i^^
i^
S:
Digitized by the Internet Archive
in 2009 with funding from
Ontario Council of University Libraries
http://www.archive.org/details/quellenunderrt01baye
im
ZUR
BAYERISCHEN UND DEUTSCHEN
GESCHICHTE.
HERAUSGEGEBEN
AUF BEFEHL UND KOSTEN SEINER MAJESMT DES E(ENI6S
MAXIMILIAN II.
ERSTER BAND.
MÜNCHEN 1856.
BEI GEORG FRANZ.
OllLLEN
ZUR
BAYERISCHEN ÜXD DEITSCHEX
GESCHICHTE.
HERAUSGEGEBEN
AUF BEFEHL UM) KOSTEN SEINER MAJESTÄT DES ECENIGS
MAXIMILIAN IL
ERSTER BA\D.
MÜNCHEN 1856.
BEI GEUBG FRANZ.
%^^\0^
^^Xs\"' ^
^
()^'
Vorwort.
Seine Majestät, unser erhabener König, unablässig bemüht, sämmtliche Zweige des Wissens in wahrhaft grossartiger Weise zu heben, haben Sich stets mit aller Liebe und allem Eifer der Förderung eines gründlichen Geschichtsstudiums zugewendet.
Durchdrungen von diesem Streben gaben Allerhöchst dieselben Ihren Willen dahin kund, dass die in den Archiven und Bibliotheken des Königreiches befindlichen historischen Schätze zweckmässig veröffentlicht und so allgemein zugänglich gemacht werden sollen.
Für diesen Zweck geruhten Seine Majestät eine Commission zu ernennen, bestehend
aus dem Vorstande des k. allgemeinen Reichs- archives Dr. G. Tb. Rudhart, als Vorsitzendem,
dem geheimen Legations - Rathe Dr. \\ illielm Donniges,
dem k. Hof- und Staats -Bibliothekare Heinrich Foeringer,
VI Vorwort.
dem k. Universitäts- Professor Dr. C. Hofmann,
dem k. Reichsarchivs - Sekretäre K. A. Muffat,
dem k. Oberstlieutenant und Flügeladjutanten Seiner Majestät Dr. K. von Sp runer,
dem k. Reichsarchivs - Adjunkten Dr. Fr. M. Witt mann.
Statt des inzwischen ausgeschiedenen geh. Legations- Rathes Donniges trat der k. Universitäts- Professor Dr. Franz Loh er als Mitglied ein.
Im freudigsten Bestreben, dem allerhöchsten Willen Folge zu leisten, lässt es sich die Commission ange- legen seyn , die in sämmtlichen Archiven und Biblio- theken des Staates verwahrten Quellenschriften in einer Reihe von Bänden den Forschern und Freunden der Geschichte vorzulegen.
Um der allerhöchsten Absicht gemäss das Werk rasch zu fördern, wird die Hilfe erprobter, fachkund- iger Mitarbeiter in Anspruch genommen werden.
Die Commission richtet ihre Thätigkeit zunächst und hauptsächlich auf Alles, was zur Geschichte sämmt- licher bayerischen Landestheile , und insbesondere des durchlauchtigsten Regentenhauses gehört. Jedoch ent- halten die bayerischen Archive und Bibliotheken auch Vieles an Urkunden und anderen Quellenschriften, was weit über das Königreich Bayern hinaus in die Gesammtgeschichte des deutschen Vaterlandes ein- greift. Auch diese werthvoUen Beiträge zur deutschen
Vorwort. >^I
Geschichte sind nach und nach zur öffentlichen Kunde zu bringen.
Die Quellen für die neuere , wie für die ältere Zeit sollen gleichmässig in Angriff genommen werden. Für die letztere ist , wie schon hier zu bemerken, eine zwar beschränkte, aber noch immer ergiebige Nachlese übrig geblieben.
Bei der grossen Reichhaltigkeit des zur Verfüg- ung stehenden Stoffes ist es nicht möglich, jetzt schon alle jene Quellen näher zu bezeichnen , welche im Verlaufe zur Veröffentlichung kommen werden, doch sind mehrere derselben schon vorbereitet , z. B. des Kurfürsten Friedrich I. von der Pfalz Lebensgeschichte von Matthias von Kemnat und Michel Beheim ; eine Sammlung von theils noch gar nicht, theils ungenügend gedruckten wichtigen politischen und auf das durch- lauchtigste Regentenhaus bezüglichen Urkunden aus dem XIII. und XIV. Jahrhundert ; eine Sammlung von Auszügen aus allen jenen Urkunden dieses Zeitraumes welche von bayerischen Herzogen ausgestellt sind , oder wie immer sich auf dieselben beziehen, und deren voll- ständiger Abdruck nicht geboten erscheint. Diese Aus- züge dürften um so mehr der Bekanntmachung werth seyn , als sie einer Seits , soweit nur immer möglich, den Urschriften entnommen sind, durch sie daher die bisherigen Abdrücke derselben berichtigt , und anderer Seits in einer Ausführlichkeil verfasst wurden . dass durch sie die Urkunden vollkommen ersetzt werden.
vni Vorwort.
Ferner ist Bedacht genommen auf eine Sammlung von Urkunden, welche vorzugsweise unsere Kenntniss von der Verfassung der bayerischen Landstädte zu erwei- tern und zu berichtigen geeignet sind ; dessgleichen auf eine Sammlung reichsstädtischer Urkunden , bei deren Herausgabe derselbe Zweck massgebend seyn wird; auf Urkunden zur Geschichte des deutschen Ordens und der hervorragenden bayerischen Adels- geschlechter ; endlich auf die Grund - oder Salbücher der geistlichen und weltlichen Herrschaften, welche be- kanntlich die Hauptquellle für die Geographie des Mittel- alters bilden, und zugleich die interessantesten Auf- schlüsse für die Kulturgeschichte gewähren.
Die Geschichte der Oberpfalz, welche man bisher allzusehr vernachlässiget hat, ist aufzuhellen durch eine Sammlung der wichtigsten einschlägigen Urkunden, deren eine grosse Zahl vorliegt. Ebenso sollen wichtige Ur- kunden für die altbayerische, fränkische, schwäbische und rheinpfälzische Geschichte gesammelt und im Verlaufe veröffentlicht werden. Auch die einschlägige Nekro- logie wird geeignete Berücksichtigung finden.
Der neueren Geschichte, welche bisher im Vergleiche der älteren eine allzu stiefmütterliche Behandlung erfuhr, soll durch Herausgabe des Briefwechsels hochstehender Personen, namentlich der bayerischen Fürsten, gesandt- schaftlicher Berichte, Älemoiren u. s. w. besondere Auf- merksamkeit zugewendet werden. Die Reichs- und Kreis- tagsaclen, die Acten der schwäbischen Bünde, des Lands-
Vorwort. IX
berger Bundes, der protestantischen Union, der katho- lischen LigA, des dreissigjährigen Krieges u. s. w. werden für eine Reihe von Bänden wichtiges Material liefern.
Diese allgemeinen Andeutungen mögen vorläufig zur Bezeichnung des Zweckes und des Umfanges des Unternehmens genügen. Zugleich dürfte sich daraus ergeben , dass dasselbe den Monumentis Boicis keines- wegs störend oder hindernd in den Weg tritt, beide \A'erke vielmehr sich gegenseitig ergänzen und vervoll- ständigen, und, wenn auch auf verschiedene Weise und auf verschiedenen Wegen, den nämlichen Zweck ver- folgen. Zudem sind die Materialien in solcher Fülle vorhanden, dass beide Organe, ohne sich zu durch- kreuzen und zu beirren, recht gut neben einander be- stehen können, ja müssen, wenn unsere Geschichts- quellen, ohne welche an eine entsprechende, fruchtbare Bearbeitung der vaterländischen Geschichte nicht gedacht werden darf, innerhalb eines nicht zu langen Zeitraumes zum Gemeingute werden sollen.
Eben diese Fülle des Stoffes, sowie die Erwägung, dass es auch nicht nöthig erscheint, sämmtliche vor- handene Quellenschriften in ihrem ganzen Umfange und wortgetreu an's Licht zu fördern, hat zu dem Beschlüsse geführt, solche, welche sich dazu eignen, in der Form von ,, Erörterungen" bekannt zu machen, sie jedoch nicht unter die wortgetreuen, unverstümniellen Abdrücke von Quellen zu stellen, indem die Individualität der Be- arbeiter solcher Erörterungen mehr oder minder sich
X Vorwort,
geltend machen wird, sondern ihnen eine besondere Abtheihmg^ dieses Quellenwerkes zu widmen.
Um gleich von vorneherein Missverständnissen vor- zubeugen, sieht die Commission sich zu der ausdrück- lichen Erklärung veranlasst, dass diese Erörterungen sich hauptsächlich auf noch ungedruckte Quellen zu gründen haben, daher gewissermassen die Form von Referaten erhalten werden, weil ausserdem der Zweck, der durch dieselben erreicht werden soll, mehr oder minder verfehlt würde; dass ferner nur solche Gegen- stände einer Erörterung zu unterwerfen sind, welche ein allgemeineres Interesse beanspruchen; und dass endlich alle über den zu erörternden Gegenstand vorhandenen und erreichbaren ungedruckten Quellen heranzuziehen sind , damit nicht das Zusammengehörige in endlosen Nachträgen sich zerstreue.
Der Commission entgeht nicht, dass es zweckmäs- siger seyn würde, den zur Veröffentlichung geeigneten Stoff in chronologischer und systematischer Reihenfolge zu Tage zu fördern, allein in diesem Falle würde die Veröffentlichung allzu lange verzögert worden seyn.
Bevor nicht der im Allgemeinen bezeichnete Stoff erschöpft ist, kann an eine neue Bearbeitung der wicht- igeren bereits veröffentlichten Quellenschriften, so wünsch- enswerth dieselbe auch seyn mag, nicht Hand angelegt werden.
Wenn nun gleich die Commission es sich zum Grundsatze gemacht hat, den Forschern nur Ungedruck-
Vorwort. XI
tes zu bieten, so wird sie sich ausnahmsweise doch genöthigt sehen , bereits Gedrucktes in ihren Bereich zu ziehen, wie diess z. B. bezüglich der beiden oben in erster Stelle erwähnten Urkundensammlungen der Fall seyn wird. Leberhaupt beschränkt sich jener Grundsatz auf Quellen, welche in sich abgeschlossen sind, wie z. B. Chroniken, Schenkungsbücher, Nekro- loge u. dgl.
Keine Quellenschrift aber, welcher Art sie immer seyn mag, wird ohne entsprechende Erläuterung hinaus- gegeben, diese jedoch zumeist nach dem Bedürfnisse derer berechnet seyn , welche erst zu dem Quellen- studium hinzutreten. Sie soll ihnen die Arbeit nicht blos erleichtern, sondern sie auch zu derselben ermun- tern. Es lässt sich kaum in Abrede stellen, dass die nackten Texte der Quellenschriften, wie sie gewöhnlich bekannt gemacht werden, mehr geeignet sind, von ihrem Studium zurückzuschrecken, als dazu einzuladen.
Die Abdrücke werden strenge, doch nicht sklavisch nach den Urschriften besorgt, Abweichungen indessen stets in den Noten oder Einleitungen bemerkt. Zwei Abweichungen, welche gleich hier zu anzuführen sind, da sie sich durch das Ganze hindurch ziehen werden, bestehen darin, dass ohne Rücksicht auf die Originale nur für Eigennamen und für Worte, mit welchen neue Sätze beginnen, grosse Anfangsbuchstaben verwendet werden, und dass die jetzt übliche Interpunktionsweise Platz greifen wird. Im Uebrigen soll in den Einlei t-
xn Vorwort,
ungen von der Verfahrungs weise strenge Rechenschaft
gegeben werden.
Auf diese Weise ist durch Seiner Majestät des Königs A\"illen und Munificenz ein Werk begründet und L^esichert. von welchem wohl zu hoffen, dass es bei Forschern und Freunden der Geschichtswissenschaft einer dankbaren Aufnahme sich erfreuen werde.
München, den 31. März 1856.
Die Cominission.
I. Sclienkungsbucli
des Klosters St. Emmeramm za Regensburg.
Herausgegeben
Dr. H^ittmann,
küngl. Reichs - Archivs - Adjunkten.
Einleitung.
Das hier in Rede stehende Schenkungsbuch ist den Forschern schon bekannt durch die Mittheil- ungen, welche Pez (thesaur. anecdot. Y. I. P. III, 81 ^§g') daraus gemacht hat, allein es wurden von ihm nicht wenige Schenkungen übergangen, die gleichfalls bekannt gemacht zu werden ver- dienen, zumal da sie einer Zeit angehören, über welche verhältnissmässig nur wenige Qi^ellen vor- liegen, und diese werden daher, was wiederholt und dringend gewünscht wurde, hier den Forschern nachträglich mitgetheilt.
Unter den neunhundert Schenkungen, welche in der vorliegenden Handschrift niedergelegt sind, dem grössten Theüe nach solche, wodurch Freie entweder sich selbst oder ihre Hörigen gegen Abtra- gung eines jährHchen Zinses, in den Schutz des Klo- sters übergeben, befinden sich jedoch nicht wenige, welche übergangen werden können. Der Heraus- geber hat daher nur jene ausgewählt, in welchen
1 ) irgend ein Ort, sey es für sich oder als Zuname vorkommt, und zwar ohne Ausnahme;
2) in welchen Personen-Namen sich finden, die anderwärts nicht oder doch nicht häufig zum Vorscheine kommen. Da Förstemanns altdeut- sches Namenbuch noch nicht vollständig vor-
4- Einleitung.
liegt, und der Herausgeber in der Hauptsache nur auf sein Gedächtniss sich angewiesen sah, so hat er im Zweifel sich stets für die Auf- nahme entschieden, indem er von der Ansicht ausging, dass es entschuldbarer sey, ein Du- zend Schenkungen zum Drucke zu bringen, welche dem Forscher entbehrhch seyn möch- ten, als nur eine ausfallen zu lassen, welche ihm dienen könnte. Ferner wurden 3) alle jene ausgehoben, welche irgend geeig- net seyn könnten, unsere Kenntniss von den damaligen Volkszuständen zu vervollständigen oder zu berichtigen. Da der Herausgeber auch in dieser Beziehung sich die weitesten Gränzen gesteckt hat, so darf er wohl nicht besorgen, auch nur eine Schenkung übergangen zu haben , welche brauchbar seyn möchte. Die Erläuterung, welche es sich besonders zur Aufgabe gemacht hat, die alten Ortsnamen auf die neuen zurückzuführen, hatte mit vielen Schwierigkeiten zu kämpfen, indem letztere sehr häufig bis zur völligen Unkenntlichkeit entstellt sind, viele Ortschaften im Verlaufe ganz andere Namen erhalten haben, und nicht wenige ver- schwunden, endhch weil die bisherigen Vorarbeiten im hohen Grade unzureichend sind. Soll es auf dem Gebiete der allzusehr vernachlässigten mittel- alterlichen Geographie Licht werden, so ist die Veröffentlichung der ältesten Grundbücher und deren Erläuterung und Ergänzung mittels der neu-
Einleitung. ' 5
eren nach der Ansicht des Herausgebers dringend geboten, und um so mehr als dieselben überdiess auch in anderer Beziehung sehr brauchbar sind.
Nur die Zuhülfenahme solcher Grundbücher, wie der einschlägigen Lehenbücher hat es dem Herausgeber möglich gemacht, viele der hier vor- kommenden Ortsnamen richtig zu deuten; die Deu- tung nicht weniger blieb dessen ungeachtet unsicher und schwankend, und mancher vorläufig unthunlich.
Die übrigen Bemerkungen, welche blos als Fingerzeige angesehen sein wollen, sind vorzugs- weise nyr für solche berechnet, welche der hi- storischen Forschung sich zuzuwenden gedenken, und gewiss mehr Berücksichtigung verdienen, als sie in der Regel von Seite der Herausgeber ge- schichthcher Quellen finden. Es wird übrigens Nie- mand verkennen, dass es schwer sey, das rechte Mass hierin zu halten.
Da die Schenkungen in der Urschrift nicht in chronologischer Ordnung aufeinander folgen, was vorzugsweise sich daraus erklärt, dass sie ur- sprünglich auf fliegenden Blättern niedergeschrieben und diese, als sie gebunden worden sind, nicht gehörig geordnet wurden, so wenig, dass der Anfang und das Ende einer Schenkung nicht selten weit auseinanderliegt, so schien es nicht blos gerecht- fertiget, sondern selbst geboten, die Schenkungen, soweit es möglich war, chronologisch zu ordnen, und diess um so mehr als diese Ordnun«,^ häufifr nur auf Grund der Schriftzüge, also nur von dem, der die Urschrift vor sich hat, hergestellt werden kann.
6 Einleitung.
Gewöhnlich fügt man jeder Schenkung ein Jahr bei, das sich nach beiläufiger Berechnung ergibt. Der Herausgeber jedoch hielt, da dies in den meisten Fällen doch illusorisch ist, für besser, die Schenk- ungen, wie schon Pez gethan hat, nach den Achten zu ordnen, im Uebrigen für gerathen, die Reihenfolge der Handschrift nicht zu verrücken, so lange sie sich in die hier aufgestellte Ordnung fügte.
Schon aus dem, was voranstehend bemerkt wurde, geht hervor, dass die Handschrift eine gleich- zeitige ist, daher alle Schrift-Charaktere vor Augen stellt, die den Zeiten von den Karolingen an bis zu dem Hohenstaufen Friedrich H. eigenthümlich sind. Sie hat sich im Wesentlichen unversehrt erhalten, so wie sie war, als sie gebunden wurde, was meh- reren Zeichen zufolge im XV. Jhh. geschehen ist; denn es ist keine Spur zu entdecken, dass in der Folge, wie es so häufig der Fall ist, einzelne Blätter herausgenommen wurden, wohl aber zu entnehmen, dass damals schon als sie gebunden wurde, einzelne Blätter gefehlt haben; denn schon das erste beginnt mit der zweiten Hälfte einer Schenkung, und solche Defecte zeigen sich wiederholt mitten in der Hand- schrift. Ihr Format ist grosses Quart, der Einband sehr fest; denn die Decken sind von Holz und mit Schweinleder überzogen. Sie enthält 194 Blätter. Die Zahl, welche im Drucke einer jeden Schenk- ung am Schlüsse beigefügt ist, weist auf die Num- mer hin, welche dieselbe in der Urschrift trägt.
Abt Ramwolt v. J. 975 — 1001.
I.
Nouerint cuncti fideles in Christo, qualiter quidara homo nomine Diotpold tradidit suara propriam nomine Palthildam in manum Adalhardi centurionis i) , quo ille cum potentiua manu traderet ad altare s. Emmerammi
1) Die Function, welche die Centurionen in der Stadt Regensburg hatten, ist kaum zu ermitteln , möglich jedoch, dass dort wie z. B. zu Mainz der Schultheiss centurio genannt wurde (Joannis script. Mag. II, 465) oder dass der Centurio wie zu Trier ein untergeordnetes Richteramt bekleidete : centurio habet singulare iudicium , quod budinc volgari no- mine dicitur et omne regimen absque violentia et violata pace. Lacomblet Arch. 1,258, Uebrigens könnte vielleicht der Cen- turio, von welchem hier die Rede ist, ein Beamter (Richter) des Klosters auf einer der Besitzungen desselben gewesen seyn, denn schon in dem Capitulare v. J. 802 c. 13 (Georgisch p. 632) ist angeordnet, ut episcopi, abbates atque abbatissae advocatos atque vicedominos centurionesque legem scientes et iustitiam diligentes habeant; und dass die Klöster noch später Beamte hatten, welche centuriones genannt wurden, ergibt sich aus einer Urkunde v. J. 1003 bei Lacomblet (Ur- kundenbuch f. d. Gesch. des Niederrheins I. Nr. 139). ihr zufolge schenkte ein Graf der Abtei Deutz drei Höfe nebst der Grundherrschaft mit dem Anfügen: populus advocatnm nulluni habeat nisi centurionem , quem ibi constituit abbas. Si cen- turio exortam casu iustitiam iustificare non posset, ante ab- batem deferalur. Bei diesem Anlass mag erlaubt seyn, eine Bemerkung des Niederaltacher Abtes Hermann (f 1275) zu einer Urkunde, in welcher eines Cenlenars gedacht ist, hier anzufügen: in quihusdam provinciis iudices provinciales cen- tenarii (centuriones), quorum locus iudicialis, qui apud nos uocatur dinchstat, apud eos dicitur cend.
8 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
annualiter III denarios persoluendos i). Testes: Heistolf, Ödalrih, Viialtrihc, Liutperht, Azaman, Peringer, Rat- ker, Adalhun, Albrih, Vuanperht. (58)
* II.
Notum sit Omnibus in Christo credentibus, quia qui- dam homo nomine Altolf tradidit siiam propriam ancillam nomine Tigila cum filiis suis, quorum nomina sunt Tior- lint, Engilhart, Gotifrit, Vuelipurc, Vualtrat ea videlicet ratione, quatinus Tigila tot annis persolueret V denarios. Testes 2). (59)
III.
Comperiat omnium industria fidelium, quatenus qui- dam homo nomine Vualdrih tradidit suam propriam an- cillam nomine Isanpurch cum filiis suis ad s. dei mar- tirem Emmerammum: Rosmuot, Engilsön, Ellanpurch, Vualto eo ralionis tenore, ut per singulos annos V de- narios persolueret ad altare Christi martiris Emmerammi. Isti sunt testes: Hitto, Erchanperht, Helmger, Adalrih, Reginpato, Ruodmunt, Adalpero, Faraman, Gunzo, Man- nili, Vuolfhoh, Eckiü. (60)
IV.
Omnium ergo liqueat cautel^ fidelium presentium scilicet ac futurorum, quatinus vir quidam nomine Erp-
1) Zweck und Wirkung einer solchen Uebergabe ist in fol- gender klar ausgedrückt: N. tres proprios famulos pro sue pa- rentumque suorum anime reinedio et pro eorundera sat longo seruitio ecclesie sue tradit, ut si procurentur sustentatione ec- clesie, more ministerialiura ueluillicorum deseruiant, sin autem V nummos annuatim persoluant, sub patrocinio eiusdem ecclesie aduocati libere uitam ducant. Mon. ß. XXVIII. P. IL p. 77. Eine solche Uebergabe gewährte demnach dieselben Rechte, wie die Freilassung , ja sie ist als eine besondere Art der- selben und zwar als die üblichste in dieser Zeit anzusehen.
2) Die Zeugen fehlen in der Hdsch.
Rarawolt v. J. 975—1001. 9
heri sui proprii ivris ^) ancillam Viiillisuint nuncupatam cum filiis tribus nomine Hiltiger, Arnolt, Sueifheri ad aram s. Emmerammi potestatiua manu sine uUius con- tradictione tradidit tali uidelicet Talionis firmitudine, ut singulis anuorum curriculis ipsa uidelicet famula V de- narios, filiorum autem iam supra dictorum uterque X num- mos ad prefatum altare post ipsius uitam traditoris per- soluere curassent. Testes: Rihholf, Adalperht, Amalperhl, Ratilo, Sindolf, Engilmar, Eugilhun, Arnperht, Meiolt, item Meiolt, Adaiger. (61)
V.
Notum sit in Christo fidelibus, quod quidam mo- nachus nomine Adalpertus tradidit cum licentia episcopi Vuolfkangi-) mancipia ad s. Emmerammum, quorum no- mina sunt Hartfrit, Adalpertus, Otolf, Salaman, Regin- muot , Tienna ea uidelicet ratione , quatinus Hartfrit et Adalperht , Otolf et Salaman XV denarios persoluerent, Reginmut et Tienna decem denarios id est utraque V ad aram Christi martiris Emmerammi. Hoc factum est presentibus laicis testibus per aurem tractis ^) : Varamunt,
1) viris Hdsch.
2) Wolfgang war Bischof v. J. 972 — 994.
3) Die Sitte, die Zeugen bei den Ohren zu zupfen, welche sich in der Mitte des XIII. Jhh. (sie kommt zum lezten Male i. J. 1263 vor. Lang. Reg. Boica III, 194) ver- liert, findet man bei keinem germanischen Volke, als den Bayern, (demnach auch in Oesterreich , wie viele Beispiele im Urkundenbuche zu der Geschichte des Kl. Neuburg von Fischer bezeugen), daher auch gewöhnlich der Beisatz : more norico oder baioarico. Die beim Ohre gezogenen Zeugen hies- sen aus diesem Grunde auch testes auriculares. Froeiich dipl. Styr. I, 151. Die Ansicht, dass Hocbedle nicht beim Ohre gezogen wurden, wird durch viele Beispiele widerlegt (cf. das erwähnte Urkundenbuch Nr. 55, 57 u. s. w. Mon. B. II, 303), wohl aber wurde diese Sitte, wie es scheint, nicht auf die Geistlichen angewendet. Kurz Beitr. 111, 310. Sie dürfte sich
10 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
Aspehrt, Ellinhart, Rihker, Vuolfperht, Ozi, Ruodolf, Al- puni, Rihheri, Heriger, Enziman. (64)
VI.
Pateat cunctis fidelibus in Christo, quatiniis quidam uir noraine Reginger tradrdit sua propria mancipia cum manu aduocati Havuardi ad s. Emmerammum hac ra- tione , ut du^ h^ mulieres Diovua et filia eius ab isto tempore per singulos annos persoluant ad altare supra- dicti sancti VI denarios et seruum in seruitio habeant i) usque post obilum eius, et tunc in singulis annis per- soluant 2) X denarios. Isti sunt testes: Erchanpehrt, Ermperht, Hunolt, Rathalm, Lantpero, Azili, Odalperht, Engilheri, Heidanrih, Rihhold. (66) .
VII.
Quidam nobilis uir nomine Erchanfrid tradidit suam propriam ancillam nomine Liutpurgam ad s. Emmeram- mum, quatinus ipsa Liutpurc per singulos annos soluat ad censuni VI denarios et filii eius, quando ad perfectam peruenerint etatem •^). Isti sunt testes per aures tracti : Vuitagouuo, Odalperht, Meginfrid, Rihhold, Adalperht, Vuiholf, Ratgoz, Gerrih, Hartrauot, item Hartmuot, Her- iger, Ruodmuot. (67)
nicht, wie man vielfach glaubt, auf die Römer zurückführen lassen, da es, abgesehen von inneren Gründen (Savigny Gesch. des R. R. im M. II, 87), doch auffallend wäre, dass nur allein die JJaiern sie sich angeeignet hätten.
1) habeat Hdsch.
2) persoluat Hdsch.
3) Es kann zweifelhaft sejn , ob unter perfecta aetas jenes Alter, welches die Volljährigkeit begründete, oder ein solches zu verstehen sey , das den Zinspflichtigen befähigte, sich durch Arbeit so viel zu verdienen , dass er den Zins zahlen konnte. Der Ergebbrief Nr 10 spricht für ersteres. Anderwärts findet sich auch die Bestimmung , dass die Ent- richtung des Zinses mit der Verehelichung zu beginnen habe. Mon. B. VI, 26. 62.
Ramwolt v. J. 975—1001. H
VIII.
Agnoscant omnes fideles Christi, quomodo quidam uir nomine Engilolt tradidit sua propria mancipia ad s. Emmcrammum cum potenti manu pro remedio anim^ su^, ut singulis annis persoluant ad predictum ra. VI de- narios in manum scilicet Havuardi aduocati^). Id sunt Ilina cum X filiis suis: Ellenpurc , Liupalt, Sigiheit, Mahtfrit, Rödinc, Engilpurc, item Ilina, Libhit, Rihpolt, Adalpurc. Isti sunt testes per aures Iracti: Odalperht, Reginperht, Reginpolt, Kisalhart, Erchanfrit filius Lant- peronis de EiWara/m 2), Ozi, Meginfrit. Vuedrat, Engilheri, Sizo. (68)
IX.
Omnium ergo liqueat cautelse fidelium presentium scilicet ac futurorum, quatinus uir quidam Marchi nomine sui proprii iuris ancillam Guntheth nuncupatam cum filiis duobus nomine Reginolt, Sigifrid ad aram s. Em- merammi martiris Christi potestatiua manu sine vUius contradictione tradidit tali uidelicet rationis firmitudine, ut singulis annorum curriculis ipsa scilicet famula V de-
1) Aduocatis Hdschr.
2) Dieser Ort bekannt durch ein i. J, 852 abgehaltenes Placitura, ist unter diesem Namen nicht mehr aufzufinden, vielleicht jedoch Aiteihofen , welches um eben diese Zeil (Ried ep. Nr. 112) zum Vorschein kommt, darunter zu ver- stehen. Zunamen aus dieser Zeit sind sehr selten; denn erst gegen das Ende des X[. Jhh. werden sie allmählich üblich. Man muss sich zwar allerdings hüten, Jeden, welcher von einem Orte zubenannt ist, für einen Edlen zu hallen, in den meisten Fällen jedoch wird diess zulässig sevn. Es ist gewiss, dass in den Zeiten, welchen die hier verofrentlichle rieschichls- Quelle angehört , in Bayern nicht leicht eine Ortschaft be- stand, in welcher nicht ein Edler seinen Sitz und die (irund- berrschaft hatte. In grösseren Ortschaften waren nicht sel- ten mehrere Edle angesessen. So begefjnen uns in Münster neun railites (freigeborne Lehenleute). .VIon. R. Ili, V54.
12 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
narios , et filii eius i) totidem ad prefatvin altare post ipsius traditoris uitam persoluere curassent. Testes sunt per aures tracti: Rihholf, Stephan, Engilfrid. (69)
X.
Notum sit Omnibus fidelibus in Christo, quod qui- dam homo nomine Gundilo tradidit suam propriam an- cillam Mariam nomine cum filio suo Guntherio uocato ad altare s. Emmerammi martiris ea scilicet ratione, ut predicta Maria quotannis IUI denarios persolueret et filius eius Guntherivs VI denarios, et postquam idem Guntheri ad perfectam etatem venerit, X denarios. Et isti sunt testes: Deotram, Götfrit, Ruotperht, Salaman, Regin- hart, Raci, item Reginhart. (70)
XI.
Nouerint omnes ecclesi^ dei cultores, quod quedam nobilis miilier nomine Adalsuint tradidit ad altare s. Em- merammi martiris pro remedio anim§ su^ suum proprium seruum nomine Othker sub eo scilicet traditionis tenore, quatenus predictus Othker, quamdiu uiueret, in seruitio s. Emmerammi martiris perseueret indeque mundiburdiam protectionemque haberet. Isti sunt testes: Ymmo, Crim, Ruodolf, Öalperht, Mecki, Gerhoh, Racko, Vuazaman, Rihker. (71)
XII.
Notum sit cunetis fidelibus in Christo, quatinus qui- dam uir nomine Engilfrit tradidit suam propriam ancil- lam nomine Cristinam ad s. Emmerammum hac ratione, ut in singulis annis persoluat III denarios aut in cera^)
1) eorum Hdsch.
2) Es wurde bei der Uebergabe oft bestimmt, dass der Zins statt in Geld, in Wachs zu entrichten sej, daher diese Zinsleute cerocensuales, Wachszinsige, genannt wurden, oder es war ihnen, wie hier freigestellt, den Zins statt in Geld,
Ramwolt v, J. 975—1001. 13
precium eorum. Hiiius rei testes sunt isti : Huguli, Penno, Vuisunt, Ato, Sigirat, Tiorpehrt. (72)
XIII.
Cunctorum caterua credentium agnoscat, qualiter qiiedam femina nomine Adalpirc ad aram s. martiris Christi Emmerammi sua tradidit mancipia III Engilpurc, Liutpurc, Tunza cum manu aduocati sui Adalhardi eo tenore, ut post eins obitum annuatim persoluerent X de- narios uel illorum precium in cera ipsi et posteritas eo- rum pro eins reqiiie et domni^) sui Vuilihalmi. Isti sunt testes: Izo, Liuzi, Tagizi, Chuonzi, Heistolf, Azili, Sicco, Ascuuin, üuiziman. (74)
in Wachs zu zahlen. Warum stets letzteres, nicht auch ir- gend eine andere Sache statt des Geldes verabreicht wurde oder werden konnte, ist noch nicht ermittelt ; denn der Um- stand, dass die Stifter des Wachses in grosser Menge be- durften, scheint kein hinreichender Erklärungsgrund zu seyn. Wenn man erwägt, dass schon in früheren Zeiten die Frei- gelassenen Wachszinsige wurden (Georgisch corp. p. 545), ferner, dass unter den Naturalabgaben, welche von den Hö- rigen entrichtet wurden, zwar allerdings Honig, aber nicht Wachs genannt wird, so möchte man auf die Ansicht kommen, dass der Wachszins für sich schon einen Vorzug derer, welche ihn zu entricbten hatten, vor den Hörigen ausdrückte und als ein Zeichen ihrer persönlichen Freiheit galt. Diess geht auch hervor aus einer Urk. v, J. 1163 in Günthers cod. dipl. I Nr. 179: nos homines eos cerecensuales consti- tuimus, ita videlicet ut — quelibet persona secundum com- muncm legem cereceusualium soluat ceram. Daher ist auch die Ansicht Sachsses (Grundlagen S 453) dass der Wachs- Zins nur üblich gewesen ist an Orten, wo die Bienenzucht häufig war (sie ward überall getrieben), kaum zu recht- fertigen.
1) Dominus war nur allein Gott, alle menschgebornen Herren , auch die höchststehenden , domni. Brinkmeiers (Glossar.) Behauptung, dass domnus ehrenvoller sey, als do- minus, dürfte demnach kaum richtig seyn. Die Päpste und Kaiser begannen erst im XIV. Jhh. sich domini zu nennen.
14 SchenkuDgsbuch d. Kl. St. Emmeramiu.
XIV.
Notum sit cunctis fidelibus in Christo, quatinus qui- dam uir nomine Odalpold tradidit suam propriam ancil- lam nomine Reginhildam ad s. Hemmerammum hac ra- tione, ut singulis annis persoluat V denarios. Et isti sunt testes huius rei per aures tracti : Sinzo , Racili , Ratolt, Liutfrit, HaMiart, Liutkis, Odalpolt, Engilheri, Vuolfscahc, Gerrih, Adalfrit, Retto, Mirat. (75)
XV.
Notum sit Omnibus fidelibus in Christo, quod qui- dam vir Ecchaman tradidit suum proprium seruum no- mine Epponem ad aitare s. Emmerammi, ut post obitum predicti hominis et su^ femin^ per singulos annos sol- ueret XII denarios. Isti sunt testes: Reginpold, Hada- rih, Into, Salaman, Adalperht. (76)
XVI-
Notum sit Omnibus pie uiuentibus, qualiter quidam homo nomine Vuillirih tradidit suum proprium seruum nomine Sinzonem ad s. Emmerammum , quatinus ipse Sinzo per singulos annos solueret ad censum VI dena- rios. Isti sunt testes: Sinzo, Albrih, Racco, Huzi, Pa- zaman, Inziman. (77)
XVII.
Quidam hone uoluntatis uir nomine Lantfrid tra- didit ad communem fratrum mensam suam propriam an- cillam nomine Meginhildam, quatinus per singulos annos XII denarios persoluat, totius operis libera sit. Testes sunt: Uolfpero, Erchanpold, Vuicperht, Rihhalm, EUan- perht, Reginpato, Vuillihalm, Uolchrat, Sigifrid. (78)
15
Abt Richolt V. J. 1006 — 1028.
XVIII.
Cognoscat omnium cautela fidelium, qualiter quidam homo nomine Vuasigrim tradidit suara ancillam nomine Vuercratam ad s. Emmerammum, ut per singulos annos V denarios persolueret. Isti sunt testes: Lanzo, Vuerinhart, Erchanurit, Vuillihalm. (2)
XIX.
Sciant omnes üdeles in Christo, quomodo quidam nobilis homo nomine Ekkipreht ex laico conuersus tra- didit ad s. Emmerammum tale predium^), quäle in ipsa die uisus est habere ad Pissmdorf'^). Isti sunt testes: Reginolt, Rihhart, Ghunrat, Peringer, Altman, Vualtheri et filius eius Vualtheri. (3)
XX.
Notum sit Omnibus in Christo fideliter, qualiter Ödalpolt et Reginfrid uxor eius tradiderunt suam pro- priam ancillam nomine Drusinam cum progenie sua, qua- tinus annualiter persoluat V denarios super aram s. Em- merammi, et absque iugo seruitutis semper libera sit. Testes: Rihpreht, Eccho, Lanzo, Pecili, item Lanzo, Vuarmunt. (4)
1 Unter praedium. welches im Allgemeinen jede Liegen- schaft bedeutet, begriir man nicht selten einen grossen Guts- Comple.v z. B. predium in Ehingen sc. duas curias, hobam, molendinum et ecclesiam cum omnibus attinentiis. Mon. B. VIII, 137. Der Graf Friedrich von Peilstein gab dem Bischof von Freisingen für drei Villen praedium seil, utrum- que Swarzah. Ebd. IX, 531. Wie weit oft die Bestandlheile eines Praediums , das daher gewissermassen als eine Herr- schaft sich darstellt, auseinander lagen, sieht man aus Mon. ß. IX, 534. Dergleichen Beispiele liegen in grosser Zahl vor.
2) Bissendorf Ldg. Parsberg Pf. Hohenfels.
16 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
XXI.
Notum sit fidelLbus presentibus et futuris, qualiter nobilis quidam Heitfolc nomine fecerat concambium cum Rihholdo abbate. Nam idem Heitfolc tradidit ad s. Em- merammum presente abbate predicto in manura aduoca- torvm suorum Magom's et An'ponis XXX iugera in loco, qui dicitur Chrippa i) , bene contiguum ad Niuuuen- husun^) eo tenore, ut predictus abbas cseterique fratres in ius hereditarium habeant. Econtra predictus Heitfolc accepit ab eodem abbate cum manu predictorvm aduo- catorvm XII iugera ad NmuuenJmsa et ad Pheterah^) X iugera cum pari taxatione, quatinus sibi in ius here- ditarium perpetualiter possideat. (5)
XXII.
Vniversis huius rei curam habentibus notum sit, qua- liter edituus quidam huius basilice Liutkis nomine duo mancipia, quorum nomina sunt Lampreht, Sighaid he- reditario iure tradidit super altare s. patroni nostri Christi que martiris Emmerammi, ut more illorum, qui publice hiltiscalcchi "*) dicuntur , debita seruiminis persoluant.
1) Dieser Ort, welcher unter diesem Namen sonst nir- gends zum Vorschein kommt, ist vielleicht Grub bei Unter- Neuhausen, wo das Kloster noch im XIV. Jhh. einen Hof hatte.
2) Neuhausen Ldg. Landshut Dec. Altheim war eine Hof- mark des Klosters , zu welcher folgende Ortschaften , die einen ganz, die andern theilweise gehörten: Aich , Bogen- hausen, Brukkberg, Engelsdorf, Gammelsdorf, Haslach, Ju- denreut, Menzing, Mailing, Rochersdorf, und Zell. Aduocatiam super bonis nostris in Neunhausen directo feodo a nobis tenet comes (Heinricus) de Ortenberch, preterea totam uillam in superiori Neunhausen preter turrim ibidem. So das Saalb. aus dem Anfang des XIV. Jhh.
3) Pfettrach nicht ferne von Unter-Neuhausen an dem Flüsschen gleichen Namens.
k) Das Verhältniss der Hiltischalken zu ihren Herren ist noch nicht ermittelt und nicht einzusehen, in welcher
Richolt V. J. 1006 — 1028. 17
Huius rei sunt testes; Werinhart, Richprecht, Engilheri, Wiso, Machalm, Hasili, Regimpato, Pecili. (15)
XXIII.
Uir quidam huius reginensis urbis cluis^) nomine Penno filius Liubust^, profecturus ad negotiationem suam tradidit s. Emmerammo sex mancipia pro remedio anim^ sue, utque certam inibi sepulturam, si tarnen rediret, optineret, eo tenore, quatinus post ohitum illius cum omni posteritate sua, mares X, femine V denarios persoluerent. Hec sunt uocabula eorum: Enci cum uxore sua Hiriz- purga, filii eorum Enci et frater eins Gerhardus, fUie
Beziehung diese Schalken (Knechte) zum Kampfe (hilt) stan- den. Die ältere Ansicht, dass sie freie Dienstleute seven, beruht zunächst auf der irrigen Annahme, dass das Wort hilt soviel als Huld, Gnade (hiltischalk also einen mit Huld, Gnade behandelten Sklaven) bedeute. Seyfrieds Gesch. der stand, Gerichtsbarkeit 11, 326. Da jedoch die Hiltischalken serui legitimi genannt werden (Meichelb. bist fris. I^ i31), so lässt sich hieraus allerdings scbliessen, dass sie in einem ähnlichen Verhältnisse, wie die Barschalken (freie Dienstleute) standen. Wenn es erlaubt ist, die liberi homiues. welche im Vogtareuter Hofmarksrecht den homines propra entgegen- gesetzt werden, für Hiltischalken anzusehen, obwohl freilich damals (XIV. Jahrb.) diese Bezeichnung nicht mehr üblich war, so halten sie demselben zufolge die durch Vertrag, Gesetz oder Herkommen bestimmten Abgaben und Dienste zu leisten, vererbten ihr Besitzthum, durften es aber nicht, ausser an Hofmarksleute, verkaufen, zahlten das Besthaupt (gewöhnlich nur das schönste Kleid), und durften nur mit Leuten derselben Grundherrschaft sich verheirathen. Schmel- lers Wörterb. II, 189. HI, 356.
1) Bürger, civis, war jeder, der in der Stadt ange- sessen war, welchem Stande er immer angehören mochte, jeder, welcher die Vortheile der städtischen Schutzverbindung genoss. Das Wort ,, civis" deutet demnach mehr auf ein faktisches, als rechtliches Verhältniss hin , und unter civitas hat man nichts als die Gesammtheit aller Schutzgenossen zu begreifen. S. Arnold Verf. Gesch. d. deutsch. Freist. I, 2i0.
2
18 SchenkuDSfsbuch d. KI. St. Emmeramm.
'o
uero Dieza et soror eius Amula. Isti sunt testes: Suoni- man, Chrazo. (16)
XXIV.
Homo quidam nobilis Witulo nuncupatus unacum Ruosinde uxoris sue consensu tradidit s, Emmerammo duas hobas in uilla, que uocatur Walda,^) iuxta pro- prium predium ipsius, quod appellat (ur) Nuinhusa,'^) sub tali compactione, quatinus ipsi econtra perciperent decem modios tritici, totidemque siguli, octo quoque auenae, et duos hurauli nee non et quatuor uictimas, totidem sin- gulas tremissas ualentes, in proxima II feria post epiphaniam domini omnibus annis usque ad obitum amborum. Hanc complacitationem accepit domnus abbas Richoldus et de- fensor noster^) Magonus in conspectu congregationis ac testium , quorum hec sunt nomina : Werinheri , Rot- preht, item Ruotpreht, Odalscalc, Ratolt, Zacco, Engildieo. Isti sunt uestiture testes: Odalscalc, Werinhart, Ruot- prebt. (17)
1) Vielleicht Wald, Ldg. Nittenau.
2) Neuhaus Ldg. Nittenau, Pf. Nittenau.
3) Die advocati oder defensores hatten die Aufgabe, die Stifter in allen weltlichen Angelegenheiten zu vertreten, und diese waren gehalten, in allen Grafschaften, in welchen sie Besitzungen hatten , Vögte aufzustellen. Das Kloster St. Emmeramm, welches viele, weit auseinander liegende Güter besass, hatte demnach mehrere Vögte. S. die Abhdlg. de advocatis monasterii St. Emmerammi im Anh. zu Ratisbona Monastica. Hauptvogt war der, welcher am Sitze des Klo- sters sich befand, der daher auch im Vogtareuter Hofmarks- recht als abbatis vicarius in teraporalibus generalis bezeichnet wird oder auch archiadvocatus hiess. Von jenen Untervögten sind die zu unterscheiden, welche von den Hauptvögten als Stellvertreter eingesetzt wurden , wenn sie nicht selbst die ihnen obliegenden Geschäfte verrichten konnten oder wollten. S. neue histor. Abhdl. der Acad. V, 4. flg., be- sonders Dönniges deut. Staatsr. I, 514.
Richolt V J. 1006—1028. 19
XXV.
Christi ecclesia cognoscat, quod presbiter quidam nomine Chadalhoch in infirmitate positus commendauit proprietatem suam, qualem habuit in uico, qui nominatur Turtinueld ,^) in maniim cognati sui nobiüs uiri Adal- perti eo iure, quatinus eam s. Emmerammo traderet^) eadem potestate, qua ipse, si potuisset et eo pacto, ut, si conualuisset, monachicam ibi sotietatem ac fraternitatem obtineret , si uero , ut euenit , in ipsa infirmitate obiret, communionem oralionis uti professus haberet. Quam tra- dicionem A. post obitum eins compleuit atque sub bis tes- tibus confirmauit: Engilmar, Magonus, Otto, Herirant. (18)
XXVI.
Notum sit Omnibus nostri ac futuri temporis fide- libus, quod Mahtberi manu aduocati Eberhohi et fili^ eius Azil^ super arain s. Eramerammi ad Lutranbach^) tra- didit Albwicam et filios eius IUI, ut annuatim V denarios
1) Türkenfeld, Ldg. Rottenburg, Pf. Hobenthan.
2) Der Schenker übergab das Gut in die Hand eines dritten, der ein Freier oder Edler, gewöhnlich ein Anver- wandter desselben war , und dieser vollzog sodann feierlich und rechtskräftig die Uebergabe des Guts in die Hand des Empfängers , daher er Salman , delegator, patrator, advoca- tus, conservator, patronus genannt wurde. S. Schmellers Wörterb. HI, 221, besonders Beseler , die Lehre von den Erbverträgen. I, 261 flg.
3) Lauterbach (Ober- und Unter-) Ldg. PfafTenhofen bei Geisenfeld , eine Propstei des Klosters St. Emmeramm, zu welcher folgende Ortschaften gehörten ; Aufhöfe , Gries- heim, Geisenfeld, Eschelbach, Irlmül, Hill, Remuoden, Hoh- enlohe (Hvrnlow (XIV. Jhh.), dann (XVH. Jhh.) Üornlohe), Ilmerdorf, Moosham, Puch an der Baar, Stadelhöfe, Westen- hausen. In der Nähe von Lauterbach stand zufolge des Saalb. im XIV. Jahrb. ein grosser Eichenwald. Der Propst (pre- positus) musste alljährlich ununi saccum electorum pomorum et birum dictorum Laeutzbiru an den Abt liefern.
20 Schenkungsbuch d. Kl. St, Emmeramm,
singuli eorum persoluerent. Huius rei testes sunt: Adal- hoh, Engilheri, Erohanbreth, Engilfrit , Richolf, Enzi, Ernust, Noppo, Özi, Mazili, Richeri. (91)
XXVII.
Cognitum sit dei fidelibus, quod quedam femina nomine Liutsuuint tradidit ad altare s. martyris Christi Emmerammi proprios seruos eins Adalpoldum scilicet et Sigihardum ea uidelicet ratione, ut eo iure et ea lege potirentur, quo caetera uero s. Emmerammi familia ute- retur, qu^ proprio ac legitim^ sui esset hereditatis, siue in equali opere seruitii aut in simili annuali censu ad supradictum altare persoluendum. Et isti sunt testes: Cuntpreht, Rihpero, Anastalt, Wiso, Vuilliprhet, Horsc- muot. (109)
XXVIII.
Notum sit Omnibus scilicet presentibus ac futiiris, quod quidam nobilis uir nomine EUingrim proprios suos seruos nomine Williheri , Adaiger tradidit super altare s. martyris Christi Hemmerammi eo tenore rationis , ut annuatim redderent super altare s. martyris Christi Hem- merammi V denarios. Huius traditionis sunt testes : Sigi- frid, Hauuart, Egeno. (112)
XXIX.
Agnoscant cuncti amatores fidei, qualiter uir quidam uocamine Gerfrit proprio potestatis seruum nomine Röod- mundum ad aram dedit s. Emmerammi eo tenoris iure, ut abiecto seruitutis iugo ad eandem aram XII denari- orum annualem ipse redderet tributum. Isti sunt testes: Maganus , Hauuardus , Ekihart , Vuiso , Anastalt , Gunt- pertus, Lantpertus, Sicco. (113)
XXX.
Notum sit omnihus fidelibus, quo pacto Fridapurc quedam femina sui iuris seruum Cristanum nomine tra-
I
Richolt V. J. 1006-1028. 21
didit ad altare s. Emmerammi, quatenus per singulos an- nos X denarios pro sese inibi persolueret. Isti sunt testes: Guntpreht, Azo, Pezo, Mazili, Liuzo, Aziii, Vuuili, Racco, Rizaraan, Vuoppili, Richolt. (H4)
XXXI.
San^ fidei dilectorum sollicita caucio pernoscat, qua- liter quidam Hartuuic diuino tactiis instinctu ob ^terne recompensationis suauem memoriam tradidit super altare dilecti patroni nostri Emmeramrai potenti manu propriam ancillam suam Diotlindam nomine in manum aduocati nostri Maganus tali deditionis lege , ut quamdiu adui- ueret, super iam dictum altare V denarios annuatim per- solueret, omnemque posteritatem suam hoc eodem censu perpetuo hereditaret. Ecce testes: Marcuart, Durinchart, Anno, Rihheri, Vuuili, Vuiso, Uuuili. (115)
XXXII.
Cognoscite cuncti ueri amatores, qualiter quedaranobi- lis persona Adalram tradidit supra sanctam s. Emmerammi aram sui proprii iuris seruum nomine Vuillihalm et ux- orem eius uocabulo Gerbirc iuxta legem legitimam, quos dicunt hiltiscalcos, cum omni propagine sua perenni po- tentatui inibi possidenda eo tenoris pacto, ut annuatim ad prescriptum sanctum vir XXX, femiua X denarios persoluat. Isti sunt testes: Adalram, Aspreht. (117)
XXXIll
Notum sit Omnibus in Christo fidelibus , rpialiter Wasagrim tradidit ad s. Emmerammum suam propriam ancillam nomine Liubhilt, ut singulis annis ipsa et omnes posteri eius deinceps V denarios reddant ad altare s. Emmerammi. Et isti sunt testes: Suabilo. Hiltirich, Sigi- hart, Durinchart, Werinhart, Erinpreht, Marcuuart, Erch- anfrid. (UÖ)
22 Schenkungsbuch d. Kl. St, Emmeramra.
XXXIV.
Cognoscat omnium cautela fidelium, qualiter quidam uir nomine Enzi tradidit suam ancillam Suanam ad s. Emmerammum cum potestatiua manu, uti singulis annis persoluat ad predicti martiris altare denarios V. Isti sunt testes: Azaman, Huzi, Azili, Ezimau, Vuiso, Zeizrad, Ello, Alapolt. (123)
XXXV.
Cunctorum liqueat cautell§ ^ ) Christicolarum, quod quidam vir nobilis Pero nuncupatione tradidit suum pro- prium seruulum Peunonem nominatum ad altare s, mar- tyris Emmerammi, quo rite seruilis perenniter famulatus debita persoluat. Isti sunt testes : Ysanhardus, Sigipoldus, Pataricus, Acilinus. (124)
XXXVI.
Vniuersa fidelium turba animaduertat, quatenus vir quidam Guntheri nominatus vnacum uxore sua Diethilda eo, quod infirmitate detinerentur intollerabili, in manum il- lorura consauguinei Heririci mancipia IIIF'' tradiderant, quo idem prenominatus Heriricus absque recrastinatione hec ad alhlete s. dei Emmerammi altare tradidisset ea ratione, denarios vt V annualim singula persoluant. Que nomi- natim hie prenotata continentur : Adalpertus , Amalricus, Helfrid, Enza. Cuius rationem traditionis Rihholfo abbate quibusdamque e fratribus presentibus reddidit attrahens testes istos rite per aures: Engilheri, Amalune, Ysonpold, Gozrad. (126)
XXXVII.
Carta iubente omnes presentes auscultate, qualiter quedam uidua Hizauuib uocitata cum manu Liucini tunc temporis sui aduocali tradidit super altare s. Emme-
1) catuule Hdsch.
Richolt V. J. 1006—1028. 23
rammi propra iuris seruum nomine Sahsonem ea lege, ut siugulis aunis ad altare predictum X persolueret de- Darios. Testes, supra scriptus Liuci, Gundpreht prepo- situs, Enci, Vuiso, EUo. (127)
XXXMII.
Notum sit Omnibus scilicet presentibus ac futuris, quod quidam uir nomine Trudolfus propriam ancillam suam Liutsuindam tradidit super altare s. Emmerammi 60 tenore rationis, ut annuatim redderet super altare s. Heimrammi V denarios. Isti sunt testes: Rihcpreht, Wis- unt, Anastalt, Uuarmunt, Hadamar, Ruodpolt, Sindolt, Heizo. (129)
XXXIX.
Notum sit Omnibus scilicet presentibus ac futuris, quod quidam uir nomine Adalolt propriam ancillam suam Hicilam tradidit super altare s. Emmerammi eo tenore rationis, ut annuatim redderet super altare s. Emme- rammi V denarios. Isli sunt testes: W'armunt, Vescel, Rihhart , Adalhun , Lanzo , Adalpolt , Rotpero , Albrich, Hauuart, Eccarihc, Ratpolt, Adalolt. (130;
XL.
Xotum sit Omnibus fidelibus, quod quidam comes nomine GeroW^) tradidit ad dei seruitium et sancti Em- merammi martyris tale predium, quäle in ipso die uisus est habere in loco l'ualarseo-j atque Cliizzingun'^) que- sitis et inquirendis, mancipiis quoque utriusque sexus et omnino omnibus, ut dixi, ad eosdem locos iuste perti- nentibus in manum uenerabilis viri RichhokU abbatis et Ma-
1) Wahrscheinlich jener Gerolt, der in einer l'rk. v. J. 1011 (Mon. B. XXVIII. P. I. 435) als Graf im Isengau erscheint.
2) Seekirchen am Wallersee im Salzb. Pflgg. Neumarkl.
3) Kitzing, Pf. Kircbbeii; im k k. Innkreise.
24 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
•n
gononis aduocati sui presentibus fratribus et testibus quo- rura hie nomina continentur; Werinhart, Engiscalch. (131)
XLI.
Sciant presentes, qualiter du^ sorores nomine Hilti- merin et Rihtrut tradiderunt super altare s. Emmerammi ancillam unam nomine Liutkardam absque omnivm ho- minum contradiclione ea quoque ratione , ut annuatim X denarios persolueret. Testes sunt : Penzo, Geppo, Lvzi, Racco, Rözi, Chacili, Vescil, Gezo, Saleman. (148)
XLII.
Notum sit Omnibus in Christo fidelibus, qualiter Riziman urhis regine ciues iam in infirmitate mortis posi- tus unacum filiis et filiabus suis tradidit super aram seti Emmerammi tria curtilia in predicta urbe prope iu- deorum habitacula , i ) ut deineeps fratres ibi commo- rantes potestatiue habeant atque possideant absque uUius contradiclione. Isti sunt testes: Racco, Rizaman, item Rizaman, Chuonrat, Liutpold, Anagast, Liuzi, Sicco, Adalhart, Regimpreht, Chuonzi, Anastalt, Enci, Sicco, Azili. (154)
XLIII.
Mulier quedam nomine Maza cognominata greca tradidit duo proprii iuris mancipia s. Emmerammo taliter nominata Perchtoldus et Nesniza, quatinus isdem Percht- olt annuatim sedecim denarios, Nesniza uero quinque redderet. Isti sunt testes: Werinhart, Hadapreht, Rich- precht, Wiso, HasiU, Gezo, Enzi. (161)
1) Die Juden, welche der Sage zufolge (Gemeiner Chronik I, S. VI) schon unter oder vor der Herrschaft der Römer daselbst wohnten, hatten in pago mercatorum ihr eigenes Quartier, in welches zwei Thore führten , die bisweilen ge- schlossen wurden, wenn man verhindern wollte, dass es die Juden verliessen. Gemeiner Ursp. der St. Regensburg S. 54, 60. Gumpelzheimer Regensb. (jesch. I, 500.
Richolt V. J. 1006—1028. 25
XLIV.
Quidam homo iiocitatus Pezachint ad aram s. Em- merammi die festiuitatis eius tradidit ancillam suam nun- ciipatam Azalam, ut annualiter XII denarios persoluat. Sub bis testibus: Machtuni, Seliger, Ruodini, Hiltini, Etti, Penzo, Hiltini, Vuecil. (163)
XLV.
Pateat scire uolentibus, qualiter bomo quidam no- mine Perchtrat propriam tradidit ancillam Gotani uoci- tatam, ut V denarios annuatim cum omni sua posteritate redderet. Isti sunt testes: Ricbprebt, Wisili, Richo, Suuitbart, Ricbold, Henzo, Chöno, Adaiger, Gundacbar, Pero, Wasili, Arngis. (165)
XLVI.
Isti homines testes sunt huius rei, qvod quedam mulier nomine Liuza suum proprium seruum Weidonem ad aram s. Emmerammi potentibus manibus tradidit, ut quotannis X denarios illuc daret et liber esset ab alio seruitio. (166)
XL VII.
Omni contradictione sedata quedam mulier Ödalpurc uoeitata cum manu aduocati sui Liucini tradidit quatuor mancipia ad sepulcrum beate memorie Wolfkangi episcopi, ut post obitum eiusdem Odalpurge omnis posteritas eorum cum ipsis annis omnibus ad idem sepulchrum mares decem, femine quinque nummos persoluerent et ab omni ser- uitio libera essent. Quorum nomina hec sunt: Selauua, Hinta, Odalpurc, Azaman. Testes uero sunt hü: Wiso, Hasili, Gnanno, item Wiso, Gezo. (168)
XLVIII.
Pateat cunctis (idolibus, quod omni contradictione penitus sublracta, quidam iuueuis uocabulo Erchanpret
26 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramra.
materteram suam nomine Siianahildani a domno suo uen- ditam, ab illo uero et auunculo suo nomine Perone pre- tio redemptam tradidit super altare sancti Emmerammi ea lege, ut per singulos annos quinque denarios solueret atque ab omni seruitute libera esset. Isti sunt testes : Wisunt, Gezo. (170)
XLIX. A^Tibvs fidelivm pateat, qualiter homo quidam El- linrich uocitatus pro remedio anim^ su^ nee non et ux- oris su^ propriam ancillam nomine Sezdram ad beati Wolfkangi episcopi tumulum tradidit , ut annuatim quin- deeim denarios i) solueret atque ab omni seruitute libera foret. Isti sunt testes: Sicco, Priemilinc, Rizo, Liuciman, Lanzaman, Macili, Ruoci, Sundrolt. (175)
L.
Notum sit Omnibus Christi fidelibus, qualiter quidam iuuenis liber nomine Rouziman tradidit suam propriam ancillam Odalpurc nomine ad lectum beati Wolfkangi episcopi sine uUius contradicentis obstaculo in perpetuum perfruendum ea ratione, ut predictum puerum nutriret atque illi deseruiret, quoad uiueret, et ob recordationem et firmationem traditionis ipso uiuente eadem mulier in anniversario die dormitionis uenerabilis episcopi id est in pridie kalendas nouembris duos denarios uel precium duorum denarioruni cer^ ad tumulum predicti sancti per- solueret, et ut post obitum prefati iuuenis in singulis annis, certe in ipsa die, quem supradiximus, censum integrum id est V denarios uel pretium V denariorum cere perpetualiter redderet. Testes: Reginhart, Ruozi, Sigipolt filius Helfrici, Razi, Eppo filius Ebbonis, Albrih et frater eins Engilhart.( 1 8 1 )
LI.
Notum sit fidelibus in Christo , quod Racco pictor noster seruum suum nomine Wicili seruicio fratrum man-
1) denarios fehlt in d. Hdsch.
Richolt V. J. 1006—1028. 27
cipandum in ipsa curte claustro adiacenti more aliorum ibi seruientiura, si uero ad hoc opus non est aptus, decem nummos singulis aünis redderet atque ab omni seruitio über foret. Isti sunt testes: Helphirihc, Wasigrim, Rubo, EUo, Tagapreth. (183)
LH.
Notum sit Omnibus in Christo credentibus, quod qui- dam homo Pero nomine tradidit suam propriam ancillam Pezalam nomine super aram s. patroni nostri Emmerammi, ut annualim quinque denarios redderet et libera esset ab omni seruitio. Isti sunt testes : Engilpero, Hasili, Ruodolf, Gezo, Reginpreht, Ratker, Truotolf, Pertker, Lantpreth, Warmunt, Anzo, Wicili. (185)
LIII.
Notum sit Omnibus , qualiter quidam homo nomine Hezo et seruus suus Winizo tradiderunt ad aram s. Em- merammi famulam suam nomine Dieza, ut singuUs annis V denarios persolueret, Testes: Anzo, Pezaman, Razi, Hassim. (193)
LIV.
Quidam puer nomine Adaiger pro spe et remu- neratione celestis graci^ tradidit ad aram s, Emmerammi ancillam suam nomine Perslatam cum filiis suis ita no- minatis Ebermunt, Heripreht et Liutpiric ea quidem ra- tione, ut posthinc annuatim vir V denarios, mulier IH denarios persoluant. Testes : Vuolcrat , Mazo , Kerolt, Dammo. (198)
LV.
Cunctorum caterua credentium agnoscat, qualiter quidam femina nomine Adalpiric tradidit ad aram s. raar- tyris Christi Emmeranuni mancipia III sie uocitata: Engil- purc, Liutpurc, Tuuza cum manu aduocati sui Adalharli eo uidelicet sub rationis tenore, ut eins post obitum
28 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
annuatim persoluerent denarios X uel illorum in cera precium, tarn ipsi quam et posteritas illorum pro eius re- qui^ et dorani sui Uuillihalmi. Isti sunt testes : Izo, Liuzi, Tagizi, Chuonzi, Heistolf, Azili, Sicco, Ascuuin, Uuiziman. (641)
LVI.
Notum sit cunctis in Christo fidelibus, quod quidam uir nomine Ödalpold tradidit suam propriam ancillam nomine Reginhildam ad s. Emmerammum hac ratione, ut singulis annis persoluat denarios V. Et isti sunt testes : Sinzo , Racili , Ratolt , Liutfrid, Hauuart, Liutkis, Ödalpolt, Engilheri, Uuolfscahc, Gerrih, Adalfrit, Reito, Mirat. (642)
LVII.
Notum sit Omnibus pie uiuentibus, qualiter quidam homo nomine Uuillirih tradidit suum proprium seruum nomine Sinzonem ad s. Emmerammum, quatinus ipse Sinzo per singulos annos solueret ad censum denarios VI. Isti sunt testes : Sinzo , Albrih , Racco , Huzi , Pazaman, Enziman. (644)
LVIII.
Agnoscat igitur industria omnium tarn presentium quam etiam futurorum, qualiter quaedara coniuntio hominis sciUcet unius ac mulieris honestatis singularitate coniunta fuit. Qui et qu^ tali censabantur nomine Meginfrit et Pilatrud. Qui ipse uidelicet Meginfrit iam defuncta uxore sua Piladruda tradidit ad altare s. martyris Christi Em- merammi suam propriam ancillam nomine Vuara cum filia sua adhuc tenella nomine Hiza pro remedio et su^ et uxoris anim^ per manum Hauuarti aduocati sui tali etiam sub rationis regula, quatinus eadem Vuara et cuncta posteritas , qu§ ex semet nasceretur , singuUs quibusque annis ad aram supradicti sancti VI denarios ad censum persoluere curauisset. Huius quoque traditiunculae testes
Burchart v. J. 1030—1037. 29
sunt isti: Hauuart, item Hauuart iunior, Hiltarih, Hart- uuic, Gepini, Reginpreht, Uuuali, Adalpreht, Gerrih, Rihpreht, Reginpato, item Wuali. (646)
* LIX.
Omnium in Christo uiuentium liqueat auribus, qua- liter quidam homo nomine Rihholfus tradidit suum seruum Rimunt uocatum ad s. Emmerammum annualiter X num- mos persoluendos. Isti sunt testes: Vuolfhart, Uuicram, Ymmo, Crim, Ruodolf, Ödalpreht, Mecki, Gerhoh, Racko, Vuaziman, Rihker. (682)
LX.
Pateat auribus cunctis pie uiuentibus, qualiter bon^ uoluntatis uir nomine Ratham tradidit cum potenti manu suam propriam ancillam Mahalfridam IUI denarios in singulis annorum curriculis persoluendos. Testes: Hau- uart, Sintpreht, Vuinirat, Eugilscal, Engilheri, Cuntpreht, Otpreht, Mirat, Erchanpolt, item Erchanpolt, Vuicker, Meginheri, Hiltrih. (683)
Abt Burchart v. J. 1030—1037.
LXl.
Quidam uobilis homo nomine Ringrim tradidit ad s. Emmerammum hobam unam in loco nuncupato^) — cum duobus mancipiis in manum quoque Purchardi ab- tis et aduocati sui Magononis perenniter in proprium. Sub bis testibus: Rotpreht comes,^) Sarhilo, Piligrim. (219)
1) Der Ortsname ist nicht angegeben.
2) Der Burggraf Ruotprecht von Regensburg, welcher c. 1036 gestorben ist.
30 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
Lxn.
Notum presentibus et futuris, qualiter quedam ma- trona nomine Luizila tradidit ad s. Emmeraramum pro remedio anirn^ senioris sui Engilmani hobam I. ad Heida i) habens LX iugera cum duobus mancipiis in manum scilicet Purchardi abbatis absque omnium con- tradiccione hominum. Testes : Rotpreht comes, Herrant, Otto, Hartuuic, Adalbreht, Ebo, Wecil, Macili. (243)
LXIII.
Notum sit presentibus, quod quidam clericus no- mine Pecili et Lubistata tradiderunt ad s. Emmeram- mum ancillam nomine Odalheit, vt singulis annis V de- narios persolueret. Testes: Witker, Mahtuni, Rotpred, Huno, Azili, Ödalrih, Guntpolt. (253)
LXIV.
Sciant fideles, qualiter duo homines nomine Rizo et Huco tradiderunt ad s. Emmerammum ancillam no- mine Reginzam, vt singulis annis V denarios soluat. Testes: Vescil, Nanzo, Lanzo, Gozpreht, Sundolt. (254)
LXV.
Quidam homo nomine Ymmo tradit s. Emmerammo Liuthaldam, vt singulis annis V denarios soluat. Tes- tes: Winiger, Rothar, Woppo. (272)
LXVI.
Cognoscant presentes et futuri, qualiter quidam homo nomine Eberolfus tradidit s. Emmerammo man- cipia VIII ita nominata Heriman, Uvilihart, Arnolt, Wi- zili, Dietker, Azila, Racca, Truta, ut ad cameram fra- trum X denarios soluant, eo quoque pacto, ut de bonis s. Emmerammi unum curtile, quod Buolunsiiant dicitur,
1) Haid Ldg. Parsberg Pf. Luppurg.
Peringer v. J. 1044—1047. 31
vel certam annonam usque ad obitum suum habeat. Testes: Engilmar, Kiepreht, Gumpo, (273j
Lxvn.
Isdem ^) uero Hagano manu militis predicti ad altare s. Emmerammi martyris Christi Sallahobal ^) in pro- prium tradebat, si Hauuart, cuius pater Job erat, infra unius luslri tempora XL non illi dissoluat talenta. Et hec sunt mancipia ad Sal. . . (304)
Abt Peringer v. J. 1044-1047.
LXVm.
Notum sit presentibus, quod Gehehardus ^) radas- ponensis episcopus et abbas Beringerus cum manibus aduocatorum suorum Fridirici '^) et Ymmonis cum epis- copo Eherhardo ^) augnstensi commutationem mancipi- orum fecerunt. Tradidit itaque supradictus episcopus G. et abbas B. de maucipiis s. Emmerammi episcopo Eberhardo augustensi ita nominatos ^) filios Engilheri, Hecil, Wecil, Truta stabili tenore in proprium. Econtra
1) Diese Schenkuug schliesst sich unmittelbar an die bei Pez a. a. 0. nro. 90 abgedruckte an.
2) Saalhaupt Ldg. Kelheim Pf. Abbach. Zu Folge des ältesten Emmeramraer Lehenbucbes im XIII Jhh. sins das castellum daselbst von dem Kloster zu Lehen.
3) Gebhart III, des Kaisers Kourat Bruder, vom Jahre 1029—1047.
4) Graf Friedrich I von Bogen , welcher zufolge dieser Tradition nicht erst, wie Scholliner (Neue bist. Abhdl. der Acad. IV, 38) glaubt, i. J. 1052, sondern um etwa zwanzig Jahre früher geboren wurde, und in dem unglücklichen Kreuzzuge v. J. 1101 sein Leben verloren hat. S. ebd.S. 41.
5) V. J. 1036-1047.
6) nominatis Hdsch.
32 SchenkuDgsbuch d. Kl. St, Emmeramm.
accepit Gebehardus et abbas a supradicto episcopo Eberharde et aduocato suo mancipia hec: nomine filios Rac- conis Luitpold, Frenchin, Gisila in stabilem ac firmam proprietatem. Testes: Adalpreht, Waltheri, Herrant, Ödalric, Wasigrim, Heimo, Fridirihc, Azili, Pecili, Maht- uni, Ödalrihc. (315)
Abt Reginhart v. J. 1048-1064.
LXIX.
Notum sit Omnibus hominibus, quod quedam nobilis mulier Wecila nomine, a ciuibus uero uocata Wasaburch, tradidit se ipsam super altare s. Emmerammi martyris hac conditione, ut singulis annis ipsa et omnis posteritas eius V soluat denarios ad predictum altare. Acta sunt bec temporibus III Gebehardi ratisbonensis episcopi et abbatis Reginwardi, et hi sunt testes: Heinricus de Swarcenhurc, i) aduocatus eorum, et hi ratisbonenses: Rodpertus, Menginuuart, Liuthart, Menginwart, Erchin- pretli, Chönradus, Lantpreth. (305)
LXX.
Quidam über homo Zeizrat post vitf suf obitum dedit predium eius ad s. Emmerammum tali pactione, ut per singulos annos illi dentur X modii siliginis et tandundem auen^ pro fraterna dilectione. Hec uero si ullus abbas ei annuatim detinebit, predictus vir fun- dum ipsum habeat potestatem tradendi quocumque uelit.
1) Schwarzenberg bei Rötz Ldg. Waldmünchen, ein Berg, worauf die Burg stand, von der nur noch Ruinen sicht- bar sind. Parrochialis ecclesia Retz sita sub castro Schwarz- enburg (Mon. B. XXIV, 40). Es war eine Reichsherrschaft. Des hier erwähnten Vogts Heinrich wird sonst nirgends gedacht.
Reginhart v. J. 1048—1064 33
Huius etenim rei testes sunt: Gumpo, Engilpero, Gota- scalc, Isarel, Rilicprelit, Mahtino, Chouno, Engilheri, Herrant, Gotascalc, Isarel. (337)
LXXI.
Plebs ehristiana cognoscat, quod quidam clericus Hartwic et coniux eius Lantrat potestatiua manu aduo- cati Friderki dederunt ad s. Enimerammum unam liov- bam eorum hereditatis, ^i; firmiter habeant stabilitatem fraternitatis. Hi sunt testes: Werinberi, Helmpertus, Aribo, Marcuuardus. (339)
LXXII.
Jndicamus cunctis filiis cbristian§ religionis, quod nobilis uir Ekkihart una cum coniuge sua post illorum obitum tradidit predium eius ad s. Enimerammum pro stabilitate huiusce pactionis, ut annuatim abbas illis det XX modios tritici, XXX siliginis, et IUI carrados sicer^, duos uini ac X svillas uictimas sexque iugera prati. Huius etenim rei sunt testes: Albricus, Dietmar, Liezo, Adalpero, Rötpertus, itemRotpertus, Heitfolc, Fridericus, Aribo. (340)
Lxxm.
Quidam nobilis homo nomine Friderih tradidit predium suum Simanniggan ^) sancto Emmerammo pro anima patris sui. Testes: Rotpreth, Matbtuni, Engilmar, Engilheri, Noppo, Sahso. (346)
LXXIV.
Sazo frater Reginbardi munizari tradidit potesti- ua manu ad altare s. Emmerammi filium supradicti fratris sui nomine Racconem, quem emit a domna eius, ea sciiicet ratione, ut quotannis XII denarios persoluat et ab omni seruitute über existat. Testes: Lanzo Pit- terolf, Wicili, Walto, W'icili pistor noster, Saleman. (364)
1) Sulmaning Ldg. Rosenbeira, Pf. Vogtareuth.
3
34 Schenkgsb. d.Kl. St.Emmer. — Eberhart v.J. 1064—1070.
LXXV.
Quidam homo nomine Pero tradidit in manus Heizimanes ancillam suam Wiblind una cum tribus filiabus suis Rihkart, Liubkat, Willibirc, ut ipse eas traderet ad aram s. Emmerammi eo pacto, quatinus ab omni opere seruili inmunes XU denarios singTil^ per singulos annos reddant ritumque hiltidiuuo i) habeant. Testes: Routpret, Engilmar, Adalhoh, Orendil, Gotescalc, Adalpret, Gisalhart, Wentilpret, Paldrad, Ruotpret, Wiziman. (403)
LXXVI.
Hacili super altare s. Emmerammi tradidit agrum uuum ad Teühariizperc ^) Testes : Reginhart, Winitheri, Ödalpret, Engilfrit, Germunt, Engilfrit, Engilheri. (423)
LXXVII.
Clericus noster Heize tradidit super aram s. Em- merammi predium nomine Piburch. ^) Testes : Friderich, Timo, Pecili, Richpreht, Mahtuni, Ödalpreht, Perolf filius eins, Manciz, Enzi, Polo. (427)
Abt Eberhart v. J. 1064-1070.
Lxxvra.
Ego Perhtram, cum essem seruus s. Emmerammi, accepi uxorem liberam nomine Gottam et genui ex ea unam filiam nomine Hizilam et abbas Eherhardus me una cum consensu ipsius mulieris postulante propter cautelam scribere iussit hanc notitiam, ut scirent pos-
1) Von thiu, diu d. h, Magd. S. Schmellers Wort. II, 189.
2) Dietersberg (Diethartsberg im Saalb.) Ldg. Sulzbach, Pf. Firnreut.
3) Biburg Ldg. Mallersdorf, Pf, Salach.
d
Rupert V. J. 1070—1095. 35
teri, eandem mulierem omnemque posteritatem eius an- nuatim persoluere debeie ad altare predicti martyris V denarios. Cui rei interfuerunt : Engilfrid de Mussa *), Richpreht prepositus, Pernhart de Isningen. ^) (647)
Abt Rupert v. J. 1070-1095.
LXXIX.
Notum sit cunctis Christi fidelLbus, qualiter Engil- heri frater Gotefridi delegauit ad aram s. Emmerammi ancillam suam nomine Juditham pro V denariis. Testes: Hartuuich de Eglisbrunnen, ^) Acili, item Acili, Liutpolt, Ganno, Gozzili. (89)
LXXX.
Notum sit Omnibus bene uolentibus in Christo qua- liter quidam uir nomine Othalm suam propriam filiam Altun tradidit ad altare s. Emmerammi bis uerbis, quando nupsisset, ut tunc daret V denarios ipsa et posteri eius. Isti sunt testes per aures tracti: Heizo, Anzo, Aribo, Erchanpreht, Hauart, Hezo, Otmar, Foco. Engilpreht sumpsit Altun famulam suam atque dedit Othalmo per precium census bis uerbis, ut daret eam ad altare s. Emmerammi propter V denarios cum sua dextra et uxoris eius et liliorum eius Harcher, Cumpolt, Albeuine, Ebarchoh, Teuua, Rödpreht, Landolt. (92)
1) Gross-Muss Ldg. Kelheira, Pf. Herrnwabl.
2) Ober-Issling Ldg. Stadtaiubof. Hiebei isl zu be- merken, dass auch Moss-Inoing, wovon noch die Rede sevn wird, nicbt selten so, gewöhnlich jedoch Isiningen geschrie- ben wird
3) Eilsbrunn Ldg. Kelheim.
3*
36 Schenkungsbuch d. Kl. St. Erameramm.
LXXXI.
Notum sit cunctis Christi fidelibus tarn futuris quam presentibus, qualiter quedam mulier de Gisenueld i) no- mine Adelheit venit in potestatem scti Emmerammi per aliam mulierem nomine Liutkart filiam Arbonis, que pro ea tradita est, utraque cum omni ministeriali iure, quod nemo unquam poterit infringere.
Acta sunt hec sub aduocato Ratpotone ^) presente, Eberhardo^) item aduocato, atque sub abbate Rodperto et Pabone preposito et custode Reginhardo. Testes : Albuni de Prunno '*) et frater eins Odalrich, itemque frater eins Perhtold, Tuto maior et minor, Arbo maior et minor, Arnolt et frater eins Mahtun, Chazili, Odal- rich et frater eins Altman, Hartuuich de Tanna, ^) Chöno , Gotefrid , Hagano , Perhtolt , item Hartuuich, Rödpreht, item Rödprhet, Werinheri, Rihpreht, Richeri de TunzUngen, 6) Antuuich ob cautelam videlicet sui suor- umque posterorum. (87)
1) Geisenfeld Ldg. Pfaffe nhofen.
2) Ratpone Hdsch. Der bekannte palatinus comes, wel- cher i. J. 1099 zu Regensburg gestorben ist. Bernoldichron. bei Pertz mon. h. germ. VII, 466. Ekkehart chron. ebd. VIII, 218 Es ist noch nicht sicher ermittelt, welchem Dy- nasten-Geschlechte er angehöre. Die früher mit grosser Ge- lehrsamkeit ausgeführte Ansicht (N. histor. Abhdl. der k. Acad. V, 509 flg.), dass er ein Vohburge sey, hat man aus guten Gründen wieder aufgegeben und zu der, dass er dem Hause der Andechse entstamme (Hormayr s. W. III, 43) sich bekannt, üeber das Pfalzgrafenamt s. Dönniges deutsches Staatsrecht I, 354—363. 529—531.
3) Dieser Eberhart, von welchem ausserdem nichts be- kannt ist, war ohne Zweifel subadvocatus, Stellvertreter des Pfalzgrafen Rapoto.
4) Brunn Ldg. Riedenburg.
5) Than Ldg. Kelheim, Pf. Herrnwahl.
6) Dünzling Ldg. Kelheim. Obelarius noster habet siluam prope uillam (Dünzling), et est quercetum bene crescens. Saalb.
Rupert V. J. 1070—1095. 37
Lxxxn.
Quidam nobilis homo nomine Heinricus dedit s. Emmerammo ancillam suam nomine Raccam, que et ipsa concubina eins fuit, cum filiis suis et filiabus, eorumque posteris pro V denariis, et ne quis eos in beneficium dare posset, alioquin in potestatem heredum redirent. Testes: Eng^ilmar etHelmerth, Heizo, Richeri, Rotpreht de Etirhouen, ^) item Heizo. (104)
LXXXIII.
Amici de Mosaheim 2) tradidit pro redemptione anim§ suf in manus Adalhun seruum suum nomine Dietpertum eo scilicet ratione, ut ipse Adalhun ad aram s. Emmerammi eundem seruum pro V denariis contraderet, quod et ita factum est presente abbate Rotperto. Testes: Sazo, Noppo, Antuuic, Peruuin. (365)
LXXXIV.
Notum sit uniuersis presentibus et futuris, qualiter abbas Rulhpertus per manum aduocati Hadaberti filiam Meginhardi Perhtam nomine ipsam et omnem posteri- tatem eins a debito conditionis proprif famulatu absol- uerit, et ad quinque denarios singulis annis persol- uendos concesserit. Hoc factum est regnante //ennVo IUI, •^) presidente Otlone^) episcopo, presente Meginhardo pre- posito sub testibus ordine subscriptis : Engilfritb, Hag- ano, Gotefrith, Adalheri , Liutpman, Heriger. Anno ab incarnatione domini MLXXVII, indict. XV, epactis XXIII, conc. VI. Amen feliciter. (381)
1) Aiterhofen Ldg. Straubing.
2) Mosheim Ldg. Sladlambof
3) V. J. 1056—1106,
k) Kruder des Burggrafen Heinrich I von Regensburg J. 1060—1089.
38 Schenkungsbuch d. Kl. St, Emmeramm.
LXXXV.
Pernhart de Siezenpach i) tradidit seruum siium no- mine Wcelant ad aram s. Emmerammi pro X denariis. Testes: Engilfrit, Wicili, Ebezi, Richolf. (385)
LXXXVI.
Notum sit Omnibus fidelibus, quod quidam uir sancti Georgii'^) servus ^) nomine Maziii dedit propriani ancillam nomine Elliuuib ad aram s. Emmerammi, ut quotannis V denarios persoluat. Testes : Engilfrit, Nobbo, Ödalric, Tancmar, Maziii, Ratpoto. Vestitur^ testes: Engilfrit, Nobbo.
H^c traditio facta est in festiuitate s. Wolfkangi abbate R\tperto presente et accipiente. (388)
LXXXVII.
Quidam uir nomine Zeizman dedit super aram s. Marie ad Ahakmcham '*) propriam ancillam nomine Gottam cum duabus filiabus suis nomine Piliza et Gotta, ut quotannis soluant V denarios. Testes: Nanliup, Ödalrich, frater Bernoldi. (390)
1) Süssenbach Ldg. Stadtamhof.
2) Es ist ohne Zweifel die Georgen-Kapelle gemeint, welche zu Regensburg an der Donau beim Salzstadel stand, und im XVI Jhr. verschwunden ist.
3) Servus wie serviens ist in der Regel allgemeine Be- zeichnung für jeden, der in der Gewalt und in dem Dienste eines Anderen stand. Wollte man die besondere Art des Dienstesverhältnisses ausdrücken, so ward dieses durch einen Beisatz kenntlich gemacht z. B. servus fiscalinus, censiticus, tributarius u. dgl. Mancipium ist ein Leibeigener.
4) Ach- oder Ejkirchen am Rathhause zu Regensburg, welche vom Papst Alexander VI. dem Kloster incorporirl ward (Mausol. cod. nr, 81), ist im Laufe des XVI Jahrhund, verkommen.
Rupert V. J. 1070—1095. 39
Lxxxvm.
Fidelium cunctorum agnitioni pateat, qualiter qui- dam uir Azaman tradidit ad Sueim'ccandorf i) s. Em- merammo XIII iugera. Testes sunt : Immo, Wecil, Aribo, Richpreht. (397)
LXXXIX.
Quidam Pero de Ah'npach-) delegauit ad arani s. Emmerammi cuiusdam uiri nomine Lanzo liliam no- mine Liutkard pro V denariis omnem posteritatem suam.
Testes: Willihalm, Gotescalc, Rodpreht. (iOO)
XC.
Quidam nobilis homo nomine Marcuuardus cum manu matris su^ nomine Gisila dedit sancto Emmeram- mo ad Alpurc ^) hobam unam, id est in unoquoque campo XV iugera, et curtile I, et medietatem prat^, quam ipse possedit, pro anima patris sui Rotperti et fratris Gebini, et aui sui Amalungi et matris su^ Gisil^ pro frater- nitate '*) nosira et pro sepultura sua et matris su^, ea scilicet ratione, ul si quis episcopus aut abbas ipsam hobam in seruitium cuique dederit , ipse Marcuuardus aut proximus eins heres unum denarium super aram s. Emmerammi ponat et in proprietatem sui recipiat, donec denuo ad sanctum Emmeramm perpetuua stabili- tate confirmet. Testes: Enijilmar, Regil, Marcuuardus de Uuieri^) et filius eius Otacchar , frater eins Engil-
1) Schwandorf Ldg. Burglengenfeld. Camerarius ecclesie nostre habet ius iudicandi in Ettmsdorf et in Swainkendorf exceptis tribus casibus. Saalb,
2) Unter-Eilenbach Ldg. Mallersdorf Pf. Laberberg.
3) Älburg »eine halbe Stunde von Straubing entfernt.
4) D. h, pro participatione orationum, sulTragiorum et beneficiorum.
ö) Weihern Ldij. Wörlh, Pf. l»ondorf.
40 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm,
scalc, Maganiis, Gotascalc, Hartuicus, Sigihart, Penno, Özi, Macili. Testes uestitur^: Engümar, Regil. (375)
XCI.
Innotescat h^c siiperscriptio cuique deum reiierenti Christiano , qualiter qiiidam senatores ^) Perhtoldus et Ödalricus sublimes genere dederimt tres mansos ad dei martiris Emmerammi altare ob reraedium fratris sui Eng- ilberti anira^ unum pro concessione sepultur^, duos uero pro adquirenda ei dem fratri societatis inibi com- munione, eo scilicet confirmationis tenore, quo annuatim anniuersaria eiusdem die recordatio eius fiat elemosi- narum dispensatione, et si aliqua preualens eosdem man- sos inde conetur auferre mamis, eorundem fratrum unus uel eorum hereditatis proximus nummum aureum ponat super predicti s. Emmerammi martiris altare, potensque sit recipiend^ uestitur^ restituturus eam communioni fratern^. Firmata est h^c traditio horum testimonio: Ascwini, Bertoldi, Odalrici, Gebehardi, Amionis, Amal- berti, Gozuuini, Reginhardi, Engilmoudi, Engilscalchi, Ottonis, item Ottonis. (465)
XCII.
Quidam nobilis homo nomine Adalpertus tradidit s. Emmerammo ancillam suam nomine Itam ea ratione, ut per singulos annos soluat V denarios. Testes: Immo, Gotei, Hezil, Uuoffo, Lvibman, Hamedich, Evrhart, Ridi- olf, Adalpertus. (478) .
XCIII.
Poppo de Vuizzingen^) reddidit ad altare s. Em- merammi agrum quendam a patre suo iniuste ablatum
1) Unter senatores sind wohl Scabinenzu verstehen, Coraes et aduocatus noster (des Eizbischofs von Köln) habeant tria placita. In bis duodecim senatores nostre paiochie super here- ditates nostras iura dicent. Glasen Köln. Schreinpraxis. S. 54. Senalorum seil, duodecim Scabinorum. Ebd. S. 53.
2) Wiesing Ldg. Wörth, Pf. Pettenreut.
Rupert V. J. 1070—1095. 4-1
situm in prouidentia Pereuinci. Testes : Eberhart, Penno, Rutpertus, Amis, Engilmar. (480)
XCIV.
Pero tradidit super aram s. Emmerammi suam ancillam Erchanradam post obitum sui, ut annuatim soluat V denarios. Testes: Sig^anant, Richprelit, filii eius Pabo et Engilheri, Megingoz, Luizi, Riholf. (488)
xcv.
In nomine domini nostri Jesu Christi notum esse cupi- mus Omnibus Christi fidelibus tam futuris quam presenti- bus, qualiter mulier quedam Golda nomine ancillam suam Adalam uocabulo ob remedium anim^ su^ tradidit abs- que omni contradictione ad altare s. marfyris Emmerammi ea scilicet condilione, quatinus annuatim ipsa, quoad uiueret, et oranis posteritas eius censum suum id est
V denarios ad eiusdem prefati martiris Emmerammi con- fessionem Offerent, et absque iugo cuiuslibet seruitutis liberi permanerent. ITuius rei testes sunt, qui hec pre- sentes et uiderunt et audierunt tracti per aurem: no- biles Hainrich et frater eius Hoholt de Winkelsatze '^)y de seruientibus s. Petri et s. Emmerammi martiris Maht- un et frater eius Arnolt de Piinnunchouen^), Arnolt et frater eius Heimo prepositus s. Petri, Engelhere et Pabo de Ilaihsenaker^), Macelinus de Isiningen, Hageno et frater eius Gotefrit de Müsse, Hartwich et frater eius de Tanne, ex familia autem s. Emmerammi: Hereg^er, Luipman, Hecil et Pernolt frater eius aurificcs, Chöuo, Penno, Reginpreht.
Facta sunt hec anno incarnationis domini MLXXX.
V indictione regnante Uainrico IUI imperatore, Ottone presidente pontificali cathodr^ Ratispon^, Rotperlo eius-
1) Winkelsass Ldg. Rottenburg;, Pf Asenkofen.
2) Pinkofen Ldg. Stadlamhof
3) Hexenacker Ldg. Riedcuburg, Pf. Schambach.
42 Schenkunffsbuch d. Kl. St. Emmeramm,
'o
dem cenobii abbate, Rapotone aduocato eiusdem dioce- sis. Quicunque suflPusus diabolico instinctu hanc pi^ de- uotionis traditionem infringat, ad exemplum Anaiii^ et uxoris eius Saphir^ interiUi repentino tollatur et nomen eius non memoretur araplivs. Amen. (491)
XCVI.
Presentium et futurorum industria nouerit, qualiter quidam iiir nomine Gebolf et uxor siia Christiana super altare s. Emmerammi deiegauerint proprium seruum no- mine Odalricus ea scilicet conditione, ut singulis annis quinque denariis solutis, nullius uinculo constringatur seruitutis , bis testibus per aurem tractis: Nitliardo, Gotescalco de Tanna, Pezelino, Pezechint de Napurch ^), Waltero pictore, Werinhero, Perliub, Liupman, Röt- preht scutifer , Herdengin , Engilmarus , Liutwino, Adalpreth. (492)
XCVII.
Nouerint presentes et futuri, qualiter quidam uir nomine Ilagano propriam ancillam suam Chonizam pro remedio anim^ uxoris su^ ad altare s. Emmerammi de- legauit, ut annuatim V denariis oblatis effugiat^) om- nem conditionem iniust^ potestatis sub bis testibus : Ortwin prepositus s. Petri, Liutuuinus niger^) Liutuui- nus Iparuus , Pernolt et fratres eius duo , Chönradus de Amoemhouven , Cotescalt et frater eius, Heinrich de Pentilingen'^) , Nithart, Hartwic de Tanne. (493)
1) Nabburg Ldg.-Sitz.
2) effugiant Hdsch.
3) Die stärkere Bevölkerung und das regere Leben in den Städten nöthigte hier früher als auf dem Lande die Einzelnen, sich Zunamen beizulegen. Diese wurden anfäng- lich von persönlichen Eigenschaften, dann von Strassen, Plätzen, Stadttheilen, Gebäuden und Thoren hergenommen und aus den Gewerben und Handwerken geschöpft. Das vorHegende Schenkungsbuch bietet dessfalls zahlreiche Beispiele. S. Ar- nold Verfass. Gesch. der deutsch. Freistädte II, 197 flg.
4) Penlling Ldg. Kelheim, Pf. Dechbetten.
Rupert V. J. 1070—1095. 43
xcvni.
Notum sit Omnibus Christi fidelibus , tarn, futuris quam et presentibus, qualiter quidam uir nomine Ebezo et filius eins Erimbolt . et omuis eorum posteritas tarn uiri quam femin^ potestatiua manu deo deuot^ femin^ Pilifridis super altare s. Emmerammi sunt delegati ea lege, ut annuatim ad aram s. Emmerammi uiri XXX, femin^ uero X denarios in usum fratrum inibi deo ser- uientium offerant, et ab omni seruitute in perpetuum liberi permaneant, ut neque abbatis neque cuiusquam uiolentia prepotentis persona predict^ iustitiam conditionis amittant. Acta sunt h^c temporibus uenerabilis abbatis Rötperti et aduocati Ratbotonis et prepositi Meginhardi, custodis Gundechari. Cui rei interfuerunt isti: Comes palatinus Rnthot, Engilfrit de Mussa, Richpreht de Lut- renpach, Harfuuic de Eigüspnmne, Sahso de Hertingeu^), Berinhart et filius eins Mazili de hininga, Mancinch de Skire-), Tancmar de Tunzelwgen, Engilher de Hasinak- ker , Mazili de Suebüwise^), Perihart de Primberch'^), Nobbo de Tunzelingen, Antuuie de Nuuuenhusen. (501)
XCIX.
Diemar dedit s. Emmerammo et fratribus ibi deo seruientibus tale predium quäle uisus est habere in loco, qui dicitur Meisa ^) , sicut possidet Liutprant procurator ipsius, pro fraternitate et sepultura sua, si presenti lan- guore uitani finiret, Testes: Marcuuart, Gerloch, A>'alt- heri, Aribo, Ilunpolt, Heriman, Mazili, Richeri, Heriger. Uestiture testis Aribo. (510)
1) Harling Ldg. Stadtamhof.
2) Scheuern Ldg. Sladtambof, Pf. Ält-Eglofsheim, nicht zu verwechsehi mit jenem Sciri , welches in der Gegend stand , wo später das Kloster St. Mang zu Sladtambof er- wuchs und aucb unter dem Namen Scierslat vorkömmt.
3) Schwäbelweis Ldg. llegenstauf, Pf. Tegernheim.
4) Brend)erg Ldg. Falkenstein.
5) Maiss Ldg. Erding, Pf. Isen.
^^ Schenkungsbuch d. Kl. St. Emraerarara.
c.
Notum sit Omnibus Christi fidelibus tarn futuris quam presentibus, qualiter quedam ingenua mulier no- mine Hizewib se ipsam i) omnemque suam posteritatem super altare s. Emmerammi delegauit eo scilicet pacto, ut quinque denarils annuatim ad aram prefati martyris persolutis, nulla grauetur subiectione alien^ seruitutis.
Acta sunt h^c in presentia domni Rotberti abbatis sub his testibus : domno Rohon predicti abbatis fratre, Engilher de Hahsinakker et filio eius Werinhero adhuc paruo, Mazelino de Isininga, item Mazelino de Sivebü- wise et aliis quam plurimis. Hanc traditionera episco- pus, qui tunc huic sedi prefuit, confirmauit, et omnes depressores prefat^ mulieris suorumque successorum perpetualiter excommuncauit. (511)
CI.
Notum esse cupimus tam presentibus quam futu- ris, qualiter Götlint et soror eius Azila, mulieres in- genu^, tradiderunt se et posteritatem earum super altare s. Emmerammi tributarias quinque denariorum ea con- ditione, ut nee episcopo nee abbati eiusdem cenobii li- citum esset, eas alia subiectione seruitutis uel beneficii aliquo modo pregrauare. Sunt autem huius rei testes: Adalhoh de Antsuelt'^) , Meginher de Tagamareshemen^), Rödpreht de Adlslot'^), Wolfrat de Ilunsuelt^), Yrmfrit de Cliagere^), Wolfram. (515)
1) Nur Freie konnten sich selbst zinspflichtig machen; denn wer schon Jemandem aigen oder zinspflichtig war, konnte über sich nicht mehr frei verfügen, der Zinspflichtige sich nicht auch einem Andern hingeben.
2) Attenfeld Ldg. Neuburg, Pf. Egweil.
3) Tagmersheim Ldg. Monheim.
4) Adelschlag Ldg. Eichstett, Pf. Mökkenlohe.
5) Haunsfeld Ldg. Eichstett, Pf. Doilnstein.
6) Kager Ldg. Regenstauf, Pf. Winzer.
Rupert V. J. 1070—1095. 45
CIL
Amazi de EicoUingan i) assumpsit sibi liberam uxo- rem de Francia nomine Gerbirhc, qu^ genuit illi tres filios nomine Amalgis, Waltheri, Richeri et tres filias nomine Iburhc, Berhta, Richilt. Notum sit cunctis pre- sentibus et futuris , quod idem Amazi censualis est ad aram s. Fmmerammi pro V denariis et filii fili^que eins eodem iure eademque lege uiuere debent. Si quis hanc legem presumpserit illis confringere, sciat se di- uinam ultionem incurrere. (522)
cm.
Notum sit cunctis fidelibus presentibus atque fu- turis, quod quidam uir secundum s^culi dignitatem no- bilis nomine Odalricus de loco, qui dicitur Nniheim'^), tradidit ad aram s. Emmerammi proprium seruum suum nomine Marchuuardum ea scilicet ratione, ut eidem Odal- rico seruiat, dum in presenti uita permaneat, post fi- nem vero uit^ su^ annuatim ad altare s. Emmerammi V denarios persoluat. Testes sunt Magonus, Hartuuihc, Hartnit, Marcbuuart. (523)
CIV.
Quidam urbanus Oto nominatus tradidit in altare s. Emmerammi ancillam suam Richild nominatam una cum suo filio Chönrat uocato ea ratione, ut conditione urbane legis ^) ipsi et omnis posterilas eorum perfru- antur. Testes sunt hü: Engilheri, Mazili, Chöno, Heriger, Odalricus, Richer, Waltheri. (535)
1) Aicholding Ldg. Riedenburg, Pf. Schambach.
2) Noeham Ldg. Vilsbiburg, Pf. Loitzenkirchen.
3) Von einer lex im Siune dieses Wortes kann nicht die Rede seyu, souderu nur von einer consuetudo, welche aus dem Volks- und Dienstrechte sich entwickelte. Lex war das im Volke lebende Recht.
4-6 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
cv.
Palatinus comes ^) dedit seruum suum Eberhardum s. Emmerammo pro legitimi seruientis iure. Testes : Hein- rih, item Heinrih, Aribo, Adalbero, Friderih, Roho, Rot- preht, Gotefrid, Gerolt, Pernolt, Pernhart, Adalbero, item Gotefrid. (546)
CVI.
Notum sit Omnibus Christi fidelibus tarn futuris quam presentibus, qualiter Gerolt de Tanna tradidit s. Emmerammo propriam ancillam suam nomine Christinam omnemque partum suum absque omni contradictione pro V dennariis annuatim soluendis, sicque semper liberi sint ah omni beneficio et ah omni prorsus preter censum istum seruitio. Testes sunt: Hartuuicus de Eigelesbrun- nen, Erchimbreht frater eiusdem Geroldi, Noppo et frater eius Özo, Mahttuni et ipse aduocatus Ratpoto. (554)
CVII.
Helmpret de Tigingin^) dedit ad aram s. Emme- rammi Hartwicum adhuc puerum, ut cum ad uirilem etatem peruenerit, V denariorum dato censu Über sit ab omni seruili conditione. Testes sunt: Mahtene, Helmpret, Adalgoz, Ratold, Ascwin de BelenchomUj^) Sigiloh. (614)
cvm.
Notum sit Omnibus Christi fidelibus tam futuris quam presentibus, qualiter quidam nobilis homo de Waz- zerhurchy^) nomine Dietrich fecit suh iuramento tradi
1) Nämlich Rapoto,
2) Teugn Ldg. Kelheim.
3) Pelchenhofen Ldg. Neumarkt.
4) Wasserburg (Ldg.-Sitz) vormals Hauptort der gleich- namigen Grafschaft. Graf Dietrich, von dem hier die Rede ist, und der um eben diese Zeit auch als Zeuge eines Geschäftes des Bischofs Meginwart von Freising (Meichelb. bist. fris. P
Rupert V. J. 1070—1095. 47
per manus cuiusdam hominis nomine Odalrici de Hossen- hach^) ad altare s. Emmerammi propriam ancillam suam nomine Pezelam omnemque partvm suum aLsque omni contradictione pro XII denariis ad cameram fratrum an- nuatim soluendis, sieque semper ILberi sint ab omni beneficio et ab onmi prorsus preter censum istum ser- uitio. Huius rei testes sunt: palatinus comes Ratpoto, qui et hanc ibidem suscepit, et Heinricus urbis prefe- ctus^) et filius eins Heinricus et seruitores cenobii Me- ginwart, Hiltiger, Rodolf, suburbani Wezil, Reginbart et frater eins Werinhere, aurifices Penno, Chono, Ric- halm. H^c acta sunt sub abbate Rotperto. (615)
CIX.
Notum sit Christi fidelibus, qualiter Pero de Al~ inpach delegauit ad ahare s. Emmerammi hominem no- mine Rotpertum pro V denariis annuatim persoluendis,
p. 528), und auch sonst noch (Font, rer Austr. II. Bd. IV, 23) vorkommt, ist der Sohn des comes hallensis Engelbert, der das Kloster Atl gestiftet haben soll.
1) Vielleicht eine der vielen Ortschaften Namens Hasel- bach, wohl aber nicht jene im Ldg. Burglengenfeld, wovon sich allerdings ein Edelgeschlecht schrieb und von welchem ein Udalricus (1160) bekannt ist (Freyberg Sammig. II. 2. H. S. 216), wenn nicht Hausbach, Ldg. Eggenfelden.
2) Des Burggrafen Ruotprecht von Regensburg Sohn und Nachfolger in der burggräflichen Würde, der c. 1088 starb. Diese Burggrafen waren nicht, wie neuerdings behauptet wurde (Walter d. Rechtsgesch. §. 2H) bischöfliche, sondern Reichsbeamte, indem sie die Burggrafscbaft vom Reiche zu Lehen trugen, wie schon daraus zur Genüge sich ergibt, dass nach dem Aussterben derselben auch noch die Herzoge von Bayern mit der Burggrafschaft belehnt wurden. Gemeiner Regensb. Chron. I, 473. Ihre Gewalt beschränkte sich nicht allein auf die Stadt , sondern dehnte sich aus auf die Graf- schaft, zu welcher Regensburg gehörte und die auf der lin- ken und rechten Seite der Donau sich ausbreitete. S bist. Abhandl. der Acad. d. W. Bd. VII 2. Absch. die Burggrafen von Regensburg S 11.
48 Scheukungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
quem Egilolf de Ouenstetin'^) et uxor eius nomine Ger- trud delegauera[n]t in manum eiusdem Peronis ad dele- gandum eum, quoeunque idem ipse Rödpertus petisset. Testes: Tancmar, Richeri de Tunzümgen ; vestitur^ testis idem ipse Tancmar. (648)
CX.
Notum sit Omnibus, quod minister noster Richpreht tradidit super aram s. Emmerammi uineam iacentem ad Gehrichmgm.^) Testes : Rötperht, Adalpero, Ebbo, Cum- polt, Adalhart, Engilheri. (441)
CXI.
Sazo de Qiampa^) tradidit s. Emmerammo Perlh- oldum, ut annuatim soluat V denarios. Testes: Gerolt, Engilfrit, Hartuuie, Sazo. (445)
CXII.
Notum sit cunetis fidelibus presentibus et futuris, qualiter quidam urbanus nomine Pecili, filius Oumanni, ad regis iura pertinens, quia tradere non potuit, pro pignore cum manu aduocati sui statuit ad altare s. Em- merammi III uineas eo pacto, ut si quis eas exinde iure uellet auferre L libras argenti puri redderet. H^c igitur ideo fecit, ut quia monachus fieri cupiebat, et an- nonam et omnia sibi necessaria monachisque congrua haberet. Testes : Edunc, Marcuuardus, Purchart, Meri- poto, Immo, Albrich, Sasso, Gisalhart, Perinhart, Macili, Penno, item Penno, Chacili. (456)
CXUI.
Lobiza cum manibus filiorum suorum tradidit super aram s. Emmerammi seruum suum nomine Riberum, ut
1) Offenstetten Ldg. Kelheim.
2) Hühen-Gebraching (Gebieching superior Saalb.) Ldg. Kelheim.
3) Cham Ldgs.-Sitz.
V. J. 1095—1143. 49
quotannis V denarios persoluat. Testes sunt: Xihart, Meginwart, Engilschat, Adelbret, frater eius Anshalm, Enzilub, Hernost; uestiture: Enzilul). (616)
V. J. 1095 - 1143.)
CXIV.
Notum sit cunctis Christi fidelibus tarn futuris quam presentibus, quomodo quedam mulier nomine Raza de liberis parentibus nata ius suum, quod sibi iniqua po-
*) Die Reihenfolge der Aebte Reginhart II, Pabo, Diet- rich und Engilfrid , welche v. J. 1095 — lli3 dem Kloster vorstanden, ist so unsicher und so verworren, dass es kaum möglich sevn dürfte , sie zu ordnen. Gemäss der Kataloge folgte Reginhart i. J 1095 unmittelbar atif Rupreht und starb i, J. 1110, wogegen jedoch scbon Zirngibl (Neue bist. Abb. der k. Acad. 180i S. 57) nachgewiesen hat, dass derselbe nicht vor d. J. 1117, sondern erst i. J. 1118 gestorben sey; indessen geht aus der Tradition nr. 138 hervor, dass er den Rischof Hartwich, welcher i. J. 1126 gestorben ist, überlebt hat, so dass für den Abt Dietrich, welcher zufolge der Kata- loge 19 Jahre hindurch Abt war, nur einige Jahre bleiben, indem bereits i. J. 1129 Engilfrit als Abt zum Vorscheine kommt Für Pabo bleibt demnach gar kein Platz, und in der Thal ist er auch in allen Katalogen gänzlich übergangen, obgleich die Traditionen des vorliegenden Codex und andere Documente (Labbe coli. con(il. II, 143i u Gretseri opera VI, 752) nachweisen, dass er innerhalb der Jahre 1095 — 1143, wenn auch nicht ohne Unterbrechung, der Abtei vorgestanden. Unter diesen Verhältnissen war es nicht thunlich , die Tra- ditionen , welche dem ebenbemerkten Zeiträume angehören, nach den Aebten zu ordnen. Diese folgen gemäss der alten Kataloge so aufeinander:
Rupreht f 1095.
Reginhart II, f 1110.
Dietrich 7 1129.
Engilfrit f 1143.
4
50 Schenkuncrsbuch d. Kl. St. Emmaramm.
'o
testas infringere uoliiit, cum oranis traditionis iure sibi filiisque suis Liutpoldo el Cristan, filiabusque Mahtild^ et Liutkard^ ac suis posteris omnibus retinuit. Acta sunt h^c in presentia Reginhardi abbatis et prepositi Giadoldi et custodi[s] Lantperti. Cui rei interfuerunt : Pertold de Harlingin et frater eins Otto, Adalwart, Poppo, Nitkart, Liebart, Gunthart, Winiger, Azili, Heriman, Rötpreth. (617)
cxv.
Notum sit tarn futuris quam presentibus, quod qui- dam liber homo Liuutheri de Sunnendorf ^ ) delegauit super altare s. Emmerammi sororem suam Rizuuib ea scilicet lege, ut ipsa et omnes posteri eins libera ser- uitute perfruantur, id est ut censu V denariorum dato üeque episcopus neque abbas eos in beneficium cuiquam dare potestatem babeant. Cui rei interfuerunt idonei testes : Engilfrit de Mussa, Rihpreth de Lutterepach, Sahsso de Harlingin, Macili de Isinnigin, Antuuich de Niuhusin, Erchinpreh de Tanna, Noppo de Tunciligin, Perihart de Prinberc. (438)
CXVI.
In nomine domini notum sit omnibus Christi fidelibus, qualiter Enciman quidam nomine tradidit ad altare s. Emmerammi martiris Luizam et filium eins Richperonem per manum aduocati sui Heinrici ea conditione, qua- tinus persoluant annuatim XII denarios camerario fratrum.
Zirngibl hat, ohne jedoch die erforderHchen Beweise beizu- bringen, sie so geordnet :
Rupreht f 1095.
Pabo hat entsagt oder ist gestorben i. J. 1106.
Reginhart f 1118.
Dietrich f 1129.
Engelfrit f 1141.
Pabo II, t 1143.
1) Sonnendorf, Ldg. Erding, Pf. Wörth.
V. J. 1095—1143. 51
de cetero libere uiuant. Huius rei testes sunt: Adalhun caraerarius, Hereger goicenarius, Haimo et Arnolt frater eius in fouea et Perinhart filius eins, Mazilo de Ysin- ingin, item Macilo de^St/aöe/eicjs, Hainrich, Ysinhart, Sal- man, Gotefrit de Müsse. Sub Reginhardo abbate et Ge- behardo ^) episcopo facta sunt hec. (439)
cxvn.
Quidam liber uirTagpreht tradidit ad altare s. Em- merammi filium suum nomine Adalrih, quem de ancilla sua habuit, ut V denarios pro annuo censu persoluat et ab omni seruicio liber permaneat. Testes sunt: Mazili de hiningin, Hagano de Mussi, Richeri de Hachüstat, 2) item Richeri de Helmchouin. ^) (531)
CX\TII.
Quidam liber homo Adalpreht nomine dedit in altare s. Emmerammi VIII raancipia ea conditione, ut post mortem ipsius annuum ceusum persoluant, femin§ scilicet denarios V, uiri denarios X, et ipsi tali lege utantur, qua omnes, qui in Nortcowt sunt, fruuntur, hoc est, ut nemini liceat, cuiquam eos prestare. Ilec sunt nomina mancipiorum: Perhtholt, Marcuuart, Wolfmar, Perhta, Chuniza, Rihhilt, Liuza, Azila. Testes sunt: Perhart, Heriger, Megiuuart, Rihheri, Wizili. (532)
CXIX.
Quedam mulier nomine Chuniza predium suum, quod <liu uiuens in substantia sua habuerat, lili^ su^ Mahtbild^ moriens heredilario iure relinquebat , quod eadem Mahthilt ante obitum suum diuidens sorori su^
1) Gebhart IV. aofjeblich aus dem Geschlechte der nach- berigen Grafen von Hohenlohe v. J. 1089 — 1105.
2] Hagelsladt, Ldg. Stadtambof, Pf. Langen-Erling. 3) Hellkofen, Ldg. Stadtamhof, Pf Riekofen.
4*
52 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramra.
Hazag9 partem dedit, et propriis filiabus Rihiz9 vide- licet et Gep9 partis alterius summam tribuit. Sed pre- fat^ raulieris Hazig§ filius Liebart uocatus matre sua consentiente portionem propriam materter^ su^ filio Adal- hardo uendidit, qui Adalhardus partem alteram a pro- priis sororibus Rihiza et Gepa uenditam suscepit. Hoc igitur predium A. idem annis fere XXX in potestate propria nullo contradicente habuit, quousque Werinher de Hahsinakker illud ad atrium Husin i) nuncupatum iuste diuertere temptauit. Qu^ controuersia, cum ante abbaten! Regmharihim uenisset et ipse gest^ rei ordinem audisset, omnibus ad hunc locum s. Emmerammi per- tinentibus ex precepto domni interdixit et in manus antedicti Adalhardi absque omni contradictione firmauit. Huius rei testes sunt: Odalricus de Scauenporch, 2) ad-
1) Hattenhausen, Ldg. Riedenbuig, Pf. Sollern.
2) Vielleicht Schönburg, Ldg. Giiesbach , Pf. Weih- mörting. Dieser Ort hiess noch im XVII. Jhh. Schomburg. Der Ursprung dieses Dynasten-Geschlechtes, den manche ohne hinreichenden Grund am Rheine suchen, nämlich weil man weder in Oesterreich noch in Bayern ein Schloss dieses Na- mens findet (Gebhardi Gesch. der R. III, 293), liegt zur Zeit noch ganz im Dunkel, und es ist zweifelhaft , ob der Advokat Ulrich jenen Schauenbergen, welche besonders in Oesterreich stark begütert waren , angehört. Der Umstand , dass der Pfalzgraf Friedrich zufolge seines Testamentes (1166) das castrum Scovenburc et homines comitis Heinrici (seil, de Sco- venburc) im Besitze hatte (Mon. B. X, 243), könnte wohl auf die Vermuthung führen, dass mit jenem Heinrich dieses Dynastengeschlecht ausgestorben sey. Da jedoch diese Burg, welche der Pfalzgraf seinen Brüdern Otto d. alt. und d. jung, vermacht hat, weder in irgend einem Documente noch in den Saalbüchern im Besitze der Witteisbacher erscheint, so wäre wohl möglich, dass sie ihm nur verpfändet war. Jener Heinrich war ein Bruder des hier in Rede stehenden Vogts Ulrich , wie aus der nachfolgenden Tradition nro. 127 her- vorgeht, und er ist wohl der nämliche Heinrich, der in der Tradition nro. 126 als Vogt zum Vorscheine kommt, indem er wahrscheinlich statt seines Bruders als Solcher functionirte.
V. J. 1095—1143. 53
uocatus noster, prepositus Chadalhoh, cellerarius Ada[l]- pero, edituus Heinricus, predictus Werinher de Hahsin- akkir, Heinrich de Pentelingen, Odalscalch de Lucilna, ^) Chono de Poche, ^) Hartuuich iiinior de Tanna, Antuuich de Nuenhusin, Nithart, Herewich de Suabelwis. (566)
cxx.
Notum sit cunctis Christi fidelibus tarn futuris quam presentihus, quod quidam fideles Christi Adaldegin, Suithart, Hunpreht, Liuzewip, Gisala ab omni seruiii conditione liberrinii obtulerunt se ad altare s. Emme- rammi eo tenore, ut singnlis annis V denariorum censum unusquisque eorum illuc persolueret. Hanc iustitiam omnes posteri eorum hactenus inuiolatam seruauerunt, quoadusque Werinher de Hahsinakkir eandera suh Reg- inhardo abbate infringere temptauit, dicens eosdem fideles X denarios soluere debere, et ipsos denarios ad suum officium scilicet Perchusm, ^) tradendos esse denuntiauit. Qu^ res cum coram episcopo Jlartwico, ^j et prefato abbate Reginhardo et aduocato s. Emmer. Odalrico examinata fuisset, ipse abbas iniustum >\ erinheri non ferens super eos dominium, statuit, ut predictum censum V denariorum ad ahare s. Emmerammi, uelut anteces- sores eorum persoluerent, et eo soluto penitus ab omni seruitute liberi ulterius ipsi cum omnibus posteris suis
Um jene Zeit befand er sich auch in Regensburg. Ried. ep. Rat. nro. 138. Beide Brüder, von denen, wie es scheint, Heinrich der ältere war, kommen i J. 1129 (Freiherg Samml. II, 2 Hft S. 192) und noch c. 1140 (Meicbelb. hjsl. Fris. l\ 539) als Zeugen vor. Vgl. Huschberg Wit- telsbach. S. 328.
1) Litzelohe, Ldg. Kastei.
2) Puech, Ldg. Kelheim, Pf Herrn wähl.
3) Berghausen, Ldg. Riedenhurg, Pf. Sollern. Nostrum hayholtz apud Perchhausen conlinet bene mille et ducenla iugera. Saalb,
4) Hartwich, ein Bruder des Herzogs Engelbert von Kärntheu v. J. 1105—1126.
54 Schenkunksbuch d. Kl. St. Emmeramm.
existerent. Horum fidelium nomina sunt h^c: Rodiger, Hartman, Wizeman, Huno cum III fratribus suis Chadoldo, Friderico, Chunone , Chonrat, Otto,. Winther et frater eins Röderat, Gisala, W'antela, Liutkart, Irmingait, Gis- ala, Berhta, Cimniza, Irmingart, Hilta. Huius rei testes sunt: Heinrich de Pentelingin, Hartwic de Tanna, Geb- olf de Tunzelwgeu et filii eins Poppo et frater eins Gerolt de Eüerhoiien, Gerolt de Tanna, Poppo de llart- ingin, Heriwic et frater eins Manzinc de Svabelwis, Nithart, Ernist, Gotescalch et frater eins Albun. (567)
CXXI.
Notum fieri cupimus presentibus atque futuris, qua- liter quidam nomine Nizo de Reüenbtiche i) quatuor man- cipia huius ecclesi^ Chonradum et Pernoldum et sororem ipsorum Gutam et filiam materter^ ipsorum Friderun iniust^ obligatione seruitutis multis annis coartauerat, sed iam deo auxiliante testimonio probabilium uirorum Collum de subiugo eins subiectionis excussere et nomen et locum inter primos huius ecclesi^ ministeriales ob- tinuere, quorum nomina hie subiecimus: Werinher de Hahsinakker, Werinher de Piimherch, Gebolf de Twize- Ungen, Winiger et patruelis eins Adalpreht, Walchon de Orlinheim 2) et filius eins Ortwin, Hartwic de Tanna et patrueles eins Heinrich et Odalrich, Hartwic de 0?i- terpentUngen, ^) Chöno de Puche, Gotescalch et frater eius Albin et alii complures. (569)
1) Raitenbuch, Ldg. Paisberg, Pf Hohenfels.
2) Oeilheim lag zufolge des Saalb. in parochia AUers- burch, allein hier findet sich keine Ortschaft dieses Namens, wohl aber Erlheiin (in decanatu AUerspurch), Ldg. Amberg, Pf Hohen-Kemnath, welches wohl unzweifelhaft gemeint ist. Hier war das Kloster St. Emmeramm begütert. Unter An- derem Chunradus de Hohenuels habet (c. 1280) unam hubam in Oerlheim apud ecclesiam in feodo. Lehenb.
3) Onterpelingen Hdsch.
V. J. 1095—1143. . 55
cxxu.
Diemot et Willipirc du^ sorores delegauerunt super araai s. Emoierammi seruum suum Altmannum, ut an- niiatiiu persoluat V denarios his testibus per aurem tractis : Hartuic de Uinncsaza i) et frater eius Werin- hart, Ratolt de Puogrn, 2) ögo [de] Rotmarsdorf, ^) Ödel- ric Heinrici filius, Mathunt, Gepolf de Tuncüingin,'^) Asohuin, Adelpret et frater eius Gebin, Eberuin, Alt- mann. (606)
cxxm.
Nobilis homo Heinrich de Biburc 5) tradidit s. Em- nieramnio seruum suum pro legitimi seruientis iure his testibus , baioarico ritu per aurem tractis : Werinheri, Heinrich, item Heinrich, Ekkerich, Helmpreht, Ekkeharl, Ratpoto, Wahheri ; vestitur^ autem : Werinheri. (608)
CXXIV.
Quidam liber homo Liutwin nomine de ToUingm ^) tradidit super arani s. Eramerammi puellam unam Aj^a- ibani dictam, ut dato quinque denariorum censu libera sit al) omni seruitute his testibus per aurem tractis: Werinhere, Friderich, PeziU, Gotefrith, Altman, Timo, Marchwart. (610)
cxxv.
Omnibus s. ecclesi^ filiis innotescimus, quod que- dam mulier Dietla nomine de liberis parentibus nata tradidit se ipsara super altare s. Emmerammi cum lilia sva Pertha ea uidelicet ratione, ut ipsa et oomis pos-
1) Winkelsass.
2) Poigen, Ldg. Kelheini, Pf. Talmassing.
3) Rudersdorf, Ldg. Regenstauf.
4) Tuncilin, Hdsch.
5) Biburg, Ldg. Abensberg.
6) Dollingeu, Ldg. Ingolstadt.
56 Schenkungshuch d. Kl. St. Emmeramm.
teritas eius V denariorum censu dato perpetua libertate perfruatur. Quod qiiidam post multum temporis par- uipendentes quosdara de eius genere ad seniiendum sibi usurpauerunt, sed illi hoc indigne ferenles, ius, quod eis iniqua potestas infringere uoluit, in presentia uenerandi abhalis Reginhardi cum his testibus tenuerunt : Sigifrit, Noppo, Engiipret, Adalhart, Karolus, Pezili, Ma- celi, Arnolt, Liebart. (611)
CXXVI.
Heilica tradidit super altare s. Emmerammi in pre- sentia abbatis Reginhardi et aduocati Heinrici ancillam unam nomine Judita, ut quotannis V denarios persol- uat, sui) bis testibus: Nithart, Acili, Arnolt. (613)
CXXVII.
Nouerint presentes cum futuris, quod quidam ur- banus Pezili dictus adiens abbatem Reginhardum postu- lauit, ut daret Nithardo curtim, quam incoluerunt parentes sui in porta s. Emmerammi eo iure, sicut ipse ab illis lege beneficii iam possederat. Quod cum ab abbate benigne annueretur, isdem N. rogauit, ut sibi eiusdem loci commutandi copia concederetur, et uoti corapos cum consensu abbatis et aliorum, qui coram aderant mutauit eandem curtim in proprietatem sibi posterisque eius cum possessione, quam habuit ad Allishusin ^) et sex iugeribus ad Roxisbrunnm, et delegauit in manum Heinrici de Penlüingin, quam commutationem ipse sus- cepit presenteepiscopo/ZarYicico et supradicto ahhaite Regin- hardo nee non et aduocato Odalrico aliisque quam pluri- mis astantibus, bis testibus solito more per aurem at- tractis: Heinrich frater aduocati, Hartwic, Werinhere de Hasmnaker, Hartwic de Tanna et filius eius Hartwic, Gerolt de Tanna, Chöno de Pucho, Ödalrich de Mussa,
1) Älzhausen, Ldg. Abensberg, Pf. Laaberberg.
V. J. 1095—1143. 57
Antwic de Nouvenhusm, Geholt de Tunzelingen, Pezili urbanus, Adalbret Chasibizze, Herimannus urbanus, \izo de Houedorf, i) Wicman de Gisilingin, -} Chono de Erli, 3) Ortwin prepositus , Adalgoz de Sallari, "*) Rötpret de Salahobü, Erchinbret de Stirni,^) Liebart de llachilstat, Isinric de Buhhusin, ^) Arnold de Aiterhouin, Gotscalt de Ueckingin. '') (634)
cxxvni.
Qiiedam mulier nomine Chöniza ab omni seruitute libera, nulla rerum uarietate coacta, sed animi sui ar- bitrio inducta se et omnem posteritatem suam ad allare s. Emmerammi mancipauit, ut V denariorum censu an- nuatim reddito nullius oblig^entur seruicio. Huius rei testes sunt more bawarico per aurem tracti: W'erinher de HahsinaJxker , Chono de Poche, Werinher de Hoha, ^) Ortwin, Fritele de Haginhule.^) (636)
1) Hofdorf, Ldg. Wörth. Pf. Pondorf.
2) GeisÜDg, Ldg. Stadtamhof, Pf. Sarchiog.
3) Irl, Ldg. Stadtamhof, Pf. Sarching.
4) Sollern, Ldg. Riedenbuig.
5) Stirn , Ldg. Pleinfeld , vielleicht Stammschloss der Grafen von Altendorf Die Stirne waren diesen jedenfalls stamm- und blutsverwandt. Mon. B. XIII, 45, 51, 83, Ueber- diess nennt sich dieser Erchanbert auch de Altendorf Ebd. 43. Wohl mit Unrecht hält man Stirn gleichbedeutend mit Stein (Moriz im ind. zu Ried ep. Rat. unter: Stain); möglich je- doch ist, dass die Stirne ein Schloss Stein besassen ; doch gehört wohl jener Erchanbert de Stain, der das Schloss Stein bei Reichersberg (Mon. ö. III 451, 453. Pez thes. VI, P. I, 307, 308) besass und endlich mit seinem Sohn ins Kloster ging, einem anderen Geschlechte an. Einer seiner Vorfahren dürfte jedoch jener ingenuus Erchanbertus seyn , der dem Kloster St. Emmeramm ein praedium in loco Vuiari (Weiarn, Ldg. Nabburg) geschenkt hat. Pez 1. c. I. P. III, 113.
6) Buchhausen, Ldg. Mallersdorf, Pf. AschoUshausen.
7) Fekking, Ldg Kelheim.
8) Holz, Ldg. Regenstauf, Pf, Leonberg.
9) Hagenhüll, Ldg. Riedenburg,
58 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm,
CXXIX.
Presentes huius opinionem beneficenti^ audientes et fiituri ueridica litterariim relatione edocti ponant in corde suo, qualiter qiiidam nomine Oze famuluni suum, qui eodem nomine censebatur, et sororem eins nomine Azela ad altare s. Emmerammi delegauit, iit quotannis Vdenariorum censu,^) uterque absohiti nullius seruicio te- neantur obligati, sub his testibus : Werinher de llahsin- akker, Werinher de Ilolza, Chöno de Puche, Gerolt de TannCj Chonrat de ToUingen, Ekkihart de Tigingen. (637)
cxxx.
Presentibus atque futuris denunciamus, qualiter qui- dam prepotens uir nomine Walchon 2) consentiente Suane- hilde uxore sua predium quoddam proprium et here- ditarium ChUheim 3) et Heide 4) situm per manum Liut- wini filii Mahtenes sui comparis super aram s. Emme- rammi delegauit ac fratribus ibidem deo seruientibus per- petuo fruendvm tradidit, et ne cuiquam hominura ab abbate loci concedatur, aureo denario proximi sui he- redis redimi sub his testibus constabiliuit: Otlo^) prefectus, Aribo tribunus, 6) Escwin de Ahusen, ^) Ödalrich de Purigetor, Heinrich et frater eius Pernolt, Odalrich de Lerindorf, ^) Cotescalc et Gerolt ministeriales prefecti,
1) Das Wort soluto ist zu ergänzen.
2) Diese Schenkung hat folgende Ueberschrift : traditio Walcbon, hie construxit ecclesiam s. Osaualdi regis.
3) Kläham, Ldg. Rottenburg, Pf. Ergoldsbach.
4) Haid, Ldg. Straubing, Pf Leiblfing.
5) Burggraf von Regensburg starb i. J. 1142.
6) Sollte hier tribunus nicht für sculteta stehen? Es ist ohne Zweifel derselbe Aeribo, der später als sculteta vor- kommt. Hund metr. ed. Monach. II, 450. Vergl. Arnold a. a. 0. I, 84.
7) Auhausen, Ldg, Ingolstadt, Pf. Münchsmünster.
8) Nieder-Layerndorf, Ldg. Rottenburg, Pf. Schierhng.
V. J. 1095—1143. 59
Karolt de Timauue, ^) Otto predict^ matron^ consobrinus, et filius Chonradi Capuzzes, Hagano ministerialis pre- fecti, Nitliart etErnist, IWhv, in de Magengohinge^), Sigi- frit ministerialis prefecti. (638)
CXXXI.
Quidam homo nomine Heimo de Scyre dedit pre- tium et redemit se de seruitute dominorum suorum Adalhardi de Bammenchouen et fratris sui Purggehardi et Engilmari et traditus est per manum Heinrici de Penl- ilingin ad aram s. Emmerammi, ut deinceps apud supra dictam uillam in curte ministraret tali iure, sieut ceteri ibi famulantes, sub testibus: Hartwich de Tanna, Pert- old de Ilartingin, Adalgoz de Salle, 3) Rihchere de Tunz- eh'ngin, Gebolf de Tunzilingin, Odalrici de Mussa, Liebart de IlacliehUit, Antwie (de) Novenhisen. (639)
cxxxn.
Notum sit presentibus et futuris, quendam uirum nobilem Adalberonem nomine de Gekkilinbach '*) ad aram s. Emmerammi delegasse quinque mancipia bis uoca- bulis: Perlold, Baltwin, Gotefrid, Adalbero et sororem eorum Juditam ea iegali conditione, ut absque contra- dictione omnibus iuribus ^) utantur, qualiter ceteri ser- uientes inibi perfruantur, sub testibus : W althcre de Griezenbach, ^*) Hagano de Mussa, Ascwin de IhiliucJioucn et frater eins Ortwin, Adalbret de Vhenbach et filius eins Ödalricli, Nantwin do Niwenhusen: de ciuitale : Odal- scai, Eggehart, Sigifrit. (640)
1) Ein regensb. Geschlecht, auch super Danubiura, auf Tunawe, Donauer genannt.
2) Mangolding, Ldg Stadtambof, Pf. Eglofsheim.
3) Saal, Ldg. Kelbeini.
4) Göggelbath, Ldg. liurglengenfeld, Pf. Neukirchen.
5) iuris lldsch,
6) Griesenbach, Ldg. Landshul, Pf. Müslhan.
60 Schenkungsbuch d. Kl. St. Einmeiarara.
CXXXIII.
Omnes fideles Christi aduertite, qualiter, pi^ me- moria Heinricus rex per maniim aduocati sui Gozperti de Iloleusleine^) ad altare s. Emmerammi delegauerit duo mancipia Marchuuardiim et Gisilam ea scilicet ra- tione, ut V dennarios annuatim persoluant et ab omni iugo seruitutis liberi permaneant. Hanc delegationem absque omni contradictione suscepit Heinricus eiusdem ecclesie defensor Reginhardo abbate et quibusdam fra- tribus presentibus , bis testibus solito more per aurem attractis: Reginolt de Otelingen,^) Engllscaleh, Heinrich de Tanna et frater eins Hartuuich, Chöno de Pocha, Odalrich de Paltershmen,^) Richer de Timzelingen, Fride- rich, Helembreht de Togingen, Meginhart de Tanna, Pili- grim, Heinrich. (652)
CXXXIV.
Cunctis scire uolentibus pateat, quod quidam über homo nomine Marquuart quendam Rotherum in manum eins delegatum super aram s. Emmerammi tradiderat ea scilicet ratione, ut idem ipse Rothere eo iure, ea conditione perpetuo utatur, qua omnes utuntur, qui a domno Warmundo'^) comite quondam super ipsum al- tare tradebantur. Huius rei testes sunt: Hartwic de Tan- naha, Megenuuart, Engelscalc, Mencinc, Arnolt; uestitur^: Hartwic. (653)
1) Hollensteio, Ldg. Beilogries,
2) Ettling, Ldg. Ingolstadt, Pf. Pöring.
3) Baltershausen, Ldg. Mailersdorf, Pf. Pürkwang.
4) Angeblich ein Graf von Wasserburg, welcher im Todtenbuche des Klosters St. Erameramm (Mon. B. XIV, 386) als comes de Raeut bezeichnet wird, und nach Aventin (ed. 1710 p. 660) i. J. 1010, zufolge des Grabsteines im Kloster St. Emmeramm (wohl aus viel späterer Zeit) i. J. 1001 ge- storben ist. Paricius histor. Nachr. S. 133. Dagegen Buat origg. I, 335.
V. J. 1095—1143. 61
cxxxv.
Notum sit cunctis Christi fidelibus tarn futuris quam presentibus, quomodo quedam mulier nomine Pezzila ins suum, quod ei iniqua potestas infringere uoluit, sibi ac omnibus posteris suis bis retinuit, primo in pre- sentia Pabonis et aduocati Ratpotonis, seeundo in pre- sentia Reginhardi abbatis et Hartwici episcopi, qui h^c describi fecerat, ne ullus abbas ipsuni ius aut infrin- gere aut uiolare potestatem habeat. Cui rei interfuerunt ministeriales ^cclesi^ strennuissimi Werinher de Hahsin- akker, Heinrich de Pentilingen, Hartwic de Tanna, Maz- zili de Isingin. (502)
CXXXVI.
Nouerint presentes cum futuris, quod quidam homo nomine WalchÖn de Cliehaim cum uxore sua Suanehilt pro remedio anime sue dedit ad aram s. Emmerammi per manum Liutwini filii Plizewib consocii sui presente bdalrtco eiusdem loci aduocato predium, quod habuit ad Cliehaim et Haide ea conditione , ut post obitum utrorumque fratribus iljidem deo seruientibus seruetur et per singulos annos in anniuersario eorum centum et XJI pauperes inde per elemosinam sustententur. Huius rei les- tes sunt: Odalrich^) aduocatus, Marchwart et Herrant de Ergoltingin^) Herwic et Chöno de Zidelare^), Hartwic et filius eius Hartwic de Tanna, Chöno de Boche, Gerolt de Tanna, Gotefrit de Mussa, Werinhere et filius eius W. de llasenac, Timo de Dalmazingin,-^) ^kkihart de Ergisingin,^)
1) Nämlirh de Scowenburch.
2) Ergolding, Ldg. Landshut.
3) Zeitlarn, Ldg. Regenstauf.
4) Thalniassing, Ldg. Stadtamhof,
5) Irnsing, Ldg. Abensberg, Pf. Hienheini, wahrschein- licher jedoch Hirschling, Ldg. Mallersdorf, Pf Perkam, wel- ches noch im XIV. Jhh. Ernsing, Hernsing, dann (XV. Jhh. Hirnsing, endlich (XVL Jhh ) Hirsing, Hirsching (XVH Jhh.
62 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
Herwic de Harlanden,^) Diepolt de Cliehaimf Gotebolt et frater eius Ortwin de Danubio, Cliönrat Opoldessun, Diet- mar frater Opoldi.
Si quis autem abbas hanc traditionem irritam fe- cerit, et predictum allodium alicui in beneficium conces- serit, quisquis uoluerit de heredibus suis super altare aureum denarium ponat et supradictuni predium in pro- prietatem recipiat. Dedit etiam cum ipsa traditione XII mancipia ad aram ipsam annuatim pro V denariis sol- uendis, quorum h^c sunt uocabula: Enziman, Ozi, Eber- hart, Herwic, Rotpreth, Odalric, Rihhere, Perta, Pertha, Helmburc, Engilmöth, Himzili.2) (625)
CXXXVII.
Notuni sit Omnibus Christi fidelibus hereditaria sub- iectione censuales esse ad altare s. Emmerammi quendam nomine Sandolf et fratrem eius Arnolduni et sororem eorum Diemot et filiam eius Richkart apud ScernizwaU^) habitantes sub V denariorura censu. (626)
CXXXVIII.
Notum sit cunctis Christi fidelibus tam futuris quam presentibus, quomodo qu^dam mulier Ita nomine ins suum, quod sibi iniqua dominantium potestas infringere uoluit, cum omni traditionis iure sibi et posteritati su^ retinuit, id est ut censu ad cameram fratrAm dato per- petua libertate fruatur, et neque episcopus neque abbas quemquam illorum in beneficium ulli dare potestatem habeat. Acta sunt h^c in presentia bon^ memoria Harl- uuici episcopi et Reginhardi abbatis et prefecti Ottonis, qui h^c etiam conscribi fecerunt ob hoc maxime, ut si
und zuletzt Hirschling genannt wurde , und wo das Kloster begütert war.
1) Harlanden, Ldg. Riedenburg, Pf. Altenmünster.
2) Pez (1. c. nr. 103) hat diese Tradition unvollst, gegeben.
3) Der Scharnizwald an der Gränze zw. Bayern u. Tyrol.
V J. 1095— 1U3. 63
qua prepotens persona huius pacti confirmationem de- inceps destruere presumpserit, diuine ultionis olTensam penitus incurrere se nouerit. Cui rei interfuenint huius ecclesi^ seruitores, qui tunc temporis potentiores ceteris et prestantiores exstiterunt, et per aurium tractvs baio- arico more huiusmodi causam firmauerunt: Hartuuic sci- licet et frater eius Heinric, fratrueles eorum Gottescalt, Albun, Gerolt de Tanna, Adalgoz de Sallari, Arnolt de Tuncelint,^) Wicman de Giseh'nt,^) Gottefrit de Mussa et frater eius Hao^ono, Odalric de Mussa et filius eius Ödalric, Chuno de Pucho. (631)
CXXXIX.
Adalwart tradidit super aram s, Emmerammi ser- uum suum Hezil, ut quotannis V denarios soluat, sub bis testibus : Hartwic de Tanna , frater eius Heinrich, Pertoh et Poppo filius eius, Suitker. (618)
CXL.
Noscant omnes Christi fideles, tarn frituri quam pre- sentes, quia Gebolfus de Tuncilingin quandam Liophild- ira sibi in beneficium a s. Emmerammo sub abbate Babone iniuste usurpauerat, sed postea neptem suam in- uentam ministeriali iure remisit ea conditione, ut ad publicam cameram tarn ipsa quam tota posteritas il- lius censum suum, mulier uidelicet XII denarios, uir XXX persohierent, et ab alia seruitute liberi remanerent. Huius rei tesles sunt: Danchmar, Richer, Macili, W'er- inher, Hartwic et fratres eius Odafrich et Heinrihc, Gote- frit, Chono, Perthoh et frater eius Otto, Adalwart, Pecili, Odah'ich, Antwich et c^teri ministeriales. (621)
CXLI. Notum sit fidelibus Christi, qualiter Rihilt tradidit s. Emmerammo Scrutolfum pro V denariis annuatim per-
1) Dünzling.
2) Wahrscheinlich Giselingen.
64 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
soluendis ea conditione, ut libera sit ab illo censu, quem dare debuerat de area domus sue sub bis testibus : Chöno de Puucha, Macili, Meginuuart, Engilscalch ante portam, Reginhart, Peciii , Luizi. Facta sunt h^c sub tempore domni abbatis Pahonis astantibus fratribus custode Hein- rico, Adalberone cellerario, Reginhardo portario. (369)
CXLII.
Nouerint omnes Christi fideles, tam futuri quam prä- sentes, qualiter quedam mulier ingenua nomine Richilt se cum filia sua Guta omnemque illarum posteritatem tra- didit super aram s. Emmerammi ea lege, ut quilibet V denarios annuatim soluant , et nulli omnino seruiant. Acta sunt h^c temporibus Pahonis abbatis sub his tes- tibus : Hartwic de Tanna, Heinrich frater eins de Pen- telingen, Cotefrit de Mosse, Dancmar de Tunzelingen, Meg- inwart, Hiltiger, Gerolt granarius, Lanzo scutarius et filius eins Walther, Adelbreht Chrempel. (547)
CXLIII.
Notum sit Omnibus Christi fidelibus, qualiter qui- dam Otto de Tunzelingen tradidit s. Emmerammo seruum suum, qui et filius suus nomine Engilbreht, eo pacto, ut post uitam suam decem denarios soluat, et ne quis ipsum alicui in beneficium dare potestatem ullam habeat. Tesfes: Tancmar, Hartuuich, Arnolt Anagiol, item Hart- uuich, Heinrih frater Hartuuici. Actum sub domno abbate Pabone et altaris custode tunc Heinrico. (549)
CXLIV.
Universorum fidelium presentium uidelicet nouerit industria cunctorumque futurorum nouerit sollertia, qua- liter quedam libera mulier nomine Racca cum filia sua Adelheida, qu^ erat iuncta in matrimoniura cuidam seruo s. Emmerammi, delegauit se super altare predicti martyris ad censum V denariorum tali conditione, ne posteritas
V. J. 1095—1143. 65
eius in seniitutem redigeretur. Acta sunt h^c tempore Hartwici pontificis huius sedis, et in presentia domni Pabom's abbatis. Huius rei testes sunt: Perinhart et filius eius , Werinher et filius eius de Briemberch , Hartwich de Tartna, Heinrich de Betiteh'ngen, Gerolt de Tanna, Mazil de Suahehcise, Mazil de Iseningcn, Richer de Tunzelingen et frater eius Geholt, Pelel in colle , Älegenuuart celle- rarius. Quapropter omnium fidelium Christi aurihus pa- tescat futurorumque sollicita cautio pernoscat, qualiter prefata Adelheidis cum tota parentela sua ueniens ad aram b. Emmerammi causa renouationis et restitutionis anterioris mancipationis tempore Babonis abbatis iusticiam census sui obtulerunt et ipso coram posito g^atia ipsius defensionis ab iniust^ uiolentia potestatis ins ipsorum confirmauerunt. H^c autem renouationis traditio et resti- tutionis patrata est sub prenominato abbate, regnante domno Chonrado,'^] sedente cathedra pontificali Heinrico'^) episcopo ratisbonense, sub aduocato Friderico,^) ut si quis inuidorum secularium potestatum maligno spiritu suffusus ins eorum infringere tempatuerit , predicti üdeles testi- monium presentium literarum protendentes ab omni de- trimento iuris sui securi consistant et inmunes. (654)
CaLV.
Notum sit Omnibus Christi fidelibus , tam futuris quam presentibus , qualiter quedam Berhta , que antea iniuste beneficiata est, a domno abbate Pabone iuste in suum ius redacta est, scilicet ut nee ipsa nee eius pos- teritas alicui in posterum beneticiari possit. Eadem ipsa Berhta apud eundem ipsum abbatem beneflcium unum
1) V. J. 1138—1152.
2) Ein Graf von Wolfratshausen v. J. 1136 — 1159. Ueber ihn , wie überhaupt über die Grafen von Wolfratshausen, s. Hormayr s. W. III, 56 u. Freibergs neue Beitr. I, 105 flg.
3) Graf Friedrich III. von Bogen, welcher i. J. 11V9 auf dem Kreuzzuge starb. S. n. bist. Abhdl. d. k. Acad. IV, 100.
5
66 Schonkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
acquisiuit pro uno censu annuatim, quod est dimidium talentvm sibi omnique posteritati su^. Testes : Macili de Ysmngen, Gotefridus de Mussi, Hartuuieh de Egleshrunnen, Perhtolt de Herlengen ^ Odalrih de Mussi, Eberhart de Ysmngen, Hagano filius Gotefridi de Mussi. (661)
CXLVI.
Notum sit Omnibus christianis hominibus tarn futuris quam presentibus, qualiter quedam urbana nomine Frenchin tradidit ad altare s. Emmerammi seruum suum nomine Erchanpoldum absque omni contradictione annuatim pro XXX denariis. Testes: Sigehart de Durchelenburh^), Francho miles eins, Otpolt, Wiemann gener Livzmanni, Engilmar gener Noppen, Adalhart gener Odalrici, filii Ecchonis. Amen. (662)
CXLVII.
Notum sit Omnibus Christi fidelibus tam futuris quam presentibus, qualiter elericus s. Emmerammi no- mine Rahuuin diuina inspiratione admonitus tradidit ad altare eiusdem martyris ancillam suam nomine Raccam cum filia sua, cui nomen Willimöd et duobus filiis suis omnique eorum posteritate absque aliqua contradictione pro X denariis ea uidelicet conditione, ut neque abbas neque prepositus eosdem alicui unquam beneficiare pos- sint. Testes : Hartuuieh de Eglesbrunnen, Mancinc de Skire, Gotefrid de Mussa, Adalhoch filius Engilfridi de Chireh- dorf^), Engilscalh, Meginhart pistor et frater eins Gerolt, Heinrih Fraso de Tuncelingun, Meginuuart. Acta sunt
1) Eine unter diesem Namen nicht mehr auffindbare, auch nicht leicht zu ermittelnde Burg, da sie nur dreimal nämUch hier und bei Ried (ep. Rat. Nr. 181, 307) und zwar ohne eine nähere Bestimmung vorkommt. Doch ergibt sich aus der letzteren Stelle, dass sie auf der linken Seite der Donau zu suchen ist.
2) Kirchdorf, Ldg. Abensberg.
V. J. 1095-1143. 67
h^c sub tempore abbatis Pahonis et Heinrici custodis. Amen. (663)
cxLvm.
Notum sit cunctis Christi fidelibus tarn futuris quam pre- sentibus, qualiter iunior Hauuart nepos Hauuardi senioris tradidit per manum materter^ su^ Mahtild^ seruum suiim nomine Odalricum ad altare s. Emmerammi absque omni contradictione pro XXX denariis annuatim sub bis tes- tibus: Acili, Richolf, Adalbun, Liutuuin, frater eius Gote- frid, Marcuuart, Macili de Ismngen, Liuthart, Meginuuart, Perbtolt de Hartingen, Waltheri camerarius. (665)
CXLIX.
Notum sit Omnibus Christi fidelibus tarn futuris quam presentibus , qualiter Chadelhoch de Winineden i) et uxor eius Willibirc delegauerunt seruum suum Per- onem de Steinesdorf^) in manum Reginoldi de Otelingen ad delegandum eum s. Emmerammo annuatim pro V de- nariis persoluendis. Testes: idem ipse Reginoldus, Marc- uuart de Steinenhan, Heinrich Rehpoch, Rahuuin de Wihse^), Chadelhoch de Chirehperch^), Werinheri de Hahs- macher, Macili de Isnengen, Adalhoch filius Engilfridi, Liutwin urbanus, et iunior Liutuuin, Meginuuart, Walt- heri camerarius. (666)
CL.
Cunctis per uniuersum corpus ecclesi^ ad fidera Christi efficaciter contractis auida innotescere procura- mus uigilantia, quemadmodum qu^dam mulier libere
1) Winden, Ldg. Riedenburg, Pf. Pondorf.
2) Steinsdorf, Ldg. Riedenburg, Pf Sollern.
3) Weichs, Ldg. Regenstauf, Pf Saliern.
4) Kirchberg, Ldg. .Mallersdorf, vormals Sitz eines gräf- lichen Geschlechtes, welchem eben dieser Kadalhoh angehörte, der auch anderwärts noch öfter vorkommt.
5*
68 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
conditionis Adala nominata se cum duabus filiabus Mat- hilda uidelicet et Tvta et cum fratre earum Adalberto ob perennem uitam etern^ uit9 remunerationem ad altare patroni nostri se mancipauk ea scilicet lege, ut an- nuatim tarn ipsa quam succesio eius et omnis paren- tela posteritatis eorum censum decem denariorum per- soluant, de cetero uero liberi existant. Vt autem ista memoria posteritatis tradantur et ut predicta mancipia nullum iuris sui detrimentum patiantur, domnus abbas B. ista scribi iussit et posteritati eorum presentibus li- teris ius suum confirmauit et hos testes norico more per aures tractos sub introduxit Beretolt de Bezzelen- chofen i) et Erchenbolt inuestitur§ , Walther pictor et isti mercatores ^) scilicet chramarii Hagano , Walther, Heinrich, Megenhart, Wolmuth, Marchwart panifex, Aribo limator ensium, Otto inuestitur^, Heinrich sellator, Heinrich faber lignorum. H^c traditio in presentia dom- ni Pabonis est patrata, regnante domno Chonrado III, presidente huic sedi Heinrico episcopo, sub aduocato Friderico. (671)
CLL
Notum esse uolumus cunctis ecclesiastic^ religionis fidelibus, qualiter quedam nobilis et libera mulier no- mine Geppa tradidit se ipsam ad altare preciosi mar- tyris Emmerammi ea uidelicet conditione, ut singulis annis ad altare predicti martyris V denarios posteritas- que eius persoluet, et ah omni penitus seruitio libera permaneret. Acta sunt autem h^c in presentia uenera- bilis abbatis Pabonis, et in conspectu Henrici aduocati, ipsis ea sie confirmantibus , ut nullus abbas prefatam mulierem posteritatemque eius alicui hominum in bene-
1) Petzkofen, Ldg. Stadtamhof, Pf. Aufhausen.
2) Mercatores wurden eigentlich nur die Grosshändler genannt, daher hier auch das Wort chramarii beigefügt ist.
V. J. 1095—1143. 69
ficium dare presumeret. Huic traditioni testes inter- fuerunt: Engilfrid de Mussa, Hartwic de EigiUhrunnen, Mai'cile de SwcBbelwis et alii perplures martyris predicti ministeriales. (766)
CLn.
Notum Sit Omnibus fidelibiis tarn presentibus quam futuris, qualiter quedam matrona Vcila nomine sese et omnes suos posteros delegauit libera manu ad altare s. Emmerammi quotannis pro quinque denariis in tempore domni Pabonis abbatis. Huius rei testes sunt: Gebolt de Tunzelingen et Richer frater eins, Tancmar, Hilteger, Megenuuart, Gerolt, Olrich. (553)
CLIU.
Notum sit Omnibus Christi fidelibus tarn futuris quam et presentibus, qualiter quedam ingenua matrona nomine Gerhilt se et fdium suum Heinricum nee non et üliam suam Berhtam cum omni posteritate sua po- testatiua manu absque omnium contradictione tradidit super altare s. Emmerammi ea uidelicet ratione, ut op- tima ministerialium lege et iusticia de cetero potiatur et nulli vel ecclesiastic^ vel seculari persona ad ullum seruicium subiciatur. Huius rei testes sunt per aurem bawarico more omnes supter annotati: Ekkibreht pre- positus de Ilasinakker, Hartwic de Tanna, Otto de IJckhin- bach^) et Werinhart frater eins, Sahso de Untcrbeuleb'ngen, Hagano in porta, Ernist de Nurmberch et filius eins Dietrich, Walther pictor, Walther exactor et alii quam pliirimi. Acta sunt h^c in presontia domni et uenera- bilis abbatis Eugilfridi, regnante domno Clionrado, pre- sidente huic sedi Ileinrko episcopo sub aduocato Odal~ rico anno dominice incarnationis MCXLI. (506)
1) Heichenbach. Ldg. Abensberg, Pf. Sandsbach.
70 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
CLIV.
Notum sit Omnibus Christi fidelibus , qiiod homo quidam nonaine Heinrich de Ohenchouen i) tradidit ad aram s. Emmerammi quandam Wezilam cum duabus filiis suis Berhta , Gnauuib et uno filio nomine Egilof annuatim pro V denariis. Testes : Adalbero de Ilachen- chouen 2) , Enschalc , Chono , Meginuuart , Marchuuart, Bernhart, Heinrich. (552)
CLV.
Tradidit eodem die 3) Odalricus urbanus s. Emme- rammo seruum suum Enzmannvm ob censum dena- riorum XII per manum Liutwini urbani et fili§ su^"*) Frenchin sub his testibus : Liutwin, Gotefrid, Rodprehet, Adalprehet rector vrbis 5), item Adalprehet marcir, Maht- un, Heinrich Wutan, Adalhart uir eiusdem Frenchin, Werinheri Screiuogel, Otto. (558)
GL VI.
Hos delegatos quidam Cvnrat de Egewtden alienare uoluit de iure proprio, sed illi repetentes delegationem suam ius proprium obtinuere in tempore domni Engil- fricli abbatis. Sunt autem hi homines subscripti: Wezila, Livthart, Werinburc, Gerolt, Wolfpret, Matilt, Matilt, Rotpertus, Richart, Ditho, Hermannus, Hertwicus, Hirs- purhe, Willebirch de Metinge ^). (573)
CLvn.
Notum facimus presentibus atque fnturis, qualiter quidam huius ecclesi^ ministerialis nomine Gotescalcus
1) Oberhofen, Ldg. Riedenburg, Pf. Jachenhausen.
2) Hackenhofen, Ldg. Parsberg, Pf. Parsberg.
3) Diese Tradition schliesst sich unmittelbar an die bei Pez Nr. 204 abgedruckte an.
4) suue Hdsch.
5) Rector vrbis steht von der nämlichen Hand geschrie- ben über Adalprehet.
6) Mating, bei Kelheim.
V. J. 1095-1143. 71
de Hahsinaker quatuor mancipia Gisalam et filiam eius Gisalam, Ortlieb, Reginliardura iniust^ uiolentia seruitutis miilto tempore oppresseral, qu^ iam deo gratias ab in- iusla subiectione absolutes camer^ fratnim sub X de- nariorura censu remisit. Huius rei testes sunt: Liutwin, Adalpreht, Rodolf, Friderich, Werenher, Werenher, Nizo, Salman, Perinhart, Herewich de Suahelwise. (576)
CLVIII.
Cunctorum Cbristi fidelium presentium Industrie pateat nobisque per futura tempora succedentibus sol- lertiara non lateat, qualiter quidam homo istius eccle- si^ Perinhardus uidelicet uillieus de Bentelingen diuine remunerationis spe incitatus ancillam suam nomine Ger- lindam ad altare b. martiris Emmerammi absque om- nium hominum contradictione sub V denariorum censu maneipauit et sub bis testibus baioarico more per aurem tractis constabiliuit: Poppo de Hartingen, Ebo de Eiter- hofm, Albinus miles, Waltberus pictor, Herman de Mat- ingen , Adelrich de Alburch, Sigehart de Isim'ngen, Sige- harl de Eiterhofen, Gerhart exaetor, Odalricus uillieus de Bentelingen, Ludeuuicus colorarius. (595)
CLIX.
Hartuuich de Tanna ministerialis noster tradidit ad altare s. Emmerammi seruum suum nomine Chunibertum, ut quotannis persoluat VI denarios. Iluius rei testes sunt: Adaluuart, AVerinher, Chuno, Hartuuich, Richer, uesti- tur9: Adaluuart. (600)
CLX.
Eodem die Anluuich de Cliruchüigin ^) delegauit super ipsum allare liliam suam nomine Diemot, quam de concubiua sua habuit , pro censu V denariorum his
1) Gruckiug, Ldg, Erding, Pf. ReicbcDkircheu.
72 SchenkuDffsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
■©
testibus per aurem tractis: Werinher, Mazil, Hartuuich et frater eius Heinrich, Werinher de Primperch, Gerolt, Richpreht de Gundoldingen i). (601
CLXI.
Quidam ingenuus homo nomine Rihuuinus de Linta 2) delegauit potestatiua manu Septem mancipia , quoriim nomina h^c sunt: Marchuuart, Peringer, Cumpo, Richiza, Gepa, Mahthilt, Gnannauuip in manum Adalberonis cuius- dam nobilis pueri, ut ipse ea delegaret, quo Cumpo peteret. Post h^c eo petente tradidit idem ipse puer eadem mancipia ad altare s. Emmerammi, ut singuli eorum quotannis persoluant V denarios, his testibus baioarico ritu per aurem attractis: Werinher de Primperch, Adal- uuart, Diethoch, Volcholt, Waltkoz. (602)
CLXU.
Cunctis fidelibus Christi innotescimus , quod qui- dam über homo nomine Piligrim de Hetüinchouoji^) dele- gauit super aram s. Emmerammi unam mulierem no- mine Bertham cum duobus filiis suis, ut quotannis V de- narios persoluat, et ipsa omnisque posteritas eius ab omni seruitute libera permaneat. Huius rei testes sunt: Hoh- olt, Heinrich filius aduocati, Hartwic, Odalrich, Rode- ger, Pernolt, Hagano, Arnolt, Werinheri, vestiture: Hoholt. (603)
CLXIII.
Quidam homo sclauigena ex progenie ortus Me- deimede nomine delegauit super aram s. Emmerammi an- ciilam suam Pezelam et filiam eius Hadamöt pro censu
1) Gundelfing, Ldg. Riedenburg, Pf. Jachenhausen.
2) Lindach, Ldg, Mallersdorf, Pf. Schirling.
3) Hittenkofen (Haytenkofen , nunc Hietenkofen Saalb.) Ldg. Mallersdorf. Pf. Pfakofen.
V. J. 1095—1143. 73
trium denariorum sub his testibus: Mazili, Radauuan, Chöno, item Chono. (604)
CLXIV.
Gerolt de Etterhouen tradidit ad altare s. Emme- rammi unam mulierem pro V denariis persoluendis. Huius rei testes sunt: Chono, Werinher , Adaluuart, Hartuuich, Heinrich. (605)
CLXV.
Cunctorum fidelium presentium scilicet et futurorum comperiat industria quibuscumque per huius chartule assertionem manifestetur intellig^entia , qualiter quidam huius ecclesif seruus nomine Heruuicus ex uico Suah- eluuis nuncupato oriundus cum sua familiari domestica nomine Adelgarda casam suam cum curte hereditariam et propriam delegauit potestatiua manu in manum Pereht- oldi filii Pezelini, ut ea delegaret, quocunque decreuisset. Post h^c ipsis petentibus idem Perhtoldus nullius ali- quo scrupulositatis nodo detentus ueniens ad aram b. Emmerammi ac traditionem postulatam patrauit, et ca- sam prenominatam cum curte in ins et dominium s. Emme- rammi nee non fratribus ibidem deo famulanlibus per- petuo fruendam firmauit ea scilicet rationis firmitudine, ut quamdiu huius uit^ spiramen retineant, uterque am- bas res in usum uil^ possideat, et quicuraque prior ex ipsis ex hac uita discesserit, alter eandem casam cum curte fine tenus tantum obtineat, atque ad aram pre- dicti patroni nostri post aniborum uit^ excessum ro- pertincant, et possessor prefat^ cas^ et curtis specialilor in usum deo et s. Enunerammo famulantiuni dimidiuni talentum annuatim eximle persoluat. H^c traditio per- acta sub horum testium norico more per aures attract- onmi^) firmitate est roborata: Perehtolt in colle, Gumpolt
1) attrectorum Ildsch.
74^ Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
cognatus eius, Gotescalch de Uekkingen^ Alben frater eins, Rutbreht Mul, Walther pictor, Dietmarus came- rariiis, Odalrich Hosel, Hartwich mercator salis, Herman cognatus eius, Sigehart aurifex, Richper Melde, Heinrich Runne , Enze Hadrarius , Öderich de Dehheten, Erchin- bertus rufus, AA'erenherus rufus, Merboto uir Wirade, Walther exactor, Sigemunt uenditor ceruisi^, AVerinher Uitulus, Odelbolt edituus et alii quam plures. (656)
CLXVI.
Agnoscant omnes in Christo fideles, quod quidam ecclesi^ huius nomine Herwie de Swahüwis, sed ciuis urbanus cum coniuge sua Adelgarda mansionem suam tradidit in manus Pertholdi de coUe, qui Wirsinch dictus est, ad delegandum super aram preciosi Christi martyris Emmerammi pro reraedio animarum suarura. Quod et ita factum est; nam post obitum amborum pre- fatus P. adscitis alliis quam plurimis rogata compleuit. (674)
CLXVH.
Notum sit Omnibus presentibus et futuris, qualiter quidam Conradus delegauit in manus Popponis de Hart- inge predium Rote situm ad delegandum super altare s. Emmerammi Christi martyris. (675)
CLXvin.
Pateat Christi fidelibus, quod quidam urbanus Perth- oldus nomine Druscilstoze tradidit in manus predicti Pop- ponis predium suum , quäle uisus est habere in uilla Mussa ad delegandum prehbato Christi martiri Emmerammo omnino ad proprium et ad fratrum illic deo seruientium perpetim usum. Hamm trium traditionura, quoniam una die eademque hora perpetrate sunt, testes sunt ascripti: Cöno de Tekenach i), Heinricus frater eius de LuUerbach,
1) Deckenbacb, Ldg. Mallersdorf, Pf. Pfakofen.
V. J. 1095—1143. 75
Ödarich Mocelere, Poppo de Hartinge, Odalrich de Pent- elinge, Pertholdus de coUe, qui et VVirsine, Corapoldus Stnichere, Pernoidus Steinmiitte, Waltherus pictor, Math- frith, Diethmarus camerariiis , Richolfus pariius et alii quam plurimi. [676j
CLXIX.
Notificamus cunctis fidelibus , quod quidam nomine RodpertQS tradidit ad aram s. Emmerammi famulam suam nomine Auam cum IIIF"" liberis suis , quorum nomina sunt h^c: Heriborth, Perinhardus, Herrath, Adehaith cum omni posteritate sua ad perpetuum seruiciura. Huius rei testes sunt: Poppo senior ac iunior de Hartmge, Odal- ricus de JM)tchehaze , Compoldus Strucher et Conradus priuignus eins, Hartwich, Alben, Rodegerus, Richker. (6T8j
CLXX.
Agnitum esse cunctis fidelibus Christi cupimus, qua- liter quidam ecclesi^ nostr^ nomine Heinricus de Chal- icmzir^) tradidit. 11° mancipia ad aram s. Emmerammi, quorum nomina sunt hec: Richolf, Perman, sab testibus: Compoldo Strucher et Walhero exactore. (679)
CLXXI.
Notum sit Omnibus fidelibus tarn futuris quam pre- sentibus, qualiter ego Engilfridus licet indignus abbas cenobii s. Emmerammi quosdam de familia nostra in- iusta seruitute per Eggibertum militem officialenKjue nos- trum oppressos prisc^ seruituti et libertati restilui. Huius oppressionis causa h§c erat. Multi de familia domn^^ Pil- ifride censuale iusticia ad altare patroni nostri s. Em- merammi pertinentes Werinhero de Ilalw'naker in sup- piementum officii sui ab antecessoribus nostris sunt per- missi, non beneliciati. Quos filius eius prepositus noster
1) Kelheim-Winzer, Ldg. Kelheim, Pf. Saal.
76 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramra.
Eggibertus non quasi permissos, sed ut beneficiatos su§ seniituli, ut seruos subdere uioleuter uoluit, sed ego Engelfridus abbas pro clamatione et miseria eorum di- uina ammonitione permolus antiqu9 censuali iustici^, qua- liter a domna Piifrida delegati sunt, in usum fratrum restitui, et ab eodem Eggiberto et fratribus eius omni- que cognatione eorum solutos communi consilio multorura sapientium in audientia clientum s. Emmerammi libere deinceps degere effeci ea conditione, ut singulis annis in festo s. Emmerammi uterque sexus decem nummos in altare eiusdem patroni nostri in usum fratrum, ut antea officiali nostro dabant, persoluant, et filii fili^que eorum omnisque posteritas eorum in generationes gene- rationum eundem censum annuatim, ut parentes persol- uant. Isti sunt, qui geniti sunt de parentibus, quas domna Pilifrid patrono nostro delegauit, quos ego liberaui: Go- telint et filii eius Paldewin, Chönrad, Pernolt, Engilbreht, Gerdrut et filii eius Karolus et Heribort, et fili^ eius Judita, Christina et frater Gerdrud^ Heinrich. Hi sunt testes , quorum testimonio liberi facti sunt et restituti : Gerolt de Tanna, Hartwic de Tanne, Gotescalch de Berch- husen, Gotescalc et filius eius Werinhere de Gtebestorf^), Chönrad de Tanne, Werinhere de Brtemherch, Poppo et Hebo de EiUerhouen, Poppo et frater eius Gotescalch de Hertingen, Lyobart de Sn're, Mathfrid de Isiningen, Chön- rad et frater eius Odalrich et frater eius Heinrich de Pentilingen, Heinrich de Salerdorf, 2) Sahso de Unterbent- elingen, Chöno puer de Mussa, Francho et frater eius Geholt de Tunzelingen, Heinrich de Ettincsdorf^), Chöno de Teckinhach, Chöno de Steina^), conciues huius urbis: Gotescalch, Albuni, Hagano iuxta portam, Friderich Lefs,
1) Herrn-Giersdorf, Ldg. Rottenburg, Pf. Sandsbach. Habe- mus ad Giebsdoif quercetum ad LX. jugera et plus. Saalb.
2) Saladorf, Ldg. Kelheim, Pf. Herrnwahl.
3) Ettmannsdorf, Ldg. Burglengenfeld , Pf, Schwandorf.
4) Steinach, Ldg. Straubing.
V. J. 1095—1143. 77
Pernolt Tuscan, Adelbreht Uistere, Ortwin et frater eius Gotebolt filii Albimes, Adalhart Snabal, Vto filius Wou- elini, Gozwin, Pernolt filii Perlobi, Erchaubreht frater Berlöbi, Pernolt Ruzze, Lutwin Zungil et Adelbreth frater eius, Lutwin Listmar, Ortwinus prepositus, Cumpolt pre- positus, Arnolt de Bazenhide i), Heimo Judite filius, Ar- nolt de Tunzelmgen , Rotbreht filius Mul^, Ozi aurifex, Pernolt aurifex, Heinrich Gebal et Eberhart frater eius, Sigehart aurifex, Tiemo de Bezemos , Herwic Maneus, Heinrich Staphe , Engelheri filius Waltheri , Saleman Bochelin, Othmar camerarius, Dietmar tonsor, Marchwart Rex, Engelmar Hurzil, Perhtolt in colle , Cumpolt Struch- are , Engelheri Webize , Odalrich de Dehbeten , Paldewin gener eius, Paldewin et Adalhart de Buosenchouen'^).
Acta sunt h^c anno dominic^ incarnationis MCXXXV, indiclione XHI, regnante piissimo imperatore Romanorum Lothorio HI ^) , sub Innocentio 4) papa , sub lleinrico ratis- ponensis ecclesi^ episcopo, in presentia mea scilicet Eng- elf[r]idi abbatis, sub aduocato Odalrko. Et hanc cartam libertatis et restitutionis feci conscribi et sigillo meo, ut in presenti uidetis, insigniri ea lege, ut, si predictum censum die constituto rebellantes non soluerint, ius recognitum et redditum perdiderint. (759)
CLXXH.
In nomine domini nostri Jesu Christi. Notum esse cupimus Omnibus Christi fidelibus tamfuturisquampresenti- bus, qiialiter quidam Chonradus nomine seruiens s. Emme- rammi marliris tradidit Perhtoldum nomine quendam ad altare saneti eiusdem prefati martiris Emmerammi pro censu V denariorum persoluendo annuatim ad carbones incensi V temporibus id est pasche, pentecostes, natiui-
1) Katzenhüll, Ldi;. Burglengenfeld, Pf Burglengeufcld.
2) Butzenbüfen, Ldg. Paisberg, Pf. Hoheofels. 3^ Vom J 1125—1137.
i) Vom J. 1130—1143.
78 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
tatis s.Emraerammi, oranium sanctorum, natiuitatis do- mini a custode monasterii de eisdem Dummis comparan- dos, eundem uero censum, quamdiu uiuat, ipse persol- uat, post obitum vero ipsius posteritas eius. Quod si ne- glexerit uel necessitate cogente aliqua supersederit eun- dem censum uno anno , ü"^"*, III*^"^ 1111°^ iure tarnen suo non priuetur , si quantum neglexerat , restituerit. Facta sunt h^c anno dominic^ incarnationis millesimo CXXXVII, indictione XV, regnante Lothario imperatore, Heinnco episcopo, Engüfrido abbate, duce Hainrico'^), Ödalrico aduocato. Qiii h?c presentes audierunt et ui- derunt testes hi sunt: Gotescalc pincerna , Perhtolt de Uualtfridesdorf^), Werenhere de Scazhouen^), Pei htolf supra eollem, Walthere pictor, Rotpreth Mul, Dietmar came- rarius, Hartwic sellator, Suicger de Tanne, Odalrich pistor, Weriuhere Hocemöth, Sigehart aurifex, Richpert Melda, Walthere scergo, Paltuuin sellator, Erenbolt uuadmang- ere"^) et Ebezo fraler eius, Enceman Biciehare, Otto der Schilehenta. (760)
CLXXIII.
Notum sit Omnibus Christi cultoribus, qualiter Eng- üfridus abbas Emmerammi duos uiros de Vffhusen ^) nomine Chunradum et Engilherum a domno Dietmaro de Sunechingen ^) absoluit, quos sibi iniuste uendicauerat, ea scilicet ratione , vt V denarios annuatim super al- tare soluant et nuUi hominum aliquod seruitium ex- hibeant. (813)
1) Heinrich der Stolze v. J. 1126 — 1139. Dieser war um das Jahr 1130 archiadvocatus Ratisbonensis. Mon. B. I, 141. Xm. 149.
2) Wolfersdorf, Ldg. Regenstauf, Pf. Pettenreut.
3) Schatzhofen, Ldg. Landshut.
4) Tuchhändler. S. Schmellers Wörterb. IV, 194.
5) Aufhausen, Ldg. Stadtamhof.
6) Sünching, Ldg. Stadtamhof.
79
Abt Berhtold v. J. 1143-1149.
CLXXIV.
Cundorum cognitum sit fidelium auribus, qualiter quidam homines ingenui Rudolfus scilicet de vico Newn- huseii nuncupato et matrona quedam Tiita de vico Ltit" ernbach vocitato, omni contradictione remota tradiderunt predium quoddam Hule^) appellatum patrono nostro beato scilicet Emmerammo et ad seruicium monachorum pre- scripto martiri famulantium ea conditionis lege, vt ipsi per- petuaiiter prenominatum allodium possideant et potestative in proprium cedat. Hec euidenti et luculento subsequen- cium testium iudicio sunt facta et firma taxatione roborata: Wernhart de Melenpach^), Wilbalm de Gikkenbach. (469)
CLXXV.
Notum faciraus omnium posteritati , quod quidam nomine Perchtoldus cognomine Weichfrawen sun de ioco Trutwinsberg hereditatem suam in eodem Ioco, quam pater eins Pezelinus nomine antea s. Emmerammo tra- diderat, in presentia Perchtoldi abbatis confirmauit tali conditione, vt censu, quem instituerat pater eins, LX sci- licet nummorum annuatim ad aram predicti martiris pro testimonio eiusdem delegationis dato, ipse et posteri eins libere vtantur ea et possideant. Acta sunt hec anno domi- nicae incarnationis 1147. Testes: Orllieb, Caspar, Al- bero, Pernolt. (470)3)
CLXXVI.
Notum facimus presentibus atque futuris, qualiter quidam femina ecclesi^ nostr^ nomine Adelheint cum filiis suis Lewen et Megenloch et filiabus suis Berbta et
1) Hüll, Ldg. PfalFenhofen, Pf. Obeilauterbach.
2) Meltenbaoh, Ldg. Pfallenhofen, Pf Lauterbach.
3) Diese, wie die vorherige TraditioD ist von einer Hand des XV. Jahrh.
80 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
Liukart a Chonrado et fratre eius Heinrico de uico, cui uocabulum est Niuenhusen, in beneficium legitimura ac- cepti in ministerio eorum dementes labore nimio seruitutis grauati a uenerando abbate Berhtoldo pecunia ^cclesi^ precioque mancipiorum predictorum ab ipsorum uiolenta Servitute sunt liberati, ac de septemanario ministerio ab- lati, cui prius erant maneipati , oranium contradictione remota mulier prelibata cum sua parentela ea stabilitatis lege perpetuali censu decera denariorum ad aram s. Emme- rammi in festo ipsius a predicto abbate sunt confirmati, ut ab omni seruitute sint liberi et soli altario patroni digestorum decem denariorum sint obhgati. Huius rei testes sunt per aures norico more [tracti] subter annotati : Heinrich de LiU- terenbach, filius eius Chöno, Dietrich et frater eius Heinrich, Gotescal et frater eius Alben, Berhtoldus in colle et Gum- polt, Mahfrit de hining et filius eius Mahtfrit, Otto de Neuinhusen. H^c autem renouationis et restitulionis traditio patrata est sub abbate prenominato B., regnante Chon- rado ni, presidente huic sedi Heinrico episcopo, sub aduo- cato Friderico. (563)
CLXxvn.
Presentes huius opinionem beneficienti^ audientes et fu- turi ueridica literarum relatione edocti ponant in corde suo, qualiter clericus nomine Hezel parrochianus de Egelstet, i) apud s. Emmerammum quondam monachus factus, ad altare s. Emmerammi delegauit proprii iuris ancillam nomine Zeiza cum omni posteritate sua, ut annuatim quinque denariorum censu absoluta nullius seruitio teneatur obligata sub bis testibus : Hartwic de Tanna, Heinrich de Pentelingen, Wine- ger de Tunzelingen , Mähten de Tunzelingen , Maegen- wart, Hiltiger. De genelogia autem prefat^ mulieris sci- licet Zeiz^ exorta sunt nouem maucipia, quorum nomina
1) Nicht Aigelstetten, Ldg. Kelheim , Pf. Abbach wird gemeint seyn , sondern Hagenstetten, Ldg. Ingolstadt, Pf.
Oberdolling.
Berhtoll V. J. 1143—1149. 81
sunt: Winiger, Odarich, Adelbreht, Friderich, Perehtolt, Heinrich, Adelbreht, Adelher, Adelheit, qui omnes uenerunt in presentiam domni et uenerabilis abbatis Perehtoldi sol- uere censuale ins suum ad aram predicti patroni nostri Em- merammi, ne umquam possit obliuione deleri. Hanc autem chartani conscribi iussit douinus et uenerabilis abbas Perht- oldus, ut si qois prelatorum succedentis temporis suffusus maligno spiritu hanc boni testimonii chartam annuUare temptauerit, auctoritate eiusdem chart^ coherceatur, ut re- sipiscat. (571)
CLXXVIII.
Ego Pei'htoldus dei gratia abbas s. Emmerammi. Noue- rint omnes tarn presentes quam futuri, quod quedam nobihs matrona de Silchinge i) homines su^ proprietatis Trutam uidelicet et filium eins Chunradum cum tribus filiabus eiusdem Benedicta, Alheide et Gerdröde cum omni po- steritate eorum ad aram s. Emmerammi nemine contra- dicente ad censum V denariorum annuatim persoluendum contradidit. (716)
CLXXIX.
Omnibus Christi Gdelibus tam faturis quam pre- sentibus per presenti scripti paginam declaramus , quod Rvdigerus de Wihinmichü'^) cuiusdam femine nomine Diemvt in Wihinmichil pueros, quorum nomina sunt hec: Hainrich , Dietmar , Rvprehet fratres , Hadmf t et Alhait sorores ipsorum cum eorum posteritate a nobis iure feo- daU possedit, sed eo absque berede decedente predicti homines, sicut iuris fuit, ad nostram successorumque nostrorum libere redierunt potestatem, et ne aliquis de cetero eosdem homines in aliquo iure sibi uendicare debeat, presentem eis paginam in testimonium conscribi et sigilli nostri inpressione roborare fecimus. (755)
1) Sünching?
2) Weihmicbel, Ldg. Luudsbut.
82 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
Abt Adalbert v. J. 1149—1177.
CLXXX.
Notum sit Omnibus Christi fidelibus, quod ego Wer- inherus prediiim, quod a patre et matre mea in uilla Gibestorf hereditario iure possedi, in manus domni Chun- radi de Winchelsazen per manum Eberwini de Lohsingen'^) legatarii mei ad mihi conseruandum contradidi, post obitum uero meum, si nichil aliud de eodem predio constituerim, ad claustrum Wellinburch'^) seruiendum sine omni contra- dictione tradidi. Eodem modo quosdam proprios homines meos in manus predicti Chunradi conmisi, post obitum uero meum, si nichil aliud constituerim, ut secundum libitum ipsorum, quocumque postulauerint, ipsos homines tradant. Hü sunt homines : Reginoldus, Engilmar, Ortolf de Äinmusse,^) Rudiger, uxor eins et fiüi eins Sibot, Chun- rat, Gebhart, uxor eins et filii eins, Rupreht, uxor eius et filii eius, Adelbertus et frater eius Isinbertus, Richizam et filios eius , Engil et filios eius. Ignobiliores quoque homines meos in manus iam dicti Chvnradi mihi con- seruandos conmisi, et si nichil aliud de eis fecerim, post obitum meum super altare s. Emmerammi ad cen- sum quinque nummorum tradat. Preterea predium, quod situm est in Bigendorf, ^) super quod sita est ecclesia, in manus supradicti Chunradi mihi seruandum conmisi, et si nil aliud de eodem fecerim, post obitum meum ad inferius monasterium^) seruiendum tradat. In eadem quo- que uilla curtim et uineam et omnem siluam ibidem eidem Chunrado mihi seruandum conmisi, post obitum uero meum,
1) Lübsing, Ldg. Riedenburg, Dek. Pföring,
3) Einrauss, Ldg. Kelheim, Pf. Saal.
2) Weltenburg, Ldg. Kelheim an der Donau.
4) Biegendorf, Ldg. Dingolfing, Pf, Loiching.
5) Stift Obermünster zu Regensburg.
Adalbert v. J. 1149—1177. 83
si tarnen nil aliud in uita mea de eodem feci, ad s. Em- merammum tradat. Preterea predium meum in Gibstorf, quod non fuit hereditarium, in manus Geroldi de Tanne delegaui ad obitum mihi seruandum, et si nil aliud de eodem conslituerim, ad altare s. Georgii [in] WeUinhurch tradat. Preterea predium ad Bovmanne et predium meum ad Ainmvosse et eurtim ad Segelbach '^) in manus sepe- dicti Geroldi de Tanne ad obitum meum mihi seruandum conmisi, et si nil aliud super hoc rogauerim, ad altare s. Georgii [in] Weltinburch tradat. Preterea eurtim ad Bncke'^) in manus Marquardi de Tanne mihi ad obitum meum seruandum conmisi, et si nil aliud de eodem ro- gauerim, ad altare s. Emmerammi tradat, eurtim quoque ad Ainmvosse in manus iam dicti Chunradi de Winkehazen ad obitum meum mihi seruandum conmisi, et si nil ahud in uita rogauerim, post obitum meum ad claustrum Bargin^) tradat; preterea atrium meum in Katkhoven, super quod fundata est ecclesia et omnem ambitum eins, quod causa atrii dicitur, in manus iam dicti Chunradi conmisi, ad obitum meum mihi seruandum, et si non aliud de eodem rogauerim, Engilmaro filio sororis mee tradat. Preterea predia mea in Oberdorf-^) et Claders in manus sepedicti Chunradi conmisi eo uideUcet modo, ut, quocumque super hiis petitionem meam fecero, ipse delegare potens sit et pa- ratus. Super que omnia predia mea, que qualicunque modo seruanda deleganda contradidi, super iguobiliores quoque homines meos palatinum Ottonem de Witelinesbach^) ad- uocatum constitui, et si ipse non superuixerit , fratrem
1) Sailbach, Ldg. Kelheira, Pf. Saal.
2) Oberbruck, Ldg. Mallersdorf, Pf. Hofkircben.
3) Paring, Ldg. Rottenburg, vormals Probstei regulirler Chorherren, welche i. .1. liil von den Grafen von Rolten- burg gestiftet wurde, llund met. (ed. Mon.) III, 90.
4) Oberndorf, Ldg. Roltenburg, Pf. Sandsbach.
5) Otto VII, welcher i. J. 1189 gestorben ist.
6*
84 SchenkuDgsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
eius Ottonem seniorem in eandem aduocatiam eligens sub- rogaui. Quarum traditionum testes sunt hü : Eberwin de Lobsinge, Engilmar de eodem loco, i) Otto et filius eius Adelbertus, Vdalricus, Marquart omnes de Tigingen, Ger- oldus, Marquart de Tanne, Chunradus de Snaühart,^) Reinboto, Perhtolt, Wernher de Mvsse, Albreht et frater eius Vdalricus Sahse, Ramvnc, frater eius Wichman om- nes de Schiriinge, Gerune et filius eius Gerung, Heinricus de Gibstorf, Hiltigrim, Ekkolf de Wiholdistorf,^) Herbrot, Heinricus de Lirendorf, Arnolt, Hertwic, Wolflier de Lvt- enhvsen'^) et alii quam plures.^)
CLXXXI.
Notum sit Omnibus Christi fidelibus, qualiter quidam huius ecclesi^ ministerialis Ebo nomine de Eilterhouen in extremis constitutus quedam mancipia Ratpotonem scilicet de Maztigin^) et uxorem eius Pertham cum duobus li- beris sorori su^ Wilpirge hereditario iure possidenda de- reliquit. Eo uero in monachili habitu defuncto predicta Willipirc pro remedio anime sue et fratris tradidit eadem mancipia per manum Popponis de Hartigin ad altare s. Emmerammi, ut censu quinque denariorum annuatim soluto nullius seruicii sint obnoxii. Testes huius rei sunt: Idem Poppo, Gotischalc, frater eius Bruno de eodem loco, Heinrich frater eius, Poppo de Eitterhouen, Pertholt super collem, Gumpolt Struchere. Hec traditio sub abbate Adel- berto facta, ita confirmata est, vt nuUus abbas ali[quem de posteritate eorum cuiquam in beneficium dare presumat.
1) loco oder vico fehlt in der Hdsch.
2) Schneidhart, Ldg. Kelheim, Pf. Herrnwahl.
3) Willersdorf, Ldg. Rottenburg, Pf. Pürkwang.
4) Leitenhuusen, Ldg. Rottenburg, Pf. Sandsbach.
5) Dieses Vermächtniss wurde dem Cod. lat. 14992 (fol. 1), welcher der k. Hof- und Staatsbibliothek augehört, entnommen.
6) Mötzing, Ldg. Stadlamhof, Pf. Riekofen.
Adalbert v. J. 1149 — 1177. 85
Testes sunt] ^) : Arnolt prepositus, Pernolt aurifex, Walther de Grizpach, Hartwic de Eigilsprunnen. (565)
CLXXXII.
Ego dei gratia Adelbertm abbas s. Emmerammi. Notum sit Omnibus Christi fidelibus tarn presentibus quam futuris, quod quedam mulier de Gerze 2) libere conditionis Met- hildis nomine sponte se obtulit ad aram s. Emmerammi ad censvm V denariorum cum omni posteritate sua, uiros, ut persoluant annuatim V denarios, mulieres vero tres. Huius rei testes sunt: Hertwic in porta, Hertwic came- rarius de Metinge,^) Sigehart preco et alii quamplures. (708)
CLXXXIII.
Notam sit omnibus Christi fidelibus, tam futuris quam presentibus, quod vir illustrissimus comes Ernest de Hohen- burc^) tradidit super aram s. Emmerammi duos sue pro- prietatis homines Reginhardvm uidelicet et Hainricvm eo siquidem tenore, ut ipsi et eorum successura posteritas annuatim ad uestiarivm fratrvm decem nummos persol- uentes ab omni seruitvtis conditione liberi sine contradic- tione permaneant. Hanc ergo traditionem ego Adelpertus dei gratia abbas s. Emmerammi suscipiens id eis sui i\Tis ampliavi , ut nullus illos nostrorum officialivm infestare presumat, sed ipsi predictvm censvm in festo s. Emme- rammi. ut dictMn est, ei tantvm, qui cameram admini- strat, sine offensione persoluant. Testes hi sunt: ipse, qui hanc traditionem fecit, Ernest comes, Chöno de Glaph-
1) Die inclavirten Worte sind von einer Hand des XV. Jhh. beigefügt
2) Gerzen, Ldg. Vilsbiburg.
3) Maling.
4) Hohenburg, Ldg. Kastei, Pf. Allersburg, Hauptort der vormaligen Grafschaft. Graf Ernst starb i. J. 1160 kinderlos. S. Ried Gesch. der Grafen v. Hohenburg. S. 40. Histor. Abh. der k. Acad. XIV. 2. Ablhl. S. 102.
86 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
ahfenperch,^) Adelpero de Ettenhard,^) Hartlieb, Odalric milites comitis, Rodiger filius Mergarde, Burchard homo ipsius, Gotefrid Pochil, Hartwic in porta, Alben, Werinher de Erlingin,'^) Ratpoto fratruelis eius, Otho, Walther pictor, Perinhart aurifex, Pertholt Gir, Ludewie Groph, Volchemar, Dietric editvi. (774)
CLXXXIV.
Quedam nobilis femina Adelheid nomine de Wisinlin^) mancipia sua quorum nomina sunt: Richiza de Altaha^) cvm liberis svis, quorum nomina sunt Megingoz, Perthold, Chonrad, Heriman, Bertha, Adelheid et Werinher filius eius manv sua pro amore dei tradidit ad aram s. Em- merammi pro annuo censu V nummorum eo pacto, ut predicto censu annuatim dato nullus de posteritate eorum nemini inbenelicietur vel ad alivd seruitivm cogatur uel transferatur. Testes : Eggiperth de Dalmazzmgin, Odalric de Pentelingm, Heinric, Odalric filii eius, Hartwic in porta, Alben, Eberhard de Isinmngin, Mathfrid ivnior de eo- dem loco, Pernold de Timcümgin, Rodiger flebotomarius lazzer.6) (775)
CLXXXV.
Notum facimus cunctis ecclesie fidehbus presentibus scihcet et futuris, quod quidam nobilis homo nomine Eber- hard de AUinchouen'^) amore uit^ ^tern^ conpunctus ab- renuncians seculo apud s. Emmeramm vra propria manv tradidit ad aram eiusdem martyris quedam mancipia, que sibi ex paterna hereditate obuenerant, quorum nomina
1) So die Hdsch. Klapfenberg, Ldg, Regenstauf.
2) Kirchen-Oedenhart, Ldg. Burglengenfeld, Pf. Dieteldorf.
3) Langen-Erling, Ldg. Stadtamhof,
4) Wiesent, Ldg. Wörth.
5) Wahrscheinhch Oberaltach, Ldg. Mitterfels.
6) lazzer steht über flebotomarius.
7) AUkofen, Ldg. Stadtamhof, Pf. Pfakofen.
Adalbert v. J. 1U9— 1177. 87
hec sunt: Chonrad, Egilof, Hiltegrim, Heribort, mater eius Richart, Chonigont et filius eins Chönrad, Liöizla et filia eius Pertha, Gerhart et frater eius Chonrad, Willi- pirg et frater eius Difmar, Rotperht frater Lioizle, Heilca et lilia eius Mathilt, Engilpertus, Rodiger et alia plura utrius- que sexus quinque denariorum ea conditione, ut predicto censv in feste eiusdem patroni dato, unusquisque eorum ad maius seruitivin non transferantur nee ullius persone dominio inbeneficientur. Huic traditioni Adelpertus abbas interfuit, et ne aliquid per succedentia tempora iuris sui ahquid detrimentvm patiantur, hanc [chartara] conscribi et probabiiivm uirorum, qui interfuerunt, testimonio ivssit insigniri. Nomina horum sunt hec : Heinricus de Rames- aoe,'^) Alben, Hartwic in porta, Odalricus frater eius, Ödalric Karkelin, Heirao aurifex, Perinhart frater eius, Heinricus, Livtwinus filii Heimonis, Chönrad seruus Hei- monis, Frideric Rorich, Mathfrit tonsor, Pemolt Steinmot, Volchewin dippeator, Sigeraar chppeator, Ödalric clippe- ator, Chönrad et frater eius Egilolf clippeatores, Volchemar, Dietric, Perthold editvi. (777)
CLXXXVI.
Notum esse uolumus cunctis Christiane religionis fide- hbus tarn futuris quam presontibus, qualiter quidam miles de Eittcrhouen nomine Ebo paruus, ministeriaVis s. Emme- rammi in extremis constitutus, hominem suvm Ratpotonem de Mahtingin unacnm uxore et tiliis sorori su§ Wil- pirg9 ivre hereditario dercliquit. lila siquidem anime sue consulens in meraoriam defuncti fratris sui per manum Popponis de Uartingm tradidit super aram s. Emmerammi eundem hominem cum sua sobole, ut censu V denariorum annualim soluto ab omni seruitute liberi permaneant. Ilec tradicio a domno Adalberlo abbate eo tenore est suscepta, ut eundem hominem cum sua posteritale nee ipse nee
1) Ramspau, Ldg. Burgleiigenfeld , wahrscheinlicher je- doch Ramsau iiu Ldy;. Wasserburcr.
88 Schenkunffsbuch d. Kl. St. Emraeramm.
successorum eius quisquam in beneficivm dare debeat. Tes- tes hi sunt: Poppo de Hartingen, Hartwic homo suus, Bröno de ipso loco, Hainricus frater eius, Poppo de Geltouingen, ^) Pertholdus supra collera, Gumpoldus Struchere. (788)
CLXXXVII.
Quedam nobilis matrona nomine Lüicart 2) mater Frid- erici aduocati ratisponensis tradidit per manvm Popponis de Hartingin seruum suvm Heinricvm nomine ad aram s. Emmerammi pro censv V denariorum. Testes : idem Poppo, Hartwic de eodem loco, miles eius, Gotiscalc pin- cerna, Alben frater eius, Cumpolt Struchere, Odalric de Pentelingin, Richer, Richolf editui, Pernolt Steinmotte. Facta est hec traditio anno dominice incarnationis müle- simo C°L°, regnante Chonrado rege, sub episcopo Heinrico et Adelperto abbate et aduocato huius loci Heinrico co- mite de Wolferateshvsen.^) (790)
CLXxxvni.
Ädalpertus abbas redemit XX solidis ab Odalrico de Pentelingen V familiäres s. Emmerammi, filios Odalrici de
1) Geltolfing, Ldg. Straubing. Sciendum est, quod domni duces Bavarie (wahrscheinlich Heinrich, Ott und Heinrich) tenent a raonasterio noslro in feodum castrvm in Geltolfing cum Omnibus suis pertinentiis et tertiam partem decimarum in parochiis Aiterhoven et Hainsbach et oppidura Dingolfing Saalb.
2) Gemahlin des Grafen Friedrich H. von Bogen, Tochter des Herzogs Wladislaus von Böhmen. S. Neue bist. Abhdl. der Acad. IV. 74 flg.
3) Wolfratshausen an der Loisach , Landgerichts-Sitz, vormals Hauptort der gleichnamigen Grafschaft. Graf Hein- rich, ein Neffe des Bischofs Heinrich, starb nach den Einen (Herman Allah, ed. Boehraer. H, i89 u. chron. Garst, ap. Rauch I, 20) i. J. 1157, nach Anderen (Mon. B. VHI, 125, 304) i. J. 1158, zufolge des Privilegiums des Kaisers Friedrich für das Kl. Tegernsee v. J. 1163 (Mon. B. VI, 180) lebte er noch in diesem Jahre, da er hier als Zeuge erscheint. Doch wird 1158 das Todesjahr seyn. S. Hormayr sämmtl. Werke III, 79
Adalbert v J. 1149—1177. 89
Mosehohen, '^) quorura nomina sunt: Arnolt, Hainricus, Perhta, Hiltigart, Richildis, quoriim mater Gnanewib dice- batur, ut nullius uraquam deinceps seruitio obnoxii censura annuum XII scilicet nummos reddant, uiri preposito mo- nasterii, femine camerario. Huius autem rei certitudinem ab ipso 0. exigentes prefati homines huiusmodi confir- mationem obtiniierunt. Tradidit enim ipse 0. in manus abbatis uineam sibi inbeneficiatam ad Swwhehcis eo pacto, ut si quis eadem mancipia ad seruitium appellauerit, uinea illa in abbatis potestate sit, donec O. XX solidos pro hisdem hominibus persoluat. Testes accesserunt: Gotescalc- us, Albanus fratres, Poppo et Hartwie de Hartingen, Hart- wicus in porta, Perhtold in colle, Lvipolt camerarius. (793)
CLXXXIX.
Adalbertus abbas quosdam eeclesie s. Emmerammi censuales, quorum nomina sunt Chunrad, Berhta, Went- ilmud a Geroldo de Tanne redemit et eeclesie restituit, ut annuatim tarn ipsi quam eorum posteri datis X num- mis ab eorum seruitute liberi perraaneant. Testes sunt: Werinher de Gihestorf, Berhtoldus de Waltfn'destorf, Odal- ricus de Pentelinge, Hainricus filius eius, Odalricus filius eins, Hartuuic in porta, Odalricus frater eius, Ditricus de Hasinakker, Harnidh de Baoche, Chunradus de Vekkinge, Albo et alii plures. (798j
cxc.
Notum sit Omnibus tam presentibus quam futuris, qualiler quidam homines ante iudicem Riwinum per Ar- boncm et fratres eius pulsati eo, quod seruire eis debilo iure debuissent, iudiciali sententia nullius seruitii cos illis esse obnoxios, rationabiliter obtinuerunt, sed singulis annis duos denarios super altare s. Laniperli se daluros et da- turas omni contradictione postposila conürmauerunt. Quo-
1) Mosholzen, Ldg. Uoltenburg, Pf. Päring.
90 Scheokungsbuch d. Kl. St. Emmeraram.
rum nomina hec sunt: Muliel , Maria, Adalheit, Hugo, Chunrad, Ymma, Imiltrud, Gnanewib, Rihza. Hoc autem ita factum tempore uenerabilis abbalis Adalberti literis presenlibus et sigilli ipsius inpressione approbare decre- uimus et in perpetuum seruari ratum statuiaius. Huius rei testes sunt: Riwinus, Prun, Engilbreht, Gebehart, Friderih, Hainricus, Sefrit, Pernhart, Richart et alii quamplures. (799)
CXCI.
Qvoniam conueniens est , ut (jui ecclesie presuut, utilitati eius prouideant et malorum hominum infesta- tionem auertant, notum esse cupimus tam presentibus quam futuris de concambio quodam , quod factum est inter me prouisorem scilicet huius ecclesie Ädalberlum et huius urbis einem Fridericum nomine, cognomento Stolz, quod consilio multorum et familiarium nostrorum sub iuramenti adteslatione est confirmatum. Is namque possessionem quandam sub debito censualium XX dena- riorum a nobis concessam possederat, quam et decentis structure edificio exstruxerat, hanc in proprietatem tam sui quam filiorum suorum redigere uolens possessionem aliam sue hereditatis iuxta üanubium macellum scilicet LXXX^ denariorum censum persoluens pro hac iure con- cambii nobis tradens sub fidelibus testibus ecclesie nostre delegauit. Et ut uerius hec credantur, et lidelium cor- dibus ascribantur testium, qui presenles fuerunt et fra- trum familiariumque nostrorum testimonio et sigilli nostri inpressione confirmamus Heinrico'^) prefecto, ßertholdo de Tomprimne^) Ruperto Wolf, Eribone de ManigoUinge, Sigi- frido, Marquardo de Ttisinge,^) Gotfrido de Erlingishouen,'^)
1) Der Burggraf Heinrich III, der i. J. 1180 starb,
2) Thannbrunii, Ldg. Neumarkt.
3) Theissing, Ldg. Ingolstadt.
4) Erlingshofen an der Anlauter bei Greding.
Adalbert v J. 1149—1177. 91
Hartwico de Ergoltinge, ^) Siglhart, Wolfram de Gruob,^) Ro- perto de Otershouen ,^) Sigiboto de Stoufe,'^) Engilschalcho fratre suo, Friderico de Rurehach, Heitfolcho et Vtone auiin- culo suo Brunone, Odalrico de Punsanesprunne,^) Megin- hardo Puchake, Adilhiino, Pernoldo Zicelzeige, Perinhardo (ilio Ebezini, Friderico filio Hiltimari, Rudolfo Strubing- are/^) Engilberto Hauinare, Adalberto Sincingare, Odal- rico watmangare, Salman Liiibingo, Heinrico, Richolfo Stolz, Heinrico Grille, Ludeuuico Prennare, Chunrado, Gotfrido de Untirpentinh'ngin, Hartwico in porticu, Albone, Hartwico, Gotfrido Starzare, Paldewin Puzeruz,'^) Ottone, Ortuuino. (800)
cxcn.
Notura sit omnibiis Christi fidelibus, quomodo quos- dam s. Emmerammi censualium Chuno miles de Rot ha- buerit in beneficium. Hos itaqiie in manum domni Adal- berti abbatis resignauit, iit uiri XXX denarios, femin§ XH annuatim persoluant , et nulli deinceps persone po- tenti uel infime in beneficium cedant. Forum nomina sunt bec: Herman, Hartwic, Pezel, Wernher, Heinrich, Herama, Irmgart, Mathild, Hiltburc, Diemut. Pro sui quoque defensione presentem cartam cum sigillo prefati abbatis susceperunt. Testes autem isti accesserunt : Olricus Holzenar, Hartuuicus in porta, Alben, Sigardus Clem, Chun- r^dus filius concubine Chunonis, Ditricus watmanger. (804)
1) Ergolding, Ldg. Landsbut
2) Grub, Ldg. Regenstauf, Pf. Pettenreut.
3) Otterzhofen, Ldg. Riedenburg, Pf Jacbenhausen.
4) Donaustauf unterhalb Hegensburg, Ldg. Wörtb.
5) Bettbrun, Pf Riedenburg.
6) Eines der angesehensten Gesrblechter Ilegensburgs, das in und um Straubing begütert, sich schon sehr früh dort angesiedelt hat.
7) Gleichfalls ein solches, nachher bekannt unter dem Namen Püttrich.
92 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeraram.
CXCIII.
Macili de Gr\mntaU) el Hazicha ipsorumque cognatio violenta potestate impetiti ius suum palam proclamarunt, et probarunt, quod de familia illa existerent, quam domna Püifrida tradidit s. Emmerammo speciaUter ad sartatecta^) templi ac restauranda quelibet scissa et neglecta uel inuete- rata, et ut quinque nummos annuatim persokientes ipsius ecclesie sacriste niilli penitus de aliqua seruitute sint obno- xii. Qve comprobatio Rattspone facta est presente Dietrico de Tlasinacher, qui eos falso sibi inbeneficiatos fatebatur, Ri- chero de Wisse, Hartwico de Woffkershoven. Aderant Altman et Heinrich homines Dietrici, fratres s. Emmeramrai. Ipse etiam Üitricus abdicauit eosdera horaines in manibus fratrvnn a se liberos omniraode infestationis. Quod ego Adalbertus dei gratia abbas s. Emmerarami cunctis innotesco fide- libus ac nostri sigilii inpressione roboratum futuris trans- mitto temporibus. (810)
CXCIV.
Hartuuicus^) episcopus tradidit ad aram s. Emme- rammi in manum Adalberti abbatis quosdara homines, ut eodem iure, quo sibi seruierant, ecclesie s. Emmerammi seruirent, filios uidelicet Chunradi de Ofhusen, quorum no- mina sunt: Chunradi, Odalricus, Jvdita, Wi'birga. (818)
cxcv.
Quidam censuales s. Emmerammi erant inbenefici- ati Chunoni militi de Rote. Dederunt ergo ei XI talenta, ut ipse et fiUi eius ad ecclesiam relaxaret et a se penitus abdicaret, quod et fecit, tradens eos uice sua et filiorum suorum in manum Adalberli abbatis, ut annuatim uiri XXX, femine XII nummos persoluentes nuUi debeant amodo be- neficiari. Eorum nomina sunt hec : Gozboldus, Mahtild,
1) Grünlhal, Ldg. Regenstauf, Pf. Irlbach.
2) d. h. ad restaurationem templi.
3) Hartwig II. v. J. 1155—1165.
Ädalbert v. J. 11i9— 1177. 93
Haiorich, Ditmar, Hartwic, Lvikard, Chunrad, Engilscalch, Perhta, Mahtild, Gisila, Hainrich, Hadeuuich, Adalbertus, Mahtild, Adalbertus, Lvikart, Mahtild, Lvikart. (819)
CXCVI.
Altnian ingenuus de Sigenburch^) usurpauit sibi be- neficii iure quosdam ecciesie s. Emmerammi censuales. Hos Adalbertus abbas in placito Ottonis coniitis de Steu- inmgen,^) a quo Altmanus idem se illos fatebatur habere, obtinuit et suum illis ius renouauit, ut annuatim V de- narios singuli persoluenles liberi deineeps permaneant. Hec sunt nomina eorum: Hiltigard et tilie eius Bertha, Adelheid, filii Berthe Chvnrad, Engilscalc, Cumpo, Wal- chün, Mahtild, Adalheid, Hiltigard, Richiza, Lvikard, Hailrad lilii Mahtilde, Chünradus, Engilscalch, Gisila, Hiltigart, Bertha, Richiza, fihi Adelheide Bertha, Cumpo, Lubrich, lilia Hiltegard^, Adelheid, ühi Adelheide Rudiger, Gozwin, Mahtild, Mahtgüt, lilii Ruzile, sororis Hiltegarde, Wicbertus, Chuno, Gerhardus, Sigila, ipsi uidelicet et oninis posteritaseorum. (820)
CXCVH.
Matrona quedam ingenua et libera nomine Enzewib se ipsam cum filia tradidit super altare s. Emmerammi
1) Siegenburg, Ldg. Abensberg, Pf. Umbelsdorf. S. über diesen Altmann und das Dynasteugeschlecht, welches zu Sigen- burg hausete, Nagels origg. p. 115
2) Stefl'ling, Ldg. Niltenaii, bekannt durch die Landgrafen, welche sich davon zubenannten. Dieser Otto, ein Bruder des Burggrafen Heinrich III von Regensburg, starb c. 1185. Die Verhältnisse der alten Landgrafen sind noch keineswegs hin- länglich ermittelt. Aus ihrer Bezeichnung (comes provinciae, patriae) geht zwar hervor, dass die Bezirke, über welche sich ihre Gewalt erstreckte, grösser waren, als die der Graf- en, doch ist nicht binUinglicb bekannt, in welchem Verbält- nisse sie zu denselben standen, wodurch sie sich von ihnen unterschieden. Im Wesentlichen scheinen sie dieselbe Stellung und dieselben Befugnisse gehabt zu haben, wie die Pfalzgrafen.
94 Schenkungsbuch d. Kl, St Emmeramm.
perpetuara eidem patrono censuariam cum omni posteritate suaadXIInummos. Cuius lunc rei testes fuerunt: Tancmar de Tvnci'lingm , Manzinc de Skiren, Rvdberlus, itemque Rvpertus de Aüerhouen, A ihker de — ^). Ex illa itaque familia Adelheit feraina de iure suo appellata iusticiam suam coram fratribus s. Emmerammi suisque confami- liaribus pronunliauit atque probauit. Quapropter ego Adel- bertus dei gratia abbas s. Emmerammi ipsi Adelheide ius suum, quod ad me usque perduxit, confirmo omnimodis et ita id renouare statui, ut censum, quem annuatim ad cameram dabaut, abbalis manibus in festo s. Emmerammi consignent ipsa et sva tota successio. (821)
CXCVIII.
Notvm esse uolumus tam presentibus quam futuris, quoniam ministeriales ecclesie nostre Ghuno et Odalricus frater eius de Dekkenhach Luchardam et sororem eius Frid- erun, quas ueluli inbeneficiatas detinebant, mihi Adalberto dei gratia abbali cenobii s. Emmerammi marliris propter bona ipsarum absque omni contradictione uoluntarie re- signauerunt. Ego aulem diuina admonilione et pelicione ipsarum permotus et miserlus ea, que iusta ratioue me presente diffinita sunt, literis et sigilli nostri inpressione confirmari uolui, et ipsas et omnem posteritalem earum preter debitum quinque denariorum ad altare predicti pa- troni nostri censuali tenore persoluendum, de cetero se- curas esse constitui. Huius rei testes sunt: Wernherus de Giwistorf, Olricus de Penllign, Henricus filius eius, Ölricus Holznar, Hartuuicus ante portam, Albn et filius eius Karolus, et Ölricvs, Waltherus pictor, Albertus et Ermirich. (822)
CXCIX.
Notum esse cupimus tam presentibus quam futuris, quod quedam nobilis mulier Hiltipurch tradidit se et fiUam
1) Der Zuname ist nicht angegeben.
Adalbert v. J. Ili9— 1177. 95
suam Wilraot censuarias V denariorum. Post hec Willi- birch et Hiziwib predicte iemine filie et sorores earum contra iusticiam oppresse sunt per domniim Perhtoldum de Tumbrun et per qaendam Henricum de TuUmgin aliquam- diu temerata^j magna detente. Qvas ego Adalherlus dei gratia abbas cenobii predicti patroni a nullo inbenefici- atas iusta ratione in presentia aduocati nostri Henrici ap- probaui et legittima senlentia a quodam uiro nobili Robone data et per omnes astantes confirmata a domno Pertholdo, nullo-j contradicente liberatas amodo ecelesie nostre re- stitui et hanc factionem literis et sigilli nostri inpressione atestari uolui. Hec sunt nomina nobilium, quorum sen- tentia hec facta sunt: Heinricus — -^j. (823j
CC.
Xouerit uniuersorum industria, qualiter quidara no- bilis homo secundum seculi dignilalem uocamine Wolfolt de Kunthartesperch'^) accepit quandam mulierem nomine Irniinpurch ex familia s. Emmeramml marliris, que co- adunata est in uilla, que uucatur /Ju/^e,-^) et pro ipsa dedit
1) temerata wird hier substantivisch gebraucht sein und steht wohl statt violenlia, iniuria.
2) nulli Udsch.
3) Die Uebiigen fehlen.
4) .... preicb Hdsch. Guntersberg Ldg. Trostberg.
5) Vogtareut, Ldg. Rosenheim, welches nebst bedeutenden Zugehörungen von dem schon erwähnten Grafen Warraunl dem Kloster St. Emmeramm geschenkt wurde. Ex antiqua con- suetudine esse cunsueuit pretorium (zu Vogtareut), quod uulgo dicitur dinchouse, in quo solus prepositus sev ofücialis ab- batis habent praesidere iudicio ibique iudicare et iudicio ter- minare omnes causas exceplis tribus casibus homicidio, furto et uiolento coitu , nee a dictis preposito sev ofQcialibus ab aliquo appellari poterit, nisi solum ad abbatem sev eius vi- carium in lemporalibus generalem. Appellatio. si qua in diclo pretorio inlerpuneretur, sub sigillo preposili ibidem ad ab- batis audienliam deduratur, et quidquam coram eodem difll- nitum fuerit, ratum manebit et hoc ipsum sub sigillo ipsius
96 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
illuc duas alias mulieres Enzewib et Gisalen et solum eam, ut libera esset, legittime in presentia abbatis Ruoperti et in presentia aduocati Hadeberti. Huius rei sunt testes: Etich de Chunthartesperch et filius eins Fridericus, Rvdolf de Dorfpach,^) Sigardus de Cheßnpurin,^) Adelhart pre- positus et filius eins Wolflant et alii miilti de Scafwarte et de Ruite. Denique posteri eiusdem mulieris Meginhardus scilicet et fratres eins temporibus Hainrici episcopi ratis- ponensis maliuolorum inquietatione pulsati in presentia domni Adalherti abbatis et aduocati Sigifridi uenientes ministeriales se s. Emmerammi professi sunt iusque ip- sius consensu et auxilio obtiuuerunt. Huius rei sunt tes- tes 3): Poppo de Ilartingen, Gotscalcus pincerna et frater
dicto preposito resciibetur. Si quis alium quemcuoque adire presumserit preter preposilura, cadet ab omni iure et omnia bona sua mobilia et immobilia extunc moiiasterio cedent libere et precise. Quandocunque prepositus indicit per suos nuncios, quod per quatuordecim dies continuos veiit omnibus querelantiljus iustitiam exhibere, quod apud uulgares ehaftes- taidinch dicitur , quicunque infra eundem terminum ex ho- minibus in possessionibus monasterii non comparuerint, te- nentur preposito dare pro emenda L denarios monacenses. — Aduocatiam quondam episcopus Ratisbonensis — tenuit, sed quod metas conditionum excessit, aduocatia ipsa per mo- nasterium sibi ablata et Ludowico superioris terre Bawarie duci anno mill. CCXLIII (LXIII?) commissa. Modernis tem- poribus et nuper homines in dicta hofmarchia piopter turba- tiones tunc imminenles honoraueiunt domnam ducissara, uxo- rem quondam Rudolfi ducis, duobus annis continuis in festo nat. dom. in quatuor libr. den. quod modo aduocatus ad malam consuetudinem traxit. Saalb.
1) Torfbach, Ldg. Prien, Pf. Endorf.
2) Die vormalige Reichsstadt Kaufbeuern. Indessen spricht dafür, da das Kloster dort nichts besass, keine AVahrschein- lichkeit, wesshalb vielleicht die Ortschaft Ghempaur (Könbarn, Ldg. Rosenheim, Pf. Vogtareut), welche zufolge des Saalb. zu der Hofmark Vogtareut gehört hat, gemeint seyn dürfte.
3) testes fehlt i. d. Hdsch
\
Adalbert v. J. 1U9— 1177. 97
eius Albo, Odalricus de PenteUngin, Hartuuicus in porta et alii plures. (825)
CGI.
Judita libera femina tradidit se ipsam cum omni posteritate super altare s. Emmerarami ad V nummos an- nuatira persoluendos. Cvius rei testes fuerunt : Ebo de Aüerhouen, Fridericus et Merbot frater eius urbani inter latinos, i) Hainricus raancus, Walther pictor, Halricus faber lignarius, Ekeberlus cementarius, Ekehart camerarius de Perchusen, Heinricus eliquator purgamentorum auri.^) (826)
CCII.
Chuno et Ekebertus et Geroldus germani fratres pre- dium et benefitium suum per eiusdem Chunonis manum tradiderunt super altare s. Emmerammi oranino in pro-
1) Latini wurden von den Deutschen, welche sich im rönaischen Reiche niedergelassen halten, gewöhnlich die Ein- gebornen genannt, deren viele in Bayern, namentlich in Regensburg zurückgeblieben sind. Eine bei Pez (a. a. 0. p. 47, 57) abgedruckte Urkunde aus dem IX. Jhh. nennt uns mehrere Römer mit ihren Namen. Auf den Umstand, dass verhältnissmässig nur wenige Namen vorkommen, welche ihre Träger als Römer kenubar machen, ist kein grosses Gewicht zu legen, da dieselben im Verlaufe deutsche Namen angenommen oder erhalten haben : duo Romani proselyti, quos nos parscalcos dicimus, Amalunc et Alberic. Oefele script. II, 32. Der Ausdruck inter latinos wird in deutschen Ur- kunden durch ,, unter den Walhen" gegeben, daher auch die Walhen- oder Wallerstrasse in Regensburg. Die Latini hatten daselbst ihr eigenes Quartier, und es ist daher anzunehmen, dass die Latini dieser Zeit Abkömmlinge der Römer sind, wofür namentlich der Umstand spricht, dass sie in pago mer- catorum ihr Quartier hatten, indem eben die Römer es waren, welche nach der Niederlassung der Deutschen in Bayern und namentlich in Regensburg ausschliesslich den Handel trieben. Vergl. Dönuiges a. a. 0. l, 249.
2) Verfertiger der Goldtinctur , welche als Reinigungs- mittel gel)rauchl wurde, oder (joldwäscher?
7
98 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
prietatem acceptis ab Ädalberto abbate LX^ talentis. Cuius rei testes fuerunt: Poppo de Hartingin, Poppo de Gelt- oluingin , Eberhart filius eius , Eberhart de Hachihtat, Arnolt de Aiterhouen, Rvpreht de Geltovingin, Rvpreht de Aüerhouen, frater eius Arnolt. (829)
CCIII.
Hoc concambium factum est inter Adalhertiim ab- batem s. Emmerammi etHauuardum s. Petri ministerialem et in presentia episcopi Harlwici ac prineipum Henrici urbis prefecti et Friderici palatini^) sub testibus legitime confirmatum. Tradidit enim idem Hawardus 2) cum uxore sua in manum abbatis quicquid proprietatis ad Hartingen fratrum scilicet possessioni contiguum habere potuit, ipseque curtim ad Keminchouen^) cum omnibus ad eam spectantibus omnino in proprietatem recepit. Preterea curtim ad Helmprehtingen'^), quam socrus sua ad uite sue spatium habebat, idem Hawardus in benefitium una cum uinea ad Swahelwis ea conditione accepit, ut si eadem socrus sua ante se obisset, benefitium ipse libere possideret, ecclesia uero, si et ipse sine berede legittimo decessisset, tarn quod dederat, quam quod acceperat, proprium siue benefitium ad usum fratrum sine ulla contradictione in perpetuum possideret. Huius concambii cum predictis principibus testes facti sunt : Chvnradus comes de Röntge^), Sigehardus de Eberspivnte^), Wirnt
1) Des Pfalzgrafen Otto V. Sohn, welcher i. J. 1198 im Kloster Ensdorf als Mönch gestorben ist oder sejn soll.
2) Wahardus Hdsch.
3) Gemelkofen, Ldg. Rottenburg, Pf. Asenkofen.
4) Helmbrechting, Ldg. Rottenburg, Pf Hainsbach.
5) Raning ein Schloss in der Nähe von Rottenburg, wo- von nur noch Ruinen sichtbar sind. Die Grafen von Rotten- burg haben sich von demselben gewöhnlich zubenannt. Sie wurden, als sie um 1180 ausstarben, von den Grafen von Moosburg beerbt.
6) Eberspaint, Ldg. Vilsbiburg, Pf, Ruprechtsberg.
X
Adaldert V.J. 1149— 1177. 99
et frater eius Chuno de Buohse i), Baldewin, Ortlieb, Ru- diger, Karolus frater eius urbanus, Nizo de Raitinhuch, Ditricus de Hassinacher, Weriuherus de Gihestorf, Cbuno de Vchenpiunte, Odalricus de Hohenherch'^), Wernhart de Erlingin , Chuno de Houedorf^) , Bruno et Henricus frater eius de Hartingen et alii plures ecclesie ratispo- nensis ministeriales. (833)
CCIV.
Patere uolumus omnium industrie tarn presentium quam futurorum negotium et conuentionem, que facta est inter Adalhertum s. Emmerammi uenerabiiem abbatem et quen- dam Heinricum de Gozratsperg '^) buius urbis conciuem, qui quoniam diuturna inbecillitate laborabat, quam se eua- dere nisi sola morte posse desperabat , proprietatem suam ad Gozratsperg, rebus ecclesie ad Twidh'ngin con- tiguam, abbati et fratribus obtulit coemendam. Estima- tione itaque eius habita et hortatu Hainrici ratisponensis prefecti aduocati buius loci centum uiginti talentis idem predium [ab] abbate est coemptum cum omnibus ad id rite pertinentibus, cultis et incultis , siluis, pratis, pas- cuis, datis insuper VI talentis et dimidio cuidam Marq- uardo de ^) filio sororis eius, qui se eiusdem predii bereden! testabatur et post obitum auunculi illud inpe- titurus fore timebatur. Cuius itaque predii delegator est factus Heinricus prefectus ratisponensis , qui buius ec- clesie tunc temporis extitit aduocatus et eam in tuitio- nem suam recepit anno dominice incarnationis ÄPCOLXXP, regnante Friderico inperatore, catbedre buius sedis pre- sidente episcopo Chunone^) presentibus testibus , quo-
1) Buchsee, Ldg. Wasserbmjr, Pf. Rieden
2) Höhenbergf, Ldjj. Stadtamhof, Pf. Langen-Erling.
3) Hüfdorf, Ldg. Wörth, Pf. Pondorf
4) Gattersberg, Ldg. Kelheim, Pf. Abbach.
5) Der Zuname fehlt.
6) Chuno von Raitenbuch v. J. 1167—1185.
7*
100 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
rum nomina hec sunt: Fridericus '^) lilius prefecti, Hein- rkus 2) , Otto 3) fratres eins , Werinherus de Gibestorf, Erbo de Manegoltigin, Sigehardus de Eberspiunt'^), Bern- ardus de Lerchinuelt ^) , Ortlieb Chaispiz, ^dalricus Kargil, Rvpertus, Hartuuicus fratres eius, Werinherus de Sinc- ingin, Heituolc, Matho, Heinricus, Odalricus frater eius, Wilihalmus super Dannbium, Hugo, Fridericus, Karolus thelonearius, Hermanus de Truopah^), Arnoldus Chofel- man , Purchardus frater eius , Dietricus de Hassinaker, Gerhardus de Solern ') , Suiker miles Dietrici , Fride- ricus Munt, Bruno, Perhtoldus Rögewaz, Gebhardus sub testudine, Gotfrid de Rorbach, Wilhalmus de AffaJter^), Hartuuicus de Liehtperg^), Otto de Tigin, Haertuuicus de Sunchgin, Gotfridus de Helchinbach, Albertus filius Ortliebi , Liutuuinus frater eius , Algoz , Heinricus de hiningin , Hartmanus ^^) de Uekhirn ^ ^) , Poppo prope Danubium, Dietmarus de Sunchgin, Gotfridus de Schoen- aich^'^), Gotfridus Pochel, Heinricus de jPmmgf ^3), Hein- ricus de Prunne, ^t de Prunlait i**), Werinharus de Tuot- inhouen ^^), Pernolt de Roettildorf i^), Richer exactor pre-
1) Starb 1181.
2) Starb 1185. 3j Starb 1185.
4) Eberspuit Hdsch.
5) Lerchenfeld, Ldg. Stadtamhof, Pf Mintraching.
6) Grafen-Traubach, Ldg. Pf. Mallersdorf.
7) Sollern, Ldg. Riedenburg.
8) Alfalter, Ldg. Nabburg, Pf. Schwarzach.
9) Lichtenberg, Ldg. Stadtamhof, Pf. Altenthan.
10) Hartamnus Hdsch.
11) Feldkirchen, Ldg. Mallersdorf, Pf. Martinsbuch.
12) Schönach, Ldg. Stadtamhof.
13) Freising in Oberbayern vormals ßischofs-Sitz.
14) Prunleiten damals ausserhalb der Stadt Regensburg in der Gegend des Militärspitales.
15) Dietenhofen, Ldg. Kelheim, Pf. Herrn wähl.
16) Radidorf. Ldg. Straubing, Pf. Perkam.
Adalbert v. J. 1149—1177. 101
fecti de Mecing i) , Chunradus de Grasolving 2) exactor prefecti, Hertuicus de Erh'ng exactor, Odalricus Surphe, Sigehardus frater eius, Lampertus exactor prefecti, Odal- ricus exactor, Haertuuicus in porta, Odalricus frater eius, Meginwardus iudex de Vinchir ^) , Reinpot de Müsse, Liuluuinus de Ruzzing'^), Cliuno et filius eius Irmfrid de Uchenpuitj Gozwinus ante urbem, Chuno de Gysiling et filius eius Kadolt. (835)
ccv.
Notum sit Omnibus Christi fidelibus futuris atque pre- sentibus, qualiter quidam censuales s. Emmerammi Burk- hardus de Atten[lioiien]^) scilicet, atque e.. .tio erant inbene- ficiati Meingozo militi de Sunechingen. Is itaque a Berth- oldo abbate höba una ad StrazcJurche*^) [iurje beneficii suscepta eos ad ecclesiam relaxauit et a se penitus ab- dicauit. Quo de medio facto filius eius Olricus de Sun- echingen tamquam heres paternus ius suum uoluit illis infringere pristin^que seruituti subicere. Quinque ergo talcnta dantes et ut [hob]a predicta eidem Olrico iure beneficii cederet inpetrautes , iterato se redemerunt , et ne amodo alicui benefici[ari] debeant, in presentia domni Adelberli abbatis obtinuerunt, presentem cartam cum si- gillo ipsius pro testimonio susceperunt. [Huic] rei testes accesserunt: Ortliebus, Pertholdus, Hartuuicus de Lielhen^ berge fratres, Olricus Chargel et Rupertus [frajter eius, Hartuuicus in porta, Olricus llolzenar, Albun. (572)
1) Mötzing.
2) Graslfing. Ldg. Kelheira, Pf. Matting.
3) Nieder-Winzer, Ldg. Regenstauf.
4) Reissing, Ldg. Kelheim, Pf. Teuerting.
5) Es sind am Rande einige Buchstaben weggeschnitten. Attenhofen, Ldg. Abensberg.
6) StrasskirchiMi, Ldg. Straubing.
102 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
CCVI.
Goldrun uxor Rvperti de Wifeng ^) redemit se XII solidis a potestate cuiusdam militis nomine Gelfrat de Werdet) et tradidit se in manum Rizmanni camerarii de Innigin ^) ad delegandum super altare s. Emmerammi pro censu V denariorum. Testes hi sunt: Irminstein*) de Innigin, Waltherus molendinarius, Meginhart, Odilger, Eppo, Arnolt de eodem uico. (836)
CCVII.
Uxor Gozwini de Nuinurfar^) nomine Pertha et soror^) eius nomine Richart redemerunt se de potes- tate cuiusdam militis nomine Heinrici de Lameingin ') tradentes se in manum Friderici camerarii de Rvit^) ea conditione , ut eas delegaret ad altare s. Emmerammi pro censu V denariorum. Quod factum est sub his testibus : Ditmar de Sconesteten ^) , Rodolfus frater eius, Gotescalh de Hohheim ^o) , Gotescalhc et Willehalm de Blaim, Ortolf et Cliuno filii eiusdem Heinrici, Engel- pert uillicus de Ruile, Heinricus forstarius ^ i) , Adelhart
1) Wifling, Ldg. Erding, Pf. Wörth.
2) Wörth, Ldg. Erding.
3) Moos-Inning, Ldg. Erding, Pf. Aufkirchen, eine Probstei des Klosters, zu welcher Alten-Erding, Itzling, Kehr, Ober- ding und Zeitlarn gehörten. Es sollen diess jene Güter seyn, welche bei Pez (1. c. Nr. 20) bezeichnet sind.
4) So deutlich die Hdsch.
5) Urfahrn, Ldg. Rosenheim, Pf. Flintsbach, wenn nicht NeuwÖhr im nämlichen Landgerichte, Pf. Neubeuern.
6) Sorores Hdsch.
7) Laiming, Ldg. Wasserburg, Pf. Griesstätt.
8) Vogtareut,
9) Schönstätt, bei Wasserburg.
10) Holzham, Ldg. Rosenheim, Pf. Neubeuern.
11) Nämlich in Vogtareut. Es gehörten zu dieser Hof- march zwei Forste: der ,,Püchuorst'* und ,,Sunderuorst",
Adalbert v. J. 1149-1177. 103
de Nvmvrfar, Eberhardus de Waietmaigin, Chunrad fra- ter eins, Heiiiricus et Sigebot de Eccheheim i) , Rudolfus de eodem loco, Fridepertus de TVaUherin ^).
He traditiones facte sunt in una die in festo scilicet s. Emmerammi anno dominice incarnationis M^C^LXXOIIIO sub abbate Adalberto. (837)
CCVUI.
Notum facimus omnibus ecclesie fidelibus tarn pre- sentibus quam futuris, quod quidam iuuenis arte pelli- fex nomine Odalricus redemit se de potestate domne sue Gertrud nomine ea ratione , ut sui arbitrii esset, qualicunque cenobio se delegare uellet. Deliberato con- silio tradidit eum predicta G. per manum Heinrici de Gozratsperg ad s. Emmerammi altare ea conditione, ut V nummorum censu dato nullius infestetur uel infeu- detur dominio. Hec traditio facta est anno dominice incarnationis M^Cf^LXXVO Adalberto abbate, regnante Friderico inperatore , sub episcopo Cliunone, presentibus testibus, quorum bec sunt nomina: Heinricus de Goz- ratsberg, Hartuuicus in porta, Chunrad lilius eivs, Pald- ewin Puzeruz, Marquart Heccere , gener eins Megingoz de Pachehusen^) et seruus eins Chunrad de eodem loco, Marquart Gnelin, Dietricus, Volchmar editui s. Em- merammi, Werinbart pistor, Richolfus cupparius'*), Odal- ricus de ManegoUin, Chuno de ^^o/^erpa^ ^), Chunradus Chramaer. (838)
in welchen der Abt uel per se uel per suos uenatores omnem uenalionem potest Hbere, quandocunque uoluerit, exercere. Saalb.
1) Ecklham, Ldg. Rosenheim, Pf. Vogtareut.
2) Waidering, Ldg. Rosenheira, Pf Riedering.
3) Buchhaiiseo, Ldg. Mallersdorf, Pf. Aschollshausen.
4) d. h. Küffer.
5) Alfallerbacb, Ldg. PfalTenhofen.
104 Schenkangsbuch d Kl. St. Emmeramm.
CCIX.
Hugo plebanus noster de Walde i) tradidit per ma- num Ottonis de lYgin proprii iuris ancillam nomine Mat- ilhd ad altare patroni nostri pro censu V denariorum annuatim soluendo. Testes lii sunt : Geroldus de Tanne et frater eins Marquart, Irmfrid de Vchenpuü^ Odairicus de Tigin, Hawardus uillicus de Tanne, Dietricus de eo- dem uico, Haertuuicus in porta, Odairicus frater eins, Gnelin, Ditricus editui. (839)
ccx.
Patere uolumus omnium cautele tarn presentium quam futurorum, quomodo Adelb er tus ahhus cenobii s. Em- merammi quendam huius ecclesie ministerialem, huius urbis conciuem nomine Gotfridum de VnterbenteUngin inbenefitiauit area quadam , que ab auis eins tradita fuit ad altare s. Emmerammi ea conditione, ut V num- morum annuatim censu in cena domini ad mandatum pauperum soluto absque omni contradictione ipse et li- i3eri eins possideant benefitü iure. Et ut huius modi actio a nullo possit infringi, cartam hanc conscribi et sigilli nostri inpressione iussit roborari anno dominice incarnationis M^COLXXVIP regnante Friderico inperatore, presidente huic sedi episcopo Chunone. Testes sunt: Hartuuicus in porta, Vlricus frater eins, Rvpertus Hose- flaisk, Mahtfrid tonsor, Hartuuicus in Erin, Haimo et frater eins Perinliardus, Sigefridus de Swabelwis. (840)
1) Herrnwahl, Ldg. Kelheim, welches früherhin Walde, im XIV. Jhh. zum Unterschiede von dem nahe dabeiliegen- den, wahrscheinlich dem Stift Niedermünster zugehörenden Frauenwalde (Frauenwahl) Pfaffenwalde, und endlich als das Wort Pfaffe anrüchig geworden , Herrnwahl genannt wurde. Die Pfarrkirche war fiüherhin , wie auch jetzt noch in dem naheliegenden Thann, doch schon zu Anfang des XIV, Jhh. plebanus commoditatis causa in Walde residentiam facere consueuit. Saalb.
Adalbert v. J. 1149—1177. 105
CCXI.
Notum facimus omnibiis ecclesie fidelibus tarn pre- sentibus quam futuris, qiiod quidam homines liberrime conditionis, quorum unus uocabatur Ainwicus de Swits- hosen ^) , alter dicebatiir Adalbero filiiis uidelicet eius, nullo contradicente tradidenint se propria manu ad s. Emmerammi altare ea scilicet conditione, ut quin- que nummorum annua solufa pensione omni eareant aliena dominatione. Huic traditioni Adalhertus abbas in- terfuit et ne aliquod per succedentia tempora iuris sui detrimentum patiantur , cartam hanc conscribi et testi- bus svbnotatis firmari iussit anno ab incarnatione do- mini M^QOLXXOVIP regnante Friderico imperatore, presi- dente huic sedi secundo Chunone episcopo. Testes hü sunt: Hartuuicus in porta, üdalricus frater eius, Meg- ingoz de llovelin^), Dietricus mansionarius, Werinhardus pistor noster, Perhtoldus pistor, Hermannus pistor, Ort- uuinus de Salle, Marquardus seruus cellerarii. (841)
CCXII.
In nomine domini nostri Jesu Christi Adalhertus dei gratia aJ)bas cenobii s. Emmerammi. Quum ecclesie nobis commisse non tam preesse quam prodesse debe- mus, idcirco notum esse uolumus omnibus Christi fide- libus tam futuris quam presentibus, quosdam homines liberrime conditionis, quorum nomina sunt: Perhtolt, Heinricus, Wisent, Pcrinhardus, Geholt, Adelheid tem- pore predecessoris nostri hone memorie Perhtoldi ab- batis camerarium familie ecclesie nostre tunc temporis de L\zzelenahen Azamannum nomine adisse, seque fidei eius commendasse rogantes, ut omni remota occasione delegaret eos ad s. Enmierammi altare pro V nunmio-
1) Schwaighausen, Ldg. Regenstauf. Pf. Hainsacker.
2) Höüing, Ldg. Stadlamhof, Pf. Weinling.
106 Schenkungsbuch d. Kl St. Erameramm.
rum annua pensione. Quorum uotum quoniam differendo preuentus morte non impleuit, filius eius nomine Frid- ericus, cui eadem traditio utpote ex paterna heredi- tate obuenit, amplius non differens, regnante Chimrado rege, sub Heinrico episcopo et Friderico aduocato astan- tibus etiam testibus , quorum nomina hec sunt : Hein- ricus Gebel, Heimo filius eius, Gotfridus aurifex, Sige- hardus aurifex, Wirnt monetarius, Sigefridus mone- tarius, Perhtoldus niger, Wolframmus seruus Gotefridi, predictos homines cum omni posteritatis sue progenie nemine contradicente delegauit ad patroni nostri altare eo pacto et ratione, ut V nummorum annua data so- lutione omni aliena careant dominatione. Euolutis au- tem multis annorum curriculis anno dominice incarna- tionis MOCLXXOIIIIO regnante Friderico imperatore sub Chonone et aduocato Heinrico prefecto ratisponensi qui- dam de posteritate eorum , quorum nomina hec sunt : Wisente , Perinhart, Enzwib, Gisila, Hazicha, Adelheid, Rvdiger, Gerdrut, Heinricus presentiam meam adierunt obsecrantes, ut quod sub predecessore meo factum erat, auctoritate mea renouarem et sigilli mei inpressione fir- marem. Quibus assensum prebui, et quod V censuales sint s. Emmerammo nee alterius aduocati nisi eius, qui familie in Ratispona constitute summus est aduocatus, placito ualeant aduocari, carte huius cautionem et si- gilli mei roboraui presentibus etiam testibus , qui sunt annotatii). (842)
CCXIII.
Notum esse uolumus omnibus Christi fidelibus, quod ego Adelpertus dei gratia abbas in cenobio s. Em- merammi Adelheidam uxorem Gozwini de Eihstet^) cvm liberis suis censuales, quorum parentes per libere ma-
1) Die Zeugen fehlen.
2) Eichstätt, Ldg. Rottenburg, Pf. Pfeflfenhausen.
Adalbert v. J. 1149—1177. 107
nus traditiones ad aram s. Emmerammi se contulerunt et a Chadelhocho ministeriale eiusdem ecclesie per in- iustam inuasionem oppressi erant, iuxta sententiam mi- nisterialivm absohi et pristino iuri restifrsi, vt omni li- bertate condonati censvm V denariorum ad altare pre- dicti martiris annvatim persoluant et deinceps ab omni uiolenta manv liberi permaneant. Huius rei testes sunt: Odalricus de Pentelin, Ortlieb an der Heide, Odalricus Kargelin, Karolus filius Rodigeri, Alben, Hartwicus in porta , Hainricus pver de Haingunspah ^j , Engilperht Hauenare , Liutolt de Chvhnentingen ^j , Kög-enolt , Alt- man. Igitur acta sunt hec anno M^CLKMIII indictione secunda incarnationis domini , regnante Friderico im- peratore, Hainrico^) duce Bawari^, secundo Chonone epis- copo, Heinrko prefecto vrbis, buius ecclesie arfüoca/o. (843)
CCXIV.
Notvin sit Omnibus ecclesie fidelibus tarn presen- tibus quam futuris, quod quidam Chonom's episcopi ra- tisponensis capellanus et parrocbianus Otto nomine de Altentanna'*) in extremis constitutus mancipia sua, quo- rum noniina sunt: Rodolfus, Matbild, Pertba, Tota, Meg- inold filius Perthe, Ödalric filius Mathildis delegavit in manus Altmanni de Egilofsheim ea ratione, vt post obitvm eius pro censv V nvmmorvm delegaret ad aram s. Emmerammi. Eo itaque defuncto et apud s. Enmie- rammvm sepulto idem Altmannus rogatv Peringeri ab- batis predicta mancipia tradidit in manus Odalrici Holz- eneres simili conditione, ut predictam traditionem
1) Hainsbach, Ldg. Malersdorf, (S. Zirngibls vortreffliche Geschichte der Probstei Hainsbach 1802), wenn nicht allen- falls Haunsbach, Ldg. Abensberg, Pf. Appersdorf, hier ge- meint ist.
2) Es wird Kneiting, Ldg, Regenstauf, Pf, Winzer, seyn.
3) Herzog Heinrich der Löwe v. J 1155 — 1180.
4) Altenthan, Ldg. Stadtamhof
108 Schenkunksbuch d. Kl. St. Emmeramm.
expleret. Quod idem Odalricus nil moratus explens predicta mancipia presente Peringero abbate deleg-avit ad s. Emmerammi altare ea conditione, vt censv V num- morum annuatim dato ipsi et posteritas eonim maiori non premantur seruitio nee alieno subdantur dominio. Testes delegationis Altmanni: Harlwiciis in porta, Otto de Tigin, Heinricus de Pentelingin , Heinricus de Parh- igin ^) , Pilig^rim , Bruno, Liidewicus de Cholenhah^). Testes deleg^ationis Odalrici: Hartwic in porta, Odal- ricus frater eins , Otto de Tigin , Heinricus de Pen- telm[gin] , Chonrad filiiis Hartwici, Gneinlin , Volche- mar, Dietricus, Perthold editvi, Reginhard de Nmnhusen, Chonrad frater eius calceatores, Werinhard, Rötpert pistores, Hartnid, Wicpoto, Rodiger de Halle, Odalricus de Loefe^) Odalricus de Wolfer echouen , Liutolt Phoses- nidid de Halle, Werinher curui Wisines filius, Nord- win de eodem loco , Chonrad filius Dietwini , Heinric Möter de eodeni loco. (866)
ccxv.
Notum itaque facimus omnibus ecclesie fidelibus tarn presentibus quam futuris, quod quidam de ishming- ensi^) familia, quorum nomina hec sunt: Engilmarus, Sigehardus, uillicus de hinningin et frater eius Wic- mannus nomine et filii matertere eorum Perhtoldus et Perinhardus presentiam nostram adeuntes ins suum an- nuum uidelicet V nummorum censum, cui ab antiqua auorum progenie ad s. Emmerammum traditi sunt altare, exposuerunt et super hoc, ne aliqua successori- bus nostris infringendi iuris eorum occasio detur, fir-
1) Barbing, Ldg. Stadtamhof, Pf. Sarching.
2) Ober-Köllnbach, Ldg, Landshut, Pf. Moosthan,
3) Lauf, Ldg. Burglengenfeld, doch könnte, da ehevor und gleich darauf ein Zeuge de Halle (wohl Reichenhall) vorkommt, Laufen (Ldg.-Sitz) gemeint seyn.
4) Moos-Inning.
1
Adalbeit v. J. 1U9— 1177. 109
raitätis cartam eis conscribi iussimus et siplli nostri inpressione roborauimus. Nomina liberorum, qui ab eis- dem geniti sunt, hie annotauimus, quos eadem lege quinque censualium iiti debere censemus : Heinricus filius Engil- mari, quem de libera muliere nomine Himezele genuit, Ödalricus et Wicmannus filii Sigehardi, Willibirch filia Wicmanni fratris Sigehardi, soror Pertholdi et Perin- hardi et filie eins Liukart, et Adelheit, altera soror Perinhardi et Perhtoldi Adelheit et liberi eius Engil- marus et Perhta, tertia eorum soror Irmingart et liberi eius Perhtoldus, Heinricus, Richart, soror Sigehardi et Wicmanni nomine Gisila et tilia eius Adelheit et filia Trote, alterius eorum sororis nomine Adelheit.
Facta sunt hec anno dominice incarnationis MOC^LXX^VIP, regnante Friderico Romanorum inpera- tore, presidente huic sedi episcopo Chunone, aduocatiam huius loci tenente //emnco duce Anstrie'^). Testes hi sunt: Ödalricus Kargil, Ropertus et Hartuuicus fratres eius, Hein- ricus de Penleiing in, Odairicus frater eius, Gotefrid et Ödal- ricus eius de PenteUngin milites Odalrici, Eggihard, Chun- radus, Heinricus de eodem uico, Mathfrid tonsor, Wicpoto tonsor, Deginhardus cementarius, Marquart, Gnenilin, Diet- ricus editui s. Emmerammi, Acilinus uillicus de Gebencliin'^), Ropertus, Liutuuinus de Isinninym, Hiltiprant, Ropertus, Ödalricus, Rödigerus, Adelbertus, Chunradus, Rödigerus de eodem uico. Actum in nomine domini. Amen. (831)
1) Da in dieser Tradition kein Abt genannt ist, so scheint sie nach Adalberts Tod (1177, 18. Febr.) und vor der Wahl seines Nachfolgers Pernger (April 1177) vollzogen worden zu seyn ; doch stimmt nicht dazu, dass Herzog Heinrich H. von Oesterreich , welcher am 13. Jänner 1177 starb (v. Meillers Regesten der bab. Herz. S. 54), damals noch am Leben war, da nicht anzunehmen ist , dass die Nachricht von dessen Tode so spät nach Uegensburg gekommen sey. Freilich ist auch der Todestag desselben nicht genau ermittelt.
2) So die Hdsch. wofür wohl Gebinchouin (Gebelkofen, Ldg. Stadtamhof, Pf. Wolkeiing) zu lesen sevn wird.
110 Scbenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
AM Pernger v. J. 1177-1301.
CCXVI.
Ego Perngerus dei gratia abbas loci s. Emmerammi. Notum sit cunctis in omnes generationes, qualiter Hein- ricus de Gozrattsperge mancipia quedam hereditatis pro- prie, quorum hec sunt nomina: Rutliep, itemque Rut- liep, sororis prenominati , et auunculus Rutliep eorun- dem Libardus, Megingardus, Albertus, Werneher, Cum- poldus, "^Iricus, Adilheit, Diemut, Livgart, Richinza, Hilt- igunt, et omnis posteritas illorum ad s, Emmerammum tradiderit censuali quidem iure quinque denariorum hoc uidelicet iusticio , ut non liceat ulli abbatum eos inbe- neficiare, seu aliquo ingenio ecclesie seruitio abalienare i). Hec igitur ut semper rata sint et inconuulsa, sigilli^) nostri impressione firmamus. Huius itaque rei testes sunt: Ulricus Holzenare, Otto et fratres eins de 3) Wald, Walterus de Valchenstain "*) , Röpertus Kargil , v^lricus Schurpfer , Rogerus de Grazze ^) , Conradus de porta, "i^lricus prepositus de lonearei Vlrici, Heinricus Stain- mutte, Gotfridus de Unterpenteltnge, Gerhardus et frater eins Haitwolch, Hainricus Grans, Wicgerus de colle, Gebehart Gigare, Mathfridus, Fridericus caluus , Heinri- cus, Albertus, Heinricus, Fridericus Laicast, Wernhar- dus pistor de curia nostra, aliique quam plures. (693)
CCXVII.
Notum esse uolumus cunctis Christi fidelibus, quod quidam ciuis ratisponensis Heinricus nomine filius Pern- hardi cognomento parui, pro remedio anime sue et pro
1) Abaligenare Hdsch. 2j singilli Hdsch,
3) de fehlt in der Hdsch.
4) Falkenstein, Ldg.-Sitz.
5) Grass, Ldg. Stadtamhof, Pf. Prüfening.
Pernger v. J. 1177—1201. 111
remedio anime uxoris sue Ortrvn nuper defuncte pre- sente Peringero abbate tradidit super altare s. Emme- rammi tria mancipia, quorum nomina sunt: Chvnradus, Ita, Margareta, ad censum V denariorum annuatim in festo s. Emmerammi super altare ipsius persoluendum. Ne igitur predicta mancipia uel eorum successura po- steritas aliquod iuris sui detrimentum uel ab aliquo violentiam patiantur, ista conscripsimus et eis ius suum presenti pagina confirmauimus subnotatis etiam testibus, qui interfuerunt eidem traditioni, quorum nomina sunt: Ekkepertus sculthaiz 1), Sygehardus der 5j;mer, ^Iricus von Harlant, Perhtolt von Inninchoven , Herman der Sach, Heinricus Chaelblin, Friderieus filius Pernhardi, Rahwinus Watmanger, Hadmar der Watmanger, Heinricus Cribel, Pernhart Stabel , Gumpo Watmanger, Gotfrit der Wat- manger, Chunrat der Zarraer, Friderich Pamsaer, Goz- win Glaphait. (706)
CCXVIIL
Chunradus de Swainkendorf filius Rüzini X dena- riorum censvs, similiter tres sorores eius Hiltigunt in Swainkindorf, Livkart in Etimsdorf, Hiltiburc in Nüenoe'^) singule X denarios s. Emmerammo solnunt*^). (707)
CCXIX.
Cunctorum Christi fidelium patere uolumus rae- raorie, quod quidam Wolframmus de Erla'^) hereditarie proprietatis feminam nomine Perhtam cum omni po- steritate sua tradidit super altare s. Emmerammi ad cen- sum V danariorum annuatim in festo ipsius persoluendum.
1) Causidicus (sculteta) iudicabit pro furto, pro frevela, pro geldschulda in omnes cives urbis. Altes Strassb. Stadtrerht. Walter corp. HI, 780. S. Gemeiner Regensb. Chronik. I, 259.
2) Nittenau, Ldg.-Sitz.
3) Soluunt fehlt in der Hdsch.
4) Irl, Ldg Regenstauf, Pf, Tegernheim.
112 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
Huius rei testes sunt: Viricus Holznar, Chunradus filius eius, Eberhart de Erla, Albertus de Haertingm, Otto de Helchetipach, Pernhart de Gebrichmg, Albertus Span, Sahso de Harting, Otto de Tiging, Wernhart pistor, Perhtolt Prandiz, Rudiger de Erling, Wolchwin der Sciltaer. (710)
ccxx.
Pateat omnium Christi fidelium memorie , qualiter quidam Fridericus de Nevnhusen, cuius Fridericus pater mulierem quandam Gisilam dictam cum filio Chunrado iure beneficii ad se pertinentes accepta ab ipsa muliere pro se et filio pecunia redemptionis VI solidis, utrosque matrem et filium in manus Peringeri abhatis resignauit. Testis ad hoc subnotatus i): Vdalricus Holzenaer. (715)
CGXXI.
Nouerit omnium Christi fidelium industria, quod Gotfridus de Isininga homines ecclesi^ nostr^ , quos a priscis temporibus iure beneficii possederat , in manus Perngeri abhatis resignauit acccptis ab eisdem quatuor et dimidio talentis, quorum uidelicet hominum resigna- torum nomina sunt: Chunradus, Heinricus, Viricus, Arn- oldus, Wernherus, Chunradus, Swicker, Adelheit, Pertha, Adelheit, Mathilt, Richkart, Adelheit. Testes sunt: Viricus Holcener , Meingoz de Isininga , Viricus Kargel , Hein- rich von der Chappel, Ekkebertus shulthaiz, Albertus de Tiginge, Wilhalm frater eius, Balduuin ab dem Rinder- buhel , Chunradus de Inning , Heinricus de Tunzlinge, Heinricus Chamber , Rudiger filius Heinrici de C7iap- pel'^) , Otto von Hiibrechouen , Hertuuich de Uronve^)^ Chunradus de Liufmansdorf'^). (717)
1) Subnotatis Hdsch.
2) Ein regensb. Geschlecht von einer Gegend der Stadt so, und auch Pencapelle genannt.
3) Fronau, Ldg. Roding, Pf. Neukirchen-Balbini.
4) Leutheadorf, Ldg. Rottenburg, Pf. Paffendorf
Pernger v. J. 1177—1201. 113
ccxxn.
Omnium Christi fidelium nouerif industria, qualiter Heinricus de Tvnzeh'iige ministerialis s. Petri et uxor eius Diemvt et filius eius Herwicus tradiderunt homines sue proprietatis super aram s. Emmerammi ad censum V denariorum annuatim persoluendum, quorum nomina sunt h§c: Haetwic , MtEhthilt soror eius, Chünradus, Rudiger filii eiusdem Maehthildis. Huius rei testes sunt: "^Iricus Holznaer, Ekkepreht scvltheta, Gerhart kameraer, Wint von dem Loche , Chunrat ^) , Chunrat der Pvhel, Chünradus miles scvlthet^, Heitvolc der Esilaer, Volch- mar der Fvteraer , Ulrich Noerl , Heinrich Steinmvtte, Wirnt aurifex, Otto aurifex, Friderich Leiteast, Hein- rich, Wolfram filii Haertwici, Haertwicus Truhnaer, Alb- reht Span, Chunrat Rosselaer, Chunrat Risenaer, Deginhart, Vlscalc, Heinrich editui, Virich Armer. (720)
CCXXHL
Pateat omnium Christi fidelivm tam presentivm quam futurorum inobliterat^ memori^, quod quedam mi- nisterialis huius ^cclesi^ Livdgardis nomine de Ettimdorf tradidit se ipsam cum omni posteritate sua super aram s. Emmerammi ad V nummos annuatim census iure persoluendos presente Peringero abbate eiusdem cenobii. Huius rei testes sunt 2). (721)
CCXXIV.
In nomine- domini nostri Jesu Christi ego Pern- gerus dei gratia s. Emmerammi abbas. Nouerint omnes Christi fideles presentes et futuri , quia quidam miles Otto nomine de Perkheim^) inpeciit iniuste homines ec- clesi^ nostr^ Bertham et duas filias ipsius Adelhaidem
1) Der Zuname fehlt,
2) Die Zeugen sind nicht angegeben.
3) Bergbeim, Ldg. Burglengenfeld, Pf. Schraidniüln.
8
114 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
et Heilrat, quasi iure tenerentur sibi seruire. Tandem de iusticia premonitus cessit et omnem inpeticionem de ipsis abrenuntiauit. Huius rei testes sunt: Vlrieus cal- lidus, Rudpertus frater eins, Heinricus de Pemiecho.pelle, Rudigerus, Fridericus filii eius, Ekkebertus sculteta, Ek- kebertus fratruelis eius, Vlrieus Holzaener, Erehenpreht miles prepositi, Fridericus prepositus, Rudigerus de Grazze, Heinricus Isiningerc, Heinricus de Pwosenchouen, ^) Dein- hardus, Gotischalcus, Heinricus, Vdalscalcus editui, Wern- hardus pistor, Fridericus, Liebardus filii eius, Heinricvs Zwichöaer, Pertholdus Muoran, Rudiger frater eius. (724)
ccxxv.
Quidam s. Emmerammi ministerialis Werinherus nomine de Veggin in extremis constitutus tempore Adel- perti abbatis predivm et partem montis prope eandem uillam, aptvm ad castellvm construendvm, quod uulgo purchstal dicitur, tradidit s. Emmerammo. Procedente tempore sub Peringero abbate, filius predicti Werinheri Chönradvs nomine partem predicti montis X*^"™ solidis uendidit Eberhardo de Abnesperg,^) qui fossatvm circa evm faciens munitionem in eo construere cepit. Peringerus itaque abbas preuidens futura multa ex eadem munitione rebus ecclesi^ nostr§ , que circvm iacent, incommoda, datis eidem Eberhardo X*^®™ talentis effecit, ut de pro- prietate eiusdem montis se abdicaret, et per manvm Karoli filii Karoli thelonearii ad aram s. Emmerammi delegaret. Quod factvm est millesimo CLXXX^^V^ anno domini incarnationis sub Friderico imperatore in pre- senlia Chynradi episcopi. Testes : Odalric Holzenar, Hein- ric Grans, Hartwic in porta, Hartwic Kargil, Adelpert Kargil, Heinric, Chönrad, Grimold camerarius, Ernst,
1) Piesenkofen, Ldg. Stadtamhof, Pf. Obertraubling.
2) Graf Eberhart, welcher in den Jahren 1140 — 1188 vorkommt.
Pernger v. J, 1177-1201. 115
Liebart de Porin,^) Chono de Gehelchouen, Heinric tlie- lonearius, Gerloh dapifer, Chonrad Kargil, Odalscalc de Tolenpah,^) Meginhard de Piinnihard, Ditric et Rödiger de Elsmdo}'f,^) Chonrad de Cliirchdorf,'^) Chono der Chopfe, Gerong de Sigenborg, Frideric de Gundeshusen,^) Chuno preco, Lantfrid de Rhu, Chunrad AVinger, Perthold, Herman prepositus de Abm'sperg. (783)
CCXXVI.
Quidam ministeriaUs s. Emmerammi Rotpert no- mine de Laha sub Adelperto abbate mansum unvm ad Hachilstat acceptis^) ab ecclesia eadem in manvm ab- batis resignavit, procedente vero tempore sub Peringero abbate impetere cepit evndem mansvm, sed reclamante abbate in id consilii uentvm est, ut aeceptis duobus talentis in manvm abbatis resignaret et de omni in- peticione se abdicaret. Quod factum est in presentia ministerialivm, quorum noraina sunt: Alpertus de Aoting- Wf'^) Heituolch de Heide, Gozwin dives, Odalricus Scvrphe, Ekkipert de Dalmazingin , Otto de Tigin , Karolus the- lonearivs , Gotefrid , Heinric , Alpertus de Isinningin, Hartwic in porta, Odalric frater eins. (784)
CCMI.
Agnitum esse uolumus presentibus et futuris, quo- modo Wernher de' Gehestorf predium ecclesi^ s. Emme-
1) Päring, Ldg. Roltenburg.
2) Daltenbach, Ldg. Straubing, Pf Kirchberg.
3) Elsendorf, Ldg. Abensberg. Hieven schrieb sich ein Edelgeschlecht, welches mit Ulrich, der in der Mitte des XII. Jhh. nebst seiner Tochter Richiza in das damals sehr hochgeschätzte Kloster Admont in Stevermark eintrat, er- loschen ist. Mon. B. VII, 46, 108. Pez thes. III, 664, 669, 679. Muchar Gesch. v. Steyermark. IV^, 389.
4) Kirchdorf, Ldg. Rosenheim, Pf Pang.
5) Gundelshausen, Ldg. Kelheim, Pf. Kapfeiberg.
6) talentis oder denariis fehlt,
7) Eitting, Ldg. Mallersdorf, Pf. Laberweiutiug.
8*
116 Schenkunffsbuch d. Kl. St, Emmeramm.
•ö
rammi contulit usu fructuario mulieri seriiato, qiie sibi familiari matrimonio, tamquam uxor legitima coherebat nomine, i) Huic domnus abbas Pergenis VII et dimidium talentum dari iussit et idem predium perpetuo ab ipsa persoluit. Et quia manutraditio Marquardum de Tanne constabat, iiisum est prefato domno abbati, quatenus ipsam mauutraditionem innouans in manum Odalrici Holz- enaere cognouaento transferret, et transtulit. Huius rei testes sunt: Otto Palatinus,^) Burcbardus de Steine,'^) Adel- bero de Sandolzeshusen,'^) Olricus de Pentelingen, Otto de Tigingen, Marquardus de Tanne, Olricus Holzenser. (785)
CCXXVIII.
Noscat omnium fidelium et presentium et futurorum inobliterata memoria , qualiter Wernhart miles quidam de Sernbach,^) hereditarius Altmanni de Ahensberch^) habens partem siluule contiguam Lvlerbach et pro remedio anime, et insuper nouem acceptis talentis et dimidio tum ipse ac mediatores eandem partem siluule s. Emmerammo dede- runt '') domno suo presente Altmanno et domno Perngero abbate buius loci quieti perpetim prouidente. Cuius rei testes sunt: prefatus comes AUmanmis, Otto de Tigingen et filius eins Adelbertus, Olricus Holznar, Hartwic et filius Cönrat in porta, Heinricus et Pernoldus fratres de Tvinz- elingen, Megengoz prepositus ipsius comitis, Altmanus, Dietricus, Marquart, Degenhart Gnaenelin mansionarii ec-
1) Der Name fehlt.
2) Der nachherige Herzog d. alt. von Bayern , welcher i. J. 1183 starb.
3) Hilpoltstein , Ldg-.Sitz. S. Schenksb. des Stiftes Ober- münster Nr. 11.
4) Sandeltshausen, Ldg. Moosburg,
5) Schirrabach, Ldg. Rottenburg, Pf, Laberherg.
6) Altmann I, welcher v. J. 1140—1182 in Urkunden vorkommt.
7) dedit Hdsch.
Pernger. v. J. 1177—1201. 117
clesie , Friderich Sibenhar , Friderich Laikast, Pertholt, Albreth, Pernolt, Alber, Wernher pistor. (786)
CCXXIX.
Notvra facimus omnibus ecclesie fidelibus tarn pre- sentibus quam futuris , quod qiiidam miles de Chirche- dorf Livpolt nomine habuit quandara propra iuris an- cillam nomine Halewic, que iuncta cuidam ecclesie nostre familiari, cui nomen erat Fridericus de Scidaleren'^) iuxta Inningin genuit ei filiam Helicam nomine, quam idem miles post obitvm matris utpote liereditario iure ad ser- uitivm suum compellens sibi uendicavit. Vervm pater dolori fili^ compatiens ab eiusdem militis proprietate sub testimonio probabilivm uirorum eam absoluit et Ratis- ponam ueniens in uigilia s. pentecostes manv sua ad altare s. Emmerammi eam delegauit eo pacto, ut censu V nummorum annuatim dato ab omni libera sit serui- tv'te et nullius infeudetur dominatione. Facta est hec traditio anno dominice incarnationis millesimo COLXX^VIP tempore Fnderki imperatoris, sub episcopo Clwnone et abbate huius loci Penngero P ordinationis eius anno, et ad inditivm et cautelam hanc cartam ei conscribi et si- gillo suo iussit roborari. Testes: Öalricus Kargil, Odal- ricus de Pentelingen, Heinricus frater eius, Hartwicus in porta, Odalricus frater eius, Rizimannus camerarius de In- nigin, Adelbero uillicus de Inningen, Rozi de eodem loco, Volchemar, Gnennele editui, Perbtold filius Gnenlenis, Odal- ricus miles Odalrici Kargilines, Rvdiger de Alinpah. (844)
ccxxx.
Patere uolumus om^ivm industrie tam presentivm quam futurorum, quod quidam huius ecclesie seruus no- mine Ernest de Hoä habuit proprii iuris mancipia, quoruai nomina hec sunt: Perhta et lilia eius Liveart, Heinrich
1) Zeillern (Zeidlarn Saalb.), Ldg. Erding, Pf. Forst- Inning.
118 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emnieramm.
filius, que duo fratres Sigebot et Werinher de Ecckiheim in placito Perngeri abbatis in proprietatem sibi uendi- care uoluerunt, sed niillis testibus approbare potuerunt, vnde predictus doninus eorum Ernest deliberato con- silio secvm Ratisponam eos migrare ivssit et in die s. pentecostes , que tiinc temporis II idus Junii fuit, nullo contradicente ad censiim V nummorum annuatim soluendvm nee uUi deinceps persoue inbeneficiandos pre- sente prenominato abbate anno dominice incarnationis mil- lesimo C*^LXXOVIP , Friderico imperatore regnante , sub Chonone episcopo propria manv delegavit. Testes : Hartwie in porta, Odalricus frater eins, Chönrad filius Hartwici, Liutwinus scultetus ratisponensis , Malhfrit tonsor, Ro- diger de Alinpah, Gebolf filius Hartwici, Gnenlin, Diet- ricus, Perthold editvi, Riziman de Inningin, Adelbero Rozi de eodem loco, Fridericus de Scidelarm ivxla Inningin, Chönrad Hoitere de Roite. Hanc cartam iussit eis abbas conscribi et sigillo suo roborari. (845)
CCXXXI.
Omnivm ecclesie dei fidelivm tarn presentivm quam futurorum sagacitati innoteseimus , quod quidam buius urbis ciuis nomine Heinricus cognomine Prince habuit quandam proprii iuris ancillam nomine Gerlint, que co- pulata fuerat cuidam iuueni Odalrico. Qui timens uim inferri liberis suis eundem Heinricvm adiit rogans, ut predietam uxorem suam accepto precio relaxaret et ad aram s. Enimerammi contraderet. Cuius peticioni idem Heinricus annuons accepto talento predietam ancillam cum liberis suis Paldewino et Liveart assentiente uxore sua Frencb":!! et eins liberis per manvm Heinrici de Goz- ratsperge tradidit ad aram s. Emmerammi ea conditione, ut censu V denariorum dato nulli alien^ subdantur do- minationi. Facta est traditio sub Peringero abbate anno dominice incarnationis millesimo COLXX'^VIIP, regnante Friderico imperatore sub Chonone episcopo presentibus bis
Pernger v. J. 1177—1201. 119
testibus: Heinric de Gozralsperg, Perinharl thelonearius, Salman aurifex, Heriman der Sac, Heiaricus frater eius, Heribort Faner, Rotpert Hoseflaisce, Cnenil, W olchemar, Dietricus, Perthold editvi, Wichart Missagan, Heinricus Partigin, Rotlieb servvs Ileinrici de Gozralesperg, Hart- wich an der porte, Ödiiricus Holcenare, (847)
CCXXXII.
Qvidam niiles de Sigenburc nomine Rahwin tradidit seruum suum nomine Gozzele arte cementarivm ad aram s. Emmerammi pro censu V denariorum. Testes: Engil- scalch de Pisingin , Hartwic in porta, Odalricus frater eius, Degiuhard cementarius, Rotlieb, Perinhard cemen- tarii, Pertholdus edituus. (846)
ccxxxni.
Qvidam homo libere conditionis Perthold nomine de Frisingia nullius coactione se tradidit ad aram s. Emmerammi pro censv V denariorum. Testes: Hartwic in porta, Ödalric frater eius, Hartman de Ueltchirchen, Rotlant de — ^) sororius eius, Perthold edituvs, Dielric edituvs. (849)
CCXXXIV.
Notv^m sit Omnibus ecclesie fidelibus tam presen- tibus quam futuris, quod quidam ecclesie de Giimese'^) familiaris Rödigerus nomine de uico Xa ex libera ron- ivge sua nomine Gisla genvit duos liberos Liutwinuni et Mathilden!, qui censuales erant eiusdem ecclesie. Quos ipse redemptos de potestate eiusdem X solidis cvm con- sensv abbatisse eiusdem loci delesravit ad altare s. Em- merammi pro censu quinque denariorum , vt annualim predicto censu dato libera utantur potestate, ubicvnque uoluerint habitare. Testes: Hartwicus in porta, Odal-
1) Fehlt der Zuname in der Handschrift.
2) Frauen-Chiemsee, Ldg. Troslberg.
120 Schenkungsbuch d. Kl, St. Emmeramm,
ricus frater eius, Rodigerus de Alinpah, Perthold edi- tuus, Otto preco de HalleJ) (850)
ccxxxv.
Notum facimus omnivm uniuersitati tarn presentivm quam futurorum, quomodo huius urbis quidara ciuis no- mine Heinricus de Gozratsperg, quoniam diutina infir- mifate laborabat, mancipia siia, quorum nomina hec sunt: Röllieb, Meginhard, Rotlieb, Liebarl, Rotlieb, Diemot, Gerdröd, Adelheid, Hiltegunt, Richize, Hiltegunt, Gerbirc filia eius, que antea uiuente uxore sua nomine Perthrad in manum Odalrici Kargil cognomine delegauerat ad con- seruandvm s. Emmerammo pro annuo censv V num- morum, hos post mortem predicte uxoris su^ per eiusdem odalrici manus tradidit super aram s. Emmerammi ea ratione, ut quamdiu ipse uiuat, predictum censum quin- que scilicet nummos ab unoquoque eorum recipiat et pro testimonio delegationis qüinque nummos annuatim in festo s. Emmerammi pro eis persoluat, post obitvm eius predicto censu soluto unusquisque eorum libera utatur potestate ubicunque placuerit habitandi. Facta est traditio sub abbate Peringero presentibus bis testibus: Rotperht Kargil, Hartwic in porta, Odalric frater eius, Paldewin Pozröe, Megingoz de Pachehusen, Adelperht pellifex, Mathfrit tonsor, Rotperht Hosefleiske , Otnant mercator, Heinricus Graue, Gozwin inter tonsores, Alt- man wiltwericher, Gerhart wilt>yechere, Wichard miles Odalrici Kargilins, Conrad Hellitamphe. (851)
CCXXXVI.
Quedam huius urbis nobilis femina nomine Judita offerens deo et s. Emmerammo filivm suum tradidit eidem cenobio et fratribus ibidem commanentibus pre-
1) Reichenhall, Ldg.-Sitz.
Pernger v. J. 1177—1201. 121
divm ivxta fluuivm Naba Perkstein i) nunrupafvm per manvm delegatoris sui Erbonis de ManegoUingen cvm Omnibus ad id pertinentibus , quesilis et inquirendis, presente abbate Peringero et bis testibus : Erbo de Mane- goUin[gen\, Odalricus Kargil, Hartwicus, Rotpertus fratres eius, Harlwic in porla, Odalricus Holzener , Gozwinus diues, Gotefrid albus maritus eivsdem Judite , Gebolfus filius Hartwici in porta, Cbonrad frater eius, Fridericus seiuus abbatiö, Chono servvs abbatis, Rodiger de Alin- pah, Waldo, Gerwic servi Gozwini, Werinhard de Pruu- ingin^) (852)
CCXXXVII.
Notvm sit Omnibus ecclesie fidelibus tarn presen- tibus quam futuris, quod quedam libera mulier nomine Chönigunt de Scoiendorp) Iradidit se ipsam cum liberis suis, quorum nomina sunt : Maceli, Werinher, Hartwic, Odilschalchus et soror eorum Mathilt ad aram s. Em- merammi pro censu quinque nummorum. Testes bi sunt : Hartwic in porta, Chonrad lilius eius, Mathfrid tonsor.
1) Es erregt Zweifel, dass bier Parkstein a d. Waldiiab Ldg. Neustadt, gemeint sev, nicht weil es nur als praediuni bezeichnet wird, sondern weil es (castruni) nach Avenlin (p. 512) im XF, Jhh, dem Bischof Gebhart III. von Regens- burg, dem Bruder des Kaisers Konrat und im XII. Jhh. den Grafen von Sulzbach angehört hat, wie daraus hervorgeht, dass die Edlen von Parkstein als Ministerialen derselben be- zeichnet werden. Ussermann epal. Bamb. cod. nr. 13i. Frei- lich ist die älteste Geschicble Parksteins allzuwenig bekannt, und es verdient hiebei der Umstand Beachtung, dass weder im Saalbuche noch in einem andern Archivale des Klosters dieses Praediums gedacht, daher anzunehmen ist, dass das Kloster nicht lange im Besitze desselben geblieben, sowie der, dass eine andere Ortschaft dieses Namens nicht bekannt, und die Lage desselben (juxta Nabam) auf Parkstein hinweist.
2) Prüfening bei Regensburg. In Prüfening ev altera parte Danubii habemus duo quercela ad centum iugera. Saalb.
3) Schöndorf, Ldg. Parsberg, Pf. Dasswang.
122 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm,
Rodolfus Rozer, Rotperth Hosefleiske, Odalric de Of- husen, Isinricus de Hereprukke,'^ } Raliewin de Manegolt- ingin, Livpolt faber, Zeizman de foresto, Wiger, Gote- schalc de foresto, Friderieus ante urbem, Wolchemar, Perthold, Dietriciis edilui, Gozeperht de foresto. (853)
ccxxxvm.
Quidam homo de Pisingin Ortolfus nomine habens domnum Sigefridvm nomine de iAYvnÖJOT,-) quia uxorem de familia ecclesie s. Emmeranmai habuit, datis rebus suis predicto domno suo impetrauit, ut ad altare supra- dicti martiris ad censum quinque denariorum traderetur. Verum quia predictus miles propter longinquitatem uie Ratisponam uenire non potuit, seruum suum nomine Adelberonem misit, qui predictam traditionem vice sua expleret. Qui ueniens ad s. Emmerammvm predictum hominem per manvm suam vice domni sui ad aram eiusdem martiris pro censu V nummornm delegavit anno dominice incarnationis millesimo C'^LXX'^VIIIIO sub abbate Peringero presentibus bis testibus : Hartuic in porta, Gnen- nelin, Pertholdus, Dietricus, Volcbemarus editvi, Mathfrid tonsor, Rotpert Hosetlaiske. (854)
CCXXXIX.
Quidam canonicus s. Petri Purchardus nomine de Liuechm^) in extremis constitutus tres seruos suos, quo- rum nomina hec sunt: Mathfrit, Reginoldus, Waltherus
1) Ein Ort dieses Namens lag innerhalb der Gräuzen des alten Pfleggerichts Straubing (Mon, B XXXVI, 510), der abgegangen ist oder einen anderen \amen erhalten hat; es dürfte jedoch der Ldg.-Silz Hersbruck geraeint seyn, wie sich aus dem Lehenbuche schliesseu lässt: Regenoldus de nouo foro habet decimam de duabus hubis in Winden ; item scul- teta de nouo foro pratum; item filii domni Chunradi de Eg- lofsheira curiam in Herbruck.
2) Xeunburg v. W., Ldg.-Sitz.
3) Loiching, Ldg. V'ilsbiburg.
Pernger v. J. 1177—1201. 123
commendauit in manus duorum canonicoriim eiusdem ec- clesie domni Hagenonis scilicel et Odalrici custodis s. Pe- tri eo scilicet pacto, ut post obitvni suum delegarent eos pro censv quinque nummorum ad altare s. Emmeramini. Mortuo eo predicti canonici uenientes ad s. Emmeram- muni prefatos homines per manus suas pro predicto censu ad aram eiusdem martiris tradiderunt presentibus custode Durinc et cellerario Frideric et cantore Pernoldo et ceteris fratribus eiusdem loci. Et hi testes adhibiti sunt: Mathfrid tonsor, Rödolfus Rözer, Otnant mercator, Hartwic in porta, Chonrad filius eins, Deginhart iato- mus, Sigebato latomus, Ekkihart editvvs s. Petri, Gnen- lin, Perthold, Dietricus, Volchemar mansionarii s. Em- merammi. (855)
CCXL.
Fridericus hospitalis s. Emmerammi mansum unvm ad Patinhoven,^) qui ad hospitale nostrum pertinebal, uendidit pro XVI talentis, quam pecuniam ciui huius urbis Heinrico de Weslerhurc'^ ] coffnomine Gerestebri concessit uel mutuavit pro domo sua ea conditione, ut Omnibus annis pro testimonio inuad ilationis ab eadem domo duo talenta bospitali conferat, et si uelit redimere redditis eisdem XV '^) integre talentis redimat, quali tem- pore placeat uel possit. Testes : Hartwicus in porta, Gebolf filius eins, Odalricus Holzenere, Otto de Wcstir- borc, Gotefrid, Gundram frater eins. (863j
CCXLl.
Notvm facimus onmivm posferitati tam presentivm quam futurorum, quod quidam liuius ecclesie familiaris
1) Bellenbof, Ldg. Burglengenfeld.
2) Oc( ideiitalis pars civilalis Ralishonae, qua«' pars viilgo Westerburch dicitur. Urk. v. J. 1180 bei Ried ep. Hat. nr. 27i.
3) Statt XV wird wohl XVI zu setzen sern
124 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmerarara.
Rotlieb nomine, arte cementarius, habuit duo mancipia, quorum nomina hec sunt: Hiltigart et filia eins Mathild, que ei prouenerant ab uxore sua legitima Pertha no- mine. Que datis rebus suis eidem Rötliebo et uxori eius obtinuerunt, ut data übertäte traderentur pro censv quinque denariorum ad s. Emmerammi altare. Quorum peticioni annuentes absque uUa contradictione tradiderat eas ad aram predicti patroni ea conditione, ut predicto annuatim censu dato , tam ipse quam posteritas eorum omni aliena careant dominatione nee maiori subiciantur seruitvti.
Facta est hec traditio anno dominice incarnationis millesimo C^LXXX^ regnante Friderko imperatore, sub Chonone huius sedis episcopo, presente huius loci Per- ingero abbate. Testes : Chono clippeator, Hartwicus in porta, Chönradus filius eius, Odalricus Holzener, Walther, Deginhart, Perinhart cementarii, Rodiger de Älinpah, Perinhart cementarius et filius eius Ratpodo , Ortolfus de Proü, i) Rotperth, Arnold de Poche, Arnold de eadem uilla, Chönrad faber de Dehepeten, Richolf uillicus de eadem uilla, Walther Lew, Odalricus frater eius, Goz- perth de eadem uilla, Diethmar tonsor, Eggihart Sulze- flaiske, Odalricus clippeator, Chönrad pellifex, Hartwicus de Dehepeten frater eius, Odalricus de Winzere frater Perthe uxoris Rötliebi. (864)
CCXLII.
Not\'m facimus omnivm universitati tam presentivm quam futurorum, quod quedam libera mulier Chelin nomine de uico Smidemol '^) tradidit se ipsam et filiam suam Livböe nomine ad aram s. Emmerammi absque ullius contradictione pro censv X nummorum ea conditione, ut predicto censu annuatim dato maiori non subdantur seruitio nee alieno inbeneficientur dominio. Euolutis
1) Prül bei Regensburg.
2) Schmidtmüln, Ldg. Burglengenfeld.
Pernger v. J. 1177—1201. 125
aiitem multis annorum curriculis tempore Peringeri ab- batis quidani Imius ecclesie ministerialis Heinricus no- mine de Priemberg ILberos eorura, quorvm nomina hec sunt: Herimannvm et sororem eins Adelheit et filiam eins Adelheid nomine nulla dictante ivsticia, sed sola arbitrii uoluntate iiel auaricia cogente uariis infestaci- onibus iniuriavit, captiyavit et bona eorum extorsit. Qui conuentus a Peringero abbale pro eorundem infestatione beneficii ivre ex paterna hereditate dicebat predicta man- cipia sibi prouenisse, sed nullis testimoniis hec ualens com- probare acceptis ab eodem abbate XII solidis ab omni inpeticione eorum decidit et in potestatem ecclesie ad prenominatvm censvm X nummorum resignavit anno domi- nice incarnationis millesimo COLXXOVIIUO regnante Frid- erico imperatore sub Chonone episcopo et aduocato loci huius Heinrico fratre ducis de Austria Livpoldi. ^) Testes : Werinher de Gihestorf, Dietricus de Hasinakkev , Hein- ricus de Pentelingin , Odalricus Mocellere de Hasilpah,^) Hartwicus in porta, Odalricus frater eins, Odalricus Kar- gil, Hartwicus frater eius, Rodiger de Awnhusen, Frid- ericus de eodem loco, Gerold de Tanna, Marquart de eodem loco, Gotefrid de Isinm'ngin, Heinricus de Hart- igin , Gerhart de Solarin , Rodiger frater eius , Otto de Tigtn, W'illehelm de Tuncüingin. (865)
ccxLin.
Notvm facimus omnibus ecclesie dei fidelibus tam presentibus quam futuris , quod tres sorores , quarum nomina sunt ^lathill, Irmingart, Liveart de libera matre nomine Gisla progenite nullius coaclione, sed sola spe celestis incitate anno dominice incarnationis millesimo C^LXXX*^ sub Permgero abbate se ipsas cum liberis et omni posteritate sua per manvm Rotperti coguomiue
1) Leopold V. V. J. 1177— 119i.
2) Hasibach, Ldg. Biirglengenfeld, Pf. Schwandorf.
126 Schenkungsbuch d. Kl. St. Erameramm.
Kargil tradiderimt ad s. Emmerammi altare ea scilicet ratione , iit censu V"^ nummonmi annuatim dato ipse et posteri earuin maiori non subiaceant seriiitio nee alieno inbeneficientur dominio. Facta est hec predicto dominice incarnationis anno regnante Friderko imperatore sub Chonone episcopo et aduocato hiiius loci Hemrico ivniorei) duce de Äustria. Testes: idem Rötpert, Odalric de Pentelingin, Maganus de Moseburch,^) Werinhard de Nwnhusen, Perthold villicus de Engildichesdorf,^) Ernest ensivm limator, Chono preco, Perthold, Volchemar edi- tvi, Perthold calceator. (867)
CCXLIV.
Notvm sit Omnibus ecclesie fidelibus tarn pre- sentibus quam futuris , qualiter lis , que fuerat inter Peringerum abbatem s. Emmerammi et Heimonem cleri- cvm suum parochianum de Liulerpah determinata est. Idem Heimo usurpauerat sibi de eadem ecclesia deci- mationes plus quam iuris sui erat, vnde conpellatus ab eodem abbate datis ei VI solidis eandem decimationem ab eo in beneficivm ad suimet tantvm uite spacivm re- cepit eo iudelicet pacto, ut annuatim XV nummis datis eandem decimationem habeat, post mortem eins in usum ecclesie et anuonam fratrum redeat. Testes huius actionis sunt hi: Otto de Tigininnin, Odalricus Holzenaer, Heinric camerarius, Odalricus frater eins, Wieland de Luterp'ach, Dietmar uillicus, Reginhalmus uillicus, Marquard preco, Purchard uillicus. (871)
CCXLV.
Omniuni sagacitati et industrie innotescimus, quod sacrista ecclesie s. Emmerammi Heinricus nomine sub
1) Ohne Zweifel der Neffe des Herzogs Leopold V, der 1233 gestorben seyn soll.
2) Moosburg, Ldg.-Sitz.
3) Engelsdorf, Ldg. Landshut, Pf. Bruckberg.
Pernger v. J. 1177—1201. 127
Adelperto abbate mutuas concessit, XXII libras argenti cuidam ancill^ ecclesie eiusdem Liucard cognomine Olea- rin et inpignerauit ab ea duas areas iuxta Danubwm, que apte erant tarn in latitudine quam in longitudine ad panisicariam donivm i) construendam. Has delega- vit eadem femina in manus Livtwini Listamares et Bru- nonis de Ahechirchen ^j ad conseruandvm s. Emmerammo. Has sub Peringero abbate inpetebat quidam huius urbis ciuis Hugo nomine in platea latinorum et fiiius pre- dict^ mulieris Walther us nomine , qui dicebat easdem areas absque consensu suo matrem suam nemini posse delegare uel tradere. Abbas itaque Peringerus et custos ecclesie Durinchard nomine datis Hugoni talento et Wal- thero XX solidis easdem areas ab inpeticione et potestate eorum absoluit ita, ut ipse Waltherus non cassata su- periori traditione , quam mater eins fecerat, predietas areas a supradietis delegatoribus reciperet et vna cum matre sua ad delegandvm s. Emmerammo in manus Oalrici Holzenaeres traderet. Facta sunt bec anno dominice in- carnationis millesimo C^^LXXX^ regnante Friderico im- peratore, sub episcopo Chonone et aduocato huius loci Heinrico de Altindorf^) presente Peringero abbate et tes- tibus , quorum nomina hec sunt: Odalricus Rargil et fratres eins Hartwicus et Rotpertus. Bruno in Aihchirchen, Liutwinus Listmar, Hartwicus in porta, Odalricus Holz- enaer frater eins, Wllehalm super Danubivm, Gozwinus dives, Paldwinus Pozerin, Odalricus in fovea, Fridericus seruus abbatis, Gnanilin, Volchemar, Dietricus, Perthold editvi ecclesie eiusdem, Deginhard cementarius. (872)
1) Wohl Bachstat, Bückerei (?).
2) Aichkirchen, Ldg. Hemau.
3) Altendorf, Ldg. Nabburg, vormals Hauptort der gleich- namigen Grafschaft. Graf Heinrich wahrsclieinlich ein Sohn des oben schon erwähnten Erchanbert von Stirn , starb am Ende des XH Jhh.
128 Schenkungsbuch d. Kl. St. Erameramm.
CCXLVI.
Quedam miilier de Tunzelmgin Wecila nomine li- bere conditionis tradidit se ipsam per manvm Hartwici in porta ad aram s. Emmerammi ad censum V"^ num- morum. Testes: Peringer uillicus de eadem uilla, Sig- ehard, Nithard de eadem villa, Pernold et Perthold de Sipinawe^), Gnelin, Dietricus editvi , Odalricus de Pent- elingen, Purchardus de Veringin^), Deginhard Latomus, Hartwic in porta, Chönrad filius eius. (874)
ccxLvn.
Quidam de nobilibus nomine Chonrad de Loepurg^) mancipia sua ad Heriprantesdorf^) que sub abbate Adel- perto ad censum V nummorum s. Emmerammo tra- diderat , que miles eius nomine Diepolt de Gern 5) loco beneficii sibi usurpans ualde infestabat hec eadem mancipia ab eodem Chönrado et milite predicto de ecclesie rebus XII uidelicet solidis redempta idem Chon- radus secundario pro predicto censv annvatim dando propria manv delegavit ad aram s. Emmerammi anno dominice incarnationis millesimo G^LXXX^P sub abbate Peringero et Chonone episcopo et aduocato huius loci Heinrico de Allindorf. Testes: Odalricus de Perchaim, Rödolfus de Gern, Hartman et Werinhard de eodem loco, Chonrad et Odalric de Hegoltesfelden^) Rodiger de Anguire ^) , Odalric Holz euere , Walther , Perinhard et
1) Sippenau, Ldg. Kelheim, Pf. Herrnwahl.
2) Pföring, Ldg. Hemau, Pf. Hohen-Schambach.
3) S. d. Schenkungsbuch des Sl. Oberuiünster Nr. 104.
4) Hebrarasdorf, Ldg. Rottenburg.
5) Gern, Ldg. Eggenfelden.
6) Eggenfelden, Ldg.-Sitz, dürfte hier anschlagen, käme dieser Ort nur nicht in dieser Zeit schon unter dem Namen Ettenfeld vor. Vielleicht Hebertsfelden, Ldg. Eggenfelden.
7) Anger, Ldg. Hemau.
Pernger V. J. 1177—1201. 129
"o
Perinhard Latomi, Heinric, Meg^ingoz, Deg^inhard, Rote- lieb cementarii et plures. (875)
ccxLVin.
Qvidam ministerialis s. Petri Gebehart nomine de Scoeineche i) tradidit seruum suum nomine Volferamvm ad altare s. Emmerammi pro duobus seruis eiusdem martiris , quos homines predicti Gebehardi oeciderant, pro censu tali et seruitio, quo predicti fratres, qui oc- cisi erant, obnoxii fuerant. Testes : Ödalricus Holzenare, Chöno preco, Bröno de Scoeinhouen ^) , Brono de Vien- husen'^), Hartwie in porta , Ödalricus de PenteUngin, Rotlieb , Deginhard , Perinhard cementarii , Frideric Laiecast. (876)
CCXLIX.
Qvidam de ministerialibus s. Emmerammi Rodiger nomine de Niunhusen infestabat et inpetebat eiusdem martiris ancillam Willipirg nomine dicens , eam inbeneficiatam suam fore. Que ad auxilivm Peringeri abbatis confugiens ipsius ope et interuentv, datis tribus solidis eidem Rod- igero per manvm ipsius cvm consensv filii sui resig- nata est in manvm abbatis et in potesta^tem ecclesi^ pro censu V nummorum, quem et ipse ab ea annuatim receperat. Acta sunt hec anno dominiee incarnationis MCLXXX*^P sub abbate Permgero, et Frklerico imperatore, et epi- scopo Clwnone, et aduocato huius loci Heinrico de Altin- dorf. Testes; Ödalricus Ilolzenere, Hartwie in porta, Otto de Tigin, Heinric de Ilartigin, Gerhard de Solarin, Frideric de Nivnsin'^), Willehelm de THuzelingin, Gote- frid de Isingin, Gerold de Tanna, Marquart frater eius,
1) Schönach, Ldg. Sladtarabuf.
2) Schönhofen, Ldg. Heiuau, Pf. Niltendorf.
3) Viehausen, Ldg Kelheim, Pf. Eilsbrunn.
4) Wahrscheinlich Nivnhusin.
9
1 30 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emmeramm.
Deg^inhard, Rötlieb, Perinliard, Perinhard cementarii, Gnenl , Volchemar, Dietric, Perthold editvi, Reginhard caiceator , Chöno frater eius , Chöno pi eco , Werinher pistor, Rötpert Franc. (878)
CCL.
Notvm sit Omnibus tarn presentibus quam futuris, quod quidani duo fratres, ministeriales s. Pelri, quorum nomina sunt Hagano et Perthold de Hüenchouen, seruum quendam nomine Engilpertvm, quem sororius eorum Eberhard de Allinchouen ^) antea cvm aliis maneipiis, quoniam proprietatis su^ erant, s. Emmerammo tradi- derat, et ipsi sibi uendieauerant, eundem Engilpertum in die sepulture eiusdem Eberhardi resignauerunt ad altare s. Emmerammi ad censum V nummorum pro anima ipsius Peringero abbate presente et bis testibus, quorum no- mina sunt: ipse Hagano et frater eius Perthold, Geröng de Giebestedorf, Heinric de Gozratesperg, Heinric de Grasol- uegin'^), Gotischalch de /r/«ec/ioi<m ^j, Wolferam, Heinric de Innichouen'^), Ortolf de PrmV, Egilof, Werinher, Frid- eric, Rödiger, Frideric ^) de Nivnhusen. (880)
CCLI.
Quidam huius ecclesi^ ministerialis nomine Frideric de Nivnhusen inbeneficiata habuit de eadem ecclesia tria mancipia, quorum nomina hec sunt: Frideric, Adelheid, Heilca, que acceptis ab abbate Penngero V solidis re- sigTiavit in manus ipsius et in potestatem ecclesi^ ad censvm X nummorum , quem censum deputavit idem abbas annuatim dari ad ecclesiam s. Johannis in Augea.
1) Allkofen, Ldg. Stadtamhof,
2) Graslfing , Ldg. Kelheim , Pf. Matting.
3) Ettenkofen, Ldg. Dingolfing, Pf. Martiosbuch.
4) Inkofen, Ldg. Mallersdorf, Pf. Pfakofen,
5) Fridic Hdsch.
Pernger v. J. 1177—1201. 131
Testes : Haiiuart de Xiinfar, Sigeliard de Egilolfeshaim ^}, Adelpert de Liuhaxtesdorf- Ödalric Holzener. Hartwir frater eius, Fridericus, Röditrer de ^ivnhusm, Odalricus de Dalmazingin , Gotefrid de Isinningin , Marquart de Tanna, Gerold frater eius, Otto de Tigi'n, Otto, Adel- pert filii eius, Otto de Cheuermgin,^ Poppo de Gdte- vogi'n ,* ^ Adelpert de Isingin, Chonrad de Clurchlorf, Heinric de Heidhispah,^ Rotpert de Laha, Ditmar de Hart- ingin, Heinricus de eodem loco, Rodiger de Isingin. (HS2)
CCLII.
Xot:\m facimus omnivm posteritati taui presentivm quam futurorum , quod quedani huius ecdesie ancilla nomine Adelheid, que coniuncta erat cuidani s. Pelri ministeriali Hartwico nomine de Stopfe cellerario epis- copi. Hee in extremis agens ancillam su^ proprietatis nomine^; predicto uiro suo commendauit ro<;ans, ut eam ad s. Emmeranmivm traderet ad censvm V deuariorum. Cuius peticionem post mortem ipsius fideliter et benigne expleuit tradens predictam ancillam ad aram s. Em- merammi ad predictvm censum V nummorum presente Peringero ahbate et aduocato Heiurico de Altindorf. Tes- tes: idem Heinricus aduocatus, Ludewicus de Stopfe ma- gister coquine episcopi, Odalric Kargil, Hartwic in porta. Odalric frater eius, Heinricus de Pentelingin, Adelpert seruus eius, Pertholdus de Mozzingin,"^) Livpman Flammel, Perthold, Gnaenl, Dietric editvi, Livpold cithareda. (885)
1) Alteglofsheim, Ldg. Sladtamhof
2) Ludraansdorf, Ldg. Abensberg, Pf. Piiikwang.
3) Köfering, Ldg. Stadtaruhof
4) GeltolGng.
5) Hainsbarb.
6) Der Name fehlt in der Hdsch.
7) Ober-Mozing, Ldg. Straubing, Pf. Alling.
1 32 Schenkungsbuch d. Kl. St. Emnieramm.
CCLffl.
Quedam miilier de Egüespronne llberrime conditi- onis nomine Chonigont Iradidit se ipsam per manvm Hartwici in porta ad aram s. Emmerammi ad censum
V nummorum. Testes: Hartwic camerarius de Maithin, Odalric Holzenar, Gnaenl, Volchemar, Dietric, Pertholdus editui, Meging^oz Gebeholf, Hartwic de HergokesJiouen^) pater eiusdem mulieris. (886)
CCLIV.
Quidam ecclesie nostre familiaris Engilsehai nomine de Pisingin quendam puerum Heinrievm nomine pro- prietatis sue tradidit ad aram s. Emmerammi pro censu
V nummorum presente Peringero abbate et bis testibus, quorum nomina hec sunt: Odalric Holzener, Chono preco, Perthold editv^s, Werinhard pistor, Frideric de Gund- eshosen, Perthold cocus, Fridericus Laikast, Heinric Dome, Hartman Alman, Odalric filius Odalrici Holzener iunior, Frideric de Ninnhosen, Perthold mimus de Roit. (887)
CCLV.
Engelfridus quondam abbas s. Emmerammi emerat quoddam predivm ad Totinhouen^) a quodam nobili uiro nomine Gozwino et contulerat ecclesi^ , quod usibus fratrum sub successoribus eins Pertholdo, Ädelperto et Peringero deseruierat, verum quinto anno abbatis Per- ingeri idem predivm inpetebant quatuor fratres, quorum nomina sunt : Otto, Sigehard, Cliono, Dietric filii Adel- perti de Rote, dicentes idem predivm proprietatis sue fore. Qui a predicto ahbate in iudicio ratisponensis prefecti pulsati et plurimorum testimonio conuicti nullam ivsticiam in hac causa se habere. In id consilii tandem uentvm est, ut duobus ab abbate talentis acceptis ab
1) Irgertshofen, Ldg. Kelheim, Pf, Deuerling.
2) Dieltenhofen, Ldg. Kelheim, Pf. Herrnwahl.
Pernger v. J. 1177-1201. 133
omni inpeticione eiusdem predii se abdicarent et si dein- ceps ipsi uel aliqui de propinquis eorum instigatione eorum uel consilio eandem proprietatem inpetierint, debi- tores essent XXX talontorum ecclesi^ nostr^. Quod lau- damentiim factvm est presente ipso abbate et bis testibus, quorum nomina hec sunt: Odalric Kargil, fratres eius Rötpert, Haftwic, Livtwin Listmar, Frideric Mitteramvnde, Ditraar de Sunichingen, Rodiger Sempfehte, Adelpertus et Livtwin frater eius in der Haide, Odalric Holzenere, Frideric Potric, Nizo de Gruzzilpah, Heinric miles eius, odalric Aichborn, Rotpert in der Haide, Hartwic came- rarius comitis de Sidzipah, ^) Fridericus preco, Heinricus Naiser, Frideric Hiltimari filius, Gotefrid Erbonis filius, Ernest miles Adelperti in der Haide, Werinher sororius Ortliebi , Heinric preco , Meginhard Miterphait , Otto in foro, Alpert homo Ditmari, Odalric filius Odalrici Holz- enaris, Chono preco abbatis, Frideric Laikgaist. (888)
CCLVI.
Notvm sit Omnibus fidelibus, tarn presentibus quam futuris, quod quidam huius ecclesie ministerialis Heinric nomine de PenteUngin inbeneficiatus erat duobus man- cipiis, quorum