratris nostri carissimi D. Philippi Hispaniarum regis, quantum accessit ad valorem 428 lib. 10 sol. 4 den. sterling. Pars hujus debiti soluta est; reliquam debiti partem ad 210 lib. \7sol. \<l<n. duo mercatores vestratea Joannes Vander Lueren et iEgidius Hostman nomine privati cujusdam debiti, quod sibi a pi'sedicto Ed- vardo Basche deberi prsetendebant, istie curaverunt arrestari. Sed quum istorum mercatorum factum et re iniquum et exemplo non ferendum videretur, ut nimirum prsetextu privati debiti nostra detineretur pecunia, injunctum fuit Edvardo Basche ut procura- torem ^Egidii Hostman Londini hie agentem variasque ejus merces arrestari curaret, hoc nomine, ut ista pecuniae mese sequestratio injuste facta jure denuo relaxaretur. Tandem quo opportunius omnia compo- nerentur, communi consensu sic ad arbitros rejecta est ; qui rem sic terminanmt : primvtm ut ^Egidius Hostman pro sua parte arrestationem factam dissolve-

1559.] ascham's letters. 11

ret ; deinde ut pecuniam nobis debitam Edvardo Basch nostro nomiBe persolveret ; postea ut Edvar- dus Base he vicissim nostro nomine omnem illi cedei-et actionem, quae ratione pecuniae illius nobis a D. Adolpho de Burgundia debitse ei intentata fuit. Et quum baec utrinque ita conclusa terminataque fue- runt, scribendum ad vestram excel] entiam ab eaque petendum esse duximus ut vestra auctoritate atque jussu etiam Joan. Vander Luren nequaquam prsetextu sui privati debiti justam nostra? pecuniae solutionem impediat. Sin vero justam causam habeat aliquam vel contra Edvardum Basche, vel contra quosvis alios subditos meos, libenter illi concedemus ut jus suum plene persequatur. Interim vero petimus ut iEgidius Hostman cessionarius noster libere integreque suo immo nostro jure uti fruique possit. Curabimusque nos ut in simili rerum vestrarum ratione, quum par opportunitas postulat, idem quoque favor meus atque auctoritas ad vestrum rogatum cumulate Adcissim re- pendatur. Deus etc. — 26 Januarii, Westm. 1559.

TIL— TO FREDERICK, KING OF DENMARK,

(l, 87.) Thanks him for his letter dated 17th of last December.

Westminster, Feb. 6, 1559. Frederico regi Danice. — Elizabetha Dei gratia Anglice, Francias et Bib. Eegina, etc. Serenissimo Principi Domino Friderico Secundo Danice, etc. — Serenissimo princeps, Frater, consanguinee et amice charissime. — Acceptse nobis et pergrataa extiterunt liters vestrsa xvii0 die mensis Decembris Niburgi data?, quas ad nos Friderious vir militaris attulit. In quibus nobilia

12 ascham's letters. [1559.

vir Hebradus a Langen propter suam in re militari peritiam atque fidem a vestra serenitate de meliori nota nobis commendatus est. In eisdem quoqiie Uteris insigne prsecipuse cujusdam vestrae erga nos benevolentiae stadium et animus vere fraternus illustri sane modo enitebat. Xon enim in mediocris amoris sed singularis pietatis loco deputamus curam illam, quam vestra serenitas et meae tuendae dignitatis et regni itidem nostri constituendae incolumitatis, tam amice fraterneque suscepisse videatur. Itaque si hoc animo necessitas nobis belli gerendi incubuerit, earn rationem Herbradi a Langen sumus habiturse, quam pro usu ipsius viri, proque rogatu serenitatis vestra? habere debeamus. Si par aliquando vel rerum vestra- rum vel regni vestri usus consimilem animi nostri erga vos atque studii propensionem exigat, nee minus paratae ad gratam memores nee minus propositae ad uiutuam benevolentiam unquam reperiemur. Deus etc. — vi° Feb. Westm. 1559.

IV.— TO COSMO, DUKE OF FLORENCE (l, 77).

Asks the duke to pay the queen a sum of money which has been long due, but, owing to the wars in Italy, not yet paid.

Westminster, Feb. 20, 1559.

Domino Cosmo Florentine duci, <L'c. — Illustrissime P. consanguinee et amice carissime. — De pecunia ilia, quam nobis a vestra excellentia deberi constat, denuo scribendum esse duximus. Jam enim quum Italia omni belli et periculo et metu Dei benignitate feliciter vacat, non dubitamus quin illius debitionis expediendae ratio- nem nunc primo quoque tempore vestra sit excellentia habitura. Nam, ut vestro rogatu, tempore belli solu- tionis illius pecuniae facilis concessa est dilatio ; sic nunc

1559.] ascham's letters. 13

ejusdem expedita solutio ad certum reruni nostrarum magnum usum opportuna nobis esset (atque) necessaria. Itaque rem gratam nobis faciet vestra excel] entia, si certum aliquem illius pecuniae solvendse eumque valde propinquum diem nobis per literas suas constituat. Ad quern diem expectamus ut Bartholo>i.eus Com- pagni Florentinus, mercator Londinensis, vestro jussu atque nomine hujus pecuniae debitionem apud sei^arii nostri prsefectos recte explicet pleneque conficiat. Qua? vestra humanitas non magis ipsa re quam opportunitate grata nobis et accepta erit. Quam nos et grato vicissim studio, et mutuo benevolentise officio, quando et quoties res ferat, libenter reponeraus. Deus &c.

Westmonaster. 20 Feb. 1559.

V.— SIR T. SMITH TO PARKER AND LEEDS

(5, 47). Regrets the quarrels which are going on in St John's College, and hopes that Dr Parker and Mr Leeds, who had been appointed arbitrators, will settle them.

London, March 21, 1559.

Dignissimis, Proeancellario Cantabrigiensi Domino Doctori Parkero, et Magistro Leeds. — iEgerrinie quidem fero, quod in eo collegio, in quo primum educatus et quasi ut ita dicam fere natus fuerim, ha? sunt exortse controversise, per quas, si quidem leges et statuta collegii fuerint non ad aequurn et bonum sed ad jus strictum exactse, alteram necesse est partem exactum iri. Sed id me rursus consolatur, quod ad vos, ut audio, refertur caussa tota, qui componere potius per saquitatein, quam ad extremum earn intorquere velitis. Quid sentiam in tota caussa, Gasconus amicus meus, qui idem et leges et statuta nostri collegii norit optime, potest narrare. Yos oro, ut sequum bonumque sectantes

14 asi ham's letters. [1559.

id spectetis, quod collegium illucl non iruminuere, sed auctoritate vestra possit augere. Bene valete. — Lon- dini, XXI Martii, 1559, Anno Elizabethan primo.

Amicus vester Thomas Smithus.

VI.— TO VAL. ERYTHR^ETJS (3, 33).

Compliments him about his writings on oratory.

April, 1559.

Valentino Erythrceo Lindaviensi. — Ea ingenii, doc- trine, judiciique prsestantia mihi semper in Joanne Sturmio elucere visa est, doctissime Erythr.ee, ut non cum nostra? setatis hominibus conferri, sed in eorum numero potius reponi debeat, quos Deus in utraque urbe, utriusque lingua? principes et prsecep- tores, ad omnis posteritatis et summum usum et maxi- mam admirationem excitavit. Et quantum consen- tiens eruditorum vox huic excellenti viro tribuit, quod pro summa iugenii sui luce disserendi dicendique doctrinam felicissime partiendo tradiderit, tantum universse literarum scholse, ettibi quoque, mi Ery- thr.ee, debent, qui prseclaro studio, industria, ingenio, et judicio, oratoriarum partitionum perfectissimos cr^^^aT/cr/xoi/c confeceris. Atque, quum ipse casu, his superioribus diebus in hujus laboris tui et mentionem et laudem apud honestissimum juvenem Matth^eum Negelinum inciderim, et is statim mihi singulai-em eruditionem tuani, morum et humanitatis tuse rnaxi- mam suavitatem declaraverit, vix credibile esse potest, quas subito faces ad te perpetuo diligendum admoverit mihi eximia ilia probitatis tuse vis, qua? in Negelini sermone, jucundissimaque commemoratione tui, tan- quani speculo aliquo, mirifice elucebat. Hie vero labor tuus sic omnium judicio comprobatus est, ut

1559.] ascham's letters. 15

nihil potius optemus quani ut eundem laborem, in Rhetorica Aristotelis ad Tkeodecten, Joaxms Sturmii prsestanti ingenio explicato susciperes. Matthjeus Xegelinus ostendit niihi, quam industrius artifex sis in conjungendis oratoruni exemplis cum. rhetorum praeceptis : niliil est, quod majorem aut lucem Uteris aut commoditatem studiis adfert. Hoc docet unus ille locus apud Ciceroxem in Partitionibus Oratoriis, de conversa oratione atque mutata, tarn illustri exem- plorum appositione a Joaxxe Stubhio explicatus, ut has tres paginas integris aliorum commentariis facile anteponerem. Utinam sibi amputarent reliquos la- bores ; et in congerendis exemplis, ubi nimis parci et restricti sunt, diHgenti animadversione, delectu et judicio adhibito, quantum vis prolixi et largi esse velint. Luculente explicat prseceptum, qui aptum adjungit exemplum ; tu hortatione mea non eges ut hoc facias, nisi fortasse consilium suavissirni poetse sequeris, dicentis : —

Qui monet ut facias quod jam facis, ipse monendo Laudat, et hortatu comprobat acta suo.

Quod tarn audacter ad te scribo, non multum euro, si prudentiam in me desideres, quoniam solius benevo- lentiae ratio hoc tempore mihi omnino proposita fait. Et hoc amicitias constituenda? initium, quod nulla lucri sordida suspicio, sed eruditionis atque humani- tatis coramendatio sola excitavit, aut tacitus silentio improbabis, aut mutuum tuum in amore respondendi studium, literis tuis hbeuter declarabis. Yale in Christo Jesu. Mense Aprilis Anno Dom. 1559.

16 ascham's letters. [1559.

VII.— TO COSMO, DUKE OF TUSCANY (l, 101).

For the queen — Asks that a time shall be fixed for the re- payment of a debt. Greenwich, July 4, 1559.

Uhi.strissimo et excellent! 'ssimo P. D. Cosmo, duct Florentioz, consang. et amico carissimo. — Illustrissime P. cons, et carissime. — Intelligimus ex nostris consili- ariis vestram excellentiam certain pecuniae summam nobis debere. Solvitio istius pecuniae, \\t iiclem ad nos referunt, his proximis superioribus annis quuin Italia bello vexabatur, vestro rogatu aliquamdiu ad pacatiora tempora dilata sunt [est]. Nunc vero quum Dei Optimi Maximi benignitate pax ubique feliciter constituta est, non dubitamus quin vestra excellentia de certa et explicata hujus pecuniae solvendae ration e cogitatura est. Itaque si negotium dederit vestra excellentia Bart. Compagni, cum quo de hoc negotio jam tractari curavimus, aut certis aliis vestris procu- ratoribus, ut haec pecuniae debitio expediatur, res erit nobis valde grata : quam nos omni humanitatis atque benevolentiae ratione, quandocunque opportunitas pos- tulabit, libenter compensabimus.— 4 Julii, Grenvici, 1559.

VIIL— TO QUEEN ELIZABETH (4, 51).

On behalf of some London merchants, asking the queen to obtain redress from some Spaniards who had seized their ships at Gibraltar about the 20th of last November.

Serenissimce Princijn I). Elizabethce Anglice, Fran- cice, et Hybernioe Regincr. — Pro quibusda/m mercatori- bus Londinensibus. — Serenissima princeps, Domina nostra clementissima. Nos (N.) mercatores civitatis Londini, una cum aliis aliarum urbium maritimarum

1559.] ascham's letters. 17

mercatoribus, hoc superiori anno, factores nostros cum octo navibus, more nostro jam per multos annos solito, in Hispaniam negotiandi gratia misimus. Et quum circiter vicesimum diem proximi superioris mensis Novembris, omni sua mercatura amice et per- humaniter transacta cum gente Hispanica, et rebus jam cunctis ad reditum paratis, in portu Gibelteme in ancoris stantes secundum expectarent ventum ; ecce, navis Gallica Rhotomagensis eundem ingressa por- tum, in contumeliam Anglicse gentis, militibus hostili more in armis effusis in transtra navis, cum insolenti insignium jactatione et gladiorum vibration e, nostrorum animos mirum in modum incitavit. Et licet universi hanc contumeliam a?gre tulerint, una tamen navis, plus reliquis ad frangendam et coercendam hanc injuriam irritata, Gallicam aggreditur navem ; et aliquot utrinque occisis subito tanta vis tormentorum, ex oppido, in omnes; nostras naves explosa est, ut sublatis ancoris in tutiorem prope istinc locum se omnes recipere coacti fuerint. Die perendino adest Don. Alvarus prsefectus maris cum quinque triremibus regiis, qui adoriens nostros, et aliquot emissis globis, nemine nos- trorum repugnante, sed pacate quieteque omnibus cedentibus illi utpote summo regio magistratui, in naves nostras invadit : mercatores in carcerem, nautaj ad remum, omnes in vincula compinguntur. Naves, ejectis Anglis, novis et occupantur dominis et arman- tur militibus. Commeatus omnis aut exeditur aut dis- sipatur, merces misere distrahuntur ; spoliantur et suis naves armanientis et homines suis bonis, etiam his, quae ad quotidianam corporis necessitatem protegendam comparantur. Mercatores inscii hujus facti et turn temporis absentes in oppido, rerum suarum quiete satagentes, in fcedos tamen carceres inter fures conjici-

18 ascham's letters. [1559.

untur : nee ratio cujusquam hominis nee discrimen ullius facti habetur. Una navis quicquid factum est adniisit ; in omnes tamen promiscue ssevitum est. Non in facta certorum homhium, sed in cogitata, pro suo arbitratu, singulorum animadversum est, quum tamen, sine ratione, contra jus, sine exemplo, contra morem gentium existat, ut factum et cogitatum, in eandem, non solum culpam, sed eandem etiam poenam pertra- heretur.

Hae privatse omnes injuria? etiam publica contumelia supra modum augentur; namque non solum in con- tfi upturn Anglici nominis, insignia hujus regni sunt hostUi more dejecta, et e navibus nostris abrepta, atque de irna puppe ipsorum navis suspensa, quasi omnia jam essent ad triumphum comparata ; verum etiam, quod indignissimum omnium fuit, insignia vestry majestatis propria insolentia non toleranda sunt dilacerata. In tota hac nostra nostrarumque reriun calamitate, hoc unum nos solatur, quod pro certo et saepe jam com- perto habemus, serenissimum regem Hispaniarum, pro ingenita sua bonitate, pro divina ejus in sequitatem inclinatione, et pro perpetuo etiam illius in omnes semper Anglos amore, non gravate concessuruni, ut haec tota nostra caussa juris potius committatur sequi- tati, quam cujusquam hominis permittatur libicUni. Est enim ratio, qua facile duci possit ut ita faciat; nam in recenti adhuc memoria, regnante Edvardo Sixto et postea regina Maria, fratre sororeque vestrae majestatis, clarissimse memoriae principibus, quum aci"e jam arderet bellum inter Hispanos et Gallos, quumque hoc regnum amicum esset utrique genti, semel atque iterum accidit, ut Galli Hispanos, et Hispani Gallos intra Angliae fines, vi et spoliationibus alter alteram vexarent : et qua sequitate quaque commoderatione,

1559.] ascham's letters. 19

utrique turn in Anglia accepti tractatique fuerunt, neutri adhuc genti e memoria potest excidere. Prop- terea, nos supplices provoluti ad genua vestree majes- tatis, clementissima princeps, humillime petimus, ut vestrse dignetur serenitas literas suas in nostrum gratiam ad potentissimum Hispanise regem scribere : ab eoque rogare, ut pro tot utrobique inter Hispanos Anglosque sanctions necessitudinis vinculis, vetustissi- misque confcederationibus, concedere velit, ut nostra caussa favorabiliter et benigne, ab ejus maj estate accepta, illius jussu ab hominum cupiditate ad judicum sententiam et juris sequitatem mature possit transferri.

IX.— TO THE KING OF SPAIN" (4, 52).

In the name of Queen Elizabeth, asking redress for the wrong complained of in the last letter.

Serenissimo Regi Hispaniarum. — Pro Regia Ma- jestate. — Certi nostri mercatores, qui annuas nego- tiationes exercent in Hispania, graviter apud nos con- questi sunt suos factores, superiori mense Novembri, in poxtu Gibelterrse durius acceptos fuisse, quam Angli in Hispania ante solent accipi, aut ipsa sequitatis ratio postulare videtur. Rogamus itaque vestram serenitatem ut nostrorum subditoxTim caussa benigne et cum favore a judicibus et jurisconsultis istic vestris cognos- catur, et pro ratioue ffiquitatis explicetur. Exemplum supplicis illorum libelli nobis exbibiti his Uteris nostris adjungi jussimus, unde explicatior ratio totius hujus negotii plane apparebit. Et, si qui nostri, vel stomacho in hostium insolentiam, vel ignoratione vestrarum legum nonnihil deliquerint, speramus tamen innocen- tium numerum certorum culpam minime luiturum.

20 ascham's letters. [1559.

Quod ad caussam nostrorum attinet, nos confidimus sic prorsus actum iri cum illis, prout vetus mutuse inter nostra regna necessitudinis mos, prout ipsius caussse sequitas queat postularc. Quum res vestx-orum subdito- rum, parem sub nostro imperio, vel jequitatis, vel huinanitatis, vel commoderationis rationem requirent, quantum momenti in vestrse serenitatis vel Uteris vel rogatu apud nos erit, libenter et studiose ostendamus.

IX.— TO RICH. GOODRICH, (a, 4).

A letter of Consolation. [Nov. 17, 1559.]

To Mr Richard Goodrich,* being sick as was supposed with itnkindness, because his se?-vice was not excepted to the com- monwealth.

Sir, being this other day with you, I did, as I

thought, both see in your face the state of your body,

and also perceive in your talk the case of your mind.

I was glad to see in your eye and colour a true return,

in miii'.' own opinion, of your health again : I was sorry

to hear by your talk, that you made the faults of others

your own harm. I am rather sorry with you so doing,

than blame you for so thinking. I know well you do

it neither for lack of wisdom, nor for want of honesty.

For I never heard tell, that great thought did greatly

trouble any man, except he were both wise and honest ;

and that fools and ill men be never heartily touched

with any kind of care or thought. You willed me the

other day, if God should take you, to write an epitaph

upon you ; that request of yours then doth embolden

me to write now ; and because I had rather, if I can,

* A lawyer, often employed in commissions under king Henry VI. He was buried May 25, 1562, with great state. (Maehyn's Diary, Camd. Soc. p. 283.)

1559.] ascham's letters. 21

ease your mind with a letter, than please other men's ears with an epitaph ; and because I had rather have you still live with us, than say well of you when you be gone, I will prove if the same medicine which healed me in the like sickness can likewise cure you the same way. But I say not well that my sickness was like to yours : for though it were dangerous for the life, yet was not so painful for the body ; and for the mind, folly in me did wisely stay, where too deep judgment in you doth unwisely let suffer to pass too far the course of this sickness. And this praise of folly in exceeding wisdom itself is as praiseworthy as any com- mendation, which Erasmus in his Moria doth give un- to it. My medicine is of such efficacy that whoso doth receive it must needs be straightway perfectly made whole. And because I am persuaded that you have already received the same medicine that I would give you, I will rather tell you then how it did comfort me, than to declare it for any need at all to counsel you. V>Thensoever we begin to be thoroughly sorry for our unkinclness towards God ; for then must needs end all sorrow for any man's unkindness towards us. For these two sorrows be so contrary that they cannot by any possibility remain in our body. The joy that cometh to the heart by sorrowing for our sins will not suffer any sorrow to remain in the heart for the injuries of men. And therefore if we say that we be in quiet and at one Avith God for our own former unkindness done unto him, and yet still feed our grief for the un- kindness of men done unto us, I know we work with God and deceive ourselves because we be not yet come to say as David : Detesti* Icetitiam in corde meo [Ps. 4,

* Dedvsti.

22 ascham's letters. [1559.

7], and in another place,* [Auditui] meo das gaudium et exidtante ossa humilitata [50, 10]. God with his fatherly rod of sickness doth chastise us, and with his staff of grace doth stay us, and make us walk again. But if the rod of his correction and staff of his goodness do not drive away all sorrow from our hearts, we can- not say truly with David : Virga tua et baculus tuus ipsa me consolata sunt [22, 4]. If we be at one with God indeed, then our sorrow and our care doth remain only in our hearts, sorrow for sins past, and hatred for sins to come are two cares indeed which bring a marvellous joy to the heart, which is sweetly called in the scripture Lcetitia salutaris [50, 14], lumen vullus Domini [88, 16], et oleum Spiritus Sancti [88, 21]. For if another sorrow but sorrow for sins do grieve us, then it may be said justly unto us : Illic trepidaverunt ubi non fuit timor [52, 6]. There is one sweet verse in David, mine own good Mr Goodrich, which is a plaster once laid to a man's heart, is able to heal all fears and sorrows in the world ; which did, I thank my God, quite heal me : it is this : Qui timent Dominum [113, 11—13: 127, 1]. For what wordly misery he heareth or feeleth in himself, be it loss of goods, sick- ness of body ; be it the injury of his enemy, or unkind- ness of his friends, which is the greatest that can come to a man ; yet a heart firmly fixed on the fear of God shall contemn as trifles all such fond worldly cares and troubles. But lest I should seem rather to purpose a sermon than a letter unto you, I will leave off my divinity, which is very small, and study of me rather to comfort myself than to counsel others, and I will descend unto mine own philosophy, whereof a mean

* A blank space before meo. Auditui meo dabis gaudium et lyatitiam et exultabunt ossa humiliata. Ps. 1. 10.

1559.] ascham's letters. 23

knowledge at all, and some few lessons in this case I have gathered out of Plato and Tully, which as they be medicine of the mind not comparable with those of Scripture, yet seeing they were able to heal heathen men in like troubles, it were shame it should not heal us Christians in like manner. A question was asked in Plato's books of laws, why laws were provided for all other faults and no law at all to punish unkindness. Saith another, it is so great a fault as it doth pass man's order justly to punish it, and is left only to Clod's judgment to revenge it ; and when it doth chance unto myself, I never seek to requite it, lest I should presume upon God's office and order, who by his divine power is most able justly to punish so huge a fault. It is Plato's praise to say this, being a heathen ; and our shame not to do this, being Christians. Plato and Tully left both one lesson unto us, not only wittily exprest in their books, but also wisely followed in their own lives. For they both lived to see their country troubled with factious heads ; which by their wisdom they studied to stay, whereby they purchased to their country neither good nor quietness, to themselves at first great envy and at the last great dangers ; but when they saw their country would not be holpen by good advice, nor ought to be compelled by any violence (for to prince, parent, or country at any time violence is not to be offered) : they wisely withdrew themselves from dealing with the commonwealth, and wholly gave themselves to a private life and quiet study, and after that wrote the one in Greek, the other in Lattam [Latin], such books and of such eloquence and wisdom, as, Scripture excepted, God never declared the like by wit of man. But to my purpose, and to that whereof T take most profit. This is notable, that Tully writeth

-1 ascham's letters. [1559.

in that case: My country, saith he [Fa///, ix. 18], for all her unkindness shall be bound unto me, and give me thanks : for I neither will consume myself with care as Lentulus hath done ; nor kill myself with thought as Cato hath done ; but seeing with speaking and counsel I cannot help my country presently, I will prove it by study and writing, I can profit my country hereafter. All which he did so fully perform, as the glory of Rome is even to this day further spread by Tully's wit than ever it was in those days by CLesar's wars. Therefore, my good Mr Goodrich, see- ing Plato and Tully have by other men's unkindness won so great pi*aise to themselves, brought so great comfort to their country, and left so great profit to all others, as neither distance of place can contain nor length of time shall ever consume, let it never be said that philosophy hath persuaded more with them that Mere heathen men, than David's Psalter and God's holy word can do to us that be Christians ; seeing their intent could be furthered only with an earthly praise, when all our deeds, words, and thoughts may be so holpen with a sure love and a lively faith of an heavenly life. Sir, I know 3^011 both think as I do, and have done as I write, and therefore this letter is written rather to witness my good will, than to give any counsel unto you, which I know you can take of youself better than I can give it. But you must think that I do it only as that poet thought, who wrote to his friend ad- vising him thus :

Qui monet ut facias, quod jam facis ipse monendo Laudat, et hortatu comprobat acta suo.

[Ov. Tr. 14, 45].

And to write thus is too much to you, yet surely not enough for my goodwill, which to say or do anything

1559.] ascham's letters. 25

that may do you good is and shall be ever most ready, as God is my witness ; whom I will beseech to keep you many years in health of soul and body. Westmin- ster, 17 November, 1559.

Yours &c. Ro. Ascham.

XI.— TO A FOREIGN FRIEND (3, 32). On behalf of F. K.— about Queen Elizabeth's zeal for religion, and the attempts made by the French to check the Refor- mation in Scotland.

Palace, London, Dec. 28, 1559. Hanc scripsit pro F. K. cuidam, amico extero. — Orna- tissime vir et amice carissime, literse tuse, Francofordise Calendis Octobris datse, pergratse mihi multis nomini- bus fuerunt : ex his enim libenter intellexi, meas literas et opportune a te receptas et tibi valde quoque acceptas fuisse. Oblectavit me mirum in modum tarn expressa declaratio tot tuorum officiorum, singularis studii in me, benevolentise in meos, humanitatis in omnes Anglos, congratulationis de fortuna et privata mea et publica, quum regni turn principis nostrse illus- tri&simse ; ut taceam de gaudio, quod immensum con- cipis, de pura Christi religione, non solum auspicato revirescente, sed felicissime jam florente, per omnes et AngliaB partes et Anglorum auimos : cujus rei certa passim et explorata indicia magis ac magis indies os- tendunt sese atque proferunt. Hanc tuam benevolen- tise, humanitatis, gratulationis, ac pietatis rationem omnem, nos vicissim, memore semper animo, mutuo in omni re studio, et omni quo possumus officio liben- ter subsequemur. Nam, licet te de hoc tanto amore tuo valde amem, istud tamen tibi non concedam, ut quia tu ac tui et inprimis ornatissimus filius tuns, in

VOL. II. 2

26 ascham's letters. [1559.

isto humanitatis certainine, opportunitate, et tempore ipso fueritis priores ; propterea voluntate, memoria, et gratifieandi stuclio, sitis ftituri quoque superiores. Quern animi nostri sensum non nunc scriptura sed jarupridem re declaravissemus, si nostra facultas volun- tati nostra par esse pottiisset. Interea, dum opportu- nitas tibi ac tuis gratifieandi mihi dabitur, cujus quperenda? nullam non viam ipse persequar, grata colam memoria, frequenti usurpabo sermone, et illus- trissima? nostra? principi, capta ad earn rem justa occa- sione, omnes tuas gi'atas bumanitates, eximia in nos et nostros officia, pia erga Deum et religionem insti- tuta plene fuseque declarabo.

De statu religionis apud nos audiendi quum intelli- gam te percupidum esse, in nulla certe re curse omnes serenissimse nostrse principis magis excubant, quam ut per hoc Anglise regnum, repurgatis primum in cultu religionis omnibus foedis erroribus, emendatis deinde, in usu vitse, temporum et morum vitiis, purum illud unicum Evangelii tandem semen in aminos nostroruni hominum perspergatur, unde salutares Christiana? vita? fructus ceiiie et solide efflorescant. De vicinis nostris Scotis, quoniam tu tarn libenter commemoras, non invitus ipse quoqiie aHquid de illis scribam : id quod, licet ad audiendum non ita tibi futurum est jucundum, ad te tamen, de praBsente istic motu, certiorem facien- duva. admodum erit appositum. Galli consilia sua, multos jam annos, vires omnes hoc tempore hue con- triunt, ut religionis in Scotia nunc nascentis occasus, legum omniuii] ac priscae libertatis interitus, et uni- vcrsEe demum reipublicse vastitas, agatur feraturque in eo regno. Speramus tamen Deum, qui exurgere con- suevit ad gemitum pauperum, ut ipse diserte promittit, et dissipaturum istoruni impia consilia, et fractumm

1559.] ascham's letters. 27

omnes eorundem crudeles cruentosque conatus. Et haec spes eo certius nobis affulget, quo jam est explo- ratius omnium hominum judicio, universam pacem, per hanc prsesentein Christiani nominis universitatem, ubique gentium, optatissime, felicissimeque fore jam constitutam, absque hac turbulenta natione Gallica esset. Par itaque est, ut communes omnium bonorum preces contra tam apertos Cliristiani nominis inimicos fundantur ; et credibile sane est, Deum prsesentem opem suam contra tam insolentem eminentemque hominum audaciam prompte opportuneque exerturum. Intelligo me nimis longe esse provectum ; sed abun- dantia amoris mei erga te facit, ut non illibenter sim prolixus, vel saltern hoc nomine, ut tuas longissimas eliciam literas ; qua re nihil mihi gratius esse potest. Precor tibi omnia et la3ta et felicia, ex animi tui sen- tentia, et tuo itidem humanissimo filio, meoque optimo amico, quern ut omciosissime salutes meo nomine, volo. Vale, ex regia, Londini, 28 Decembris, 1559.

XII— TO MR C. HOWE (w, 282). To Mr C. S., his brother-in-law, when he put him to service with the Earl of Warwick. [1559.]

My dear brother,

In putting you to service a double wish hath brought me a double care, one for you, another for myself; for you, that you may fully answer my present desire of your hereafter well doing, for myself, that my promise to my lord of your good towardness may be performed by your diligent service ; and because friendly counsel is better for a young man than costly garments to enter into service withal, and I, being as desirous to furnish you with the one as I am able to set you out with the other, do think it fitter for me and better for you at

28 ascham's letters. [1559.

this time to use my pen than open my purse unto you. My counsel if you do willingly read, advisedly mark, and constantly follow (as my hope is you will, and as your gain is you should) you shall not only take away from me my double care, but also bring to me, to your- self, and to others a quadruple way of praise, profit, pleasure, and comfort. Eveiy man shall give you much praise, your self only shall receive the most profit ; your loving sister, my wife, shall take therein great pleasure, your worthy mother enjoy a singular comfort, whose care and cost for your biinging up hitherto ought much to move you to all well doing hereafter. My advisement shall be short for better remembrance, and plain for easier understanding. First and foremost, in all your thinkings, speakings, and doings, have before your eyes the fear of God. If you ask me what is the fear of God, David shall so well answer and teach you as no man better, whose words be these : My son, come hither, and I will teach thee the fear of God. Hast thou a desire to live well, then mean no deceit in thy mind, speaking no- thing of malice with thy tongue. Abhor and turn away from mischievous doings, avoid and eschew evil company, do nothing but that is good, use no fellow- ship but with those that be honest, seek peace and qxuetness with every one, and, to say as much as I can say or you can do, love all. The precepts, brother, be plain teaching, no dark school-points, yea, these few lines, diligently marked and well followed shall lead you as rightly to do all duty in your service, and to follow all honesty in your life, as though you had read over curiously all the books of Scripture.

But lest I should seem to propose unto you a ser- mon rather than a letter, and a long letter rather than

1559.] ascham's letters. 29

a short lesson, I will as I began rehearse again my first advice now twice unto you, that you should twice and thrice remember it. First and foremost, in all your thoughts, words, and deeds, have before your eyes the fear of God : here were good ending when I have said so, for surely neither I nor any other man can say more for good order to be used in man's life than David hath taught you in this short lesson. I may utter more words but no more matter for this purpose, yea, I can add nothing to express it more plainly, but it must be taken out of the self- same lesson manifestly ; yet because it is wrapt up in so narrow a room, I will somewhat lay it more broad before your eyes, that you may easily know it for your learning, and better follow it in your service. Then thus love and serve your lord willingly, faithfully, and secretly ; love and Hve with your fellows honestly, quietly, courteously, that no man have cause either to hate you for your stubborn frowardness, or to malice you for your proud ungentleness, — two faults which commonly young men soonest fall into in great men's service. Contemn no poor man, mock no simple man, which proud fools in court like and love to do ; find fault with yourself and with none other, the best way to live honestly and quietly in the court. Carry no tales, be no common teller of news, be not inquisitive of other men's talk, for those that are desirous to hear what they need not, commonly be ready to babble what they should not. Use not to lie, for that is unhonest : speak not every truth, for that is unneed- ful ; yes, in time and place, a harmless lie is a great deal better than a hurtful truth. Use not diceing nor carding ; the more you use them the less you will be esteemed; the cunninger you be at them, the worse

30 ascham's letters. [15 GO.

man you will be counted ; for pastime, love and learn that which your lord liketh and useth most, whether it be riding, shooting, hunting, hawking, fishing, or any such exercise. Beware of secret comers, and night sitting-up, — the two nurses of mischief, unthriftiness, and sickness. Beware chiefly of idleness, the great pathway that leadeth directly to all evils ; be diligent always, be present everywhere in your lord's service, be at hand to call others, and be not oft sent for your- self; for mark tins as part of your creed, that the good service of one whole year shall never get so much as the absence of one hour may lose, when your lord shall stand in need of you to send. If you consider always that absence and negligence must needs be cause of grief and sorrow to yourself, of chiding and rueing to your lord, and that duty done diligently and presently shall gain you profit, and purchase you great praise and your lord's good countenance, you shall rid me of care, and win yourself credit, make me a glad man, and your aged mother a joyful woman, and breed yourself great comfort. So I commit and commend you to God's merciful protection and good guidance, who long preserve — your ever loving and affectionate brother-in-law, B. Ask am.

To my loving brother-in-law, Mr C. H.,

Servant to the Bt. Hon. the Earl of Warwick, these.

XIII— TO . . . (l, 74).

For the Queen — offers to do all that can he done to procure compensation for the wrong done formerly hy John Asche, who is dead, but will defend her subjects against reprisals.

Mar. 8, 1560. Magnifici domini, amici carissimi. Vestras literas, XIV0 calend. Novemb. datas in gratiam Henkici

1560.] ascham's letters. 31

Billinghusen et alioruin civium vestroruni in causa navis, cum variis mercibus tempore reginse Marine sororis meae caiissimse per Joannem Asche (ufc fertur) ej usque socios subclitos nostros subraersse, conscriptas accepimus. Haac causa antea delata est ad nostros consiliarios, qui primo quoque tempore expediebant nuncium cum Uteris ad magistratus illius provincise ubi Joannes Asche habitabat, ut ipsi curarent eum apprebendi. Veram iste Joannes Asche, ut verissime constat, ante jam annum supremum diem suum obi- erat. Socii omnes illius, egentes nautae, vagi homines, nee unde viverent nee ubi consisterent habentes, maxi- mam partem mari perierunt. Si qui vero illorum residui sunt, vel ignoti propter obscuritatem vel laten- tes propter egestatem apprehendi non dum possuut, quanquam et cura et opera sedulo est exbibita ut ipsi capereutur. Si vero nuncius vester, sive alius quis- piam procurator ipsius causae hie in Anglia permaneat ad solicitandam et persequendam banc rem, vel contra successores Joannis Asche, vel contra quenquam soci- orum ejus, qui superstes est ac sisti potest, curabimus ut quod vis remedium, quod vel excogitare ratio vel postulare jus et sequitas queat, cum omni favore et sine ulla interposita mora in hac causa adliibeatur. Cui rei cognoscendae atque expediendae hujusinodi viros assignabimus, qui summarie, de piano, sine figura judicii, et sola facti veritate inspecta, in hac causa sunt processuri. Nee plus credimus a quoquam principe pro justitiae et aequitatis nomine aut potest aut debet requiri Imo plus concedimus in hac causa quam ulli subebto nostro concedere unquam consuevimus. Quod vestri cives, quorum res agitur, scribunt ad nos, sibi certum et persuasum esse, quod numquam velint vel contra principalem vel ejusdem fiagitii socios legibus

32 ascham's letters. [15 GO.

experiri, sed a nobis suas injurias atque incommoda sine prorogation e rependi postulent, satis admirari quidem non possumus eos, relicta juris legitima et sequissima via, ad id, quod et re iniquum et exeraplo inauditum sit, velle confugere. Quod vestri etiam asserunt, veterem esse receptam in Anglia consuetudi- neni ut quisque qui se belli tempore ad naviganduni instruit, vades prius constituat, qui injuriam ab eo amicis et confederatis hujus regni illatam prsestare teneantur, verum quidem illud est, ubi quis profi- ciscitur ad mare cum commeatu et licentia principis : ast prsedones, qualis Joannes Asche fuit, licentiam non expectant, et propterea sponsores nullos exbibere solent. Itaque si Joannes Ascbe nunc superstes esset, capitis supplicio plecteretur. Neque facile credimus ullum statum aulse Teutlionicee unquam fuisse compul- sum ut aliorum injurias pnestaret, aliter quam legum et juris ratio postularet.

Si rero vestri tentabunt, prater juris legitimam viam atque rationem, quserere sibi ipsi satisfactionem vel aliquo extraordinario modo, vel contra ullos alios nostros subditos, qui hujus facti nee rei nee participes fuerunt, quum nos tantum illis concedimus quantum nllus pi'inceps concedere potest, hoc est juris sequitatein cum omni favore, et sine omni justa mora, non dubita- mus quin eos consilii ac temerarii sui conatus aliquando pceniteat. Nam quemadmodum illis omnem favorem et expeditionem quam ratio et sequitas postulare queat, libenter concedimus, ita nee feremus nee patiemur ullos subditos nostros propter alienam culpam vexari ab iis quibus tam facilem aditum ad tarn sequarn jus- titise administrationem tam benevole offerimus. Et vos pro vestris prudentiis idem sentire atque statuere velle non dubitamus. Bene valete, etc., 8 Martii, 1560.

ascham's letters. 33

XIV.— TO CATHARINE OF SAXONY (l, 75).

On the same subject. Illustrissimce princi/pi domince Catharines clarissimce memoriae principis Domini magni ducis Saxonice viduce relictw, ex amplissima ducum Brunsioigensium et Luneburgensium familia, etc, Co7isanguinece mece carissimce. — Illustrissima P. carissima nostra consan- guinea. Accepimus literas vestras in gratiam cer- torum civiuin Tubecensium conscriptas : quorum navis qusedam, tempore reginse Maria?, sororis nostrse caris- sinise, a quibusdam Anglis, ut illi asserunt, una cum mercibus submersa fuit. Quemadmodum ex animo dolemus ullam injuriam a nostratibus illatam esse cui- quam homini, potissimum vero his, quibuscum nobis et nostro regno bona intercedit amicitia, ita studiose curabimus, cum Dei benignitate, quo melius et jus- titiam inter nostros et amicitiam apud exteros con- servemus, ut sontes, qui superstites sunt, prout jus postulat, severa animadversione ad exemplum aliorum puniantur, utque ea satisfactio his qui detrimentum ceperunt prsestetur, quam ulla vel sequitatis ratio vel legum vis possit exigere. Verum Joannes Asche, qui prsecipuus auctor hujus facinoris esse dicitur, jam diu hac vita defuuetus est ; ita ut ejus corpus amplius sisti non queat. At vero, si actores assignentur ab illis Lu- becensibus, qui hanc causam solicitant vel contra succes- sores Joamiis Asche vel contra ullos alios hujus facti reos atque participes, vicissim assignabimus certos ex nostris ad cognoscenduni et expediendum hanc causam, qui summarie de piano et sine figura judicii sunt proces- suri : et curabimus ut omnis favor atque expeditio in hac causa adhibeatur, quam ulla ratio aut sequitas queat postulare. Id quod libentius facimus quidem, ad respectum vestri rogatus atque intercessionis.

31 ascham's letters. [1560.

Qui attulit vestras literas, expectare causae exaniina- tiouem nolebat, quia hoc illi nou datum erat in mandatis a Lubecensibus, ut ipse asserebat, nisi satis- factionem a nobis acciperet : quod facere nullo jure aut sequitatis ratione tenemur; quum contra causa nulla est, cur ille tantum favoreni de quo ante diximus recusaret.

Prjeterea nee sequum nee par esset ut ad tarn iniquuui postulatum consentiremus, quomodo existi- mamus vestram excellentiani pro sua prudentia facile judicaturam. — Deus etc.

XV.— TO J. KAGAZZONI (l, 100).

Asks his help in getting Guido Janetti out of some difficulties.

Westminster, Mar. 18, 1560.

Eximio viro Jacobo Ragazzoni nobili Veneto amico twstro perdilecto. — Quoniam novirnus te magna et serenissimam nostram principem observantia et suos etiam famulos benevolentia prosequi, rogamus ut opei'am tuam in expediendo Guidone Janetti ab illis angustiis, quibus ilium jam intelligimus misere istic premi, velis adbibere. Serenissima nostra regina in illius gratiain ad illustrissimum vestrvun principem scripsit. Ilia? literse tibi tradentur, ut eas opportune illustrissimo duci vestro offeras. Tuam igitur in promovendo hoc negotio observantiam, serenissima regina, operam et benevolentiam nos memore animo et grato etiam officio vel erga te vel rogatu tuo erga tuos quum occasio ferat libenter compensabimus. — Bene valeas. Westm., 18 Martii, 1560. Tuiamici.

1560.] ascham's letters. 35

XVI.— TO GUSTAVUS, KING OF SWEDEN.

(l, 78).

For the Queen. — A letter of compliments sent by the Duke of Finland, who bears also a verbal message.

Ap. 10, 1560.

Domino Gicstavo Suecorum, etc., regi, Elizabetha, etc. — Serenissimo principi Gustavo, etc. Quam rationem nos clucenclam esse judicamus illius vestrse erga nos tarn illustris anricitia?, in qua nullum non vera? benevolen- tia? officium ssspe nos et multis moclis expertse sumus, pra3senti potius sennoni illustrissimi priucipis Domini Joannis Finlandise ducis optatissimi vestrse serenitatis tilii, quam Uteris nostris committendum esse statuimus.

Quern ad restrain serenitatem jam revertentem, nee sine nostro justo dolore, nee sine illius merita commen- datione, a nobis digrecli ullo modo pati potuimus. Cujus in omni muneris sui obeunda ratione tanta ex- titit quum vera? prudential laus, turn summse nobilitatis amplitudo, ut feliciorne sit, vel quia natus est ex tarn potenti principe vel quia sic institutus est a tarn pru- dent! patre, non possimus facile statuere.

Cujus rei laus, vestra ; fructus filii, congratulatio nostra ; admiratio plurimoruni apud nos liominum exis- tit, quibus tanta ejus virtus vereque regia dignitas cognita perspectaque est.

Itaque non dubitamus, quin ha:c illius in Anglia commoratio atque consuetudo effectura sit ut omnia et inter nos grata officia et inter nostros opportuna com- moda certatim deinceps intercedant. Propterea nos pro nostra parte laborabimus, ut nostra lisec alenda? inter nos amicitise voluntas, non sermone solum atque Uteris significata, sed re etiam et officiis contestata videatur. — Deus etc. Westmon., x Aprilis, 1560.

36 ascham's letters.

XVII.— TO ERIC, KING OF SWEDEN (l, 79).

For the Queen. — Refers to the Duke of Finland, who bears this letter, for an explanation of her wishes.

Serenissimo principi Domino Erico Suecorum, etc., electa et hcereditario regi, etc. — Elizabetha, etc. — Nostra consilia et animi mei sensum omnem illustrissimo principi fratri vestro duci Finlandise fuse declaravi- mus. Qui, non dubitamus, sermonis nostri orunis mentisque propositum sic explicabit, ut nihil quod vel ad plene intelligendum nostrum animum, vel ad juste satisfaciendum vestra? serenitati spectare queat sit prsetermissurus. De ejus vero perpetua sedulitate in agenda urgendaque ilia causa quae ei fuit commissa vere possumus affirmare nihil ab eo esse omissum quod vel solicitudo in amantissimo fratre vel benevolentia in summo amico, vel facultas in magno oratore prse- stare potuisset. In cujus rei tractatione earn adhibuit et prudentiam cum lmmanitate et studium cum mode- ratione, et id etiam semper cum dignitate digna homine principe, ut dubium esse possit an naturae propinquitas, ainicitia? conjunctio, ususne prudentise, cariorem il- ium vestrse serenitati debeat efficere. De nobis etiam sic vestram serenitatem sentire volumus quod quic- quid germanus frater a gratissima sorore, vel ullus princeps ab altero principe, in quavis mutuse benevo- lentise ratione expectare queat, id nos libenter, sedulo atque studiose sumus prsestiturse. — Deus etc.

XVIII.— TO FREDERICK, KING OF DEN- MARK (l, 80).

For the Queen. — Asks protection and favour for John Spitho- nius, wlio bears this letter.

Domino Frederico Danice regi. — Elizabetha, etc.,

ascham's letters. 37

serenissimo p7'incipi Domino Frederico, etc. — Quum compertum haberemus clilectum nostrum famulum Joannem Spithonium studio teneri hoc tempore rede- uncli in illas regiones, visum nobis est ut nostro jussu nostroque nomine primum vestram inviseret serenita- tem ; deinde ut nostris verbis certa qusedam negotia, qua? partim privata ratione ad vestram serenitatem, partim ad causam communem utriusque nostrum refer- enda sunt. Itaque si facilitatem in adeundo, benigni- tatem in audiendo et fidem in communicando nomine nostro nostra consilia vestra illi concedat serenitas, curabimus ut parem nostrum favorem, gratiam et fidem vestris quoque, quum consimilis rerum usus atque ratio postulet, libenter simus prsestiturse. — Deus etc.

XIX.— TO DOROTHY QUEEN OF DENMARK

(l, 80.) On the same subject.

Serenissitnm principi domince Dorothece Danice, Nor- wegice, etc., regince, sorori et consanguinece nostrce caris- simce — Elizabetha, etc., serenissimce principi Domincs Dorothece, etc. Quum fidelis et dilectus noster famulus Joannes Spithonius desiderio redeundi in illas regiones hoc tempore teneretur, mandatum illi dedimus, ut nostro nomine vestram salutaret serenitatem nostrisque verbis ei gratias amplas ageret pro literis illis vestris superiori anno ad nos datis, in quibus nullum ofiicium benevolentise, amoris, humanitatis, atque pietatis, prse- termissum fuit. Commisimus illi ej usque prsesenti sermoni certa negotia, quae nostro nomine vestra cum serenitate communicaturus est. Petimus igitur ut fides illi tribuatur, id quod nos vestris similiter pollice- mur, quum par rerum ratio requirat. Deus etc.

38 ascham's letters.

XX.— TO THE SENATE OF HAMBURG,

(l, 81).

For the Queen. — Speaks of a private quarrel between some

English aud Burgundian merchants, and approves of an

agreement to trade between England and Hamburg.

[April.]

Coiisulibus et Senatoribus civitatis Ilamburgi, etc. — Magnified domini, illustres, spectabiles, amici caris- siini. Litera? vestra?, decimo septirno superioris mensis Martii data?, nobis quidem valde grata; fuerunt. Fue- runt enim plena? et officiosa? observantia? erga nos, et studiosse benevolentia? erga nostros. Quo utroque nomine nos vobis, ut par est, gratias libenter agimus. Quod vero in illis mentio facta sit offensionis nonnulla?, qua? inter nostros et Burgundiones hoc tempore inter- cedit, est quidem illud totum negotium negotiationis privatse, non controversia? public*, quod seorsum ad mercatores, non promiscue ad omnes utrinque sub- ditos spectat. Qua? etiam causa omnis per nos quidem, si justa mutual a?quabilitatis ratio liabeatur, facile poterit componi.

Quod porro vos tarn amice nostros invitatis ut pan- nos suos et alias merces ad vestram civitatcm trans- portent, et istic commercii sui exercendi sedem collo- cent, et quod praeterea postulatis, ut nostrum quoque assensum atque auctoritatem. etiam ad id perficiendum dignemur ipsa? adjungere, voluntatem certe hanc ves- tram admodum probamus et petitionem vestram liben- ter accipimus.

Sed, qvmm commercii exercendi ratio vetusto more, antiquo jure, gratia et beneplacito superiorum om- nium Angliae regum, mercatoribus Anglis ita libera semper fuerit, ut ubivis gentium pro coram ipsomet arbitratu suas negotiationes obire potuerint, nos qui- dem totam hanc rem, qiiorum fortunis maxime inte-

1561.] ascham's letters. 39

rest illorum voluntati, atque judieio constituendam relinquimus : ita ut quicquid ipsi aut cum aliis aut vobiscum in suis negotiationibus statuant, id nos nostro favore, gratia, consensu et auctoritate libenter prose- queniur. Interim omnes vestras gratas propensiones et officiosa studia sic amplectimur, ut de opportuna aliqua ratione respondendi vestrae benevolentise im- primis nobis cogitandum esse existimemus. Bene valete, etc.

XXI— TO FREDERICK, KING OF DEN- MARK (l, 72).

For the Queen. — Asks of him the same favour towards her offi- cer Thomas Alan, in granting a free passage through the Sound, which had been shown towards his predecessor, W. Martin.

Westminster, March 30, 1561.

Frederico regi Danaoi'um, etc. — Elizabetlia, etc. Negotium dedimus Thom.e Alano fideli nostro famulo atque niercatori, ut res quasque ad classem nostram instraendara necessarias in regionibus orientalibus com- pararet. Et quia Gulielmus Watson ds nuper bac vita defunctus, qui multis annis eidem prseficiebatur officio, tempore non solum clarissirna? memorise regum parentum utriusque nostrorum sed nostro etiam, res omnes ab eo nostro mandato ad rem navalem nostram instruendam paratas per singulos portus atque maria vestrae serenitati subjecta,et nominatim per illud fretum vestrum quod Soundes appellatur, libere sine inquisi- sitione, sine vectigali in Angliam transportavit, itaque rogamus vestrain serenitatem ut Thojle Alano, et ejus procuratoribus, in eodem munere nostro jussu illis imposito obeimdo, eandem liberatem nostro rogatu benigne velit concedere.

40 ascham's letters. [15G1.

Prseterea quum multi nostri mercatores multas exercent negotiationes in illis partibus orientalibus et liinc inde utrobiqne varias merces per vestrse sere- nitatis portus atque freta transvehere soliti sunt, roga- mus itidem vestram serenitatem nt vestra auctoritate atque mandato certa aliqua pendendi vectigalis ratio vestris prsescribatur officiariis, quam portorii et traris- vectura? nomine a nostris mercatoribus Anglis certo ordine possint exigere, ut ea ration e semel statuta con- stanterque observata nostri quoque melius intelligant quid ipsi quoque loco et tempore pro quaque re dein- ceps debeant persolvere.

Utramque vestra? serenitatis humanitatem, et illam more solito in propriis nostris rebus retentam atque conservatain, et banc novo sed pernecessario ordine in tractandis nostris mercatoribus nostro rogatu exbiben- dam omni rnutuse fraternseque amicitise officio vel in gratificando vestrse serenitati vel in commodando ves- tris vicissim subditis, quum par postulet occasio, liben- ter compensabimus. — Deus etc. Westm., 30 Martii, 1561.

XXII.— TO THE SOPHI OF PERSIA (4, 74).

For Queen Elizabeth. — Asks safe conduct and good treatment for an English traveller, A. Jenkinson. This letter occurs also in MS. l, p. 99. London, April 25, 1561.

Pro Eegia Magestate — Elizabetha Dei gratia, etc., po- tentissimo et invictissimo principi magno Sophi Persa- rum,Medorum, Parthorum, Hircanorum, Carmanorum, Margianorum, popnlorum cis et ultra Tigrimjluvium, et omnium intra mare Caspium et Persicum sinum, na- tionum atque gentium imperatori, saluiem, et rerum prosperarum fdicissimum incrementum. Summi Dei

1561.] ascham's letters. 39

rest illorum voluntati, atque judicio constituendam relinquimus : ita ut quicquid ipsi aut cum aliis aut vobiscum in suis negotiationibus statuant, id nos nostro favore, gratia, consensu et auctoritate libenter prose- quemur. Interim omnes vestras gratas propensiones et officiosa studia sic amplectimur, ut de opportuna aliqua ratione respondendi vestrse benevolentiae im- primis nobis cogitandum esse existimemus. Bene valete, etc.

XXL— TO THE KING OF SWEDEN (4, 60).

Asks protection for her agent, Thomas Alan, who is going to buy hemp, pitch, &c, in the northern ports.

March 20, [1561].

Negotium dedimus dilecto nostro famulo atque mer- catori Thom.e Alano, ut ad usum classis nostras certas res necessarias, malos, funes, asseres, picem, et alia ejus generis, nostra pecunia, Gedani hoc tempore com- paret. Roganms itaque vestram serenitatem, si naves Thoile Alani bonis nostris onustas, in vestras sereni- tatis vel classem inciderint vel portum appulerint, ut vestra bona gratia, atque mandato, a vestris subditis benigne cum bumanitate acceptse et libere sine impe- dimento demissse, tuto per vestra freta atque jurisdic- tiones ire redireque possint : et nos vicissim curabi- mus, ut vestri itidem, vestrse serenitatis negotia pro- curantes, quum opus nostra gratia aut prsesidio habue- rint, persimili bumanitate a nostris, sub nostro imperio, nostra quoque et voluntate et jussu accipiantur. Deus etc. 20 Martii.

VOL. II.

40 asciiam's letters. [1561

XXII— TO FREDERICK, KING OF DEN- MARK (l, 72.)

For the queen. — Asks of liiin the same favour towards her officer, Thomas Alan, in granting a free passage through the Sound, which had been shown towards his prede- cessor, W. Watson.

Westminster, March 30, 1561.

Frederico regi DanctArum, etc. — Elizabetha, etc. Negotium dedinius Thojle Alaxo fideli nostro famulo atque niercatori, lit res quasque ad classeni nostram instruendam necessarias in regionibus orientalibus com- pararet. Et quia Gulielhus Watsonus nuper hac vita defunctus, qui multis annis eideni prseficiebatur officio, tempore non solum clarissimse memorise regum parentum utriusque nostrorum sed nostro etiam, res omnes ab eo nostro mandato ad rem navalem nostram instruendam paratas per singulos portus atque maria vestra? serenitati subjecta, et nominatim per illud fretum vestrum qi:od Sov/ndes appellatur, libere sine inquisitione, sine vectigali in Angliam transportavit, itaque rogamus vestram serenitatem ut Thom.£ Alano et ejus procuratoribus, in eodem munere nostro jussu illis imposito obeundo, eandem liberatem nostro rogatu benign e velit concedere.

Praeterea quum multi nostri mei*catores multas exercent negotiationes in illis partibus orientalibus et liinc inde utrobique varias merces per vestrae sere- nitatis portus atque freta transvehere soliti sunt, roga- mus itidem vestram serenitatem ut vestra auctoritate atque mandato certa aliqua pendendi veotigalis ratio vestris prsescribatur officiariis, quam portorii et trans vecturse nomine a nostris mercatoribus Anglis cerco ordine possint exigere, ut ea ratione semel statuta con- stanterque observata nostri quoque melius intelligant

1561.] ascham's letters. 41

quid ipsi quoque loco et tempore pro quaque re dein- ceps debeant persolvere.

Utramque vestrss serenitatis humauitatem, et illam more solito in propriis nostris rebus retentam atque conservataru, et banc novo sed pernecessario ordine in tractandis nostris mercatoribus nostro rogatu exbiben- dam omni niutua? fratemseque amicitise officio vel in gratificando vestrse serenitati vel in commodando ves- tris vicissim subditis, quum par postulet occasio, liben- ter compensabimus. — Deus etc. Westm., 30 Martii, 1561.

XXIII.— TO THE SOPHI OF PERSIA (4, 74).

For Queen Elizabeth. — Asks safe conduct and good treatment for an English traveller, A. Jenkinson. This letter occurs also in MS. l, p. 99. London, April 25, 1561.

Pro Regia Mcejestate — Elizabetha Dei gratia, etc., po- tentissimo et invictissimo princi'pi magno Sophi Persa- rum,Medorum, Parthorum, Hircanorum, Carmanorum, Margianorum, populorum cis et ultra Tigrim Jluvium, et omnium intra mare Caspium et Persicum sinum, na- tionum atque gentium imperatori, salutem, et rerwm prosperarum felicissimum incrementum. Sumrni Dei benignitate factum est, ut quas gentes non solum im- mensa terrarum spatia, et insuperabiles marium vas- titates, sed ipsi etiam ccelorum cardines longissime dis- junxerunt, ipsse tamen literarum bono et mentis certa cogitata, et bumanitatis grata officia, et intelligentise mutuse multa commoda, facile inter se et opportune possint communicare. Itaque, quum praedilectus et fidelis noster famulus Antoxius Jenkixson, qui bas literas nostras perfert, cum bona venia, favore, et gratia nostra, boc AngHse nostrse regno excedere, et in Per- siam usque vestrasque alias ditiones, Dei benignitate,

42 ascham's letters. [1561.

penetrare constituent, hoc illius institutum, perlauda- bile quidem, grato nostro favore persequi et promo- vere studuimus : id quod eo nos libentius faciums, quo- niam hoc ejus propositum ex honesto studio commercii constituendi, potissimutn cum vestris subditis, aliisque peregrinis hominibus ad vestra regna confluentibus, omniuo exortum sit. Propterea nobis et scribendum ad vestram majestatem, abque ea petendum esse duxi- mus, ut nostro rogatu dignetur concedere huic famulo nostro Antonio Jexkinson Literas public* fidei, et salvi conductus, quaruui auctoritate, atque praesidio, licitum liberumque sit illi, una cum suis familiaribus, servis, sareinis, mercibus, et bonis universis, per vestra regna, dominia, ditiones, atque provincias, libere et sine impedimento proficisci, ire, transire, redire, abire, et isthic morari, quamdiu placuerit, et inde recedere, quandocunque illi vel suis libitum fuerit. Si haac sancta hospitalitatis jura, et dulcia communis humani- ty t is officia inter nos, regna nostra, nostrosque subdi- tos libenter constitui, sincere coli, et constanter con- sei'vari queant, speranms nos Deum optimum maxi- mum effecturuni, ut ab his parvis initiis grandiora re- rum momenta, nobis ad magna ornamenta atque decus, nostris ad summa commoda atque usus, aliquando sint oritura ; sic quidem, ut non mare, non terra, non ccelum ad nos longissime separandos, quam divina ratio, communis humanitas, et mutua benevolentia ad nos firmissime conjungendos, plus virium habuisse videatur. Deus salutem omnem et felicem in terris, et perpetuarn in ccelis, vestrae concedat majestati. Data? in Anglia in celebi'i nostra urbe Londino XXV die mensis Aprilis, anno mundi 5523, Domini ac Dei nosti-i Jesu Christi 1561, regnorum vero nostrorum tertio.

1561.] ascham's letters. 43

XXIV.— TO KING PHILIP (l, 84).

For the queen — asks for a renewal of the former friendly com- mercial intercourse between the two nations. July 7, 1561.

Domino Philippo Hispaniarum regi — Elizabetha,

etc. Invitee quidern facimus ut quicquam ullo tempore

ad vestram serenitatem scribamus, quod non plausibile

semper vobis videri qiiidem debeat. Verum ut nunc

res est, quum perspicimus pergrave damnum imminere

regnis utriusque nostrum, potissimum vero mercatori-

bus illis, qui hinc inde commercium exercent, per

novam quandam ordination em istic jam recens insti-

tutam, consultum nobis fuit hanc ipsam rem westrse

serenitati impertiii per praesentem sermonem nostri

istic assidui oratoris. Cui ut facilem aditum et ani-

plam fidem vestra tribuat serenitas admodum postula-

mus. Deinque rogamus vestram serenitatem, ut

priscus ille intercursus, tot annos utrobique inter

nostros utrinque subditos tam amice et libere exerci-

tus, et a nostris longo ab usque tempore majoribus

bucusque mutuo et amabili consensu conservatus, ac

non ita pridem a nobilissimis utriusque nostrum pa-

rentibus firmissime constabilitus, minime nostris tem-

poribus immutetur ; sed salvus integer et ratus, quum

nostris iniprsesentiaruin turn posteris deinceps perma-

neat. Ad quam rem perficiendam omnimoda mutuas

benevolentise officia, ex nostra quidem parte et nunc

libenter et constanter etiam in posterum conferemus.

Deus, etc. Grenovici, 7 Julii, 1561, regni nostri 3°.

XXV.— TO FPcEDERIC, EMPEROR ELECT.

(l, 90.)

For the queen — speaks of the aggressions of the Muscovites on the Holy Roman Empire : all English subjects have been forbidden to export warlike stores to Muscovy.

July 7, 1561.

Domino Friderico elect. Rom. imp., etc. — Eiizabe-

1 1 ascham's letters. [1561.

tlm, etc. Literce vestrse majestatis ultima die mensis Mali data? notis traditse sunt. Et qua? in illis Uteris scripta sunt de vastitate et interitu Livonia?, de cala- mitate magistri et ordinis ipsius militia? Tkeutonica? de gravi et non tolerabili periculo, quod in dies ruagis ac magis imniinet aliis vicinis statibus S[ancti] R[oniani] imperii ex crescenti quotidie potentia Ducis Muscovia?, tarn acerbum nobis coninioverunt dolorem quam quis- que princeps, communis humanitatis publica? salutis Christiani nominis et alma? pacis tuenda? conservanda?- que studiosissimus, ex tanta bonorum miseria et ex tanti liostis immanitate ulla ratione aut sensu possit capere. Propterea solicitus ille et vere patemus affec- tus vestrse majestatis quo tantopere excitatur ad mature reprimendum. crudeles impetus tarn atrocis inimici, et prudentes pra?terea consilii vestri rationes et pia? ac perquani graves cohoi"tationes ne quis Chris- tianus quoquo modo hos impios conatus juvet aut pro- moveat ; pro eo sane ac debent, nobis maxime sunt probata;. Itaque quod vel ad nostrum animum vel ad nostrorum subditorum factum, in liac tota re attinet, sancte et asseveranter affirmamus nunquam ex nostro regno ulla arma, tornienta, seu quidvis aliud quod ad rem bellicam spectat, ad Muscovitas fuisse transportata. Verum quidem ho3 est, unam aut alteram navem mer- catoriam cum paucis pannis nostratibus crassioribus ]>ro commutatione certarum pellium quibus illi abun- dant, nostri vero egent, in illas regiones solere aliquan- do proficisci. Est tamen ea omnis negotiatio nostro- rum tarn exigui momenti, ut inde nee hostes opem nee amici metum ullum haurire queant. Immo talis est ut a nobis potius pro vilitate non nominari quam ab aliis pro ullo terrore baberi debeat. Sed ut vestra ma- jestas probe intelligat quanto nobis sit quum dolori

1561] ascham's letters. 4.")

lifec Christiani nominis calamitas, turn etiam sto- macho tarn poteiitis hostis tanta imnianitas, publico edicto promulgavimus vetantes ne quisquam nostrorum subditorum vel arma vel munitionem vel commeatum vel militem vel aliquicl prsesidii militaris in Musco- viam, ad tarn communem hostem Sancti Romani im- perii, aut deportet ant quocunque colore, prsetextu, sive occasione, deportari curet. Graviter enim et permoleste feremus si ulla benevolentiae piae studia vel amicitise grata officia a nobis prseterirentur, qua? ullo modo Christiano nomini salutaria, vestrse majestati ex- pectata et nostro honori consentanea esse possunt. Deus, etc. Grenovici, 7 Julii, 1561.

XXVI.— TO THE DUKE OF TUSCANY (l, 86).

For the queen — asks protection for Edward Beauchamp, earl of Hertford, who is going into Italy. July 14, 1561.

Duel Florentke. — Illustrissime et excellentissime prin- ceps, consanguinee et amice charissime. Quum perdilec- tus noster consanguineus, Edvardus dominus de Bello Campo et comes Hertfordise, magno eoque laudabili de- siderio teneatur exteras peragrandi regiones, ut mores hominum multorum cernat, et urbes, prsesertim vero nobilem Italiam et in Italia potissimum celebrem au- lam vestrae excellentia?, et illustrem statum vestra? rei- publicse, nos non potuimus facere, quin hoc illius lau- dabile institutum et nostro probemus judicio et nostris etiam commendemus Uteris. Petimus itaque ut ille cum suis ea humanitate atque benevolentia in vestra regione accipiatur, qua existimatis nos inmnum quem- que vestrum in nostrum regnuni simili de causa acce- dentem tractari curaturas. Dominus, etc. 14 Julii, Londini, 1561.

46 ascham's letters. [1561.

XXVII. TO SIR W. CECIL (a, 5 : e, 11).

Tells him of the distress in which his mother-in-law has been left by the death of her husband, which took place in Lent 1559, and how he has mortgaged the lease of his farm at Walthamstow, which he asks Cecil to help him in redeeming. Oct. 6, 1561.

Sir, — May it please you of your gentleness to read, and of your goodness to consider this my short letter, which present necessity cornpelleth me to write presently unto you. My father in law died in Lent two years ago, leaving my mother in law his executor, leaving her small goods to order, and great debts to answer, the one surmounting the other a great deal, as the inventory yet doth record. He left her in that dead time of the year an house without money, barns without corn, fields unsown, rents to pay, wages to answer, children to find, household to keep, sore wages, and small relief, rich in present care, and hope only of next year's store, and that as yet not growing on the fields. The less she was known to have, the more earnest were her creditors to be answered their own. I being then at the court, was sent for, what time, if you remember, you gave me of your courtesy divers pieces of gold to carry, when by just authority, you might have well commanded me not to depart from doing my duty. When I came to her, I found her so careful, her case so lamentable, her necessity so present, her help so far off, that I was moved, I doubt, by God to do that for her, which no need could have driven me to have done for myself. I said unto her, " Good mother, be of good comfort, your case and care shall be mine, and all my goods shall be yours, to do you good, and comfort you withal ;" and forthwith I pro- vided seed to sow her ground, corn and malt to find her

1561.] ascham's letters. 47

house, present money to answer all present charges, as rents, wages, debts, and necessary furniture of house- keeping for many months and months to come, and to do her all the comfort I could, became also surety by my own hand, for all her former debts, that any creditors could ask, without requiring of her script or scroll, hand-surety or bond, to answer me or mine again. Peradventure your wisdom will marvel how I was able and why I was so bold to venture so great a matter, having so small a living as I had, for as then I had not my prebend, which God and your goodness only afterward provided for me. Verily Queen Mary by good Mr Petrosse [Petre's] means had given me this lease of a farm lying at Walthamstow, the which I was purposed never to put away for any need, for being sickly and not like to hive long, I was fully minded to leave this lease to my wife when God should call me, to help me to marry her again, neither having then, nor having as yet any other thing, that I can any wise leave unto her. But finding my mother in law in such a case, and thinking that I might get again such a lease, but never again such a mothei-, whose virtue, womanhood and wisdom was such, as I loved her as much by judgment as ever I did mine own mother by nature, I laid my said lease to gage to Antony Hussey, for a hundred pounds to be paid at the font in Poules [Paul's] on Christmas Even, 1561, or else to forfeit it for ever. This lease is now in Mr Loge [Lodge] and Grimstone's hands, executors unto Mr Huze [Hussey]. This is my present case and care, in the which no cause for myself, but duty done to my good mother in law, hath so wrapped me, as 1 know not how to help it, except God, who moved me to do it, move your goodness also somewhat to be moved

48 ascham's letters. [1561.

with it. And good hope I have, you will be so : for when I consider how nine years ago, without my suit, being out of the country, and not once thinking on such a benefit, you only of your goodness obtained me that office, in which now I serve, and when also within these two years, I being sick in my bed, not suiting nor knowing any such matter, you got me likewise my prebend, I think it is God's will I shall enjoy no living, which you shall not either only first obtain for me, or at last only preserve for me. For now Mr Petre's benefit for the lease of my farm is quite gone, except you now be as good to help me to keep it, as he was then to help me to get it, which if you do then must I needs say and truly say, as (Edipus saith in Sophocles unto worthy Theseus : vEyw yap tt'x<y Sta ere kovk akXov fiporSzv. [CEd. Col. 1129.]

And then shall I pray and wish as he doth ; which verse is so sweet in Greek, that yet for all my sorrow, I could not but make it as well as I could in an English Iambus :

I have that I have only by yon and by no mo. The remedy I seek for my care, I am loth to utter, as the sick man is to drink a bitter medicine : but what will not necessity force, which conrpelleth me to do, what I never yet approved in other, nor do not like presently in myself. My judgment hath ever led me to rnislike private gain, gotten by common misorder, I mean pi-ivate licenses granted against public statutes. And therefore I chose rather by letter than by talk to make this shamfast suit unto you, the liking or mis- liking whereof, only your countenance may be a sufficient answer to me, in this your so many and weighty affairs. May it please your goodness, sir, to obtain for me of the queen's majesty a licence for some

1561.] ascham's letters. 49

quantity of bear, or some number of unwronght clothes, or some lease of farm, some forfeit, or some other thing, which may by your judgment seem less to trouble any stablishecl good order. I have known many of small service and less necessity bold to ask, and happy to obtain as great a matter as this, yet I will think my suit no more reasonable, than your wisdom shall judge it, nor farther to be profitable for me, than your good- ness shall will me, but will only pray to him who hath only put me in hope to labour unto you, to put you likewise in mind to do this for me, which shall be such a comfort and stay for me, my wife and my children, as we shall all think ourselves most bounden to pray for you and yours for ever. 6 Octobris, 1561. Your honour's at commandment bounden, R. A.

XXVIII. TO FREDERICK KING OF DEN- MARK, (l, 89).

Complains of a piratical attack made on some English fisher- men, Causton, Smith and others, by some Scotchmen in the port of Wespend. St James's, Oct. 8, 1561.

Flizabetha, &c, illustrissimo Prindpi Domino Fride- rico, dec. — Tres jam anni sunt, quum mense Maio qui- dam Angli mercatores, Gulielmus Causton et Gu- lielmus Smith et alii in eadem societate piscatum pro- ficiscuntur ad insulam vestee serenitatis Wespende : ubi soluto, ut par et sequum fuit, vestris istic officiariis justo portorio in portum Westpende se recipiunt. Quo in loco tuti semper ipsi cum navibus reliquisque suis fortu- nis sub protectione vestrse serenitatis omni piscatus tem- pore acquiescere consuevere. Verum interim certi Scoti Thomas Nicolsonus et Joannes Hogge cum armata manu in mercatorum nostrorum naves in vestro portu jam stantes invadunt, eas spoliant, spoliatas una cum

50 ascham's letters. [1561.

bominibus ac fortunis eorum omnibus e vestro portu abducunt. Qua1 injuria, (|immnon magis intentari vicle- atur ad miseram expilationem nostrorum mercatorum quam ad apertam violationem vestrse jurisdictionis,aduio- duni rogamus vestram serenitatem ut dignetur in tuendo quod justum et par est suum jus, una quoque suscipere, quod sequum etiam et pium est, causam horum calarai- tosorum hominum ; ita ut aliquo legitimo modo et auc- toritate vestrae serenitatis aruissas fortunas recuperare possint. Intelligimus quam benigne vestra serenitas in gratiam hoc nostrorum mercatorum ad Scotorum reginam scripsit. Illius literas nostri jam ad serenita- tem vestram apportant. Et pi'opterea nos nostras quoque literas eisdem bominibus ad vestram serenita- tem libenter dediinus, partim ut gratias pro gratia et favore vestro tarn benigne nostiis bominibus in hac causa jam declarato vestrae serenitati babeamus ; par- tim ut pro mutua inter nos ac fraterna benevolentia proque vestro pio studio erga bos miseros et injuste afflictos homines dignetur vestra serenitas, quo sua sponte libenter in hornrn causa tuenda incepit, idem nostro jam porro rogatu ad facilem exitum producere. Quod vestrum pergratuni officium nos vicissim et mutua ergo vos benevolentia, et pari erga vestros hu- manitate prompte cumulateque compensabimus. Deus, &c. Apud D. Jacob, viii Octobr. 1561.

XXIX. OSOKIO TO ASCHAM (5, 37).

Says that he has heard from Sir Thomas Wilson, the queen's ambassador, of Ascham's having been prevented by a fever from writing to him. Lisbon, Oct. 27, [1561]

Hieronymus Osorius Episcopus Sylvensis Rogero

Ascliamo Anglo, S. P. — Thomas Wilsonus, vir

15G1.] ascham's letters. 51

ornatissinius, reginse vestrse legatus salutem nomine tuo nuntiavit, quod niihi fait gratissimum ; idemque dixit, te eo tempore quo isthinc digressus est febri im- peditum fnisse, quo minus ad me scriberes, quod mihi gravem molestiam attulit. Neque tarn ob earn ratio- nem, quod literarum tuarum fructu carui, quam prop- ter morbum ipsum, qui te tenuit ne ad me scriberes. Quare si me amas, fac quum primum poteris ut me hac cura et sollicitudine liberes, et certiorem facias te pris- tinam valetudinem recepisse. De rueis rebus nihil aliud est, quod scribam, nisi me bene quidem valere, sed negotiis molestissimis implicari. Nam veni coac- tus in banc urbem, eo animo ut quum primum negotia, ut arbitrabar, facilia expedirem, continuo me in dice- cesim meam reciperem. At postquam hue me contuli, sic oppressus negotiis fui, ut cupiani avolare, ne, dum aliena euro, mea deseram, et ob id inexpiabili flagitio me ipsum contaminem. Itaque cogito prsecisis ancoris vela facere, et eo unde profectus sum cursum rursus instituere. Non deerit tamen, qui mihi in Algarbien- sem provinciam literas tuas, si ad me scripseris, statim mittat. "VVilsoxus tibi librum dabit, quo Gualteri Haddoni laudes^ persequor, ut possum. Gratissimum mihi feceris, si librum diligenter evolveris. Olyssiponae VI Calend. Novembris.

XXX. To SEBASTIAN KING OF PORTUGAL,

(l, 95).

For the queen. She has given orders that none of her subjects shall trade or interfere unlawfully in the Portuguese settlements in India. St. James's, Nov. 22, 1561.

Elizabetha &c. D. Sebastiano, &c. Accepimus lite- ras vestrse serenitatis 22o Octobris Oljssipona? datas.

52 ascham's letters. [1561.

Audivimus etiam libenter et perattente I'everendissi- nium patrera Dominum episcopura Aquilensein regis Catholici fratris nostri carissimi apud nos assiduum oratorem qui vestro nomine explicatiorem mentis vestrae sententiam bene longo sermone nobis declaravit. Et, licet a on dubitemus quin ipse reverendus pater plene ubereque certioreru facturus sit vestram sereni- tatem de omni nostro quod dedimus ad vestram postu- lationem responso, voluimus tamen nos ipsa? boe etiam prseterea signiticare vestrse serenitati, ilia omnia accu- rate et studiose a nobis esse praestita, qua? nos hac proxima superiori estate per D. Emanuelem Arai- cium vestrse serenitati explicari curavinius. Manda- tum insuper dedimus nostris subditis atque merca- toribus, ne quisquam eorum negotietur in ullo portu ullisve regionibus iEtbiopise, quae sunt vestoo aut imperio obedientes aut serario vectigales, neque ut ves- trorum subditorum commercia ullo modo interturbent neve ullam ullis vestris dominiis vel injuriam vel moles- tiam importent. Quod nostrum mandatum si qui subditi nostri aut jam transgressi, aut deinceps prae- terituri sunt, curabimus primo quoque tempore quo de eo facto cer to judicio solidoque argumento nobis poterit constare, ut ea puniautur severitate qua merito esse queant et justo testimonio nostri promLssi studiose a nobis prsestiti, et eminenti exemplo aliis ne quid bujus- modi in posterum admittere audeant. Itaque quum nos boc modo ad respectum vestri studii tarn propositi atque intenti, non solum ad firmissime conservandam verum etiam ad cumulate adaugendam omnem mutuam inter nos ac nostros amicitiam, vestro jam rogatu arctius restrinximus ac cobibuimus libertatera nostrorum sub- ditorum, quam quisquam progenitorum nostroram bac- tenus fecit, et arctius etiam quam subditi vicinorum

15G1.] ascham's letters. 53

principum sunt restricti : plane confidimus vestram serenitatem tam fraterne ac amice acceptnram lioc nos- trum responsuni quam est a nobis sincei'e institutum atque propositum, et assensionem suam porro hand gra- vate prrebituram ut alias nostri subditi ea libertate ne- gotiandi quiete ac tuto utifrui (?) possunt qua communi gentium more nee repugnante vestra serenitate csetera- rum nationum mercatoribus utifrui (?) libere est conces- sum. Deus &c. Ad D. Jacobum, 22£ ISovemb. 1561.

XXXI.— OSORIO TO ASCHAM (5, 15).

Is sorry to hear of Ascham's illness — has read with pleasure his letter to Cardinal Pole formerly — means to write to the queen, and speaks of some of his books.

Lisbon, Dec. 13, 1561.

Hieronymus Osorius Roger o Aschamo S. P. Non possum satis explicare, quam varie me affecerint literee tuse : qxiod euim erant scripts ab honiine egregia? virtutis et eruditionis laudibus omatissimo, et magna illius in me amoris indicia continebant, mere milii longe gratissirnse ; in quo vero significabant, te moles- tissimo morbo conflictari, maximum mini dolorem attuleiimt. Si igitur me amas, da operam ut me hac sefiritudine leves. Tamdiu enim ero de valetudine tua sollicitus, quamdiu non fuero factus certior per literas tuas, te pristinam sanitatem reciiperasse. Interim vero Christum Jesum, qui est verus medicus, pre- cabor, lit tibi integram salutem cum verortim bonorum amplificatione restituat.

Exemplum literarum quas olim ad Cardinalem Polum misisti, admodum libenter et cum magna admi- ratione legi : libenter quidem, quia ex illis quanti me faceres penitus intellexi, cum admiratione vero, pai'tim

54

ascham's letters. [1561.

quia nihil in eo genere uberius, nihil aptius, nihil magis omnibus luminibus illustratum fieri poterat : partim autem quod tarn il lustre scribendi genus ad me ornandum contuleris. Quo enim minus eas laudes agnosco, eo magis admiratus sum quid tibi venerit in mentem, illud nescio quid, quod adolescens elucubratus fueram, tarn magnifice laudare. Quamvis autem mei in te amoris magnitudo facit, ut nulla in re tecum pugnare velim, tantaque sit in te prudentia ut illis qui a te in judicio literarum dissentiunt, temeritatis infamia metuenda sit : erat tamen pudoris mei, quum opinio, quam de me habeo, valde ab opinione tua discrepet, sentential tuee repugnare, et testimonium, quod mihi eruditionis et eloquentise das, oration e mea refellere. Sed contineo me, ne quidquam de amore in me tuo diminuam, quum enim vix quidquam sit, quod magis optem quam ut me valde diligas, et intelligam earn quam de me habes opinionem te niihi conjunxisse, facillime patior te in isto errore versari. Tantum igitur abest, ut aliquid contradicam, ut etiam mihi summopere laborandum existimem, qvio ea tua magis magisque confirmetur opinio ; ut tandem pro ratione illius, amor etiam quo me amplecteris augeatur. In quo autem principis vestrse iugenium et eruditionem extulisti, animum mihi addidisti, ut earn, quod jam antea facere cogitabam, libentius per literas salutarem, et quam essem studio illius incensus, multis verbis ostenderem. Nee enim dubito quum ilia ex natura et studio summam humanitatis et dementia? laudem assequuta sit, quin literas meas benigne et clementer excipiat. De ora- tionibus autem adversariis ^Eschinis atque Demos- thenis, quas per me in Latinum sermonem conversas videre desideras; partim quia non tantum mihi sumo, ut id praestare posse confidam, partim quia multis

15G1.] ascham's letters. 55

oneribus oppressus sum, non audeo quidquam polliceri.

Nostri de Justitia libri in nostri Antonii Augustini manus pervenerunt ; spero itaque, ut illius opera brevi in lucem prodeant. Sunt alia qujedam a me diligenter elaborata, quae cupio similiter edere. Emanuel Da- rango consanguineus meus officio suo egregie functus est. Nee enim solum mini literas tuas diligentissime reddidit, sed etiam quantum me amares, ostendit : et morbum, in quo versabaris, cum magno sensu doloris exposuit. Ha?c sunt, quae ex me scire te velle de- monstras. De meo in te amore atque singulari studio quid dicani 1 Crede mini, me nemini concessurum, qui te amet ardentius, vel observet quum poterit diligentius. Omnia igitur quae tibi ab homine tui amantissimo et studiosissimo expectanda atque postulanda videbuntur, a me velim expectes ; nihil enim erit tantum quod ego non tua caussa libenter et studiose suscipiam. Vale. Olyssiponre, Idibus Decembris, Anno Domini 1561.

XXXII.— SPITHONIUS TO ASCHAM (5, 23).

Says that the king his sovereign will do justice in the case of the English merchants between Elizabeth and the queen of Scotland, but that there are some facts which bear against the English, and which must be more fully en- quired into. Dec. 25, 1561.

Doctrina ac virtutibus clarissimo viro, Rogero Aschamo, serenissimce ac potentissimce Anglice regince secretario, domino et patrono sw observantia summa colendo Joannes Spiihonius Monasteriensis S. P. — Dici a me vix potest, Aschame doctissime, quanta me voluptate affecerint tuae ad me datse literae, nimirum e quibus maximum non modo officii, verum etiam volun- tatis erga me tuse fructum perceperim. Itaque quum VOL. II. 4

56 ascii am's letters. [15G1.

gratias tibi ago maximas, uti debeo, tum ut ista in me auimi tni inductione perpetuo nianere velis, etiam atque etiaui oro. Quod ad Patricium bunc attinet, qucm tuis mihi Uteris commendavisti, velleni sane meo ipsum juvandi studio eventum respondere potuisse. Quid, et quantum tuam ob commendationem pro ipso fecermi, apud eos qui regis liujus sunt quasi to. a>ra km onnara, ab ipso dici potius quam a me commemorari volo. Quantum vero hoc tempore diligentia mea obtineri potuerit, id potius exponam, quum tu ipse tuis boc ipsum Uteris a me fieri cupias. Rex lectis serenissimse reginae Elizabeths, et reginse Scotise literis, per caucellarium respondit, Auglorvun suis in portubua spoliatorum caussam se tempore ac loco magis oppor- tuno nequaquam neglecturum : quumque fore existimet, ut brevi de gravioi'ibus quibusdam negotiis cum Scotis tractationem sit initurus, bujus quoque caussse jam birds serenissimse reginse literis sibi commendatse curam clementer susceptururn ; idque bunc Patricium, cseterosque spoliatos re ipsa intellecturos, si modo vel ipsi vel eorum caussse procurator quispiam eodem tempore intei'pellet. Hsec caussa est, cur neque ad serenissimse reginse Anglian, neque ad reginse Scotise literas, rex boc tempore quicquam respondeat. Eegi ipse utrasque ; reginse quidem Elizabeths pro spo- liatorum caussa per sane clementer scriptas, alteras vero alterius adversus Anglos querimoniarum plenas. Queritur enim, et valde queritur regina, suos ab Anglis antea non semel tan tum, sed aliquoties in regis bujus stationibus misere esse spoliatos, navium vero aut bonorum direptorum bactenus nihil etiam obnixe sollicitantes recuperare potuisse : Anglos neque ita gi-avem in j imam passos neque ita frequenter, restitu- tionem petere : quum prius ipsos direpta reddere

15GL] ascham's letters. 57

conveniat, quam a Scotis restitutionem postulare : id ipsum si regina Anglian ignoret, de eo majestatem ejus admonendam esse.

Usee et ejus generis alia, quantum memini, in Scotiae regina? Uteris continebantur, qua? Patricii ac alioram caussam non paruni videntur gravare, quemadmodum et illud, quod officiarii, qui rebus Islandicis nomine regis eo tempore praefuerunt, pro certo affirmant, por- torium quod dari solet, non esse persolutum, nee cau- tionem de solvendo postulantibus datam, idque ipsum com item ab Arundel, Doctorem Petrum secretaiium ac caeteros consiliarios non ignorare, qnum huic caussa? audiendae praefuerunt. Qua? res si ad veros calculos revocetur, verendum est, ne ipsa spoliatorum caussae plus sit obfutura quam profutura. Tametsi enim regis lmjus in Islandia jurisdictio a Scotis graviter sit violata, tamen quum vestrates portorio non soluto domum abierint, quaari foi-tasse poterit, utmm lric rex defensionem ipsis debeat, nisi veHt earn pro sua erga ipsos dementia suscipere. Quod equidem facturum confido, tempore magis opportuno, quum id ita per Cancellarium suum promiserit. Habes, mi Aschame, quid in bac caussa tota actum sit, in quo commemo- rando ideo fui prolixior, ut intelligeres, in ea apud hosce bomines promovenda, quidvis potius quam aut voluntatem aut juvandi studiuin mibi defiusse. Quo me animo erga omnes tuos mibi abs te commendandos semper esse futurum, tibi velim persuadeas. Serenis- simae Reginae et Domino Secretario Cecilio, ubi dabitur occasio, me quasso commendes, buic etiam verbis meis gratias agas pro multis et magnis ipsius in me turn officiis, turn beneficiis, qua? ipsa memoria perpetua retinebo, pro incolumitate ipsius, Deum assidue preca- turus. Bene vale, Aschame doctissime, et mutuam

58 ascham's letters. [1562.

amicitiam nostram mutuis Uteris, quotiescunque erit occasio, fove atque confirma. Hafnise, XXV Decem- bris, Anno Domini 1561.

XXXIII.— TO PRINCE .... (4, 48).

Serenissimo Poteutissimoque Principi N. Pro qui- busdam mercatorUms Anylis — Serenissime, potentis- sime, clementissime Princeps — Intelligit vestra ma- jestas, quomodo, ante aliquot annos, nos mercatores Angli, Gulielmus Causton, Gulielmus Smith, et ego cum aliis nostris sociis in Wespende insula a certis Scotis misere fuimus spoliati. Intelligit etiam vestra majestas, hoc Scotoruni facto non solum nostras for- tunas valde misere esse spoliatas, verum etiam multo magis vestrse majestatis auctoritatem, protectionis jus, et jurisdictiones in ea insula nimis insolenter et au- dacter esse violatas. Nimis enim grave nobis, et non tolerabile vestrse majestati fuit, ut, quum nos omnia debita vectigalia, omnia justa portoria, vestris istic officiariis plene pei-solvissemus, statim vestra et violata jurisdictione, et spreta protectione, et contempta ma- j estate, tanta vi et injuria opprimeremur. Has nostras querelas nimis veras esse, nemo melius intelligit, quam vestra majestas. Qua?, pro sua regia innata bonitate, pro nostra justa caussa, in nostram gratiam, superiori anno, ad serenissimam Scotorum reginam scribere dignata est. Quid vero sua sereuitas respondent, nos quidem non intelligimus : hoc plane nos ac certo scimus, post Deum, in terris aliam non esse majestatem, ad cujus auxilium in hac nostra calamitate nos confugere possimus, praeterquam ad vestram regiam protection em, et benignissimam bonitatem. Itaque respice nostram miseriam, clementissime princeps, et tuere tuum jus,

1562.] ascham's letters. 59

potentissime rex : fieri enim non potest, non potest fieri, prcidentissime priuceps, ut hac in caussa nostra prematur fortuna, quin tua una violetur etiam majes- tas, Et propterea, nos in spe lseta et erecta sumus, non plusScotorum audaeiam in auferendo,quamvestram majestatem in restituendo nostras fortunas posse valere. Atque ut finem faciamus, si hsec nostra pra?sens cala- mitas sequitate vestra et matura ope levetur, certo scinius Deum, justum omnium judicem, pro hac nobis exhibita justitia, justnm aliquando prsemium cumulate vestrse majestati elai-giturum ; et nos assidue precabi- mur Deum, ut sacram vestram majestatem optatis- simis liberis, longissimis annis, maximis imperiis, et omnibus faustis felicitatibus perpetuo beare dignetur.

XXXIV.— TO STURM (1, 12)

Acknowledges not having written to Sturm for three years — Says he has had bad health for four years — Says Sturm's last letter to him was dated Jan. 15, 1560 — Speaks of Queen Elizaabeth, how she had reformed the coinage, &c, and sends him the word quemadmodum written with her own hand — Also about books, and sends by Toxites a ring from Mrs Ascham to Mrs Sturni. This letter is here printed more correctly from the Zurich Letters.

London, Ap. 11, 1562.

Rogerus Aschanms Joanni Sturmio S.P. — Quid hoc est, mi Sturmi, Michael Toxites, tarn communis amicus, tam optatus tabellarius, isthinc hue sine tuis ad me 1 An Coocus, an Halesius, an quisquam Anglorum omnium, aut tui studiosior, aut tuarum literarum avidior quam ego sum ? Ast videor audire te contra, Hem, mi Aschame, tu mecum silentium scribendi expostules, qui ne ypv quidem literarum hoc triennium ad me ? Verum mechriste, dicis, mi opta- tissime Johannes Sturmi. Et tota hsec mea tecum

GO ascham's letters. [1562.

expostulandi ratio, non iracunda, non objurgatoria : sed insidiosa prorsus, et a roe data opera, subornata est. Verebar enim ne tu, quod jure quidem poteras, priores de taciturnitate expostulandi partes occupares. Sed valeant ista, jam vere et aperte scribam, mi Stuemi : non voluntate mea, non oblivione tui, non negleetione officii, factum est hoc tam longum scribendi inter- vallum. Non quia deerat mihi, vel scribendi materies, vel mittendi facultas, tam diu nostra? conticuerunt li terse. Sed quum justam caussam a me audies, non iram tibi, et stomaclium contra me, sed dolorem et moestitiam pro me, quem scio amas, commovebo. Hos quattuor proximos superiores annos, ita continentibus febribus correptus sum, ut una vix me unquam reli- querit, quin etiam altera statim sit consequuta. Atque sic rationes salutis mea? omnes, istis nexis et jugatis febribus, sunt fractse et convulsaa ; ut jam corpus meum omne febris ilia liectica occupaverit ; cui medicorum filii allevamentum aliquando, remedium solidum nunquam pollicentur. Jam, qui sunt veri amici mihi, et inter eos certissimus amicus meus Joannes Halesius, crebro occinunt mihi lugubre illud Thetidis ad filium apud Homerum carmen :

«r« vv toi alaa fiivvvdii rrep, ovtl fiaiXa 8rjv. Et quanquam legimus clarissimos viros oiKvuoparaTovs fuisse, quid hoc ad me hominem non alti sed demissi animi 1 Istam consolandi rationem sive Troir)Ti<rfv sive la-TopiKfjv prorsus ego repudio. Sed, quando refero me ad nostrum ilium verse integrseque salutis prsecep- torem, qui affirmat, tantum adjici homini intemo, ijuantum adimitur externo, non mceroribus me dedo : sed nova novae quidem vitse gaudia ex hac valetudinis meae infirmitate percipio. Ac de his rebus plus alias : cupio enim hoc tempore longum tecum instituere ser-

1562.] ascham's letters. 61

raonem ; quum revera minimum' otii ad id efficiendum in praesenti mihi suppetat ; sic me meumque tempus omne his ipsis diebus Serenissima Regina ad scriben- dum tot literas distrahit.

Recentissiina? tua? ad me litera? data? sunt XV Januarii, 1560. Quarum literarum duo capita, alterum de negotio Scotico, alterum de Regina? connubio me commovebant, ut eas ipsi Regina? legendas darem : ilia in utroque singularem tuam erga ipsam observan- tiam, et prudenter aniinadvertit, et amabiliter agnovit, atque prsedicavit. De rebus turn tempoids Scoticis, tuum valde probavit judicium : et te de tua pro nobis et nostris etiam nunc deamat sollicitudine. Locum de connubio, ter, probe memini, perlegebat, suaviter quidem subinde t»7ro/Aei§ta>c-a, sed pudice admodum et verecivnde conticescens. De illius connubio, mi opta- tissime Johannes Sturmi, certi quidquam, nee ego quod scribam, nee quisquam alius, scio, apud nos quod statuat, habet. Non de nihilo, mi Sturmi, sed judicio olim, in primis ego meis illis pi'olixis ad te Uteris, scripsi, illam in omni vita? sua? ratione, Hippolyten non Ph^edram referre. Quem locum ipse turn, non ad corporis cul- tum, sed ad animi castitatem, omnino referebam, natura enim sua, non cujusquam consilio, a nuptiis tarn aliena et abstinens existit. Quum sciam aliquid certi, primo quoque tempore scribam ad te : interea de Rege Suecorum non habeo ullam, quam tibi spem faciam. Cupio ut scribas aliquando ad D. Cecilium : est enim et in religione integerrimus, et in republica prudentissimus, et utriusque sane post Deum et prin- cipem columen firmissimum : et etiam literarum et literatorum hominum amantissimus, et in utraque lingua ipse quoque pereruditus. De rebus nostris, aves scio audire ex me; neque ego habeo, quod potius

62 ascham's letters. [1562.

scribenduro putem, quam de ipsa Regina. Complectar igitur breviter, quani magnas ipsa atque prsestantes res, ex quo gubernacula rerum suscepit, et prudenter ruolita est, et feliciter perfecit. Priinum officiuni suum Deo dicavit : nam religion em, quani misere fcedatam invenit, praeclare perpurgavit : in qua re per- fieienda earn adhibuit commoderationem, ut ipsi Papist* non habeant dicere, secum duriter actum fuisse. Hanc pacem cum Deo constitutam sequuta est pax cum omnibus vicinis principibus, et tamen quum ipsa ad summam rerum accessit, regnum hoc, gemino im- plicatum bello, Scotico et Gallico, invenit. Deinde Guisianis mira spirantibus contra nos, tarn fortiter et prudenter restitit in Scotia, ut jam inter utrumque regnum, et inter utramque principem, tarn secura pax, tarn arcta amicitia intercedat: quam inter duas, vel quietissimas vicinias vel concordissimas sorores queat intercedere. Postquam Religio primum, deinde res- publica, tarn optatoe tranquillitati fuerat restituta : animum appulit ad alia regni magis domestica orna- menta rite constituenda. Pecuniam depravatam uni- versam et totam factam aeneam, argenteam puram putam effecit; opus arduum et regium, quod non Edvardus, non Henricus ipse, vel aggredi unquam ausus est, Armamentarium conquisitissimo apparatu sic instruxit. ut nullus Europams, scio, princeps, par ostendere queat. Classem itidem ab omni apparatu, sive rerum copiam, liominum facultatem spectes, ita ornavit ac munivit, ut opes opulenti alicujus regni in hanc unam rem erogari \ ideri qiieant. H?ec publica et totius regni sunt : ipsius magis propria, sive studia, sive mores aspicia- mus. Injuria; private facile obliviscens, justitia; com- munis severe colons est ; sceleris gratiam nulli facit, impunitatis spcm nemini relinquit, licentiam omnem

1562.] ascham's letters. 63

omnibus prsecidit. Hoc denique Platonis praceptum in omni actione sua, ante oculos suos semper proponit, ui leges dominae hominum, non homines domini legum, in toto Anglise regno existant. Praeterea, res et opes subjectorum ; minime omnium principum appetit ; suas ad privatam omnem voluptatem, parce, et frugaliter, ad publicum quemquam, sive communis commoditatis usum, sive domesticse magnificentise splendorem, regifice et largiter attribui jubet. Jam vero quas ex se laudes habet, et quae sunt in ipsa ingenii et doctrinse orna- menta, in aliis Uteris ad te scripsi : lioc nunc adjiciam, non esse in aula, in academiis, non inter eos, qui vel religioni vel reipublicaj president, apud nos quattuor nostrates, qui melius intelligunt Graecam linguam, quam ipsa regina. Quum legit Demosthenem vel iEscHiNEM, admirationem mihi ipsa saepenumero movet, quum video illam scienter intelligere, non dico, verborum potestatem, sententiarum structuram, proprietatem lingua?, orationis ornamenta et totius sermonis numerosam ac concinnam compreliensionem : sed ilia etiam quas majora sunt, oratoris sensum atque stomacbum, totius caussse contention em, populi et scita et studia, urbis cuj usque mores atque institute, et quae sunt hujus generis reliqua omnia. In aliis Unguis, quid et quantum potest, omnes domestici, plurimi exteri, testes existunt.

Adfui ego quodam die, quum uno tempore tribus oratoribus, imperatoris, Gallico, et Suecico, triplici lin- gua, Italica uni, Gallica alteri, Latina tertio, facile non haesitanter, expedite, non perturbate, ad varias res turn illorum sermone ut fit jactatas respondebat. Ut ipse videas quam polite ilia scribit, mitto ad te his Uteris inclusam scbedulam, in qua babes verbum, quemadmodum, propria reginae manu conscriptum.

64 ascham's letters. [1562.

Superius meum est, inferius reginas. An jucundum tibi sit spectaculuin, et gratum munus, proximis Uteris tuis significa. Et ha3c de nostra nobilissima regina, et mea seorsum munificentissima domina, et Joannis Sturmii etiam perstudiosa. Atque si con- tigerit unquam tibi in Angliam venire, ex ipsius ore, credo, intelliges, Rogerum Aschamum Joannis Sturmii, apud tantam principem, memorem amicum fuisse. Hunc sermonem de liac prsestantissima nostra regina, tu credo legis, ego certe scribo, cum summa utri- usque nostrum, voluptate. Si nuberet, laudi amplioi'i locnm non relinqueret. Utinam tu, mi Sturmi, omnem illam quam ex optimis et sapiendi et dicendi fontibus bausisti, sive 8idyv<oaiv ex Demosthene, sive eloquentiam ex Cicerone, ad lianc rem persuadendam adbiberes. Neque a te bonestior caussa suscipi, quam bsec est, nee a me major facultas optari, quam in te est, altera ulla potest : ut ipsa deligat quern vult cupimus ; ut alii quenquam ei designent non cupimus ; et nostratem potius quam ullum externum, omnes nos expectamus. NoHm te bsec nescire, si fortasse tu aliquid aliquando de hac re cogitare velis. Nam si ad tot ilia ejus erga hoc regnum beneficia, qua? a me paulo ante commemo- rata sunt, hoc unum addat, nulla gens nobis beatior esse poterit. Kai rrj de ravra \ de aliis rebus nostris, alias ; nunc venio ad te, mi Sturmi. Gaudebam quum intel- lexi ex tuis ante annum Uteris ad Joannem Halesium scriptis, Artstotelem tuum rhetoricum esse absolutum. Et mh-ifice mini placuit illud, quod addidisti : " In illis vos omnes, etiam Morysinus et Checus." Quum intel- lexi ex sermone Toxitjs nosti-i, eos libros omnes Werteros frates secum in Tburingiam deportasse, mmime quidem gaudebam. Cavere debent illi fratres, ne non tarn genere et doctriua nobiles, quam hoc faci-

1562.] ascham's letters. 65

nore nobilitati sint. Injuriam faciunt tibi, ipsis litera- runi studiis, et multoruru bonoruni sollicitseexpectationi, et nisi de me ipse scriberem, in primis etiam mihi ; qui Licet non auctor, hortator tamen tibi fui, ut hos prse- claros labores luce et imrnortalitate dignos, tenebris et sordida aliqua cistula indignissimos susciperes. Si vero isti prsestantes ingenii tui fructu per horum juvenuni sordes atque avaritiam putrescant ac inte- reant, ego ipse profecto experiar : sed repx'imam me, nee gravius aliquid in eos dicam, priusquam de hoc illoruni facto sententiam tuam intellexero. Itaque si me amas, mi Sturmi, dum adliuc vivo, (nam ut scripsi, liectica mea mihi toKVfioplav minitatur) ne permittas me fraudari suavissimo horum librorum fructu. Pi'imum et alterum librum habui : sed primum, quem legendum commodabam Gualtero Haddono supplicum librorum magistro, negligentia famulorum ejus amisi. His libris ssepe perlectitandis me ipse delectavi ; his superioribus nundinis reliquos omnes expectabam. Effice quseso ne diu frustretur hsec nostra expectatio, quse cum tua tanta laude, cum studiosorum omnium tanta commo- ditate conjunefca est.

Vehementer gaudeo, te, quod scribis ad Joannem Halesium, scripsisse pro Philippo, contra Staphylum sycophantani. Ex scriptis illius colligo, eum esse non solum Gnathoneh circumforaneum, sed Thrasonem etiam aliquem, scilicet honorarium : nam quam inepta sit ejus et insolens arrogantia, satis apparet ex subscrip- tione suarum literarum ad episcopum Eystatensem, ubi ait, " Tuse dominationi, etc. Fredericus Staphilus CsesareaB majestatis consiliarius •" id quod populus scire curat scilicet. Nee puto ego hanc esse impressoris cul- pam, sedipsius Staph yli projectam impudentiam : nam hoc idem ipse de se, in libello 'AiroKoyrjTiKa contra Phili-

06 ascham's letters. [1562.

pum seribit. Liber ad Eystatensetn episcopum superiore anno ab eo scriptus est Germanice, versus Latine opinor per fratrem Carmelitanum, impressus Colonise, totus virulentus atque 8iaj3o\iKos- Rogo te, non per Sice- lides musas, sed per ipsas sacras literas, ut librum tuum contra 8 paphylum in lucem exire primo quoque tem- pore permittas. Mirifica perfundebar lsetitia, qnum legi in literis tuis impressis, ad Coocum nostrum, te scripsisse de controversial Ccunce librum, ut ipse ais, minime iracundum, tamen ut tu speras argumentosum. Facile fidem tibi adhibebo, mi Sturmi : novi enim naturam tuam ad quietem et pacem, non iracundiam et contentionem totam propositam. Novi etiam doctri- nam tuam, qua facile soles, et probare quod suscipis, et vincere ubi pugnas, et ubi vires tuas exercendas jure esse censes. Gaudium mihi erandius non contigit hos nmltos annes, quam quum Toxites noster milii narra- vit, kia studia sacris literis mirifice esse addicta. Caussa religionis plurimum quidem amisit discessu Phi- lippi et Martini Buceri. Sed plus profecto recuperabit accessu Joannis Sturmii ad illius propugnationem. Precor a Deo patre et Domino nostro ac Deo Jesu Christo, ut cujus spiritus accitu evocaris e latibidis Parnassi et Heliconis, ad lpetissima pascua montis Sionis, montis pinguis, in illius spiritus ductum te totum ipse des. Et quanquam ipse tibi libenter con- cederem et hospitium Roma?, et diversorium Athenis, ut ad utram velis urbem, voluptatis caussa, et veteris necessitudinis atque familiaritatis recolenda? gratia, aliqnandodivertas ; assiduam tamen habitationem tuam et tabernaclum non solum vita?, sed studionun tuorum omnium in ipsa Hierusalem, civitate magna Dei opta- reni perpetuo collocari. Et credo ego, multa orationis et clariora lumina, et grandiora fulmina posse abs te

1562.] ascham's letters. 67

ostendi, in nostris illis, Davide, Esaia, Joanne, et Paulo, quam in omnibus Pindaris, Platonibus, De- mosthenibus, atque Ciceronibus unquam emicuere. Oro Deum, si fas sit hoc petere, ut earn mihi hujus vitae usuram concedat, aliquando ut videam aculeos styli tui, vel tua sponte exertos, vel quovis alio elisu excussos, contra fucos pontificum qui cellas cselatiores, et nidos omnes fere meliores in ipso Dei teraplo occupant.

Yereor, mi Sturmi, ne plus te hac prsesenti mea prolixitate offendam, quam omni ilia mea superiore deunyia kcu e'xe/xv&'a : quanquam si partiri vis hanc lo- quacem in vai-ias literas, dici non potest quin multas ad te jam scripserim. Sed ignosces, uti spero, mese prolixitati, quam si offensam ullam tibi pariat, ulcis- cere quaeso prolixioribus tuis.

E,ogo te, mi Sturmi, quid sentias de Dionysio Halicarnasseo 1 credo ego ilium fuisse ipsum Diony- sium qui docuit in sedibus Ciceronis et cujus frequens mentio est in epistolis Ciceronis. Cicero ejus probat eruditiouem plurimum, mores non item. Quum dis- cesseris ab ilia una urbe, et ab ilia una Philippi et Alexandri eetate, non video, quern Graecum, non Plutarchum ipsum excipio, cum hoc Dionysio Hali- carnasseo possis comparare. Cupio scire ex te, an hajc opinio mea tuo judicio sit aliqua, an prorsus inanis. Libellus enim ad Tuberonem, de judicio suo de his- toria Thucydidis, mirifice mihi placet. Uxor mea, quia scit te a me amari, ipsa etiam diligit tuam uxorem, et suae benevolentia? nmjfioa-wov annulum aureum in formam sagittae redactum ei mittit, cum hac inscrip- tione, Donum fidelis amici. Toxites habet annulum. Ignosces Uteris ; non enim vacabat describere ; ita festi- nabat Toxites noster. Vale in Christo Jesus. Ex

68 ascitam's letters. [1562.

aedibus meis, Londini, xi Aprilis, Aniio Dom. 1562.

Tui studiosissimus R. Aschamus.

Ornatissimo viro, eniditissimo hoinini D. Johanni Stunnio, amico meo carissiino. Argentinae.

XXXV.— TO THE PEOPLE OF DANTZIC

(4, 59).

Complains of frauds committed by some of their merchants in supplying bad goods and short measure.

Eisdem — Magnifici Domini, illustres, spectabiles, amici carissimi. Varii nostri subditi, probi et explo- rata? fidei viri, graviter conqueruntur, quod inerces ilia?, quas istliic Gedani de more comparant et in Angliam apportant, nt linum, canabis, pix, et id genus alia? quum aridse turn fluidse merces, jam veteri vestra- rum mercium nee bonitati nee inensura? quidem respon- deat. Qua? res non solum detrimentosa nostrorum fortunis, sed perincommoda nostra? classi, propter fal- lacem atque inhabilem hoc modo omnem fanestrem apparatum, et nimis etiam periculosa, eadem ipsa de caussa, omnibus nostris existit, qui vitam suam naviga- tioni et venti marisque discrimini addixerunt. Hanc, non vestra? inclyta? urbis communem culpam, sed cer- torum vestrorum vel negligentem incuriam, vel declita opera admissam fraudem, nostri nobis plane esse asse- verant, et nominatim eorum hominum, qui mercium examinatores et fabri vasarii apud vos designantur. Atque, licet, uti plane judicamus, inscientibus vobis et invitis etiam ha? injuriosa? imposturse et excogitata? et exercita? sint, ipsa tamen sequitas postulat, et vestrae item ei*it prudentia? diligenter inprimis videre, ne ha?c nova paucorum hominum fi'aus, ad privatum structa qusestum, communi vestra? urbis nomini et dignitati,

1562.] asciiam's letters. G9

qua? prisca et prsecipua justi commercii laude multis jani seculis floruit, graviorem aliquam notani inurat. Sed qui persuasum habemus, vos prudenter et oppor- tune maturum remedium huic malo adhibituros, volumus itaque, ut lisec qua? scribimus, non graviter expostulandi sed amice commonefaciendi nomine a vobis accipiantur. Atque quo melius statuatis de nostrorum detrimento et vestrorum injuria, manda- vinrus, ut omnes illse damnosse fraudes, de quibus nostri conqueruntur, in separate seorsum scripto, com muni civitatis nostra? Londini sigillo consignato, fusius et explicatius perscribantur. Prseterea, per- gratum est nobis intelligere, ex sermone Thoile Alani dilecti famuli nostri, nostrique mercatoris, quod superiori anno factores ejus in parandis isthic isthincque transportandis multis rebus, nostro jussu, nostraque pecunia ad nostra? classis usum comparatis, prrecipuam quandam vestram, in nostram quidem gratiam, et benevolentiam et liumanitatem sunt experti. Quam gratificandi nobis rationem, si similem hoc anno, eisdem famuli nostri factoribus, persimile nostrum negotium jam obeuntibus, pari benevolentise studio declaraveritis, officium nobis ut ipsa re pergratum, sic mutuo vicissim officio, in omni commoda opportunitate a nobis compensandum facietis. Feliciter valeatis.

XXXVI.— TO MAXIMILIAN, KING OF BOHEMIA (l, 83).

Introduces to his notice the queen's agents, Knolles and Mount, and begs that he will give good heed to what they have to say.

Sep. 25, 1562.

D. Maximilio regi Eoemice, Elizabetha, etc. Hen-

ricus Knolles, vir nobilis unusque ex privata nostra

70 ascham's letters. [1562.

camera, et Chkistophorus Montius Legum Doctor, rerum nostrarum in Germania actor, in mandatis habent ut nostro nomine nostrisque verbis qusedam nostra consilia, magni qnidem momenti, imprimis cum vestra serenitate communicent. Nee dubitamus quin amplam fidem eorum sermoni vestra serenitas sit tri- butura et ipsarum item rerum de quibus acturi sunt earn rationem quam bsee tempora postulant libenter mnltis justis de causis sit habitura. Et vestram humanitatem nostris nostra causa declaratam pari benevolentise ratione, quum usus postulet, libenter sumus compensaturse. Deus, etc. 1562, xxv° Sept.

XXXVII.— TO FERDINAND, EMPEROR ELECT (l, 83).

On the same subject as the last. Hampton Court, Sep. 25, 15G2.

Ccesari — Elizabetha, etc. domino Ferdinando electo Romano imperatori semper Augusto. — Mandatum dedimus fidelibus et perdilectis nostris Henrico Knolles, viro nobili et uni ex privata nostra camera, et Christophoro Montio Legum Doctori, rerum mearum in Germania actori, ut certa nostra consilia, nostro nomine, nostrisque verbis cum vestra maj estate communicent. Quibus facilem aditum, benignas au- ras, et amplam fidem in explicanda animi nostri sen- tentia ut vestra concedat majestas summopere roga- mus : quemadmodum nos vicissim vestris, qiiando similis usus feret, libenter sumus concessurse. 1562, apud Hampton Court, xxv Sept. Deus, etc.

15G2.] ascham's letters. 71

XXXVIIL— TO STURM (1, 13).

Tells him he has christened his third son Sturm.

Loudon, Oct. 20, 1562. Rogerus Aschamus Joanni Sturmio S. P. in Christo Jesu. Quum nos inter nos eodem erga litei^as, reli- gionem, rerupublicam, et mutuam araicitiara, studio, judicio, animo atque sensu conjungimur, opto ego ssepe adeoque volo, vit nostri itidem aliquo insigni nexu, nonnulloque paris inter se quoque amoris alendi inci- tamento contineantur. Et propterea, quum uxor mea ante octo dies jam tertio rne patrem fecerit, filiolo meo, in perpetuam nostras amicitise menioriam, nomen posui Sturmius Aschami. Precor a Deo, et in dies singulos precaturus sum, ut is, perinde ut nominis, ita doctrinse virtutisque tuse aliquam similitudinem l-eferat. Hunc ergo tuum tibi, licet non agnatione, nee gente, ipsa tamen nomiuatione ac parentum vo- luntate conjunctum, quomodo fieri potest, tuse fidei trado, tuse tutelse commendo, ut si quid mihi huma- nitus accidat, tu eum eadem human itate, benevo- lentia, km a-ropyrj complectare, qua me patrem ejus antea semper prosequi consuevisti : nepi pev yap rijs fjpfrepas diKvpopias, satis fuse cum fusis lacrymis et minis do- lenter, in prolixioribus illis meis Uteris superiori Aprili per Toxitem nostrum ad te missis, ipse scripsi. Sollicitus sum et avidus sciendi, an illse literse ad manus tuas pervenerint. Scripsi etiam ad te per Hen- rigum Knolles, oratorem hoc tempore serenissimae Re- ginse ad Germanise principes; ab eo, est enim tui per- studiosus, commodissime intelliges omnem rerum nos- trarum in Anglia statum. Serenisshna regina est et optime animata, et ab omni re commodissime parata, ad frangendam vim illam et tyrannidem' Guisianam ; ad propugnandum pro incolumitate impuberis regis, vol. II. 5

72 asciiam's letters. [1562.

pro salute innocentis populi ; sine orani, vel injuria in ilium regem, vel detrimento in illud regnum ullo modo intentando. Hoc, credo, die, rnilites nostri ingressi sunt in Normanniam ; quod tu prius ex ipso rumore quam ex his meis Uteris intelliges. Utinaiu, mi STURMI, tu scribere velles separatam historiam hujus conjurationis Guisianae. Nee tanien sum nescius, ut ille noster in simili causa sit, quantis indies suscep- tarum gravium rerum onei-ibus premeris. At sum ipse quidem cupidua non minus tuae gloriae quam mei commodi. Materies prseclara est, digna tua doctrina, facilitate, studio erga puram religionem, amore erga illam gentem, animo in ipsam caussam, et stomacho etiam contra iilos tarn impise tyrannidis immanisque crudelitatis auctores. Saspissime legi ; meminero sem- per praeclari ill ins loci, quern tu tractas de recta ratione scribenda? historise, in quadam tua epistola ad Erasmum episcopum vestrum Argentoratensem. Quum ad illam facultatem, quam in te esse is locus arguit, respicio, nescio quomodo caeteros facile contemno, et ut tu tale munus aliquando suscipias, a Deo optimo maximo precibus et votis exposco. Hoc meum deside- rium multum lenivit sermo hue e Germania allatus, tibi a principibus Germania? provinciam esse datam per- Sequendi stylo tuo ra TrapaXfLTrofJifva vestri Joannis Slei- dani. Hoc ita esse, ipse reginoa nostras onuii assevera- tione affirmavi. An ita sit, quaeso, me certiorem facias. De rhetore tuo Aristotelico, de libris, altero contra Staph i/lum, altero de Ccena Domini aveo scire. De reliquis item studiis et rebus tuis. Halesius noster ruri est ; hodie ad ilium scripsi. Coocus quoque ruri est. Cecillus, studio, ingenio, prudentia, et constan- tia, cum magna et ejus laude, et nostrorum utilitate, et exterorum, ut spero, salute, primum ilium versum

1562.] ascham's letters. 73

secundi libri Epistolarum Horatii prseclare sustinet. Ipse, nunquam, Deo sint gratia?, in majori gratia fui apucl serenisshnarn reginam. Aliquid Greece ant Latine quotidie mecum legit. Mea uxor tuam et te salutat. Yale in Christo. Lonclini, xx mensis Octobris, Anno Dom. 15G2. Tui studiosissimus R. Aschamtjs.

Clarissimo viro D. Johanni Stiirmio, Argentoratensis academies rectori, amico meo carissimo.

XXXIX.— TO MR EDW. CALLIBUT (w, 274 *)

Complains of his failing to pay a debt as he had promised.

Sir, — To use me your friend so ill is to deal not tlie best truly with yourself : you give if I would take over- great occasion to think otherwise of you now than ever I thought before myself, or am wont oft and gladly to report of you to others : for I assure you there is no gentleman of your degree neither in court nor city, whose credit I thought greater, whose word I took surer, than Mr Edward Callibut, and yet you know how oft you have said to myself, to my man, Repute me no gentleman, report me no honest man, if I do not then and there. The thing is small, and therefore as I take it you are rather forgetful to send than greedy to keep it. And because the thing is so small, if the folly were not greater to lose it then the loss is to forego it, I would neither have spoke myself, nor sent my man so oft for it. I acknowledge the small value of it, and yet you know that a little ink may make a great blurr if the paper be fair and untouched before : waste paper can bear both blurrs and blots, and never blush thereat, as the common proverb saith, but honest men are loath to have them, and ready to cleanse them. I speak far off, as one not very willing

74 asoham's letters. [1563.

to note over-nigh or touch over- hard his friend's fault or sore. Therefore I pray you so end the matter now, as T need not hereafter either to spend more speech myself, or to send my man in vain unto you. And wishing to you as to myself, I bid you heartily fai*e- well. — Your very well-wishing friend, R. Ascham. To my well-beloved friend, Mr Edward Callibut, these.

XL.— TO THE MASTER, ETC. OF ST JOHN'S

(3, 34). Wishing to rent from the college their farm of Bromehall, near Windsor. Jan. 18, 1563.

Magistro, sociis et scholaribus collegii divi Joannis Cantabrigim. Quantum celeberx-imo isti Collego, cele- berrimi viri, et inclytse vestrse consociationi debeo, suavi ipse indies recolo memoria, frequenteque apud omnes meo scepe commemoro sermone : et quo liben- tius me meaque omnia vobis debeo, eo plus deinceps me velle quoque debere ingenue prse me fero. Nam ut antea, non voluntate solum et studio sed officio atque merito, isti nostro Collegio, ego, si quisquam alius, eram atque sum semperque sum futurus addictissimus ; — ita nunc vobis, vestro seorsim beneficio, communi jure, privato nexu, mancipatus esse cupio. Cupio enim ego, ille ohm alumnus vester, vester jam fieri villicus, et fundum vestrum Bromehallensem, prope hie a Regia Windesoria si turn, pro anniversaria de more pensione, et pro consneto inde vobis pei-cipi- piendo fructu, mihi meisque ad certos annos conduc- tum, de vobis habere. Hsec mea omnis petitio, pru- dentissimi viri, non perinde ad utilitatem rei, quam ut ad commoditatem loci a me instituta est : nam quo opportunius et melius istic habitetur, ipse meis non parcam sumptibus, quum sedes illse jam, ut nunc sunt

1563.] ascham's letters. 75

sive villicorum incuria neglectse, sive temporum vetus- tate exesse, male materiatse et valde ruinosa? existxmt. De conditionibus nou ambigenms ; accipiam enim qua? offerentur. Si quid ultra etiam requiritis vel ad pub- licum augenclum serarium, vel ad communem et mihi olim dulcissimum vestiiim ornandum convictum, nee ad commodandum universis, nee ad gratifieandum singulis, ullum meum pi*o vestro arbitratu prsetermit- tetur officium. Ad hanc porro rem urgendam non extraordinariani aliquam gratiam, non adscitam cujus- quam auctoritatem, qua? res mini non ita difficilis fuisset, sed vestram solummodo benevolentiam libenter adhibeo. Vobis enim non aliis debere hoc beneficium volo. Si qua in re ipse aut Collegii sei-vire dignitati, aut cujusquam vestrum vel utilitati consulere, vel ornamento prospicere queam, non vestras morari ex- pectationes, sed omnes persequi opportunitates, studi- ose et diligenter laborabo. Deus, etc., Jan. 18, 1563.

XLI.—TO THE PRINCESS CECILIA (4, 72).

For the queen— speaks of two letters having been intercepted between them during the present year. Lady Cecilia is about to return to England in consequence of the death of the Palatine Belzensis [of Beltz?], her husband. This letter occurs also in MS. l, 97. Windsor, Feb. 25, 1563.

Clarissima; dom. Cecilice Suecice, Gothice, Vandalica p-incipi, consanguinea; nostra;. Clarissima Prince ps, consanguinea carissivna. Quo planius apparet, quam propensa sit et ad omnem observantiam erga nos parata vestra voluntas, eo gravius ferimus eorum in- jurias, qui bis jam hoc anno interceptis nostris Uteris effecerunt, ut declaratio nostra? vicissim mutuse bene- volentiam nondum, perinde ut voluimus, ad vestram Excellentiam pervenerit. Et si hominum improbitas in Uteris excutiendis constitisset, tolerabilior quidem

76 ascham's letters. [1563

fuisset ; sed qunui irruerit ctiam ad anferendum certa quaedam manera, quaa nos ad ornatum vestri, ad rae- moriam nostri, una misiinus, imnianitas et barbaries plane liabenda est. Omnes vero vestros amore mutuo, ut par est, et libenter amamus ; constantiam auteni propositi vestri, in Angliam ad nos perveniendi, et nos ipsse valde amplectimur, et quod ad illam rem pronio- vendam spectat, ad serenissimum fratreni vestrum diligenter conscripsimus. Vos ergo non vestras expec- tamus literas : quiun in AngKa eritis, sedulo curabinius, ut omnibus vestro et respondeatur voto et satis fiat voluntati : nee permittemus, ut observantise vestrse, quam benevolentise nostrse expeditior cursus existat. Et in bac mutua voluntatum nostrai*um conjunctione, eosdem etiam animorum sensus inesse experimur. Nam, quantum capimus voluptatis ex vestra erga nos benevolentia, tantum sane baurimus doloris ex vestro nunc moerore, quern indignus obitus dignissimi viri et vobis quidem carissimi nuper attulit. At si, quam sunius nos propensse ad respondendum in omni mutuo amore, tarn essemus itidem felices in consolando in hoc vestro luctu, facile efficeremus, ut omnis vestri moeroris aculeus vel omnino sublatus vel magnam par- tem delinitus esset. Sed quum inter reliquas vestras virtutes prudentiam sic eminere intelligimus, ut ilia omnibus vestris non intersit solum, sed prsesit etiam consiliis, non dubitamus, quin earn doloris medicinam jam occupet ratio, quam ipsa dies paulo post necessa- rio sit allatura. Auditione accepimus, multas et niag- nas fuisse illustrissimi Belzensis Palatini virtutes ; sed fratrem ejus patruelem, illustrissimimi dominum Joannem Comitem in Tbenezem, Capitaneum Roliati- nensem, do ({uo quid sentimus ut scribamus rogamur, Iiic in Anglia vidimus, cujus in mente et moribus pra3-

1563.] ascham's letters. 77

stans qusedain dignitas elucebat. Hunc itaque carum vobis fore existimamus, et per se et propter illius etiam resj>ectum, qui olini fuit carissiinus. Sed de his et aliis multis fusius, quum opportuna et temporis et loci coramoditas nobis dabitur. Interim omnes florentes felicitates ad aninii vestri sententiam vestrse Excellentise a Deo exoptamus. Windesoras, 25 Feb. 1563.

XLII.— TO JOHN, COUNT OF THENEZIM

(4, 73).

For the queen — consoles him for the murder of Ms cousin, the P[alatine of] B[eltz?], in Denmark, and has written to his widow Lady Cecilia on the subject. This letter also occurs in MS. l, 93. Feb. 25, 1563.

lUustrissimo domino, Joanni Comiti in Thenezim capitaneo Rohatinensi. amico nobis plurimvm dilecto. Illustrissime, clarissinie. Leo Curio fidelis vester servitor, et Georgius North dilectus noster subditus, vestras literas, cum vestro grato munere, decimo Janu- arii Haffinise datas nobis tradidit. Pro munere qui- dem et gratias magnas nunc habemus, et easdem, re quidem, quum opportunitas feret, plane sumus relaturse. Literse vero vestra? majorem voluptatem an dolorem attulerint, dubium quidem est. Pergratum enim nobis fuit intelligere, quam officioso obsequio, et con- stanti observantia atque studio, vestra nos colit excel- lentia. Non minus contra luctuosum nobis fuit audire, de dura ilia vestra in Dania tractatione, deque tristi illustrissimi Palatini Belzensis, qui tempore et inspe- i-atisshno sibi et alienissimo suis, ex bac vita indigno quidem modo sublatus est. In hoc tarn aerumnoso casu, hoc plurimum nos interim recreavit, quod intel- ligimus vestram excellentiam, illi cognatione propin-

78 ascham's letters. [1563.

quam, virtute parem, fortunis nunc etiani atque digni- tate factam esse sequalem ; ut jam non magis opportuna consolandi, quam gratulandi tibi, occasio mihi hoc tempore oblata sit. Scripsimus ad principem Ceciliam, verum in hoc ejus prsesenti luctus sensu, et in hoc recenti Sponsi desiderio, novarum nuptiarum, disertis verbis, mentionem facere, et ratione, hoc tempore, et pro re ipsa alienum fuisset. Hujusmodi consilium non literis nunc committere, sed qxium in Anglia ipsa fuerit, prsesenti sermoni conservare, longe opportunius esset. De nobis vero, ita existimate nos in respon- dendo omnibus gratis vestris officiis, quibuscunque modis commode poterimus, cum omni animi nostri propensione, paratas semper fore. Bene valeat vestra excellentia. 25 Februarii, 1563.

XLIII.— TO THE SENATE OF DANTZIC (4,40).

For the chancellor. Thanks them for their decision in the cause of C. B. an English merchant, and hopes that they will maintain it notwithstanding the appeal made to the King of Poland. . March 22.

Ad Senatvm Gedcmensem. — Pro Domino Cancellario in gratiam C. B. — Magnifici Viri. Et gratias vobis pro vestrb favore, et laudem etiam pro vestra sequitate, libenter tribuo, quam in cognoscenda explicandaque caussa C. B. mercatoris Angli adhibuistis. Ea est hujus viri perspecta probitas, ut ego ipse illius caussa valde libenterque velim. Itaque quum intelligerem ejus adversarios tarn importunos et turbulentos esse, ut in prudentissimi senatus vestri judicio et sequitate acquiescere non possint, quin a vestra sententia tarn rite acta et juste lata, ad auctoritatem regis Poloniae provocent, scribendum vobis esse duximus et a vobis petendum, id quod, me etiam tacente, libenter facietis,

1563.] ascham's letters. 79

ut quum illius caussa et vestra sententia in idem dis- crimen adductse sunt, utrique patrocinare jam velitis : quod factum vestrum et vobis laudabile huic viro opta- tum et mihi valdegratum futurum est ; quemadmoditm facile sentietis, quando idonea aliqua opportunitas aut gratificandi vobis, aut commodandi vestris, mihi oblata fuerit. Valete. XXII Martii.

XLIV.— TO THE PEOPLE OF DANTZIC (4, 56).

Asks them to restore to R. N. a merchant of Hull, his ship and cargo, which had been seized by some of their towns- men last year. Gedanensibus pro regia majestate. Magnifici domini, viri spectabiles, amici dilecti. Graves ad nos querela? delata? sunt de facto certoruni hominum Gedanensium, qui hac superiori sestate, navem fidelis et dilecti nostri subditi R. N. civis et mercatoris Hullensis, negotiatum proticiscentem ad ea loca quibuscum nobis et bona pax et firma intercedit amicitia, ac redeuntem nuper ab ilia profectione, bostiliter invadentes, vi Gedanum abducunt ; ubi, ejectis mercatoribus ac nautis, et ad extremam mLseriam compulsis, ipsam navem tanquam piraticam, et omnia bona veluti prsedam occupant atque detinent. Atque ut nos ferre non possumus, ut fideles nostri subditi tanta premantur injuria, ita earn de vestra etiam prudentia et sequitate existimationem habemus, ut non solum statuamus inscientibus vobis hoc a vestris fuisse admissum, sed plane expectamus, ut primo quoque tempore ea justitia? ratio in hac caussa a vobis habenda sit, ut nee vestri impune hoc perpetrasse, nee nostri frustra apud nos conqueri videantur. Itaque rem facietis et nostra? expectationi et vestra? sequitati valde consentaneam : si fidelis noster subditus R.N. navem suam cum bonis universis, hac literarum

80 asciiam's letters. [1563.

nostrarum commendatione, et vestra auctoritate re- cuperet. Et nos pareni sequitatis rationem in vestroruni negotiis, quum usus, et occasio tulerit, libenter osten- demus. Feliciter valeatis.

XLV.— TO THE KING OF POLAND (4, 57).

Asks the king to see that justice is done to William Martin for the wrong clone some years before to his father Thomas Martin, according to the judgment formerly given against the people of Dantzic by the king's father.

D. Sigismundo Auguslo regi Polonice, &c, regia

majestas — Pro Gulielmo Martin. Aliquot jam sunt

anni, tempore parentum utriusque nostrum, clarissiruse

memorise principum, quum Thomas Martinus Anglus

Nicolaum B. et Barnard T. cives Gedanensis, nomine

grandis pecuniae sibi debits, Gedani apud Scabinos in

jus vocaverit. Sententia, pro sequitate caussa3, lata est

secundum nostratem. Gedanenses tarnen, domestica sua

et poteutia et opportunitate freti, ad superiores istic ma-

gistratus, consules et senatum Gedanensem, provocant.

Res denuo secundum Tjomam Martinum dijudicata

est. Adversarii, gemina jam sententia domi superati,

alienum ab omni sequitatis ratione frustrandse justitiae

consilium ineunt. Et caussam et bom in em in Poloniam

usque protrahunt, ad judices istic, qui nominantur

terrestres, non bonitate caussse fisi, nee de injuria sibi

a suis domi imposita conquestuii, sed hoc solum consilio,

ut homo alienigena, in regione tarn dissita, legibus et

moribus proi-sus illi incognitis, vel longo litis tractu,

vel longinqui itineris molestia, vel intolerabili sumptus

maguitudine tandem defatigatus, a persequendo suo

jure omnino desisteret. Quum tertia jam sententia,

secundum nostratem, istic quoque lata esset, Gedanenses

illi, ut nullum sibi injurise faciendse locum reliquum

facercnt, ad regem ipsum Poloniee provocant, parentem

1563.] ascham's letters. 81

vestrum clarissimse memorise principem. Sed justitia apucl justissinram principem tantum valuit, ut non solum pro nostro sententiam ipse tulerit, sed mandatum quoque suum ad magistratus Gedanenses perscripserit, ut ipsi executionem justitia?, pro tot latis sententiis, in liac caussa quam primum expediri curarent. Cursus tamen justitia? tot morarum diverticulis impeditus Gedani fuit, ut Thomas Martinus* prius e vita sua discesserit, quam ad jus suum pervenire potuerit. Gulielmus Martinus, Thom.e filius, parvulus quidem quum pater moriebatur, famulus nunc noster fidelis et perdilectus ha?c paterna debita jure et hsereditario et testamentario repetit. Huic famulo nostro, suppliciter ssepe opem imploranti nostram, in caussa tarn justa et in re tarn manifesta deesse non possumus. Nam, quo tanta res exploratior nobis esset, negotium dedimus certis nostiis jurisconsultis, ut illi caussa? liujus rationem ab initio omnem, litis progressum universum, et senten- tiarum singularum unumquemque exitum, considerata deliberatione cognoscerent : qui rem tarn explicatam et apertam ad nos deferunt, ut plane constet nobis, caussam et justam et necessariam, nostrum famulum habere omnem justam sequendi viam, qua jus suum consequi et obtinere queat. Nos itaque admodum rogamus vestram serenitatem, ut dignetur suis Uteris atque jussu mandare magistratibus Gedanensibus, ut ha?c caussa famuli nostri, omni legitimo processu apud eos tarn manifesto evicta, sic mature expediatur, ut debita pecunia integre illi persolvatur. Atque si sequitatis cursus, antea nobilissimi patris vestri justissima sententia rite terminata, nunc similiter vestra auctoritate ad justum exitum perducatur, cura- bimus nos vicissim, ut a vestris itidem subditis in nostris ditionibus, quum par occasio ferat, injuria omnis atque molestia similiter prohibeatur.

82 ascham's letters. [1563;

XLVI.— TO THE MAGISTRATES OF DANTZIC

(4, 58).

Reminds them of the judgments given in favour of William Martin, and requests that they may be executed as soon as possible. Magistratibus Gedanensibus. — Regia Majestas pro Gulielmo Martin. — Magnifici Domini, amici carissimi. Intelligimus caussam debitae pecuniae, ante aliquot annos inter Thomam M artinum Anglum, et Nicholaum B. ac Bernardum T. cives vestros, in ilia vestra urbe fuisse disceptatani. Et quum ea ipsa caussa, et apud vos et in regno itidem Poloniae, omnibus et legum pro- cessubus rite explicata, et adversariorum appellationi- bus quoad fieri potuit impedita, et cunctis semper judicum sententiis secundum nostratem fuerit dijudi- cata; executioni tamen juris tot repagula sunt objecta, et frustrandae justitiae tot sunt quaesitae morae, ut Thomas Martinus e vita prius excesserit, quam ad jus simm pervenire potuerit. Gulielmus Martinus Thomae filius, parvulus quidem turn, quum pater moriebatur, haec ipsa paterna debita jure nunc et haereditario et testamentario repetit. Quumque liic Gulielmus fidelis noster famulus saepe nostram gratiam atque opem, ad consequendum jus suum suppliciter imploraverit : nos, ut de caussae sequitate quid certum et exploratum esset cognosceremus, certis nostris jurisconsultis mandatum dedimus, ut litis progressionem omnem, et sententia- rum exitum unumquemque accurate excuterent : qui rem sic ad nos deferunt, ut nos sequitate rei magis quam hominis misericordia commotae scribendum ad vos esse duceremus et a vobis petendum, ut, quod leges vestrae jusserunt, quod judices omnes quum vestrates turn Poloni consentientibus sententiis statuerunt, id vos jam liuic nostro famulo integre expediri, pleneque

15G3.] ascham's letters. 83

confici quam primum curetis. Nos enim vel sequitatis ipsius nomine in caussa tani justa, in re tarn aperta, in injuria tarn eminenti, fainulo nostro deesse non possumus. Malumus tamen, ut hoc modo nostro rogatu atque Uteris, quam ullis aliis juris remediis, in- demnitati nostri famuli prospiceretur. Si igitur vos, sequitatis ipsius respectu, et nostro etiam hortatu, jus suum famulo nostro reprsesentari efficiatis, rationem vos, et jxistitise rectam, et nostri quoque gratam, habuisse judicabimus. Quod vestrum officium nos etiam grata memoria retinebimus. Bene valete.

XLVIL— TO FKEDERICK, COUNT PALATINE OF THE KHINE (4, 71).

About a friendly union to be formed between all the Protes- tant princes who had signed the confession of Augsburg. This letter occurs also in MS. l, p. 93.

Westminster, March 25, 1563.

Pro regia majestate — D. Frederico comiti Palatini) Rheni, etc. — Ulustrissime princeps, consanguinee, et amice carissime. Intelligimus ex sermone fidelis famuli nostri Henrici Knolles, quam prsecipua grati animi propensione vestra Excellentia et nos et statum nostrorum prosequitur. Intelligimus item, quam in- tenta cogitatione et solicita cura, ad puram Clii-isti religionem tuendam, vestra indies prse ceteris jmnci- bus incumbit excellentia. Utriusque hujus vestri, et gi-ati erga nos studii, et pii erga Deum officii, multa quidem et ea valde illustria testimonia in Uteris quo- que vestris decimo Decembris Heidelberg^ ad nos datis, insigniter sunt contestata. Quae mentis vestra? tarn laudata voluntas, a nobis ingentes gratias, apud omnes bonos prascipuam laudem jure promeretur. Quum vero jam ex Uteris vestris exploratum nobis sit, ves-

84 ascham's letters. [1563.

tram excellentiam hactenus gravissimis de caussis abstinuisse a communibus scriptis foederibus, etiam cum his, qui et sanguine et patria et eadem religione vobis essent juncti ; et judicavisse semper, liberas minimeque coactas consociationes prsesertim in negotio religionis, plus fidei et virium habituras, quam si stricta, et Uteris potius quam animis consignata, foede- rum ratio iniretur, nos certe hoc ipsum vestrum con- silium et animi judicium valde comprobamus, et ratione superiorum temporum rite subducta, plane perspicimus, quod, ubi mutuus amor, et studiorum consensus, am- nios principum non jungit, istbic omnia confoeclerati- onum vincula, literaruni notis quomodocunque illigata, infelices plerumque exitus sortiuntur. Quanquam pro nostra parte, nostra quidem hsec mens est, nos inprimis nobiscum constituere, nullam omnino, cum ullo prin- cij^e aut natione, confsederationeni sancire velle, ad quam prius ineundam bene considerata animi induc- tione et perlibenter non adducimur, in quam semel postquam verbo et scripto consenserimus, eandem dein- ceips, etiam cum nostro explorato incommodo, sancte et inviolabiter tuebimur, et id quidem ad respectum sohimmodo nostri bonoris, cnjus, post omcium Deo debitum, majorem rationem ducimus, quam illius rei, quae nobis vel usui vel cordi ullo modo esse possit.

Caussa mittendi nostros legatos ad vestram excel- lentiam, et alios Confessionis Augustanse principes, hsec fuit ; ut explorai-emus, an idla hujusmodi confcederatio inter vos sancita esset, qualem esse communis fere omnium opinio confirmavit. Sin vero fuisset, habeba- mus in animo, illam consociationem favore, consilio, atque ope etiam nostra proniovere; quum plane constet vobis omnibus, nos ex eo tempore, quo ad rerum gubernacula accessimus, nihil prorsus omisisse, quod

1563.] ascham's letters. 85

spectaret, vel ad restaurationem doctrinse Christi in hoc regno nostro, e cujns finibus paulo ante fuit ejecta ; vel ad eandem in circnmcirca vicinis regionibus fun- dandam et propagandam ; licet ad interturbanduni omne illnd animi nostri propositum, multa nndique objecta nobis essent impedimenta. Et quum intelligi- gimus banc esse omnium vestrum consentientem opinionem, nimirum secnritatem religionis melius stabiliri et firmins intima conjunctione animorum quam scriptione fcederum ; sic, ufc mutua subsidia op- portune suppeditarentur, pro rerum et temporum ratione, et non compingerentur in argutas illas script] angustias, quibus summa ssepe rerum in moras rejecta in extremuni plerumque discrimen conjicitur : nos sane bsec vestra consilia ita probamus, ut nibil arden- tius in optatis babeamus, quam ut animi omnium prlncipum, qui evangelmm profitentur, eo amoris sensu perpetuo imbuantur, ut unusquisque pro religio- nis defensione arteritis caussam suam esse ducat. Et quando adversarii, inita vel consiliorum vel armorum suspicione, in professores evangelii vim sint intenta- turi, ut turn illud factum, licet loco valde sejunctum, pericttlo tamen propinquttm sibi quisque esse judicet. Nam in cattssa religionis, pro explorato liaberi debet, adversarium, ttbi vim semel struxerit, ante non con- quiescere, quam vi vicissim frangatur : vis enim pro- grediendo vi vires colligit. Quod nos, usu, et discri- mine rerum edoctse, verum esse experimur.

Quanquam, qttum vis virium humanarum omnes nervos suos intenderit, ecce, mantis Dei turn potissi- mum paratissima est, ad sttblevandum suos; et id quidem maxime, quum spes bumani auxilii omnis sublata esse videatur. Propterea nos, memores tarn exploratse constietudinis benignitatis divine erga suos,

8G ASCII All's LETTEKS. [15 63:

gratos nos exhibeamus pro tantis beneficiis, neque unquam vereamur doctrinam illius asserere, contra omnes Satanse et mundi quoscunque satellites. H«c ad vestras literas vestraque consilia, de ratione fcede- rum scripto comprehensorum, prudenter instituta, ad vestram vero tantam, quum lmmaiiitatem erga nostros, turn benevolentiam et studium erga nos, non verbis nunc et literarum sermone, sed mutuo semper am ore et omni deinceps gratificandi, et vobis et vestris, cap- tata opportunitate, libenter et studiose respondebimus. Deus, etc. xxvi Martii, Westm., 1563.

XLVIII.— TO PHILIP, LANDGRAVE OF HESSE, (l, 85).

Thanks him for his friendship and zeal in the league between

protestants.

Domino PhUvppo Hessice lantsgravio, &c. — Illus- trissime et excellentissime princeps consanguinee et amice carissime. Compertum habemus et literis antea nostrorum oratorum, et prresenti nuper fusoque ser- mone alterius eorundem oratornm Henri ci Knolles fidelis nostri et perdilecti famuli, quanto studio vestra excellentia nos ac statum nostrum prosequitur • imo, ut ingenue dicamus quod res ipsa loquitur, plane perspicimus vestram benevolentiam erga nos ita seor- sum extare et singulari quadam ratione enitere, pra3 ceteris omnibus Germanise principibus, ut ingrati animi notam effugere non possemus, si hunc vestrum tarn prsecipuum amorem non pra^cipua etiam praero- gativa nostra vicissim erga vestram excellentiam mutuse voluntatis studiose prosequeremur. Nam quan- quam studia multoimm etiam aliorum principum tarn parata erga nos et exposita esse experimur, quam nos

1563.] ascham's letters. 87

ipsa? commode possumus requirere, vestrse tamen literse diligenter a nobis ponderatse et comparatse cum litei'is alionim principum aliam quandam uobis et singularem amoris abundantiam plane prae se ferunt. Etenim licet reliqui principes et per responsa data nostris oratoribus et per suas literas ad nos etiam scriptas, amice pro- lixeque studia sua declaraverunt conjungendi sese nobis- cum et consilio et re in defensione doctrinse Christi adversus quoscunque illius adversaries, j\idicantes interim scriptas omnes confeederationes non tantum momenti aut virium afferre posse ad banc ipsam causam tuendam, quantum mutui consensual amoris et animo- rum conjunctiones, vestra tamen excellentia, prseter- quam quod eandem ipsam sententiam et prudenti con- silio et gravi judicio in suis ad nos Uteris expromit, ex abundantia seorsum erga nos amoris, licet certa invidia et manifesta pericula inde consequuntur, aperte et expresse offert sese ad specialem pactionem nobiscum ineundam, a qua neminem omnium excipit praeter sacram Csesaream majestatem et Romanum imperium, a quo nobis, ut vestra scribit excellentia et nos item sentimus, nihil periculi possit expectari.

Hujtxs vestrse tarn exinrise benevolentise tantam rationem ducimus, ut quanquam illo modo nee invidiam apud alios principes vestram excellentiam contrabere nee tantum oneris nostra causa subire velimus, tamen non possumus non ingentes nostras gratias pro tarn onicioso et raro erga nos studio et nunc libenter agere et prseterea sancte spondere nos deinceps omnes vestras gratas benevolentias tarn memori mente ita velle defi- gere ut vestram excellentiam de tarn singulari suo in nos amore nunquam in posterum poeniteat. — Deus, &c.

VOL. II.

88 as< ham's letters. [1563.

XLIX.— TO (l, 96).

Complains of his ambassador Episcopus Aqu'danus, and requests that, unless he will mind his own business, he may be recalled. Greenwich, July 20.

Ub'zabetha &c. — Est res quse diu jam. et ssepe nos offendit, cui quum nullum posse modum adhiberi animadvertereruus, tandem de eadem vestram sereni- tatem certiorem faciendam esse duximus. Judicamus nos mutuam amicitiam, quae inter nos nostra regna nostrosque subditos intercedit, ita fundatam esse debere ut ea a nemine liomine labefactari queat : imo ab utroque nostrum et studium et laborem certatim sus- cipi, quomodo ilia siquidem fieri potest firmior in dies evadat. Et hoc vestram serenitatem sentire ex ipso animi nostri erga vos sensu ipsse plane percipimus, et prseterea ex multis indiciis hoc idem intelligimus, quae a vestra serenitate nostris istic oratoribus sermone semper sunt declarata, quaeque crebris Uteris, et eorum qui istinc nuper redierunt et ejus qui etiam nunc istic versatur, et fuse et cum fide ad vos sunt relata. Dole- mus quidem earn nobis offerri occasionem qua nos in justam adducimur dubitationem, an reverendissimus pater episcopus Aquilanus oi-ator vester tarn nostrum erga vos sincerum studium pari candore declaret. Nam licet non negaverimus quin in eo sit et prudentia et multus usus et magna gravium obeundarum rerum facultas, tamen ab ejus usque hue adventu ita studia illius magnam partem ad res alias agendas sunt com- parata quae minime conveniunt cum persona oratoris, ut non sine justa causa existimemus ilium non tarn sincerum nostri animi studium ad vestram serenitatem detulisse prout nos semper ei justam occasionem dedi- mus. Neque solum ipsa? nos bos mores in illo suspi-

1563.] ascham's letters. 89

catse sumus, sed multi etiam nostri ficleles subditi in dies perspiciunt eum tarn intento studio implicare sese illis negotiis, qua? ornnino spectant ad turbandam tranqiiillitatem nostri status ut respectu illius pru- dentia? quam in eo valde probamus, recte doleamus eum pro commodo nostri regni non esse hujusmodi bominem qui aptus sit ad gerendam personam vestri apud nos ora- toris. Itaque quum diu banc pertubssenms molestiam, et remedium illius cupide expectantes, quum nullum apparuerit, quumque et nos plane existimaverimus banc rem vestra? serenitati baud esse cognitam, amplius facere non potuimus, quin vestram serenitatem bac de i'e redde- remus certiorein, ut aut ille vestro monitu ac jussu tan- dem desinat nimium curiosus esse in nostra republica, atque eas res agat, qua? ad vestram serenitatem vestros- que subditos mere pei'tinent, aut revocetur ille domum et adbibeatur ad eas gerendas res ubi illius prudentia sine aborum incommodo melius et pro naturae sua? ductu aptius exerceatur ; atque ut legetur buc abus, qui bbentius sese accommodet ad eas obeundas res qua? mutuo ad nos nostrosque subditos pertineant, quique haud secus delaturus sit ad vestram serenitatem de nobis meaque erga vos benevolentia quam res ipsa et amicitia? nostra? ratio requirat. Nos enim plane intel- bgimus viam expeditiorem aut certiorem abam non fuisse,fovenda? mutua? aniicitia? inter nostros nobibssima? memorial parentes, quam ut utrique baberent eos renim utrmque gerendarum ministros, qui utriusque prin- cipis commodi et bonoris studiosi semper essent. Hanc animi nostri beet bene longam, planam tamen et ad amicitiam mutuo fovendam totam comparatam, ex- plicationem non dubitamus quin vestra serenitas eo modo sit ponderatura, quomodo omnes illse aniicitia? intelligentia? et confederation es a priscis nostris majo-

9U ascham's letters. [15G3.

ribus inceptse, a nobilissimis nostris parentibus et sancte

semper cultse et nobis per eoram manus traditse, et inter nos etiam duos multis mutuse et benevolse neces- situdinis vinculis firmissime constitute, postulant et reqiiirunt. — Deus, &c, 20 Jidii, Grenovici.

L.— METELLUS TO ASCHAM, (5, 36).

Is glad to find that Aschani has kept his post at the English court — speaks of Osorio, and also of the young king Charles of France having been declared of full age before the time. Sep. 8, [1563].

Joannes Metellus Rogero Aschamo S. P. — Arnoldus Bxrckomanus, vir optimus tuique valde studiosus, mihi retulit, te nondum mei memoriam ex animo posuisse, licet jam tot annis neuter alterum literarum colloquio lacessivit. Hoc tu, crede, mutuo facis. Amo enim prseclaras virtutes tuas supra modum, easque dum vixero colam. Quo fit ut ssepe de te quaesierim ; quum multi tamen testarentur, te regia excessisse, atque studiorum tuorum caussa privatam vitam agere. Nam et hoc Joannes Dius vester afiirmavit. Gaudeo igitur te non degere, ut narrabant, in obscuris locis, std eodem in statu q\io apud Mariam reginam per- mansisse. Sic enim accidet, ut ad te frequentius ego scribam, id quod ego sane cupio, ni tamen tibi moles- tum futurum sit, quod ipse minime omnium nolim. De rebus meis nihil est quod moneam ; versor enim in trium rerum perdifiiciH negotio, in quo me, dum ab liis tranquillior transigendse \dtae ratio pendeat, durare < i] m >rtet. Itaque seguius banc ob caussam tracto studia, sed spero tandem me extricatum iri bujusmodi retibus. Tu, si quid prse manibus babes pneclari, significabis. Nun enim vereor, quin totus sis in opere aliquo pne- claro, uti es studiosissimus, et eruditissimus Osorius

15G3.] ascham's letters. 01

noster hue edendos misit duos de Ccelesti Justitia libros. Vellem eum moderatius cum hostibus quos sibi deligit agere, ac potius in philosophicis argumentis quam theo- logicis, quae sane sunt invidiosa, versari. Quod ego ad te scribo, ut mitius feras, quum ipse ames, ac suni- mam eloquentiani. Sed ita natura comparatum est, ut quisque nsevum habeat. Hue allatum est, crudelis- simam pestein in vos ssevire, quod ego doleo. Franco- fordise etiam grassatur. Carolus Gallorum rex a senatu Parisiensi tutela dicitur emancipatus, fortassis quo denuo constituta subvertantur : pacem tamen ob- servaturus, edictuinque fore firmum fertur. Tanta est omnium reiiim ubique mutatio, ut nihil jam humana prudentia sed sola divina providentia regi, vel invitis philosopliis, fatendum esse videatm\ Quare oramhis est Deus, ut nostri tandem misertus, omnia ipse com- ponat atque restituat. Vale. VIII Idus Septembris, 1563. _____

LI.— TO FREDERIC, KING OF DENMARK,

(l, 73).

Asks the king of Denmark to release Thomas Valentine, who has been arrested at Copenhagen whilst on his way to Sweden, to transact some business of the qneen. The date of this letter is ascertained from Letter LXIV.

[Sep. 24, 1563].

Domino Friderico regi Danice, &c. — Elizabetha &c. Serenissimo Domino Frederico &c. — Borrh^eus et Ni- colaus Gouldinster, Suecoruui regis his proximis superioribus annis apud nos oratores, quum prsesens ut fit illis pecunia ad res suas necessarias hie expediendas nonnunquam deesset, a certis mercatoribus Anglis et fidelibus nostris subebitis G. Hervet, Lionello Ducket, Richardo Springham, Gaulerido Duckett, et Ed- wardo Osberne et aliis civibus Londinensibus pecuui-

92 ascham's letters. [1563.

am mutuati sunt. Haec pecunia saepe a nostris repetita a Suecis illis hactenus reddita non est. Quum nostri nihil prseter verba et moras ab illis auferunt, ad nos jam deferunt, suppliciter rogitantes ut nos causam eorum Suecorum regi Uteris nostris significare dignare- nrar. Nos nostris et ab illis injuste tractatis et a nobis sequum postulantibus deesse non potuimus; et propterea Thomas Valentinus cum nostris Uteris et nostrorum mercatorum syngrapliis in Sueciam superiori anno mit- titur, ut banc causam apud ilium regem mercatorum nostrorum nomine agat. Hie nuncius a vestris in ves- trse serenitatis regno apud Copenbaven detinetur : nos- tras literae, nostrorum syngraphse, pecunia1, nimirum 150 dalers, in itineris sumptum illi data?, ab eo auferuntur. Quo facto injuria nonnulla nobis, major nostris, nimia molestia eorum rebus, quum propter pecuniarum im- pensas et dispendium, turn propter negotiorum moram et impedimentum imposita est : quanquam et nos plane existimamus ipsos serenitatis vestraa magistratus in de- tinendo hoc nuncio illis prsesertim belli temporibus officii sui obeundi non molestise nostris facienda? ratio- nem prorsus habuisse. Itaque quum plane jam con- stiterit quo consilio et quam justa de causa hie nuncius in Sueciam missus fuerit, non dubitamus quin primo quoque tempore vestrse serenitatis jussu et auctoritate ille, restitutis ei integre nostris Uteris, mercatorum syngrapliis, pecuniis et reliquis suis rebus omnibus libere dimittendus sit. Rogamus porro ut vestra dignetur serenitas eidem Th. Valentino literas vestras publicse fidei et salvi conductus concedere, quo ad expediendum hoc negotium in Sueciam eunti redeuntique via tutior ei patefiat. Erit hoc nobis officium pergratum, nostris mercatoribus beneficium valde opportunum. Cui nos ac nostri omni vicissim gratificandi et commodandi

1563.] ascham's letters. 93

ratione et plene et libenter respondebimus. Deus vestram serenitatein in omni florenti felicitate diutissi- me conservet incolumem.

LII.— STURM TO SIR A. COOK (5, 42).

Recommends Albert to his notice, and says they have heard that Rouen has been taken. Frankfort, Nov. 12. This letter and the next two seem to belong to 1562, but in the second of them the date is given 1563. Rouen was taken in Oct. 1562.

Joannes Sturmius Domino Antonio Cooko, S. P. —

Vir clarissime, et patron e observande. Prope aberat

ut ipse isthuc venerim, nisi cum Nivernensi, hoc est

Possano legato Gallico Condiano, eras necessariis de

caussis redeundum esset Argentinam, sic enim flagitant

hsec tempora. Dominum Albertum tibi commendo

qunm ipsius caussa, et propter ejus virtutes, turn

propter caussam cornmuneru, quae certe laborat, et

quidem periculosissime. Commendo tibi caussam, sed

etiam virum a quo ad vos est missus ; quo nullum

possitis in venire magis idoneum ad banc l'ationem, quae

profecto pernecessaria est. Utinam istud vestrum

negotium succedat ita ut in Scotia. Prseclara fama

illius facti et perpetua ; sed hsec et immortalis, et

plane divina, verum perfecta et consixmmata gloria, si

quod volumus assequamur. Sed vides inopiant pecu-

niarum, auxiliorum, et quae nunc nunciantur, Roto-

magum expugnatam ; desiderari ex vestris mille, qui

ad Rotomagum occubuerunt ; Durassianam copiam

Aquitanorum caesam esse a Monlucano ; Andelottum

non posse pervenire ad castra Condiana. Speramus

falsa, metuimus tamen, non dubito quin vos certiora

habetis qviam nos. Ut vxt sit, et ut ut sese res habeant,

imo quo pejora loco sunt, eo magis elaborandum est,

et resistendum, idque primo quoque tempore et celerri-

94 ascham's letters. [1563.

me, et confirmandus Condianus ne animo deficiat, id quod vos quotidianis vestris consiliis atque auxiliis facere poteritis. .

Spero atque confido, ita te adfuturum domino Al- berto, ut mini gratias acturus sit, propter tuam pru- dentiaui, consilium, operam, et opem apud Reginam, et Cecillum generum. De negotio illo, de quo nihil vere superiore mense, opinor Martio, aliquid scripsi domiuo Cecillo, tuse literse effecerunt ut probare prius velim rem, quam plus confirmare. Hsec tempora Gallicana faciunt, ut de nostro dissidio, quod a Mar- bachio concitatum est, nihil possim scribere : tamen coDsenesco propter fastidium et injuriam : prope ubique esse malim quam ibi, ubi annos per multos fui libenter. Redeo ad caussam Alberti : oro et obsecro, ut tibi curae sit. Yale, vir ornatissime, nobilissime, et patrone observande. Francofurti, XII Novembris.

LIIL— STURM TO ASCHAM (5, 16).

Consents to be godfather to Sturm Ascham, and promises to send him a likeness of himself, that, in case of his death, the child may know what he was like : speaks of Albert, of the bad news from France, &c. Frank., Nov. 13, 1563.

Joannes Sturmius Roger o Aschamo, S. P. — Non possum tibi in hoc tempore respondere ad gratissimas tuas literas. Hoc solum ; ego Sturmii Aschami pro- pater esse volo, et ille mihi profilius non futurus est sed est. Mittam ei imaginem meani ; ut, si moriar antequam me videat, post me aliquid mei videat. Caussa me cogit, ob quam isthuc dominus Albertus venit, literas hasce tuas in hoc tempore deserere ; qua? vero ea sit, ex ipso cognosces. Oro te per amicitiam nostram, per hsec tempora, per communia pericula :

1563.] ascham's letters. 95

move saxum isthuc, et proniove, et permove, ne Sisy- phi simus in hisce quotidianis consiliis auxiliorum ; sine quibus periit Gallia, Anglia, Germania : non sen tit, qui istud non sapit. Homo a quo isthuc mittitur, optari non possit melior, neque magis idoneus. Gratias ago TJtenhovio, qui occasionem dederit ; quam vellem horam tecum esse, vel ob lianc solam caussam. Legates vestros nondum conveni ; heri invitarunt ad prandium; sed plane non vacabat, conveniam hodie. Scripsi hsec bene mane, bora tertia. Tales enim babemus nuncios de rebus Gallicis, ut quiescere me et somnum capere omnino non sinant. Speramus falsa, ant non esse ejusmodi, quae nuntiantur de Rotomago, de Durassio, et de vesti'is, atque etiam de Andelotto. Si vera sint, elaborandum est, ut malos eventus bonis rationibus resarciamus, inter quas nulla commodior, quam ista quae nobis divinitus oblata est. Yigila quseso et prius non quiescas quam eo perveniamus ubi conquiescendum est. Adeste consilio vos Albani patres ; video enim non ununi ^Eneam, neque unam navem, sed multos mortales profugos, nisi vestra Alba atram istam tem- pestatem depellat. Yale, mi Aschame. Francofurti, XIII mensis Novembris, anno Dom. 1563.

LIY.— STURM TO SIR J. HALES (5, 43).

Speaks of Albert with much commendation, and laments the bad state of things in France. Frankfort, Nov. 13 [1563]. Joannes Stimulus Joanni Halesio. — Cujus rei caussa Dominus Albertus isthuc venit, tametsi sciam earn tibi curse fore, tamen ita mihi curse est, ut banc curam deponere possem, neque commendem tibi et aliis isthic heroibus. Yalde consternati sumus nunciis Gallicanis ; solum consolantur quod ab inimicis veniunt, atque idcirco falsos speramus. Is qui misit dominum

96 ascham's letters. [1563.

AlberTUM, aliquid plus habet laudis quam ilia antiqua fuit : bonus miles, bonus colonus, optinius vir est, fortissimus dux est ; debetis optime et amplissime sperare de illius fide, industria, usu, scientia. Caussam non opus est ut conimendem verbis pluribus. Gallia absque vestro auxilio nullum videtur habere subsidium, ni Deus adsit. Sed aderit Deus Gallise : aderit etiam vobis, quoniam vos vobLs non defuturi estis : salutem autem vestram negligetis, si Gallise salutem negligatis, qua? absque vobis salva esse non poterit. Nos tertio certe perimus proximi, et tamen quotidie deliberamus : nunquam quicquam facimus ; perdit nos otium, voluptas, discordia, fastus. Quo nostra ignavia major est, eo prseclarior vestra est gloria, quae Scotico bello funda- menta jecit, hoc Condiano egregias babitura est atque magnificas superstructiones. Redeo ad rem : Alber- tum theologum optimum, comitem virum fortissimum, caussam ipsam necessario isto tempore pernecessariam, ita tibi commendo, ut vestram, ut communem, ut uni- versorum, ut omnium et singulorum, ut tuam nostram- que, ut amicorum nosti'orum, ut patriee, ut Dei et Jesu Christi. Vale vir clarissime. Francofurti, XIII Novembris.

LV.— RAMUS TO ASCHAM (5, 24).

Salutes Ascham, sends his letter by Matthew Scyne— about MSS. of Archimedes, Pappus, &c. Paris, Feb. 25, 1564.

Rogero Aschamo, serenissimce Britannorum regime secretario, Petrus Ramus. — Quum salutem nobis tuo nomine dixisset nobilis quidam Britannus, qui in aula nostri regis forte nobis occurrisset, rogavi quisnam in Britannia nostri tarn studiosus esset, ut etiam trans Oceanum Lutetiam usque hoc animi benevoli signum perlatum curasset : tumque de tua virtute atque era-

1564.] ascham's letters. 97

ditione multa jucunde ac libenter accepi, quae me desi- derio sic incenderunt, ut prima quaque occasione salutis gratiam referendam putarem, juberemque hominem nostri cupidum et amantem pro mutuo amore valere plurimurn, ac reciperem, si quid in otio Musa? nostra? tua caussa possent, nullum a nobis tibi benevolentia? studium vel officium defuturum. En vero quum e comitatu Thojle Smitht, serenissima? reginse apud regem nostrum prsestantissimi legati, Matth^eus Scynus ad vos reverteretur, tempus arripui amoris erga te mei declarandi, id est, tui interpellandi. Sic enim te amari a nobis colique tibi persuadeas velim, si abs te liberaliter et ingenue petam, quod te non gravate prsestitnrum confido. Primum igitur est, ut Matth^eus hie vester, tametsi et morum suavitas in homine, et literaturse gratia per sese tibi gratissima sit futura, nostro tamen nomine tibi sit ita commendatus, ut qui de meliore nota commendari solent. Alterum est de libro Abchimedis irepi lo-operpayv, quern audivi penes quendam eruditum vestra? aulas medicum esse : si facultas ulla sit describendi, habeo rariora qusedam in hoc genere, et Pappi et Apollonii et Sereni, qua? per- lubenter vicissim cum eo communicabo. Itaque, si bene- ficium hoc in mathematicis rebus, quibus me dedere incepi, abs te impetravero, magno animi tui fructu cu- mulatum me sentiam. Vale. Lutetian, Calend. Martii VI, 1564.

LVI.— TO THE SENATE OF HAMBTJKG (l, 82). Written in the name of the Governors and Company of London merchants about some trading matters.

London, April 30, 1564.

Consulibus et senatoribus civitatu Hamburgi. Tra-

ditfe nobis sunt literaa vestrae 18° Martii data?, et quum

08 ascham's letters. [1564.

in hac tempormn difficultate nobis imprimis cogitanduni sit de habenda rerum nostrarum ratione, ut vos pru- denter consnlitis et amice commonefacitis, (pro quo vestro erga nos benevolo studio et grato officio gratias ut par est, magnas vobis agimus) ; propterea statutum et deliberatum nobis est communicationem instituere cum vestris prudentiis aut cum idoneo vestroruni numero, cei*to tempore et loco, prout utrique parti commodissimum esse consentientibus utrinque judiciis visum fuerit. Ratio immunitatum et libertatum nostris istic negotiantibus a vobis proposita et oblata, per- grata nobis est et valde accepta.

Quod attinet vero ad vestram postulationem, ut praesentem navigationem nostram ad Albim fluvium instituamus et pannos nostros ac alias merces in portum vestrse civitatis frrajiciamus, hoc certum et per- suasum vestris prudentiis esse cupimus, quod ante qiiam liters vestrse ad nos pervenerint, plane constitutum nobis fuit Emdam hoc tempore proficisci, sic, ut non sine aliqua infamise nota hanc profectionem poterimus prsetermittere. Verum enimvero primo quoque tempore post nostrum istuc adventum, plane statuimus, si vos in vestra permanseritis sententia, post maturam com- municationem habitam, de illis conditionum articulis, qui necessarii futuri sunt ad negotiationem tanti momenti lite constituendam, tarn amicabib: ratione progredi in hac causa ut nullum humanitatis officium pro nostra quidem parte requiri potuerit, quod non libenter adhibebimus, vel ad continuandum omnem veterem inter nos intercursum, vel ad libenter incho- andam et feliciter perficiendem hanc novum et exop- tatam negociationem et firmam utrobique amicitiam. Id quod uti plane speramus, utrique nationi faustum commodum, felix fortunatum, perpetuo futurum sit.

15G4.] ascham's letters. 99

Deus vestris magnificentiis omnem lsetam et longam felieitatem ductissime conservet. Londini, 30 Aprilis, 1564. Magnificentise vestrse studiossimi, Gubernatores et Societas Neerotiatorum Londinensiuin.

LVIL— TO COSMO, DUKE OF FLORENCE (l,76).

For the queen. Asks the favour of the duke for Guido Cavalcanti, who is returning to his own country ; and reminds the duke of an old debt, about which he can treat with the same G. C. Richmond, May 27, 1564.

Domino Cosmo Florentine dud, etc. — Illustrissime et excellentissime P. Qui has nostras perfert, Guido Cavalcanti Florentinus, quum esset parvulus, uti ac- cepimus, et vix jam decennis, patrem suurn in Angliam est sequutus. Ex eo tempore nobilissinise memorise regibus Henrico et Edwardo, patri fratrique nostris clarissimis, et nobis etiam ipsis prseclaram operam navavit : et quum adhibitus ssepe merit ad multas magnarurn rernm et gravis momenti procurationes, in illis obeundis omnibus earn voluntatem, curam, fidem et prudentiarn, semper ostenclit, ut is nobis omnibus commendabilis propter virtutes, cams propter obser- vantiam, et gratus etiam propter usum merito quidem extiterit. Quum is jam magno, ut par est, patriae visenda? desiderio teneatur, ilium ad sua redeuntem bona nostra gratia dimittere, prsecipuo favore prosequi et literarum nostrarum testimonio commendare, pro nostro in ilium studio et ejus in nos obsequio, sequum esse duximus. Confidimus igitur liunc Guidonem Cavalcanti et propter nostram commendationem in prsesenti valde gratum et propter suam probitatem deince}>s vestrse excellentise multo acceptiorem fore.

De pecunia ilia tarndiu jam nostro serario debita, licet persuasum habeamus certam jam rationem a vestra

100 ascham's letters. [1564.

excellentia institutam esse, ut ilia prsesens recte per- solvatur, tamen ad expediendum eam ipsam rem, nego- tium dedimus Guidoxi Cavalcanti, ut is etiam agat cum vestra excellentia qui propter suam in utrumque nostrum observentiam libenter in ea re suum studium, diligentiam et fidem est collocatirrus. Quo animo prsetexta atque voluntate nos sumus tuendi conser- vandique omnia mutuae amicitise officia, que inter nos ac nostros firmiter intercesserunt, hie etiam Guido Cavalcanti nostro nomine plene est explicaturus. Cui ut fidem adhibeat vestra excellentia admodum postulamus. Deus, &c. Richmond*, 27 Maii, 1564.

LYIIL— HADDON TO [ASCHAM?] (5, 54).

Tells him that his old colleague has been reconciled with the queen, and speaks of the intemperate language of his sermon preached before her. The queen will start on the 20th of this month by way of Stamford. July 12, 1564.

Vetus collega tuus et familiaris, vir consideratissimus, recens est cum i*egina colloquutus ; et quemadmodum spero plenissime reconciliatus. Coram regina con- cionem habuit plane militarem, in qua tantum ex omni parte fuit offensionis, quantum nee ego libenter commeniorare possum, nee tibi jucundum erit ad audiendum. Plus modei-ationis requirit reginse praesentia, venerationis aliquid amplius et verecundia?. Nunquam in illo loco quisquam minus satisfecit, quod majorem ex eo dolorem omnibus attulit, quoniam admodum est illis artibus instructus, quas illius theatri celebritas postulat. Sed nescio quomodo fastus optimorum ingeniorum fere pestis est, nisi meditatione rerum ccelestium condocefiat. Nisi mansuetiores spiritus posthac concionatores ad aulam attulerint,

1564.] ascham's letters. 101

metuo ne multum ex eorum temeritate damni religio sit acceptura. De peregrinatione regali dies est indictus ad vigesimum liujus mensis ; et itineris de- scriptio Stamfordiam versus est : sed est adhuc certi nihil. Regina prandet hodie cum Domino Sackvillo. Nihil est aliud novi. Deus te servet tuaque omnia. Pridie nonas Julii 1564. Tuus beneficiarius et bene- volentissimus, Gualterus Haddon.

LIX.— TO THE EARL OF LEICESTER

(w, 281).

Is sorry he cannot go with the queen on her progress, as his wife expects to be brought to bed, — asks the earl to be godfather to his child. London, Aug. 5, 1564.

Most noble and my best lord. The queen being last at Westminster, I was every day in the privy chamber, and every day in your lordship's chamber, but the throng of your lordship's business and the thrust of importunate suitors kept me from speak- ing with your lordship, which I much desired, be- cause the matter was mine own, not yours, nor the state's. Of nature I durst not, and by reason I would not, be over-bold in pressing over-far, although your wonted courtesy to all, and singular good will privately towards me might have been sufficient warrant for me in that behalf. My purpose was to complain on a grief the sore whereof your lordship might and may only remedy. Mine ill luck is great at this present : I was never so desirous as now to wait on a progress, and specially to Cambridge, to have done there to her majesty and you such service as lay in me. But the present and certain looking for the uncertain time of my wife's delivery doth keep me necessarily at home,

102 ascham's letters. [1564.

for just causes as your lordship by good nature and true judgment will allow in me; even so would God I miglit see that blessed day when you by experi- ence should feel the same in yourself. One piece of my suit was, therefore, to desire your lordship to crave pardon for mine absence in this progress, which I pray you heartily do.

A second grief is equal with the first, save that it may have some better remedy : your lordship of your great courtesy and good will towards me offered of yourself to be my gossip, which was to me and my wife a singular comfort : this your far absence is herein a stop to our great grief, and yet if it might please vour goodness by a word or two in a letter to Sir William Pickering, which I might deliver him, to de- sire him to be your lordship's deputy in that behalf, I think he would willingly do it, and for this cause I have sent my man to the court with this letter to your lord- ship to know your good pleasure herein. I have, more- over, to talk or write a large matter to your lordship, which I can neither utter in so small leisure, nor yet comprehend in compass of a letter. Your present being at Cambridge is a good occasion to me to write, and will be also a just cause to you to think some- what of the same. Your lordship doth very well remember my poor advice (which proceeded both of good will and also of right judgment) to have had your lordship increase your knowledge in the Latin tongue for the use of understanding writing and speaking. I know it was both fit for your calling and apt for your nature; for your calling, because that only tongues (though but meanly had) should have been a general in- strument to have dealt with people of all nations : for your nature, because you be given of yourself to a

1564.] ascham's letters. 103

sensible reason, to a sensible utterance both with tongue and pen. And yet it is more your commodity than your commendation, my lord, to have these gifts so as you have them without labour taken for them ; for if labour in you had answered the benefits of nature given unto you, what you would have corned to I can well guess, whose ability in inditing is already such for the pithy plainness and orderly sensibleness of it, as it is a gift more rather of itself, more praiseworthy indeed, more profitable for use, than if you had upon your finger- ends all the geometry that is in all the book of Euclid. The quindrinalls be sciences good for respect, n6t best in degree, common, not most excellent; I say common not only to men but also to some beasts, yea, and some wise men write, and that by some reason, that for the tise and practice of the tmadrinalls some beasts excel all men ; as in music, for fine and sweet delivery ; in geometry, spiders and bees, for the true proportion and subtile dimensions ; in astronomy, in foresight of ill conjunctions and hurtful aspects, and in avoiding the sudden dangers, and times of weathers, both beasts and fishes to have surer foreknowledge than men; for physic also, ways to keep health, and remedies to cure sicknesses, be more orderly kept and more skilfully foreseen than commonly they be among men. But that learning which furnisheth the mind with judg- ment, the tongue with utterance, is not parted from man to any other living thing, except only to God himself, and yet is not granted to all men, but to the fewest, and such as be more than men among men. I say this, my lord, because I think you did yourself injury in changing Tully's wisdom with Euclid's pricks and lines ; the one doctrine is better of itself apter for your nature, fitter for your place than the VOL. II. 7

104 ascham's letters. [1564.

other. When I see the ability of inditing that is in you naturally, I lament for good will, and could chide if I had authority, that by your own fault you do not exercise and exceed yourself by labour wherein you exceed almost all other by nature. And here, my lord, I pray you of pardon, both that I may find a fault in you without note of offence, and also to say the truth of you without suspicion of flattery, for where I may not say both I will not only say neither, but also nothing at all unto you. I trust you being at Cambridge, and hearing comedies, tragedies, and dis- putations there, will move you both to think as I do, and also to forethink that you have not done as I would have had you to do. And to end, surely I had rather write and speak either English, as Mr Cecil doth, or Latin, as Mr Haddon doth, or both, as our most noble mistress doth, than be a pretender to them and ignorant; but to trouble your lordship no more, nor tarry my man no longer, I end indeed, praying your lordship still to do as you are wont to do, that is, to do good to all, and saying all, I mean also as you may those that stand in most need. Christ send you all health and heart's desire. Your lordship's most bounden to serve you, R. Askam. 5 August, 1564.

To the Right Hon'ble Robert, Lord Dudley, Baron of Den- bigh, Earl of Leicester, &c.

LX.— TO LORD (4,69).

For Henry Fallof eld. Asks the release of his ship, which had been unjustly detained. Says the ship was in dock six months after January, 1563, aud had left England only this last summer, from which it was clear that she could not have been then acting a pirate near Lisbon, as alleged by those who had seized her. January 27, 1565.

Illustris-i. dom. N. Fro Hen. FaUofeld. Clarissime

1565.] ascham's letters. 100

domine. Qimm probe intelligo ex frequenti bonorum homiuum sermone, qua aequitate semper vestra excel- lentia cognoscit onines justas caussas, et quanta huma- nitate ss:pe allevat multos afflictos Anglos ; plane confido, me, in mea et justissima caussa et miserrima fortuna, prsesens et prsesidium in vestra sequitate et solamen in vestra humanitate hoc tempore reperturum. Superiori sestate navem de more misi negotiatum in Hispaniam. Tempestatis vi et salis jactatione compulsa ad oram Castri appellit;per magistratus ac cives de Bilbo et Castro capitur pro prsedatoria ; excutitur praefectus ; cum aliquot nautis rapitur in custodiam ; diripiuntur bona ; auferuntur armamenta ; et facta in ipsos per magistratus istbic severa inquisitione, quum nullius maleficii convinci potuerant, liberi ad navem iterum dimittuntur. Quum nihil agere poterant ista sequitatis via, ecce subito suboriuntur certi testes, qui affirmant hanc meam navem anno 1563, mense Januario, non procul ab Ulyssipona piraticarn exercuisse : et se ipsos ab Lac mea nave turn temporis isthic spoliatos fuisse, quum contra exploratissimum sit, hanc ipsam navem, eo ipso tempore, et sex menses ante et post, sine omnibus, et arm amen tis, et apparatu, in Anglia, in navali de Portesmouth, sui reficiendse gratia jacuisse. Et quod hoc verissimum sit, publicum instrumentum sigillis multorum hominum oppidi de Portesmouth consig- natum, in praesentia ostendendum vestrae excellentise habeo. Itaque, supplex venio ad vestrse excellentia? bonitatem, tarn propositam sua natura ad benigne faciendum omnibus calamitosis hominibus, summopere rogans, ut dignetur, Uteris suis, hanc justam caussam meam magistratibus de Bilbo et Castro commendare, nimirum, ut navis mea cum praefecto, nautis, et bonis universis, libere et integre dimittatur, una cum hujus-

106 ascham's letters. [1565.

modi damnoruin compensatioue, quam sequitas et justitia requirit. Hoc factum vestrse bonitatis, ut commodum et optatum mihi, sic prsedicabile apud omnes bonos, et Deo ipsi, uti spero, gratum officium est futurum. Deus vestrse excellentia? omnem longam et lactam felicitatem concedat. XXVII Januarii, 1565. Pro vestra excellentia perpetuam incolumita- tem precaturus Hen. Fallofelde, mere. Lond.

LXI.— TO ALL KINGS, PRINCES, etc. (4, 70).

For queen Elizabeth, recommending to their protection Wil- liam G . . . ., an English nobleman, going to fight against the Turks. Palace, London, Feb. 10, 1565.

In gratiam Gul. G. — Elizabetha Dei gratia, &c. Universis ac singulis regibus, principibus, ecclesiasticis et secularibus, archiepiscopis, ejnscopis, ducibus, mar- chionibus, comitibus, baronibus, nobilibus, provi7iciarum, terrarum, civitatum, oppidorum, villarum, et quorum- vis aliorum locorum prcefectis, gubernatoribus, rectori- bus, et locum eorum tenentibus ; nee non admiraldis maris ; portuum, passuum, et pontium custodibus ; et aliis universis ac singulis hominibus, etijuscunque loci, status, gradus, ordinis, ac conditionis existant, ad quos hce nostras prcesentes literm perventurce. sint, salutem et sinceros dilectionis affectum. — Serenissimi, illustrissi- mi, excellentissimi, religiosissimi, reverendi, illustres, magnifici, generosi, spectabiles, egregii, fratres, consan- guinei, amici, ac nobis sincere dilecti. Quum in hac domestica trail quillitate, et communi pace, quam Dei benignitate, nos hoc tempore, cum omnibus vicinis circumcirca principibus firmissimam habemus, Gul. G. nobilis Anglus, fidelis noster et perdilectus famulus, otii quasi domestic! pertsesus, externam adire militiam instituat ; potissimum vero ubicunque gentium, terra

15G5.] ascham's letters. 107

maxime, contra Turcam communem Christiani nominis hostem res gerenda sit : nos hanc ejus lavidabilem vo- luntatem et nobile institutum non solum valde proba- mus, sed ex mera gratia, et singulari favore nostro, multis justis de caussis, eundem proficiscentem prae- cipua nostra commendatione prosequendum esse duxi mus. Est enim nobili domo oriundus, et nobis ipsis quidem clarissimse Havardinse Northfolciensis familiae ratione propinquus ; quo nomine nobis etiam seorsim valde carus existit. Prreterea, ab ipsa natura ad bellum factus, a parvulis militari et disciplina et usu apprime institutus : atque multis variis bellis, sub nobilissima? memorise patre, fratre nostro, atque sorore, serenissimis Anglise regibus, et sub nostro item imperio, operam semper fidekssimi subditi, industriam strenui militis, et prudentiam seepe terra marique solertis capitanei, ad reipublicaa commodum, ad suam non vulgarem laudem et commendationem declaravit. Itaque nos admodum cupientes, ut haac ejus profectio, quaqxiaver. sus eundo redeundoque, non solum illi tuta, et expedita ubique pateat, sed illustris etiam et honorifica, apud omnes existat, libenter ac studiose serenitates, excellen- tias, humanitates vestras omnes hortamur, ut ilium, una cum suis familiaribus, quum ad loca qusecunque vestraB ditionis pei-venerint, humaniter accipiatis, benigneque tractetis. Sic, ut is cum suis comitibus, equis, armis, clitellis, rebus ac bonis universis, per vestra regna, dominia, ditiones, provincias, ac jurisdic- tiones, non solum tuto sine ofFensione, et libere sine impedimento, sed benigne etiam cum omni humanitate, adire, transire, morari atque redire semper queat. Quam vestram humanitatem nos vicissim, quum similis usus ullorum vestrorum qui vobis sunt carissimi par nostrum studium requirat, libenti et memori animo

108 ascham's letters. [1565

compensabinms. In cujus rei testimonium has nostras patentes literas fieri fecimus, propriaque nostra manu subscripta, ac proprio nostro sigillo impresso jussimus communiri. Datum in regia nostra Londini, X Feb- ruarii 1565, regnorum vero nostrorum VIII.

LXII.— TO GONSALVO PERIZ (4, 53). For Sir William Cecil. To recommeud the bearer who is going as ambassador to the Court of Spain.

Palace, Greenwich, Feb. 20, 1565.

Clarissimo viro D. Gonsalvo Perisio, serenissimi regis catholici secretario primario et cotisiliario intimo, amico meo carissimo. — Pro D. Gidielmo Cecilio. — Clarissime vir. Frequens tua memoria mei, et testificatio tui singu- laris in me studii, qua? ssepe quidem, et peramice semper repetita est in illis litteris quas ipse scribis ad serenis- simi regis catholici assiduum hie oratorem, admodum grata mihi existit. Hanc tuam nostras inter nos no- titise fovendae voluntatem, et ipse vicissim alere, et deinceps etiam augere studebo. Quod facturus sum, et juste et libenter, juste quidem, quod id plane jure tibi reddo, quod merito tuo'tibi ipse debeo, animum nimirum et voluntatem in te amando mutuam, libenter vero, quod nullius rei fructu plus delector quam eo, qui ex cultu amicitise recte institute percipitur. Te igitur talem et tantum virum ipse quidem ingratus si non redamarem, et inhumanus si non colerem, merito cen- sendus essem. Et quum tu ita vis, volo ego etiam porro, ut deinceps inter nos, non solum gratae benevo- lentise aperta indicia, sed mutuse amicitise explorata officia, prout utrobique feret opportunitas, crebra com- meent, et ingenue intercedant. Et vide quantum ipse primum mihi largior de tuo in me amore : qui

1565.] ASCHAJl's LETTERS. 109

quum fuerim hactenus in benevolentiae studio osten- dendo posterior, nunc in amicitiae deposcendo officio factus sum prior. Rogo enim ut mea caussa sis amicus huic amico meo, qui has perfert, quique oratoris assidui munere, pro nobilissima nostra principe, apud serenissi- mum regem catkolicum functurus est. Facturus es, et amanter si meo rogatu hoc facis, et recte si ejus merito hoc tribuis. Est enim ipse tui per se, non solum meo sermone, sed sua etiam sponte, perstudio- sus : ut taceam prudentise, gravitatis, eruditionis et commoderationis in omni re justam commendationem : adeo ut plane existimem ilium ad omnia ilia, quae nunc sunt inter nostros principes arctissima confoederationis, intelligentiae et amicitise vincula indies magis ac magis firmanda fore peridoneum. E regione, ipse pro mea vicissim parte, sincere et sancte polliceor, si quid fuerit in mea potestate, quod esse queat vel gratum tibi, vel commodum tuis, te illud sic a me impetratu- rum, ut facile intelligas, me non velle pati, ut in ulla officiosae humanitatis ac benevolentiae parte, ipse me aliquando sis superaturus. Felicissime valeas. Ex regia principis nostras Grenovici, XX Februarii, 1565.

LXIIL— TO ERIC, KING OF SWEDEN,

(4, 65, and l, 69).

For the queen. About some money lent by certain London merchants, some years ago, to his ambassador, Nicholas Goldenster. March 14, 1565.

Serenissimo principi Erico Suecorum regi Eliza- betha, dc. — Multae jam graves querelae ad nos sunt delatae, et crebrae etiam literae ad vestram Serenitatem sunt scriptae, de ea pecunia, quam certi mercatores Londinenses, viri spectatae probitatis et fideles nostri subditi, vestra caussa, et vestro etiam nomine, atque

110 ASCHAM'S LETTERS. [1565.

id ad vestrae Serenitatis usum, ante aliquot jam annos, domino Nicolao Goldenster, vestro apnd nos oratori, in tempore ejus pernecessario mutuam libenter dede- runt. Hsec pecuniae commodatio, contestata syngraphis, eommunita sigillis, multis etiam testibus, quum nos- tratibus, turn extcris, praasertim apud Belgas, passim in vulgus innotescit. Nos plane persuasum habemus, hanc caussam aut non recte aut non omnino apud vestram Serenitatem esse declaratam : aliter enim, res tarn justa et explicata, tarn diu, tot temporum difficul- tatibus, et morarum diverticulis intricata apud justis- simum principem non fuisset. Si qui vero sunt, qui hie negotium istic impediunt, illi certe et vim nostris et infamiam sibi, et injuriam etiam vestras serenitatis nomini atque honori, nimis audacter imponunt. Nee solum sequitatis palam egrediuntur fines, sed extra omnem etiam humanitatis modum, nimis insolenter prodeunt. Ratio enim vult, postulat aaquitas, et huma- nitas etiam meretur nostrorum mei-catorum ; ut ipsi commodum, non detrimentum, gratiam, non injuriam, ab boc eorum tarn officiosa pecuniae commodatione ; turn quidem vestris non solum hominibus, veiiim etiam rebus pernecessariam, tandem quidem recipiant.

Rogarnus igitur vestram serenitatem, ut hujus caussaa earn curam suscipiat : ut posthsec, hujus negotii nomine, nee nostrorum tarn justis querelis, nee nostris tot crebris Uteris, nee orbis tarn divulgatis sermonibus, locus amplius relinqtiatur. Sic enim et ipsi sequitati tt vestro honori et nostra? expectationi, et bonorum etiam hominum de vestra bonitate communi voci atque judicio, et nostras etiam expectationi serenitas vesti'a optime quidem consulet, et plene satisfaciet. Hoc modo etiam nostri mercatores, se cum suis fortunis, ad omnia grata ofEcia vestra? sei-enitati pryestanda, quavis

1565.] ascham's letters. Ill

deinceps oblata opportunitate, paratissimos semper ostendent. Et nos smiilitei*, in vestrorum subditorum causis, parem quum sequitatis, turn postulationis vestrae vestrarumque literarum rationem libenter sumus habi- turi. Deus, &c. Grenvici, 14° Martii, 1565°.

LXIV.— TO FREDERIC, KING OF DENMARK,

(l, 70).

Asks of the king of Denmark free passage to and fro for her messenger, J. Keyl, in the matter of the money lent to N. Goldenster, spoken of in the last letter. March 14, 1565.

. Elizabetha, Sfc, Regi Danice. — Annus jam est et plus eo, quum Uteris nostris 24° Sept. datis vestrse serenitati declaravimus, quomodo certi mercatores Londinenses viri spectatse probitatis et fideles nostri subditi nimis inhumaniter tractantur a Nicolao Gol- denster, Suecorum regis superioribus annis apud nos oratore, atque id pi'o ipsorum officiosa benevolentia in commodando illi ad res suas necessarias expediendas satis amplam pecunia? summam, ssepe quidem et multis modis a nostris repetitam sed minime illis hactenus restitutam. Nam Suecus ille pro pecunia commodata dat verba et quserit moras. Nostri itaque eo adiguntur ut, quum ratio bumanitatis parum illis proticiat, jus eorum juris nunc patrocinio persequi compellantur. Et quum nos intelligeremus ex crebris et illis quidem semper justis nostrorum querelis, pos nostros merca- tores pro bumanitate in commodanda sua pecunia non re sed verbis, non debita gratia, sed immerita injuria compensari, ad regem ipsum Suecorum scriben- dum boc tempore esse duximus, petentes ab eo ut ipse curet ac videat ut nostris mercatoribus non spe semper et suavi pollicitationi, sed re tandem et prsesenti solu-

112 ascham's letters. [1565.

tione, primo quoque tempore suo jussu recte et plene satisfiat.

Itaque petimus ut huic Joanni Keyl fideli nostro subdito, qui has nostras perfert, quique hanc nostro- rum mercatoruui causam in Suecia sit procuraturus, facultatem concedat vestra serenitas eundi redeundiqiie libere ac tute per vestra maria, freta, portus, dominia et jurisdictiones o nines, atque, si opus erit, ut literas vestras salvi conductus et publicse fidei illi concedere dignetur. Et omnem benignam gratiam, quam vestra serenitas nostro rogatu nostroque nomine buic nuncio ostenderit, pari quidem et mutuo humanitatis officio, quum vestrorum subditorum negotia id postulent, libenter compensabimus. Deus, &c. Grenovii, xiv° Martii, 1565°.

LXV.— TO EARL (4, 66).

For George White. Asks his favour and protection against a wrong threatened him by N. Kempe.

Illustrissimo et nobilissimo Domino Comiti iV. — pro Georgio White. — Illustrissime et nobilissime domine. Quanta observantia amita mea domina Claeeneux, sanctse memorise femina, vestram exeellentiam, et qua benevolentia illam Excellentia vicissim vestra pro- sequuta est, in Hispania multi, in Anglia plurimi probe cognoscunt. Hsec mutua vesti'a, eaque spectata multis, quum illius observantia? tarn grata aliquando officia, turn vestrse benignitatis tarn propensa semper studia ; spem mihi nunc certam faciunt, id quod sententia quoque ac judicio hie omnium, qui utrumque vestrum norunt, mihi plane confirmatur ; vestram exeellen- tiam libenter velle, aliquam partem illius propinquioris benevolentise, mihi ptiam ejus propinquo, proximoque

1565.] ascham's letters. 113

hseredi, tanquam hsereditariam impartire. Et sic sunt res niese, ut tempore jam meo pernecessario et in caussa per se justissima, opus plane habeam tui non solum ope favoi'is, gratise, atque bonitatis, sed prsesidio etiam sequitatis, atque auctoritatis, ad frangendam injuriam, quam N. Kempius homo Anglus, amita? defunctse ingratus, mihi superstiti iniquus, contra omnes et communis ?equitatis, et domestical amicitise leges inten- tare conatur. Universam caussam, et singulas illius circumstantias, in has literas, ne sim molestus, includere nolui : eas omnes, articulatini in certa capita, in sepa- rato scripto cum his Uteris conjuncto, fusius explicatas distribui : unde, opportunius et plenius rationem omnem, et statum illius negotii, vestra pniclentia intelliget. Jus meum juris subsidio persequi non cogito ; quia id omne prsesidio vestrse bonitatis assequi plane spero, atque adeo expecto, neque ego solum mihi hoc spondeo, sed omnes in Anglia, quibus aequitas, bonitas, et vera nobilitas vestrse excellentise explorata unquam fuit, certo mihi asseverant atque pollicentur. Deus vestrse excellentise omnem florentem felicitatem con- cedat.

LXVI.— GRANT OF A PENSION (4, 68).

For the queen — granting a yearly pension of four thousand crowns French to a refugee, until he can return to France.

In gratiam Clarissimi D. N. — Pro regice majestate.

— Quum nulla laus in principe illustrius emineat quam

bonitas, benigneque quam plurimis faciendi proposita

voluntas, qua una Christum virtute principes unice

referunt, et propinquissime ad eum accedunt ; quumque

bonitas humana quidem omnis et peropportuna, at

ilia sola divina et admirabilis existat, quae respicit

afflictos et calamitosos erigit ; quumque ex omni

114 ascham's letters. [1565.

miseriarum conditione nulla sit, vel deflenda masis vel juvanda prius quam eorum hominum, qui Christi sequendi caussa mundi relinquunt commoda universa. Quapropter, nos captse misericordia clarissimi viri N. quern domi impia crudelitas e patrimonio expulit, et e patrio solo ejecit, non alio quidem nomine, quam quia puriorem doctrinam Christi, majestatem prin- cipis sui, libertatem patriae paucorum libidini impie et indigne subjici non sustinuerit ; et propter alias justas caussas nos plurimum commoventes ; de gratia nostra speciali, ac ex certa scientia et mero motu nostris, dedimus et concessimus ac per prsesentes pro nobis, haaredibus, et successoribus nostris, damus et concedimus dicto clarissimo N. annuam pensionem quater mille coronatorum Gallicorum, habendam et percipiendam praedicto N. de Thesauro nostro per manus receptoris generalis curia? nostra? Wardorum et Liberationum, ad quatuor anni tempora, incipiendo ad festum Sancti Michaelis Archangeli proxime praeteri- tnm. Qua quidem annua pensione praedictum N. frui et gaudere volumus, donee pacatis his durioribus tem- poribus, in Gallia integrum illi atque tutum esse possit domi apud suos Deo principi et patriae secure insei*- vire ; vel quovis alio modo contingat illi, in patrimo- nium suum et pristinum statum quiete et ex animi sui sententia, reponi. In cujus rei testimonium, &c.

LXVIL— HADDON TO ARCHB. PARKER,

(5, 55).

About Malta besieged by the Turks, &c.

Bruges, July 30, 1565.

Reverendissimo in Christo patri, D. D. Matthmo Parhero, Archiepiscopo Cantua/riensi. — Colloquium nos-

1565.] ascham's letters. 115

trura operosius est et impeditius quam fore credeba- mus: itaque vereor, ne diutius quam vellemus Anglia siinus carituii. Doininus Wottonus ssepe praedicat et libenter, ut videtur, de publicis impensis et apparatibus tuis Cantuariensibus ; et ilia credit ad honorem, et existimationem tuam vehementer pertinuisse. Renun- tiatur etiam, exstare jussu tuo precatiunculam in qua Christianorum salus pub] ice contra Turcarum vim Deo commendatur : quod propositum ut institutione fuit valde pium et susceptione necessarium, ita videtur ad finem inprimis optabilem pervenisse. Rumores enim hie in omnibus locis percrebescunt, primum sum- motos ab arce Melitensi Turcas, deinde profligatos, pos- tremo csesos illorum exercitus, et ducem interfectum; et nostros in acie superiores ad arcem tetendisse, et eandem nunc esse omnibus ex partibus munitissimam. Magna sunt hsec et memorabilia, si vera sunt ; et licet aliquid fama fortassis affingat, ut solet, tamen credibile est Deum ibi nostris adfuisse quoniam arx ante men- sem, omnium consensu desperabatur, nee quicquam erat propius quam ut nostri Turcicis teiToribus cede- rent : nisi Deus singulari quadam et subita virtute illorum animos inibuisset. Sed hsec ad te particulatim non dubito perscripta fuisse : tamen quum nihil com- muni Christiana? professioni jucundius esse possit, meum etiam in his testimonium adjungere volui. Vale ! Deus te servet tuaque omnia. — Brugis Tertio Calendas, Augusti 1565. Tuus deditissimus

GUALTERUS HADDON.

110 ASCH All's LETTERS. [1565.

LX VIII.— STURM TO SIR A. COOK (5, 25).

Sent by Andrew Citolini, whom Sturm could not retain, be- cause he had been so spoUated by Domina Eoyana — Asks protection for Citolini, and has written to Queen Elizabeth about him. Strasburg, Oct. 1, [1565.]

Nobilissimo et Clarissimo viro, D. Antonio Cooko, Anglo, domino suo observando, Joannes Sturmius. — Si mens conspectus, vir clarissime, tibi jucundus esset, si adessem isthic, non dubito quin Alexandri Citolini, qui has reddidit, tibi rnulto gratissimus adventus sit, quum seque mihi atque germanus frater gratus sit atque acceptus, et majores ipse quam ego in Uteris nos- tris communibus progressus, ut mini videtur, fecerit. 'AvakvriKTjv illam, quam omnes a me multis jam annis expectant, tenet perfecte, et septem dierum sermonibus septem explicatam sermone suo patrio divulgavit ; quemadmodum ex ipsius volumine quod adfert, pro tua prudentia et eximia doctrina intelliges. Non du- bito quin tibi gratissimum futurum sit banc cognoscere. Mihi magnopere dolet, usque adeo me spoliatum esse fortunis meis a domina Royana, ut hunc virum mea pecunia non potuerim apud me retinere : quod com- municata inter nos opera atque industria hoc opus per- ficeremus. Quseso effice, ut regina hie rebus mor- talium non desit, et sua liberalitate adsit viro optimo, doctissimo, sane magno in literis homini. Mitto tibi exemplum epistola? meae ad reginam, ut videas quo- modo queas imovpyelv. Utinam vestro viatico et sti- pendio retineatis per biennium, ad perficiendum id, cujus summa laus perventura esset ad reginam, et cos qui regina? auctores fuisse viderentur. In exilium proficisci cogitur propter Papistarum crudelitatem, ex amoenissimo et fructuosissimo praedio : uxore et liberis caret, caret patria et usu amicorum, et base ita fert

1565.] ascham's lettkrs. 117

patienter, ut iUius patientia mihi misericordiam moveat. Aderis viro optimo et homini literatissimo, si huic apud generuni et apud reginam aderis, ut sedem suis musis adipiscatur. Habet alterura a me sibi commis- sura negotium, quod ad vos pertinet, et ex ipso intel- liges. Certe ego nullam aliam viam video perveniendi quo propositum est, si est propositum, quam banc, magis fructuosam et gloriosam et tutam. Quod vos statuetis, Deum precor ut felix faustumque sit vobis, populoque vestro. Dominae Roxan^; perfidia me pau- perem et egenum fecit. Coactus sum intercessionem nostrorum principum implorare, qui scripserunt omnes, etiam prsefecti militares ; imploro etiam reginse regis- que auctoritatem. Jus meum jure persequarvel civili, vel . . . , detrimentum enim egestatem mibi attulit, et periculum fidei mese, quam ego pro erudelissima muliere obligavi creditoribus. Si regina Anglise gra\iter pro me scriberet, plurimum mibi prodesset ; et gi-atissi- mum faceret priucipibus nostris. Admiralius aliquam spem ostendit principibus, sed nosti gentem etpopulum. Redeo ad Citolixum : obsecro te, si mibi gratum facere cupis, buic gratificeris. Ex boc cognosces, et de bisce rebus omnibus, et de Germania atque imperio. Vale, vir clarissime, et patrone observande. Argentorati, Calendis Octobris.

LXIX.— STURM TO SIR W. CECIL (5, 26). Asks him to patronize Citelini. Strasbiu-g, Oct. 1, 1565.

Nobilissimo et clarissimo viro, domino Gulielmo CcEcilio, equiti, a eonsiliis secretis serenisimce regince Anglice, domino suo observando, Joannes Sturmius. —

118 ascham's letters. [15G5.

Si unquam, viv elarissime, jucundum tibi fuit, adesse viris bonis, innocentibus, eruditis, certe aderis Alex andro Citolino, qui has reddidit, viro optimo, integer- rimo, literatissimo. Ex illius septem dierum sermoni- bus intelliges, qualem et quantam rationem animo complexus sit, scripto explicarit, et eo progressus sit, ut ad arcem et caput facultatis admirabilis pervenire brevi queat : si serenissima regina suam benignam manum et felicem dexteram porrigat. Qusenam ista ratio sit ex socero etiam intelliges ; cui scripsi copiosius, reveritus ne tibi homini occupatissimo et viro gravi3- simo molestus essem, si scriberem prolixius. Quaeso te atque oro adsis exuli isti Christi ; adsis etiam literarum studiis, atque ipsis literatis hominibus, qui hujusmodi rationem omnes vel exoptarunt vel investi- garunt. Commisi ei qusedam, quae ad vos maxim- opere pertinere mihi videntur; in quibus ei fidem haberi cupio, homini scilicet humanissimo, viro fidelis- simo, exuli innocentissimo, pudicissimse uxoris castissi- mo maritOjCarissimorum liberorum cupidissimo parenti; denique quantum huic benefeceritis, id totum Christo vos facturos. Vale, vir elarissime. Argentorati, Ca- lendis Octobris, 1565.

LXX.— STURM TO QUEEN ELIZABETH

(5, 27). Also in praise of Citolini. Oct. 1, 1565.

Serenissimce et potentisdmce domine Elizabethce An- glice, Francice, et Hybernice regince, Joannes Sturmius. — Serenissima regina, et domina clementissima, Alex- andria Citolinum ita paucis diebus amare ccepi, ut

1565.] ascham's letters. 119

dicere non possim, patremne majore benevolentia si viveret queam colere. Hanc sive amoris et studii, sive pietatis et earitatis flammam excitarunt multa in- dicia incredibilis virtutis, et confirmavit magna signifi- catio excellentis judicii et singularis doctrinse. Sed in hac doctrina una inest ratio, in qua ipse annos jam triginta et amplius versor ; quam ille mini videtur perfecte consequutus esse. Quid enim pneclarius esse potest, quam in arcem sapiential certa via et ratione conscendere, in qua quicquid in universa natura est, totum illud sit locis notatum, generibus partitum, for- mis distinctum, idque plenum atque congestum rebus et sententiis, earumque verbis atque formulis ? Usque adeo, ut quicquid cogitanti in mentem venire possit, illius queat ad locum decurrere, et uno aspectu intueri qusecunque de eo vel cogitatione compreliendi, vel scripto notari vel oratione exprimi debeat. Usque adeo, ab uno solo initio, mens hominis per omnem rerum naturam, ad unuin quoddam extremum indagando et perlustrando potest decurrere. Hanc rationem Crro- linus tenet, et earn septem dierum sermouibus osten- dit dilucide ; quemadmodum Majestas vestra cognoscet ex iis qua? sermone suo patrio conscripsit. Congesti- one rerum adhuc opus habet, et deportatione ad locos singulos, quo compleantur ; qua in re auxilio opus habet non solum operarum sed locupletis et liberalis dextrse : quam si majestas vestra viro op- timo, et liomini doctissimo porrexerit, habebunt non solum studiosi literarum, verum etiam viri doc- trinis artium liberalium eruditi, quo utantur, quum ad suas studiorum rationes, turn ad publicas omnium commoditates ; imprimis vero ad decus et celebratio- nem vestra? majestatis, et illius dextrse, quae sumptus atque impensam largita erit. Sed hsec cujusmodi sint, VOL. II. 8

12t> asciiam's letters. [1565.

majestas vestra et ex Alexandre volumino Italico, et ipsius anctoris atque inventoris oratione cognoscet. Commisi etiam ei aliquid, quod ad majestatis vestra? laudem atque decus pertinere videtur ; in quo eandem ipsi fidem haberi cupio quam inihi, si coram adessem. In utraque re oro majestatem vestram, ut Alexandrum clementer atque benigne audiat. Sed natura est prse- ditus verecunda ; nihil audet, nisi ex vultii et oculis aures avidas intelligat; non efficere solet, quod vnlt et quod potest. Ubi vero placere se posse sentit, ita disertus est, ut mihi videatur eloquentis vire facere officium.

Deum patreru, et Dominum nostrum Jesum oro, ut majestatem vestram sanam, salvam, incolumen, felicem et prosperam conservet. — Argentorati, Calendis Octo- bris, Anno Dom. 1565. Sei'enissinise majestatis vestrse perpetuus famulus.

LXXL— STURM TO SIR J. HALES (5, 33).

Recommends Citolini, and says that he has had to pay nine thousand crowns in France, by having stood surety "for that woman" [Qy. Domina Iioyanal See lxviii.]

Strasburg, Oct. 1 [1565].

Nobili et clarissimo viro, Domino Joanni Halesio, Joannes Sturmius. — Clarissime vir, Alexandrum Cito- linum, qui has reddidit, ita tuo patrocinio commendo, ut virum optimum, et liominem literatissimum, et in ea ratione perfectum in qua scis me annos versatum esse quam plurimos. Regina rem prseclaram fecerit, si liominem exulem et virum innocentem suo patrocinio tueatur, et stipendio adsit; quo id quod septem ser- mombus delineavit, id totum copedificare et omni supellectile consummare possit. Ego nihil malim quam

1565.] ascham's letters. 121

mecum per biennium esse. Emceremus aliquid, quod etiara posteris profuturum esset, non solum ad doc- trinam perfectiorem sed etiam faciliorem. Ex ipso cognosces rem omnem, oro te, adsis tua solita et anti- qua bonitate. De meis rebus, et de injuria Gallorum ad versus me, ex ipso intelliges. Crudelissime jam triennium exerceor; misereret te Sturmii, si sensus illius sentires. Ego triennium jam quasro in Gallia, et nullum possum gratum hominem invenire : novem millia coronatorum cogor hujus mulieris nomine exsol- vere, solum quia interposui fidem meam, nulla spe lucri, ne teruntii quidem. Nullum etiam teruntium vidi ex hac tanta summa, quam per suum procurato- rem accepit a negotiatoribus. Sed quid ego tibi bomini humanissimo dolorem moveo 1 qua3so recrea Citolinum, et te illius studiis atque inventis refice. Vale, vir clarissime. Argentorati, Calendis Octobris.

LXXIL— STURM TO SIR A. COOK (5, 28).

Apologises for having sent a letter without name or date. Recommends Citolini. Strasburg, Dec. 3, 1565.

Nobilissimo et clarissimo viro, Domino Antonio Cooko, Joannes Sturmius. — Scribo hsec valde moestus, Uteris Citolini nostri commotus ; in quibus scribit, nullam a me positam fuisse {nroypacjirjv nominis, loci, temporis. Orto te pro tua bonitate, excusa me atque defende apud reginam et generum. Certe factum est errore scribse mei, cui plurimas eo die dedi et descri- bendas et signanclas literas. Quicquid hse litera3 pro- mittunt de Citolino, totum illud ego prsestabo. Novi virum minime circumforaneum. Obsecro ne quid eum pati patiaris, vel propter me, vel propter bonitatem

122 ascham's letters.

tuam. Exulat ob religionem, a patria, ab uxore, a liberis; homo domi non obscurus, neque inops ; pauco- niiii verborum homo est: minime mains, bene literatus. Exhilara me qureso Uteris tuis, exhilarabis autem si intellexero, neque Reginam mihi offensam esse, et Gitolini salutem vobis curse esse. Vale, vir clarissime. Argentorati, III Decembris, Anno Dom. 1565.

LXXIIL— TO THE KING OF SPAIN (l, 71).

A second letter on the subject of Henry Fallofelde's ship, which had been seized. It is not easy to harmonize the dates of this event, as given here and in Letter LX.

Westminster, Dec. 22, 1565.

Serenissimo Hispaniarum regi, etc. — Elizabetha, etc. Ex testimonio mnltornm spectator fidei hominum et ex ipsa re item plane constat durius actum fuisse proximo superiori mense Septembri cum navi et bonis fidelis nostri snbditi Henrici Fallofelde mercatoris Londi- nensis, per certos subditos vesti-se serenitatis magistra- tus et elves de Bilbo et Castro, quam ipsa eequitas aut mntua, qua? debet esse utrobiqne inter nostros, huma- nitas requirit. Ha?c navis proticiscens superiori sestate negotiatum in Hispaniam, tempestatis vi et sali jac- tatione ad oram Castri compellitur, et vix ingressa portum pro piratica capitur. Excutiuntur vectores umnes ; magister cum aliquot nautis in custodiam conjicitur: diripiuntur bona; abducuntur armamenta; et facta de more per magistratus severa in eos inquisi- tione, quum ipsos nihil perperam admisisse satis explo- ratum haberent, liberos ad navem dimittunt. Sed quum hac via sequitatis nihil proficerent, suboriuntur tuudem certi testes, asseverantes banc navem mense Januario, anno mdlxiii piraticam exercuisse non pro-

1565.] ascham's letters. \'2'-'>

cul ab Ulyssipona, et se ab ilia nave turn istic spoliates fuisse ; quum certissinie constat hanc ipsam navem eo ipso tempore et sex item menses ante et post, in navali nostro de Portesmouth inermem et imparatam ab omni re sui reficiend?e gratia in ancoris stetisse. Qua? res quam vera sit, certa testimoDia hominum spectatse tidei publico scripto et sigillis consignata, qui has nostras perfert exhibenda habet. Itaque non dubita- mus quin quam primum hsec causa ad notitiam vestee serenitatis pervenerit mandatura sit statim magistrati- bus de Bilbo et Castro, ut hsec navis cum pisefecto, nautis et bonis universis integre et libere (atque id cum justa expensarum et damnorum compensatione, qua? subditus noster ratione hujus negotii passus sit) dimittatur. Et nos similiter studiose curabimus ut vestri subditi sub omni meo imperio paris sequitatis ratione semper accipiantur. — Deus, etc. Westm. XXII0 Decembris, 1565.

LXXIV.— MOUNT TO ASCHAM (5, 29).

Speaks of old times, at the court of Charles V — they both like roasted chesnuts— he is sorry for Hales's misfortune, and asks his help for the widow and children of Seven.

Strasburg, Dec. 24, 1565. Prudentia et eruditione claro, domino A schamo, amico suo, ut antiquissimo, ita colendissimo, Christophorus Montius. — Ssepe niilri in memoriam redire solet jucun- dissima ilia coliabitatio et consuetudo, qua in sedibus domini Morisini, turn temporis oratoris apud Carolum Quintum sanctissimi regis Edvardi VI, conviximus, Aschame carissime ; nee earn a me abstulit, vel auferet, vel temporum longinquitas, vel locorum distantia. Memini te valde delectari solitum tostis castaneis :

124 ascham's letters. [1566.

quando iis vcscor, memoriam et desiderium tui milii revocant. Si eadem delectatio ejus fructus, et idem calor stomachi est, certa indicia sunt constantis valetu- dinis et roboris ; ego faciliores cibos modo expeto. Halesii lapsum omnes hie dc-lemus, et speramus eum propediem commiseratione et dementia serenissimse reginpe, libertatem et integritatem recuperaturum. Nam voluntas et propositum distinguunt maleficia.

Uxoris et liberorum Seveni caussam apud bonos viros agere non graveris. Nihil enim Christiano viro magis dignum, quam suceurrere egentibus. Dujilex beneficium est opitulari viduse et orphanis. Prseclaris- simi viri mors domini Massoni perpetuo luctu me amigit : paucissiraos modo in aula patronos superstates habeo, in quorum ordine vetustissimi sunt dominus Wottonus, dominus Gulielmus Petreius ; quibus ut officiocissime me commendes, rogo : similiter ut reve- rendissimo Episcopo Londinensi, domino Antonio Oooko, et domino Henrico Knolles : animi mei erga eos studium et obsei'vantiam perpetuam annuncies, amanter rogo. Vale. Argentina?, nono calendas Januarii, Anno Domini 1566.

LXXV.—TO THE EARL OF LEICESTER

(w, 284*).

Complains to Leicester that he cannot get possession of his prebend of Wetwang, by reason of the archbishop of York's presenting some one else. The queen, as appears from Letter LXXVIL, put this right for him. April 14, 1566.

Most honourable and my best lord — If I should write at full to your lordship what my heart would, or what my present necessity requireth, I might seem either to flatter or to overreach ; to flatter, because I

15G6.] ascham's letters. \2->

write unto you ; to overreach, because I write of myself. But I trust your goodness will judge me void of both, when such as cannot be great graters either for gain or profit j and how troublesome I have been to your lord- ship, and that, notwithstanding in as much fair offered good- will on your lordship's part, both privately to myself and openly to others, as any of my calling hath had in this court, your lordship knowetk best. And for my heart towards your lordship I need not to write, for herein three witnesses will satisfy, or nothing will serve, — God, the queen, and yourself; and in all this your goodness, open to all, both friend and foe, being always as loath to say any man nay, as ever you were able to do any man good, who as I know full well my- self, and as the report of other men goeth, hath done more good even to your enemies than any man else hath done good to his Mends. The cause why in all this opportunity I- have not troubled your lordship by way of suit, was neither forgetfulness of myself nor mis- trust of your goodness, but only the watching for such a time and such a matter as might be both easy for your lordship to obtain, and fit for me and mine to enjoy ; besides that of myself, not only by nature, but also by judgment, I am more desirous to deserve good will than to trouble you with suits, which hath been the only cause why in so many fair years and days which I have past and spent with her majesty, I never opened my mouth to ti'ouble her majesty with suits. And this request I do gladly make, for I do think and also fear that then your lordship doth think that your friend doth deal unkindly and offer you wrong, who doth not both look and labour for goodness at your lordship's hands ; but see my most unhappy hap, or else the strange and over-bold injury of others, by whom I am

126 ascham's letters. [15GG.

driven, even of necessity, first to complain of an injury before I crave any benefit at your lordship's hands, who have ventured to turn the fairest way of my most hoped furtherance into a ready path of my utter un- doing. For where I surely fixed my hope to have had more stay of your lordship's goodness than of any man else, some have been so bold as to abuse your lord- ship's authority to do that injury that few or none would, either for inward conscience or common huma- nity, have offered unto me ; for if the matter, for the deed itself, for the manner of the doing, for the persons that have done it, were expressed by me as I could, and understanded by others to the full, it would fall out more to other men's shame than my injury, although my utter undoing did follow thereof. But hitherto I have kept the matter from the queen's majesty, not disclosed it to good Mr Secretary, saying less to any other than either my inwai'd grief might justly have uttered, or the injury offered and unkindness done might well have deserved ; for I pur- pose so to refer the matter only to your lordship as all that hear the cause shall witness that either I obtain my right by your lordship's goodness only, or else suf- fer wrong by your lordship's only authority. For I say, and will say, both now and hereafter,, and here and elsewhere, if the matter be not amended, that no boldness durst, nor no power could have offered or done me this wrong, except some men had thought that the shade of your lordship's authority should have so covered their doings, and stopped my mouth, as none should have seen, nor I durst have uttered the in jury done unto me. But they are deceived, for though I am not so bold and forward as some other be in craving of benefits, yet dare I well enough com-

1566.1 ascham's letters. 127

plain of an injury, if, when and where and by whom it should not, it be offered unto me ; but as they ven- tured boldly to abuse your lordship's authority, so have they not spared with overmuch boldness to deal not the best with the queen's majesty in disappointing her goodwill, and illuding her purpose in that matter wherein she was specially bent openly to show a cer- tain prerogative of her goodness towards me. For did her majesty give me that prebend by her only goodness and Mr Secretary's motion, without any suit, without my knowledge, that another man should reap the best fruit of that her goodwill ] or when Mr. Bourne would needs entitle the queen to the fee-simple of that prebend, did her majesty give out her commis- sion, write her letters, send special tokens, talk ear- nestly with her officers, give strait commandment to the whole Court of Exchequer, that without delay I should have right in a matter against herself] Was this prerogative, I say, of her goodness so specially declared, so openly testified, that my Lord of York might prevail and disappoint all her majesty's mean- ings therein 1 I trust all good and wise men will both think and say nay. And besides his injury of me, besides your lordship's authority, and besides the illud- ing of her majesty's good purpose and will, surely the unkind dealing cloth grieve me most of all ; for these seven years I have spent my life in cares at home, my living in suit and charges abroad ; I have sold away my plate, and that which grieveth me much, my wife's poor jewels ; I have by this present suit brought in danger of forfeiting my whole living to comfort my wife and my children, for by charges of his suit I owe the

£200 and more, in witness of which debate Sir

Richard Sackvile hath my lease, given me by Queen

12S asciiam's letters. [15G0.

Mary, which is the whole and only living that I have to leave to my wife and children, who may truly say when I am gone, We may go all a begging for any thing that ever Sir Askam could ever get unto us by all his service done to Queen Elizabeth, or by his great offices that he had in the Court. This careful thought, my lord, pinchcth me ever near the heart ; hereby cometh my gray hairs, my hollow eyes, my heavy looks, my long absence from the court, my thoughtful biding at home, my daily present grief for them which should be my greatest and best comfort ; and the better wife the fairer children that God hath blest me withal, the greater is my grief that all my service in the court should purchase them nothing but beggary when I am gone ; for if I die, all my things die with me, and yet the poor service that I have done to Queen Elizabeth shall live still, and never die, so long as her noble hand and excellent learning in the Greek and Latin tongue shall be known to the world. And also my hap is over-bad, that I, being thought fit to be a Secre- tary to a prince and princess abroad, cannot be thought worthy of one groat by year at home, neither by land, fee, nor farm, nor otherwise, which my wife and chil- dren may enjoy when I am gone. Ah, my lord, God keep all good men from these cares ; for he that never had good wife nor fair children can never come to these cares and thoughts, and therefore, truly, very unhappy, and only unhappy, may I be both counted now and chronicled hereafter, if of all those that have been so long and so nigh to so noble a prince, I only in the end must leave nothing but miseries to my dearest friends.

1 see, most noble lord, these my inward griefs cause me to utter forth ever these household griefs, and I

156G.] asciiam's letters. 1l)(J

was not so much purposed to lament my own misery as to complain upon others' injury, unkiudness, and uncourtesy, done unto me in this matter ; for all these my inward cares at home be doubled and tribled to me abroad by outward troubles, partly by the iujury of my enemies, but more by the unkindness of my friends. Mr. Bourne did never grieve me half so much in offer- ing me wrong, as Mr Dudley and the Bishop of York do by taking away my rights. No Bishop in Queen Mary's days would have dealt so with me, no,

not Mr. himself, when Winchester lived,

durst have dealt so with me ; for such estimation in those (even the learnedest and wisest men, as Gardi- ner, Heath, and Cardinal Poole) made of my poor service, that, although they knew perfectly that in religion, by open writing and privy talk, I was con- trary unto them, yet that where Sir Francis Ingle- field by name did note me specially at the council board, Gardiner would not suffer me to be called thither, nor touched elsewhere, saying such words of me as in a letter, though letters cannot blush, yet should I blush to write therein to your lordship. Win- chester's good will stood not in speaking fair and wishing well, but he did indeed that for me whereby my wife and children shall live the better when I am gone. Ah ! most noble lord, shall my wife and chil- dren say truly when I am gone, Yet we have this to live on, gotten by my good Lord of Winchester in Queen Mary's time; but we have not one penny to live upon gotten by my good Lord of Leicester in Queen Elizabeth's time ; yea the living that was spe- cially purposed by her noble goodness to do us good, my lord of Leicester, though not openly by his means, yet by his authority and suffering is taken

130 ascham's letteks. [15GG.

from us. Ah ! my good lord, perchance you think these words he over-sharp and needless ; I think so too; for J hope surely your lordship's goodness will prove them so to be in the end; but sure I am that at this present I write not so sharply as they do shrewdly, which of necessity compel me thus to write ; for all these cares and costs have I sustained only to main- tain the church of York's right, thinking that in the end for my labour and charge my lord archbishop's grace, who never yet spent one penny in the right of his patronage, would first by courtesy bestow the advo- cation thereof upon my son Dudley, then of conscience grant unto me a good