Provenzalilches Liederbudi
zusammengestellt von
Erhard Lommatzsch
r^f
f
" y
V^-Mik
• : •**'f c,
'■• ^
>.^
Iw^
.M ;. f'i^^.
: ■•■., »*" t^'^
•* »r
'■ .i'^Mt
.1* *
*-i
Är»'f
^*v * * .
.-;! ."i.
pH/*. ■ fjrr
K T'-i...
V.
Jjouif> ÄlUn
tun^7J^2.0
^t^ckLrt ^/.ü^
}*^
CD
V
■%c^
1 Li i^r^«
,/oronto, 0^^^^^
Provenzalisches Liederbuch
Lieder der Troubadours
mit einer Auswahl biographischer Zeugnisse,
Nachdichtungen und Singweisen
zusammengestellt von
Erhard Lommatzsch
Privatdozent an der Universität Berlin
Berlin
Weidmannsche Buchhandlung
1917
/
. j7^
Vorwort.
Ab joi 771011 lo ve7's e • l coDiens . . Bernart de Ventadorn.
Ein Jahrhundert ist vergangen, seitFrangois- Juste- Marie Raynouard den ersten Band seines Choix des pohies originales des trouhadours erscheinen ließ und sich damit für alle Zeiten den Ruhm eines Begründers der provenzalischen Philologie sicherte. Was der geniale deutsche Romantiker Friedrich Schlegel als erster geplant hatte, setzte der talentvolle und fleißige Süd- franzose in die befreiende Tat um: er entriß das kost- bare literarische Vermächtnis des Mittelalters unver- dienter Vergessenheit, er erweckte die Poesie der Trou- badours aus dem staubigen Schlummer der Handschriften zu neuem fröhlichen Leben, er schuf mit seiner Samm- lung provenzalischer Lieder im Urtext ein "Werk, das jeder künftigen Betätigung auf diesem bisher vernach- lässigten, aber reiche ästhetische und wissenschaftliche Erträge verheißenden Gebiete eine solide Grundlage abzugeben versprach.
Freilich sah der ein wenig eitel veranlagte Verfasser des Choix einer weiteren Durchforschung des von ihm erschlossenen Arbeitsfeldes nur mit scheelen Augen zu. Der im Jahre 1824 in Paris weilende junge Friedrich Diez mußte erfahren, „daß Raynouard sein Werk wie die Muselmänner den Koran betrachte, als das, worin alles enthalten sei, und jede spätere verwandte Arbeit als eine Ilias post Homerum'^. Er, Raynouard, erklärte, „in den Handschriften sei nichts mehr zu suchen, er habe mitgeteilt, was mitzuteilen sei, und seine Sache überhaupt so eingerichtet, daß nach ihm nichts mehr
IV
anzufangen wäre"^). Aber Friedrich Diez, den einst kein Geringerer als Goethe auf das Studium des Pro- venzalischen hingewiesen hatte, ließ sich nicht beirren. Er erkannte, daß Raynouards Leistung wohl einen An- fang, aber keinen Abschluß darstellte, und daß noch viel Mühe aufzuwenden war, um alle sprachgeschichtlichen, literargeschichtlichen, kulturgeschichtlichen Fragen, die sich jetzt dem besonnenen Leser der provenzalischen Texte aufdrängten, zu lösen oder auch nur erste be- scheidene Beiträge zu ihrer Lösung vorzubringen. So schrieb er seine Bücher über „Die Poesie der Trou- badours^' (1826) und über „Leben und Werke der Troubadours" (1829); sie haben bis heute ihren klassi- schen Charakter gewahrt.
Seitdem sind rüstige Arbeiter mit Fleiß am Werke gewesen und haben dem jungen Bau der provenzalischen Philologie ein stattliches Aussehen verliehen. Die Namen eines C. A. Friedrich Mahn und eines Karl Bartsch werden in den Hallen dieses Baues stets einen guten Klang behalten. Es trat Adolf Tobler auf den Plan, der zwar im Jahre 1867, als er mit einer „Einleitung in das Studium der provenzalischen Sprache und Lite- ratur" seine akademische Lehrtätigkeit an der Univer- sität Bern eröffnen wollte, noch keine Hörer fand, dessen spätere Berliner Vorlesungen aber, die diesem Forschungsgebiet galten, allen Teilnehmern in unver- gänglicher Erinnerung sind. Und mit den deutschen Forschern fanden sich französische und italienische Ge- lehrte zu friedlichem Wettstreit zusammen. Auch sie lockte die Liebe zur provenzalischen Wissenschaft, auch sie beseelte das Streben, immer tiefer und inniger in
^) Brief von Friedrich Diez an A. W. Schlegel vom 1. August 1824; mitgeteilt von Gertrud Richert in Die Anfänge der romanischen Philologie und die deutsche Romantik, Halle 1914, S. 59 ff.
,v
das Verständnis jener glänzenden Kultur des Minnesangs einzudringen. Wann wird die Stunde wiederkommen, da Deutsche und Romanen in freundschaftlichem Verein die lieblichen Gefilde der Provence durchqueren und mit gleichem Entzücken dem kunstvollen Sang des Troubadours lauschen?
Der Verfasser des vorliegenden „Liederbuchs" glaubt keine unnütze Arbeit geleistet zu haben. An trefflichen philologischen Hilfsmitteln, dem Studierenden eine Über- sicht über das gesamte altprovenzalische Schrifttum zu geben, fehlte es bisher nicht. Carl Appels durch meisterhafte Textkritik, durch vorbildliche Akribie aus- gezeichnete „Provenzalische Chrestomathie" verpflichtet den Leser immer von neuem zu aufrichtiger Dankbar- keit. Daneben schien es mir aber V7ünschenswert, allen Freunden der mittelalterlichen Literatur ein der streng wissenschaftlichen Grundlage nicht entbehrendes Büch- lein von weniger gelehrtem Charakter an die Hand zu geben, das geeignet wäre, ihr freudiges Interesse am provenzalischen Minnesang und seiner Geschichte neu zu beleben. Eine Auswahl der schönsten und literar- geschichtlich merkwürdigsten Troubadourlieder sollte sich hier darbieten. Durch den Mund der alten Bio- graphen des 13. Jahrhunderts sollte der Leser vom Leben und Streben und Minnen der Sänger erfahren und in die kulturelle und gesellschaftliche Stimmung der Zeit sich einführen lassen. Die europäische Bedeutung jener frühesten persönlichen Liedkunst, deren Organ eine moderne Sprache war, das Fortleben der Trou- badours in den Literaturen der Folgezeit sollte an passenden Beispielen veranschaulicht werden. Um aber dem modernen Leser die ursprüngliche künstlerische Eigenart der provenzalischen Lieder zu lebendigem Be- wußtsein zu bringen, der Lieder, die ja nicht zu gram- matischen Exerzitien bestimmt waren, sondern zu musi-
VI
kaiischem Vortrag inmitten einer glanzvollen, von regen Kunstinteressen erfüllten höfischen Gesellschaft, durfte auch eine kleine Sammlung der alten Melodien nicht fehlen, schien des weiteren eine Auslese von wertvollen poetischen Übertragungen oder Nachdichtungen von Nutzen zu sein. Zu jenen mag der Musikverständige greifen und sein Ohr an den schönen Weisen erfreuen, die moderne Interpretationskunst den vergilbten Blättern der Handschriften zu entlocken verstanden hat. Mit den deutschen Nachdichtungen mag sich zumal ein der pro- venzalischen Sprache Unkundiger befreunden, dem auch die den Texten beigefügten Anmerkungen volle Hilfe nicht gewähren können. Er mag hier Lust und An- regung empfangen, dem gewissenhaften Studium der Originale erst recht mit unverdrossenem Bemühen nach- zugehen.
Gewiß sind diese Übertragungen nicht durchweg philo- logisch treu und verraten im einzelnen manch unrich- tige Auffassung. Aber eine poetisch empfundene Nach- dichtung, wie sie uns Friedrich Diez oder Paul Heyse bietet, vermag selbst bei geringerer Treue mehr zum Verständnis eines alten Liedes beizutragen als die text- lich korrekteste Wiedergabe in Prosa. Der harmonische Wechsel der Formen, der Wohlklang der Reime, der Schwung der Rhythmen ist unentbehrlich, um jene künstlerische Stimmung zu wecken, aus der heraus die Lieder der provenzalischen Troubadours verstanden sein wollen. Sind doch diese feinen Gebilde von Künstlern geschaffen, denen die poetische und musikalische Formen- gebung weit mehr bedeutete als der Reichtum oder die Originalität des gedanklichen Gehalts.
Derartige Erwägungen haben den Verfasser beim Zusammenstellen des vorliegenden „Liederbuchs" ge- leitet und dessen Gliederung in vier Teile ergeben
Im ersten Teil sollte ein Einblick in den Reich-
VII
tum und die Mannigfaltigkeit der Troubadourlyrik von den uns überlieferten Anfängen an bis zu ihrem Ver- klingen im 13. Jahrhundert vermittelt werden. Die besten Sänger, ob fürstlichen Geblüts, ob ritterlicher Abkunft, ob kleinbürgerlicher Familie, sollten hervor- treten, die vorzüglichsten Liedgattungen zur Geltung kommen. Das Zarte, Sinnige, Liebliche sollte neben dem leidenschaftlich Bewegten, Strengen, Herben stehen. Bernarts von Ventadorn wonnevoller Sang, Gui- Ihems von Cabestanh süße Weise sollte ertönen, Marcabrus pathetisches Kreuzlied, Bertrans von Born kriegerisch klirrende Poesie daneben nicht fehlen. Die leichte, graziöse Dichtart eines Peire Vidal sollte das ernste, gediegene Können eines GuirautdeBornelh oder die schwere, verschlossene Kunst eines Arnaut Daniel ablösen. Dem sonderbaren Heiligen mit der Fiedel, dem Mönch von Montaudon, durfte die Sorge für ein ausgelassenes Scherzlied füglich überlassen bleiben.
Für die Auswahl der einzelnen Lieder waren ästhe- tische und literargeschichtliche Gesichtspunkte maß- gebend. Auch hat sich die Rücksichtnahme auf das Vorhandensein reizvoller Nachdichtungen oder Singweisen geltend gemacht. Marcabrus Pastorela, Guirauts von Bornelh Tagelied, Arnaut Daniels Sestina, Gaucelm Faidits Klage durften schon um der Melodien willen nicht vernachlässigt werden, wenngleich diese und andere berühmte Stücke in kaum einem der bisherigen Lese- bücher fehlten. Ludwig Uhlands, Heinrich Heines, Giosue Carduccis Dichtungen lenkten den Blick auf die Lieder Jaufre Rudels (14; 15). Das eigenartige Poem des limousinischen Felibres Joseph Roux veran- laßte die Wahl des 51. Liedes, in welchem Bertran de Born sich zur Gefangennahme des Richard Löwen- herz äußert. Die Erzählung des Novellino wies auf
VIII
Ri Charts von Berbezilh Atressi cum Vorifans (87). Um den eigentümlichen Zusammenhang darzutun, der des öfteren zwischen Lied und Lebensnachricht {Ra%o) besteht, ist der seiner angebeteten „Loba" geltende Sang des Peire Vidal aufgenommen {^^). Von den uns überkommenen provenzalischen Biographien erhielten auch weiterhin die Stücke den Vorzug, die besonders geeignet schienen, die historische Unzuverlässigkeit, die anekdotenhafte Art oder die novellistische Färbung dieser frühesten romanischen Versuche literargeschicht- licher Darstellung zu beleuchten. Daß übrigens die von Arnaut Daniel berichtete Anekdote (57) in ganz anderer Umgebung bei unserm Fritz Reuter wieder- kehrt (,y Worum Rudolph sone schöne Predigt un Gottlieb gor heine hollen Tcann''^ [Ut mine Stromtid II 17]), scheint den Provenzalisten bisher entgangen zu sein.
Die provenzalischen Liedertexte sind fast durchweg den neuesten kritischen Ausgaben entnommen. Die litera- rischen Nachweise (S. 457 ff.) bezeichnen jedesmal an erster Stelle den Text, der für den vorliegenden Druck die Grundlage abgegeben hat, und vermerken des weiteren die Ausgaben, die bei seiner Wiedergabe gelegentliche Berücksichtigung erfahren haben. Eine kritiklose Her- tibernahme der Texte hat nicht stattgefunden. Zu eigener Auffassung bot nicht nur Marcabru oder Guiraut de Bornelh Anlaß; die den einzelnen Gedichten beige- fügten, mit Absicht reichlich bemessenen Anmerkungen mögen dafür zeugen. Wieviel Dank der Verfasser der textkritischen Arbeit früherer Herausgeber schuldet, ist er sich deutlich bewußt. Ohne ihr entsagungsvolles Be- müben wäre das ,^Liederbuch" nicht so bald vollendet worden.
Die Aufnahme eines ausgedehnten gelehrten Vari- antenapparates verbot sich in seinem Rahmen von selbst. Nur die Rücksicht auf mitgeteilte poetische Übertra-
IX
gungen verlangte bisweilen das Zulassen abweichender Lesarten. Wird das provenzalische Lied in der Form dargeboten, die ihm die moderne kritische Forschung gegeben hat, so zeigen die auf ältere Textausgaben ge- gründeten Übersetzungen von Friedrich Diez oder Paul Heyse mitunter abweichende Gestalt. Zu ihrem richtigen Verständnis ist in solchem Falle in den An- merkungen des provenzalischen Liedes das Nötige ver- merkt, einer veränderten Vers- oder Strophenfolge bei den Übertragungen selbst durch Hinweise Rechnung getragen.
Der zweite Teil bringt die berühmten Stücke aus Dantes Commedia und Petrarcas Trionfo d'Ämore sowie einige Kapitel aus dem Proemio des Marques de Santillana. Es mochte nicht unpassend sein, zu zeigen, in welcher Weise der provenzalische Minne- sang sich in den Rahmen der ältesten Literaturgeschichte der Romania einfügt. Nicht zufällig erscheint bei dem kenntnisreichen Marques der Provenzale ArnautDaniel wieder neben dem Bolognesen Guido Guinizelli, wie bei Dante. Guilhem de Berguedan, Auzias March, Messen Jordi de Sant Jordi und seine canciön de opösüosj König Denis von Portugal finden hier neben vielen anderen Erwähnung; sie werden uns im dritten Teil des „Liederbuchs" von neuem begegnen.
Unschwer hätte der zweite Teil eine noch reichere Ausstattung erfahren können, wäre nicht hier wie allenthalben ein Maßhalten von nöten gewesen. Dante und Petrarca, deren träumendes Dichterauge die Ge- stalten der großen provenzalischen Troubadours schaute, haben noch lange nachdem in Italien und in Kata- lonien merkwürdige Nachahmer gefunden. Der unbe- kannte Verfasser der Leandreide glaubt in seinem Poem den „weniger berühmten Arnaut'', Arnaut de Mareuil, an einen hervorragenden Platz stellen zu sollen. Fra
X
Rocabertis Comedia de la gJoria d^Amor erneuert das Gedächtnis an Jaufre Rudel, an Guilhem de Ca- bestanh und Raimbaut de Vaqueiras und läßt Bernart de Ventadorn dem liebenden Spiel des Sonnenstrahls und der Lerche in schwermütigem Sinnen zuschauen. Über diese katalanischen Poesien wie über das spätere Fortleben der Troubadours soll einmal an besonderer Stelle gehandelt werden. Hier wird auch ähnlichen P^rinnerungen der neuprovenzalischen Felibres in weiteren Zusammenhängen nachzuspüren sein. Die schönen den Troubadours und ihrer Kunst gewidmeten Strophen aus Frederi Mistrals Epos Calendau sollten aber auch schon den Lesern des „Provenzalischen Lieder- buchs" nicht vorenthalten bleiben und haben ihren Platz unter den literarischen Nachweisen (S. 48 6 ff.) eingenommen.
Der dritte Teil umfaßt die poetischen Übertragungen und Dichtungen verschiedener Art. die sämtlich in irgendwelcher Beziehung zu Liedern der Troubadours stehen. Die ihnen beigefügten Zahlen stimmen mit denen des ersten Teils überein [5. 5/" (5.*)].
Von den Übersetzern provenzalischer Lieder wird allezeit Friedrich Diez als der vorzüglichste zu gelten haben, da er philologische Treue, künstlerische Nach- empfindung, poetische Technik am ehesten harmonisch miteinander zu vereinigen wußte. Der Leser seiner Übertragungen wird an die schönen Worte erinnert, die der junge Gelehrte schon im Jahre 1819 über die Nachbildung fremder Geisteswerke niederschrieb: „Es ist dies eine heilige Arbeit: wie der Dichter will der Über- setzer berufen sein; auch sein Geist muß empfangen und hervorbilden. Genau bestimmt ist seine Aufgabe: das durch die Sprache des Dichters Gegebene so weit nachbildend wiederzugeben, als es die eigne Sprache verstattet: aber auch durchaus so weit; denn darin liegt
XI
eben alles. Eine zarte Hülle schmiegt sich die Sprache um den dichtenden Genius: der leiseste Zug, der feinste Umriß, die unmerklichste Falte des schönen Gewandes bezeichnet die Äußerung des innen wirkenden Geistes; reine Lebenskraft treibt gleicherweise beseelend in allen Zweigen und Sprossen, und benutzt jeden Raum zu ihrer vollsten Entfaltung. Wer uns daher ein treues Abbild von des Dichters geistiger Gestalt zu liefern in sein Heiligtum eintritt, der fasse das Sonnenbild mit scharfem Adlerauge . . ."^) Der kundige Leser wird vielleicht auch jener scharfsinnigen Betrachtungen ge- denken, die in späteren Jahren der Schweizer Schüler von Friedrich Diez, Adolf Tob 1er, der Kunst des Übersetzens provenzalischer Lieder gewidmet hat'-^). An Toblers Urteil, das auch den Schöpfungen Paul Heyses und Kannegießers gilt, ist hier um so eher zu er- innern, als die formvollendeten Nachbildungen einzelner Strophen, die seine Studie über den Minnesänger Gaucelm Faidit zieren, in unserm „Liederbuch" keine Aufnahme gefunden haben.
Zweck der mitgeteilten Nachdichtungen ist es, zu zeigen, wie mannigfache künstlerische Anregungen die Literaturen der Nachbarvölker von der Poesie der pro- venzalischen Sänger empfangen haben. Der Provenzalist soll gelockt werden, seine Blicke über die Grenzen der Provincia und der Roraania hinaus schweifen zu lassen, der Freund des Mittelalters, sich auch mit den neu- zeitlichen Nachklängen der Troubadourdichtung vertraut zu machen. Im Interesse einer vergleichenden Literatur- betrachtung schien es mir lohnend, einem Minnelied der provenzalischen Frühzeit etwa ein Frauenlob des königlichen portugiesischen Sängers oder eine zarte
*) Friedrich Diez* Jcleinere Werke und Bezensionen lisg. von H. Breymann, München 1883, S. 27.
^) Vermischte Beiträge V, Leipzig 1912, S. 152 ff.
XII
loda dl donna Dantes an die Seite zu stellen; zu der Romauze des Marcabru, dem Descort des Raimbaut de Vaqueiras, der Klage des Bertolome Zorzi, wie es schon der alte Galvani getan, französische und italienische Parallelen beizubringen; oder mit Hilfe ein- zelner erlesener Beispiele die Geschichte des romanischen Rätselliedes zu skizzieren. Neben Peire Vidals altem Sang von der Schönheit der provenzaliscben Heimat mochte der Lobpreis der Provence im Munde eines modernen Felibres sich nicht übel ausnehmen. Mar- cabrus anmutige vüana hat schon früher einmal die Nachbarschaft von Goethes „Schöner Müllerin" wohl vertragen. Das literarische Schicksal von Jaufre Rudels Liebe „zu fernem Lande" die Geschichte der „Herz- märe" ließ sich durch passende Stücke in Kürze an- deuten.
Natürlich galt es auch hier eine Auswahl zu treffen^ und nicht jede gehaltvolle Nachdichtung konnte berück- sichtigt werden. Kenner werden den durch Petrarca m%T^\v\QviQn Escondü des Lorenz Mallol oder die Enuigs des Jordi de Sant Jordi ungern missen. Dieser und anderer Stücke ist wenigstens in den literarischen Nach- weisen und im Register Erwähnung getan.
Noch hätte es nahegelegen, im besonderen die nord- französischen Vertreter verwandter Liedgattungen {Chan- son^ Fastourelle, Jeu-parti^ Chanson de croisade u. a.) in regelmäßiger Folge den provenzaliscben Dichtungen gegenüberzustellen. Es durfte hierauf um so leichter verzichtet werden, als dem „Provenzaliscben Liederbuch" ein ähnlich gearteter zweiter Band folgen soll, welcher der altfranzösischen Lyrik gewidmet ist. Ein dritter Band „Mittelfranzösische Lyrik" wird später die Reihe beschließen.
Im vierten Teil des „Liederbuchs" ist eine Anzahl handschriftlich überlieferter Singweisen in moderner
XIII
Notenschrift zusammengestellt. Noch ist Jean Becks großartiger Plan, sämtliche Troubadourmelodien in einem Monumentalwerke zu vereinigen, nicht verwirklicht. Und vielleicht mit Recht. Denn es stimmt nachdenklich, zu sehen, wie die Ansichten der Musikgelehrten hinsichtlich der Deutung der alten Zeichen noch immer auseinander- streben. Die vorliegende anspruchslose Auswahl läßt die einzelnen Interpreten, des öfteren bei ein und derselben Liedweise, nacheinander zu Worte kommen, von Charles Burney und A. W. Ambros an, die allein historisches Interesse beanspruchen, bis zu Antonio Restori und Hugo Riemann, zum Pierre Aubry von 1904 und 1909 und zu Jean Beck. Der unbefangene moderne Freund der Musik wähle nach seinem Gefallen!
Die literarischen Nachweise waren zunächst noch umfänglicher geplant. Da aber die von berufener Seite versprochene „Bibliographie der Troubadours" noch immer schmerzlich entbehrt wird, so mag auch das hier ge- botene Verzeichnis nicht unwillkommen sein. « Quar mais amaria seis deniers en mon punh que mil soU% al cel^» sagt schon Raimbaut d'Aurenga^).
Ich schließe mit Worten des Dankes. Herr Prof.
^) Dem Anfänger sei zur Einführung in die Lyrik der Troubadours empfohlen: J. Anglade, Les Troubadours, Paris 1908. — H. J. Chaytor, The Troubadours, Cambridge 1912. — Fr. Diez, Die Poesie der Troubadours^, Leipzig 1883. — Fr. Diez, Leben und Werke der Troubadours'^^ Leipzig 1882. — A. Restori, Letteratura provenzale, Milano l^^l {ManualiHoepli). — H.Suchier und A.Birch-Hirsch- feld, Geschichte der französischen Literatur von den ältesten Zeiten bis zur Gegenwart^, Leipzig 1913, I, S. 57 ff. — J. Vi sing, Den provensalska TrubadurdiJctningen, Göteborg 1904. — Eine treffliche Einleitung in die provenzalische Sprache bietet 0. Schultz-Goras ÄUprovenzalisches Ele- mentarbuch^, Heidelberg 1915. Das beste Handwörterbuch ist E. Levys Petit Dictionnaire provencal-francais , Heidel- berg 1909.
XIV
Adolf Kolsen und Herr Prof. Heinrich Morf haben mir während der Abfassung des Buchs wertvolle Winke erteilt, Herr Prof. Alois Brandl und Herr Dr. Kurt Lewent freundliche Auskünfte gewährt. Frau Helene Wittkowsky in Charlottenburg hat gütigst den Abdruck einiger Übersetzungen ihres verstorbenen Gatten erlaubt, der Cottasche Verlag sich in entgegenkommenderweise mit der Wiedergabe mehrerer Stücke aus E. Geibels und P. Heyses „Spanischem Liederbuch" einverstanden erklärt. Mein Dank gilt auch dem bewährten We i d m a n n - sehen Verlag und der trefflichen Leipziger Druckerei, deren Fürsorge das Erscheinen dieses Buchs, das in- mitten ernster Zeiten ein Buch der Freude sein will, ermöglicht hat.
Berlin, im März 1917.
Erhard Lommatzscli.
Inhalt.
Lieder der Troubadours.
Seite Guilhem, comte de Peitieu (1071—1127).
1. Biog7'aphie 3
2. Companho, faray un vers tot covinen .... 3
3. Farai un vers de dreyt nien ....... 4
4. Farai chansoneta nueva 6
5. Mout jauzens me prenc en amar 7
6. Ab la dolchor del temps novel 9
Cercamon (um 1137—1152).
7. Per fin' amor m'esjauzira 10
Marcabru (um 1135—1150).
8. Biographie 12
9. Dirai vos senes doptansa 12
10. Pax in nomine Domini 15
11. A la fontana del vergier 18
12. L'autrier jost' una sebissa . 19
Jaufre Rudel (vor 1147).
13. Biographie 22
14. Quan lo rius de la fontana 23
15. Lanquan li jorn son lonc en may 24
Bernart de Ventadorn (um 1150 — nach 1170).
16. Biographie 26
17. Era-m cosselhatz, senlior 27
18. Be m'an perdut lai enves Ventadorn .... 30
19. Chantars no pot gaire valer 31
20. Lo rossinhols s'esbaudeya 33
21. Non es meravelha s'eu chan 36
22. Pel doutz chan que-1 rossinhols fai .... 38
23. Can la frej' aura venta 39
24. Can l'erba fresch' e-lh folha par 41
XVI
Seite
25. Tant ai mo cor ple de joya 44
26. Can vei la lauzeta mover 4G
Peire und Bernart de Ventadorn,
27. Amics Bernartz de Ventadorn 49
Raimbaut d'Aurenga (reg. 1150 — 1173).
28. Escotatz, mas no sai que s'es 51
La Comtessa de Dia (um 1160).
29. A chantar m'er de so qu'eu no volria ... 53 Peire d'Alvernhe (um 1150—1180).
30. Biographie 54
31. Dejosta'ls breus jorns e*ls loncs sers .... 55
32. Rossinhol, el seu repaire 57
33. Chantarai d'aquestz trobadors 61
Anonym.
34. En un vergier sotz fuella d'albespi 65
Linhaure und Guiraut de Bornelh.
35. Eram platz, Girant de Bornelh 66
Guiraut de Bornelh (um 1165—1200).
36. Biographie 68
37. Er' ai gran joi que'm remembra l'amor ... 69
38. Aquest terminis clars e gens 70
39. Un sonet fatz malvatz e bo 73
40. L'altrer, lo primer jorn d'aost 75
41. Reis glorios, verais lums e clartatz .... 78
42. Per solatz revelhar 79
43. Cardalhac, per un sirventes 82
Bertran de Born (vor 1180— 119(1).
44. Biographie 85
45. Lo coms m'a mandat e mogut 86
46. Rassa, tan creis e monta e poia [mit Hazo) . . 88
47. leu m'escondisc, domna, que mal no mier . . 91
48. Ges de disnar no fora oimais matis [mit Ttazo) 93
49. D'un sirventes no*m chal far lonhor guanda (mit Razo) 95
XVII
Seite
50. Si tuit li dol e"lh plor e'lh marrimen ... 97
51. Be'm platz quar tregua ni fis {mit JRazo) . . 98 Bertran de Born (?).
52. Be"m platz lo gais temps de pascor . . . . 101 Guilhem de Berguedan (um 1170 — um 1195).
53. Biographie 103
54. Chansoneta leu e plana 104
AimericdePegulhanund Guilhem de Berguedan.
55. De Berguedan, d'estas doas razos 105
Arnaut de Mareuil (um 1180).
56. Bei m'es quan lo vens m'alena 107
Arnaut Daniel (um 1180—1200).
57. Biographie {und JRazo) 108
58. En cest sonet coind' e leri ....... 109
59. Lo ferm voler qu'el cor m'intra 111
Folquet de Marseilla (um 1180—1195).
60. Biographie 113
61. En chantan m'aven u membrar 113
62. Si cum cel q'es tan greuiatz 116
Peire Vidal (um 1180 — um 1205).
63. Biographie {und Rasos) 118
64. Drogoman senher, s'agues bon destrier ... 122
65. Ab Talen tir vas me Taire 124
66. Pos tornatz sui en Proensa 125
67. Mout m'es bon e bei 128
68. De chantar m'era laissatz , . 131
Pons de Capduelh (um 1189).
69. Ar nos sia capdels e garen tia 133
Peirol (1180—1220).
70. Quant Amors trobet partit 135
Lo Monge de Montaudon (um 1180—1200).
71. Biographie 138
72. Pois Peire d'Alvernh' a chantat 139
73. Antra vetz fui a parlamen . 143
74. Fort m'enoia, s'o auzes dire 145
XVIII
Seite Gaucelm Faidit (um 1180 — um 1215).
75. Biographie {und Razos) 148
76. Lo rossinholet salvatge 153
77. Fortz chauza es que tot lo major dan . . . 155 Guilhem de Cabestanh (um 1190—1212).
78. Biographie 158
79. Lo jorn qu'ie*us vi, dompna, primeiramen . 159
80. Lo dous cossire 161
Raimbaut de Vaqueiras (um 1190 — 1207).
81. Biographie {und Bazos) .164
82. Dom na, tant vos ai pregada 166
83. Eras quan vey verdeyar ....... 170
84. Kalenda maya [mit Bazo) ....... 172
85. Truan, mala guerra 175
Uc de la Mataplana und Raimon de Miraval
(um 1206),
86. D'un sirventes m'es pres talens (init Bazo) . 181 Grans mestiers m'es razonamens 185
Richart de Berbezilh (um 1210).
87. Atressi cum l'orifans [mit Bazo) 187
Savaric de Mauleon, Gaucelm Faidit und Uc de la Bacalaria (um 1215).
88. Gaucelm, tres jocs enamoratz [mit Bazo) . . 192 Peire Cardenal (um 1210 — um 1230).
89. Biographie 196
90. Tartarassa ni voutor 197
91. Un sirventes novel vuelli comensar .... 198 Aimeric de Pegulhan (um 1195 — nach 1245).
92. Biograpliie 200
93. En aquel temps quel reis moric n'Amfos . . 202 Pistoleta (um 1220).
94. Ar agues eu mil marcs de fin argen .... 203 Guilhem Figueira (1215 — um 1250).
95. D'un sirventes far en est son que m'agenssa . 205
XIX
Seite Sordel (um 1225—1270).
96. Biographie 211
97. Planher vuelh en Blacatz en aquest leugier so 211 Guiraut de Salignac und Peironet.
98. D'una razon, Peironet, ai coratge 213
Bertolome Zorzi (um 1268).
99. Si'l raonz fondes a maravilha gran .... 215 Guiraut Riquier (1254—1292).
100. Ad un fin aman fon datz . 219
Die Troubadours in Dantes Commedia (um
1310). Die Troubadours in Petrarcas Trionfo
d'Amore (um 1360). Aus dem Proemio des
Marques de Santillana (1449).
Die Troubadours in Dantes Commedia.
1. Bertran de Born 223
2. Sordel 224
3. Arnaut Daniel 231
4. Folquet de Marseilla 232
Die Troubadours in Petrarcas Trionfo d'Amore.
Triumphus Cupidinis III 236
Aus dem Proemio des Marques de Santillana. Proemio e Carta qu'el Marques de Santillana enviö al Condestable de Portugal con las obras suyas . 238
Nachdichtungen und Verwandtes.
Guilhem, comte de Peitieu.
5.* Gar fröhlich wandt' ich meinen Sinn (P. Heyse) 245 (5.*) Quer' eu em maneira de proengal {Denis v.
Portugal) 246
(5.*) Tanto gentile e tanto onesta pare [Dante) . 247
XX
Seite Marcabru.
11.* Im Garten an der Quelle Rand {Fr. Bies) . 248
(11.*) Jherusalem,grantdamagemefais(G^.<Z'^pmaZ?) 249
(11.*) Giä mai non mi comfortto [B. d'Äquino) . . 250 12.* Jüngst begegn' ich bei der Linde {K.L.Kanne-
giesser) 252
(12.*) Wohin V wohin ? Schöne Müllerin {J. W. Goethe) 255 Jaufre Rudel.
(13.*) De Jaufred Rudel {J. de Nostredame) ... 257
(13.*) In den Talen der Provence {L. ühland) . . 260
(13.*) In dem Schlosse Blay erblickt man {H. Heine) 263
(13.*) Bei den Wassern Babels saßen {H. Herne) . 265
(13.*) Dal Libano trema e rosseggia {G. Carducci) 272
15.* Im Maien, wenn die Tage lang (P. Heyse) . 275 Bernart de Ventadorn.
17.* Ratet, Herr, mir diesmal nur {Fr. Diez) . . 277
20.* Wenn die Nachtigall im Garten {Fr. Diez) . 279
21.* Es ist kein Wunder, wenn mit mir {Fr. Diez) 280
22.* So lieblich singt die Nachtigall (P. Heijse) . 282
23.* Die Lüfte lind sich schwangen (P. Heyse) . 284
24.* Wenn Laub und Gras sprießt überall (P.Zfci/se) 286
25.* Liebeswonne will mir gar {Fr. Diez) . . . 288
26.* Seh' ich die Lerche, die mit Lust [Fr. Diez) 289 Peire und Bernart de Ventadorn.
27.* Mein Freund Bernart von Ventadour (P. Heyse) 290 (27.*) Par Dieu, Sire de Champaigne et de Brie {Ph.
de Nanieuil und Tliihaut IV. de Champagne) 292 La Comtessa de Dia.
29.* Ob ich nicht will, ich muß es dennoch singen
[H. Spanuth) 294
Peire d'Alvernhe.
32.* Zu der Kammer meiner Lieben (P. Heyse) . 295 Anonym.
34.* In einem Garten, unterm Weißdornzelt
{Fr. Diez) 299
XXI
Seite (34.*) Leave go my hands, let me catch breath and
see [A. eil. Swinburne) 300
Guiraut de Bornelh. '
37.* Nun juble, treues Herz, in frohem Schlag
(0. Wittkowsky) 302
38.* Du Zeit des Lichts, der Blütenpracht (C. Witt-
koiüsky) 304
(39.*) Face non trovo, e non ho da far guerra
{Fr. Petrarca) 305
(39.*) Tots Jörns aprench e desapren ch ensemps
{Jordi de Sant Jordi) 306
(39.*) Je meurs de seuf au pres de la fontaine
{Fr, Villon) 307
40.* Durch die Provence in schwüler Sonnenglut
(C. Wittkowsky) 309
41.* Glorreicher König, Licht und Glanz der Welt
{Fr. Diez) . 311
(41.*) Gaite de la tor (Anonym) . 312
Bertran de Born.
(44.*) Droben auf dem schroffen Steine {L. ühland) 314 (44.*) Ein edler Stolz in allen Zügen {H. Heine) . 316 45.* Es ließ der Graf mich dringend flehn (P. Heyse) 317 46.* Kassa, so wächst in aller Munde (P. Heyse) 319 47.* Sä hör mig, sköna, det ej sanning är {J. Vising) 321 (47.*) SV '1 dissi mai, ch' i' venga in odio a quella
{Fr. Petrarca) 322
50.* Wenn alle Tränen, Klagen, Kümmernis
(P. Heyse) .324
(51.*) Me plai de metre ensems (J. Roux) . . . 326 Bertran de Born (?).
52.* Mich freut des süßen Lenzes Flor {Fr. Biez) 329 Guilhem de Berguedan.
(53.*) Qui conta bellissima novella di Guiglelmo di Berghedam di Proenza {Le cento novelle antiche) 330
XXII
Seite AimericdePegulhanundGuilhemde Bergüedan. 55* Von Bergüedan, aus diesen Fragen zwein
{K. Bartsch) 331
Arnaut de Mareuil.
56.* Schön ist's, wenn sich Lüfte regen {H. SucMer) 333 Arnaut Daniel.
(58.*) Beato in sogno, e di languir contento {Fr.
Petrarca) 334
(58.*) Lo temps es tal que tot animal brut (Äuzias
March) .335
59.* Sehnsucht, die ins Herz mir eingeht {Fr. Diez) 336 (59.*) AI poco giorno, ed al gran cerchio d*ombra
[Dante) 337
(59.*) Amor, tu vedi ben, che questa donna {Dante) 338 Folquet de Marseilla.
(60.*) Wie kam es, daß der frohe Troubadour
{N. Lenau [Die Albigenser]) 340
(61. *j Si darf mich des zihen niet {Fr. von Husen) 351 (61.*) Mit sänge wände ich mine sorge krenken
{R. von Fenis) 353
62.* Wie wenn Krankheit uns das Herz {Fr. Diez) 354 Peire Vidal,
65.* Aus der Luft saug' ich Erquicken {Fr. Diez) 356 (65.*) Dei blänqueis Aup ä la mar bluro (/. B. Gaut) 357 (66.*) Nun ist niht mere min gedinge {R. v. Fenis) 360 Pons de Capduelh.
69.* Nunmehr sei unser Hort und Zuversicht
{Fr. Diez) 361
Peirol.
70.* Als die Liebe meine Brust {Fr. Diez) . . . 363 (70.*) Quant Amors vitque je li a\oigno\e{ThibautIV.
de Champagne) 365
Lo Monge de Montaudon.
73.* Durch gutes Glück hatt' ich einmal (P. Heyse) 366 (74.*) Fra l'altre cose non lievi a portare {B. Bonichi) 367
XXIII
Seite Gaucelm Faidit.
77.* Now Fate has filled the measure of my woes
{Ch. Burney) 368
77.* Hart ist's für mich, daß ich den größten Schlag
{Fr.Diez) 370
Guilhem de Cabestanh.
(78.*) Messer Guiglielmo Rossiglione da a mangiare
alla moglie sua il cuore di messer Guiglielmo
Guardastagno ucciso da lui et amato da lei
{G. Boccaccio [II Decamerone IV, 9]) . . . 372 (78,*) Helas! qui pourra jamais croire {Le Duc de
La Valliere) 376
(78.*) Wie der Kastellan von Coucy [L. Uhland) . 381 (78.*) Guillaume Tournemine ä la barbe vieillie
(P. SebiUot) 385
(78.*) Ich hab gewacht ein winter lange nacht
{Anonym) 387
(78.*) Hertug Frydenborg taler til liden Kirstin
{Dänisches Volkslied} 389
79.* Als ich zuerst, o Herrin, Euch erblickt
{Fr. Hüffer) 391
80.* In süßem Sinnen (P. Heyse) 392
Raimbaut de Vaqueiras.
(83.*) Quant voi lo douz tens repairier {Colin Muset) 395 (83.*) Ai fals ris! per qua traitz avetz {Dante) . . 398
Richart de Berbezilh.
(87.*j D'una novella ch'avenne in Proenza, alla corte
del Po' {Le cento novelle antiche) .... 399
Savaric de Mauleon, Gaucelm Faidit und Uc de la Bacalaria. 88.* Gaucelm, drei Liebesspiele, seht {Fr. Diez) . 403 (88.*) lo righuardo chostui chol viso lieto {Anonym) 407
Peire Cardenal.
91.* Ich dicht' hiermit ein neues Rügelied {Fr. Diez) 407
XXIV
Seite Pistoleta.
94.* Hätt' ich doch tausend Mark fein Silbergeld
{Fr,Diez) 409
(94.*) Et je souhaide tous tamps avril et mni [Anonym) 410 Bertolome Zorzi.
(99.*) Da poi che la natura ha fine posto (6'mo da
Pistoia) 412
Guiraut Riquier.
100.* Einem Freund voll Zärtlichkeit [Fr. Diez) . 413
Singweisen.
Marcabru.
9.* Dirai vos senes doptansa (P. Aubry) . . . 417
9.* Dirai vos senes doptansa {H. Riemann) . . 417
10.* Pax in nomine domini {A. Bestori) .... 418
10.* Pax in nomine domini (P. Auhry) .... 419
10.* Pax in nomine domini (JE?. Riemann) . . . 420
12.* L'autrier jost' una sebissa [A. Restori) . . . 421
12.* L'autrier jost' una sebissa (P. Auhry 1904) . 422
12.* L'autrier jost' una sebissa {P. Auhry 1909) . 422
Jaufre Rudel.
15.* Lanquan li jorn son lonc en may [A. Restori) 423
15.* Lanquan li jorn son lonc en may [J. Beck) . 424
Bernart de Ventadorn.
18.* Be ra'an perdut lai enves Ventadorn [A. Restori) 425 18.* Be m'an perdut lai enves Ventadorn [H. Rie- mann) 426
18.* Be m'an perdut lai enves Ventadorn (/. Beck) 427
26.* Can vei la lauzeta mover {A. Restori) . . . 428
La Comtessa de Dia.
29.* A chantar m'er de so qu'eu no volria {A. Restori) 429
Peire d'Alvernhe.
31.* Dejosta-ls brcus jorns e'ls loncs sers
{A. Restori) 430
XXV
Seite
Guiraut de Bornelh.
41.* Reis glorios, verais lums e clartatz {Ä. Bestori) 431 41 * Reis glorios, verais lums e clartatz {E. Bolm) 432 41.* Reis glorios, verais lums e clartatz (P. Auhry) 433
Arnaut Daniel.
59.* Lo ferm voler qu'el cor m'intra {A. Bestori) 433 59.* Lo ferm voler qu'el cor m'intra (/. Beclc) . . 434
Peire Vidal.
66.* Pos tornatz sui en Proensa {Ä. Bestori) . . 435
Peirol.
70.* Quant Amors trobet partit {Ä. Bestori) . . 436
Lo Monge de Montaudon.
74.* Fort m'enoia, s'o auzes dire {J. Beck) . . . 437
Gaucelm Faidit.
77.* Now P'ate has fill'd the measure of my woes
{Ch. Burney) 438
77.* Fortz chauza es que tot lo major dan {A. W.
Amhros) 441
77.* Fort chose est que tot le maur dam {A. Bestori) 442 77.* Fortz chauza es que tot lo major dan {H. Bie-
mann) 444
77.* Fort chauza es que tot lo major dan (/. Beck) 445
Raimbaut de Vaqueiras.
84.* Kalenda maya {A. Bestori) 447
84.* Kalenda maya (P. Auhry 1904) 449
84.* Kalenda maya {H. Biemann) 450
84.* Kalenda maya (P. Auhry 1909) 451
Peire Cardenal.
91.* Un sirventes novel vuelh comensar (/. Beck) 453
Literarische Nachweise 455
(Aus Frederi Mistrals Calendau . . . 486) Register 507
Lieder der Troubadours
Guilhem, comte de Peitieu.
(1071—1127)
1.
Lo coms de Peitieus si fo uns dels majors cortes del mon, e dels majors trichadors^ de dompnas; e bons cavalliers d'armas, e larcs de dompneiar^. E saup ben trobar e cantar; et anet*'' lonc temps per lo mon per enganar las domnas. Et ac un 5 fill que ac per moiller la duquessa de Normandia, donc ac una filla que fo moiller del rei Enric d'Englaterra, maire del rei jove, e d'en Richart, e del comte Jaufre de Bretaingna.
1 Betrüger 2 jm Frauendienst ^ ging
2.
I Companlio, faray uii vers tot covinen:
Et aura • i mais de foudatz no * y a de sen, Et er totz mesclatz d'amor e de joy e de joven.
n E tenguatz lo per vilan qui no l'enteu 5 0 dins son cor voluntiers qui non l'apren; Greu partir si fa d'amor qui la trob' a son talen.
111 Dos cavalhs ai a ma selha ben e gen^; Bon son e adreg^ per armas e valen; Mas no'ls puesc amdos tener, que'^ l'us l'autre non cossen^.
1^ Si'ls pogues adomesjar^ a mon talen,
Ja no volgra alhors mudar mon guarnimen^, Que miels for' encavalguatz ^ de nuill autr' ome viveu.
V Läuns^ fo dels montanhiers lo plus corren-,
Mas aitan fer' estranhez'^ ha longuameu, 15 Et es tan fers e salvatges que del bailar^^ si defen.
1*
VI L'autre fo noyritz sa jus, part^^ Cofolen, Et anc no ■ n vis^- bellazor, mon escien; Aquest non er ja camjatz ni per aur ni per argen.
VII Qu'ie'l doney a son senhor polin payssen^^; 20 Pero^^ si'm retinc ieu tan de covenen^^
Que s'el lo teni' un an qu'ieu lo tengues mais de cen.
VIII Cavallier, datz mi cosselh d'un pessamen^^; Anc mais no fuy issarratz^^ de cauzimen^^: Res non sai^^ ab quäl mi tengua de n'Agnes o de n'Arsen.
IX De Gimel ai lo castel e'l mandamen^o, E per Niol fauc ergueilP^ a tota gen, C'ambedui me son jurat e plevit^^ per sagramen.
1 trefflich 2 geschickt ^ denn * duldet s zähmen ^ Ausstattung ^ beritten s (jas eine ^ Scheu i*^ striegeln i^ jenseit 12 nie habt ihr gesehn 13 als weidendes Füllen 1* indessen i^ Vertrag i^ Zweifel " in Verlegenheit i^ Wahl i^ keineswegs weiss ich 20 Gebiet 21 ich zeige mich stolz 22 verpflichtet
3.
I Farai un vers de dreyt^ nien:
Non er de mi ni d'autra gen, Non er d'amor ni de joven, Ni de ren au 2, 5 Qu'enans fo trobatz en durmen
Sobre chevau.
II No sai en quäl hora'm fuy natz:
No suy alegres ni iratz^, No suy estrayns ni sui privatz,
10 Ni no • n puesc au,
Qu'enaissi^ fuy de nueitz fadatz ^ Sobr' un pueg au^.
III No sai quora^'m suy endurmitz
Ni quora * m velb, s'om no m'o ditz.
15 Per pauc no m'es lo cor partitz
D'un dol corau^; E no m'o pretz^ una soritz, Per sanh Marsau^^!
IV Malautz^^ suy e cre mi murir,
20 E ren no • n sai mas quan n'aug^^ dir;
Metge^^ querrai al mieu albir^^,
E no sai cau^^; Bos metges er^ si • m pot guerir, Mas non, si amau^^.
V Amigu' ai ieu^ no sai qui s'es,
Qu'anc non^^ la vi, si m'ajut fes^^;
Ni * m fes^^ que*m plassa ni que*m pes^^,
Ni no m'en cau^i^ Qu'anc non ac^^ Norman ni Frances
30 Dins mon ostau^^.
VI Anc non la vi et am la fort,
Anc no n'aic^^ dreyt ni no • m fes tort; Quan non la vey, be m'en deport^^, No*m pretz un jau^^, 35 Qu'ie • n sai gensor^^ e bellazor,
E que mais vau.
VII Fag ai lo vers, no say de cuy;
E trametrai lo a selhuy Que lo • m trametra per autruy 40 Lay ves'^'^ Anjau,
Que*m tramezes del sieu estuy^^ La contraclau 3^.
1 rein 2 anderem 3 betrübt •* so ^ gefeit ^ auf einem hohen Berg ' wann 8 tödlichem Schmerz ^ ich achte wert i<J Sankt Martial n krank 12 ich höre 13 einen Arzt i^ Gefallen 15 welchen 16 wenn ich zu Schaden komme (?) i^ nie is Glaube i^ sie hat getan 20 mich bedrücken könnte 21 liegt daran 22 es hat gegeben 23 Haus 24 jch habe j^ehabt 25 ich ent- rate 26 Hahn 27 eine hübschere 28 gen 29 Etui ^o Nachschlüssel
4.
I Farai chansoneta nueva
Ans que^ vent^ ni gel ni plueva; Ma dona m'assai' e*m prueva^, Quossi^ de quäl guiza l'am;
5 E ja per plag^ que m'en mueva
No*m solvera de son liam^.
II Qu'ans^ mi rent a lieys^ e'm liure^,
Qu'en sa carta^^ • m pot escriure. E no m'en tengatz per yure
10 S'ieu ma bona dompna am,
Quar senes^^ Keys non puesc viure, Tant ai pres^^ de s'amor gran fam^^^
III Que plus es blanca qu'evori, Per qu'ieu autra non azori^^.
15 Si'ra breu non ai ajutori,
Cum^^ ma bona dompna m'am, Morrai, pel cap^^ sanh Gregori, Si no • m bayz'en cambr' o sotz ram.
IV Qual pro^^'y auretz, dompna conja^^, 20 Si vostr' amors mi deslonja?
Par^^ que * US vulhatz metre monja^^. E sapchatz, quar tan vos am, Tem^ö que la dolors me ponja^^, Si no*m faitz dreg dels tortz qu'ie'us clam^^.
V Qual pro^*^*y auretz, s'ieu m'enclostre-^
E no*m retenetz per vostre?
Totz lo joys del mon'-^^ es uostre,
Dompna, s'amduy nos amam.
Lay al mieu amic Daurostre 30 Die e man--^ que chan e no bram-^
VI . Per aquesta fri^^ e tremble, Quar de tan bon' amor l'am; Qu'anc no cug '^^ que * n nasques semble ^^ En semblan^^ del gran linh^^ n'Adam.
1 bevor 2 es stürme 3 erprobt * wie ^ Streit ^ Band ' vielmehr s ihr 9 ich liefere mich aus 10 Urkunde ^ ohne 12 ich leide — Hunger 13 anbete i-* wie 1^ bei dem Haupt i^ Vorteil i^ hübsch is es scheint 19 Nonne 20 j^h fürchte 21 steche 22 klage 23 mich im Kloster ein- schließe 24 Welt 25 ich entbiete 26 schreie 27 ich zittre (vor Verlangen) 28 ich glaube 29 eine ähnliche 30 Aussehen 3i Geschlecht
5.
I Mout jauzens me prenc^ en amar
Un joy don^ plus mi vuelh aizir^, E pus^ en joy vuelh revertir^, Ben dey, si puese, al mielhs anar^,
5 Quar mielhs onra*m^, estiers cujar^,
Qu'om puesca vezer ni auzir.
II leu, so sabetz, no*m dey gabar^
Ni de grans laus no * m say formir ^, Mas si anc^*^ nulhs joys poc florir,
10 Aquest deu sobre totz granar^^
E part^^ los autres esmerar^^, Si cum sol^^ brus^^ jorns esclarzir.
III Anc mais no poc hom faissonar^^ Co's^^, en voler ni en dezir
15 Ni en pensar ni en cossir^^;
Aitals joys no pot par^^ trobar, E qui be ' 1 volria lauzar, D'un an no * y poiri' avenir.
IV Totz joys li deu humiliar^o, 20 Et tota ricors^^ obezir
Midons^^, per son belh aculhir^s E per son belh plazent esguar^^;
8
E deu hom mais cent ans durar Qui • 1 joy de s'amor pot sazir-^
V Per son joy pot malautz^'^ sanar^'',
E per sa ira sas^*^ morir
E saviß hom enfolezir^^
E belhs hom sa beutat mudar
E*l plus cortes vilaneiar^^ 30 E totz vilas encortezir.
VI Pus^ hom gensor^^ no * n pot trobar
Ni huelhs vezer ni boca dir,
A mos ops^2 la vuelh retenir,
Per lo cor dedins refrescar, 35 E per la carn renovellar,
Que no puesca envellezir^^.
VII Si'm vol midons22 s'amor donar,
Pres^^ suy del penr' e del grazir^^ E del celar e del blandir^^ 40 E de SOS plazers dir e far
E de son pretz tener en car E de son laus^^ enavantir.
VIII Ren^^ per autruy non Taus mandar^^,
Tal paor ay qu'ades s'azir'^^, 45 Ni ieu mezeys^^ tan tem falhir,
No Taus m'amor fort assemblar^^; Mas elha • m deu mo mielhs triar^^, Pus^ sap qu'ab lieys^^ ai a guerir.
1 ich unternehme ^ der . . . mich hingeben ^ (ja 4 zurückkehren ^ den besten Weg gehn ^ sie ehrt mich 7 ohne Dünkel (?) (andere unsichere Lesart; mielhs or m'a mestier cujar) « pflege nicht zu prahlen » mich abzugeben i" wenn je ii Frucht bringen 12 über — hinaus i^ erglänzen 14 pflegt i'5 dunkel ^^ sich vorstellen " wie sie ist (diese Freude) 1« Nach- denken 19 ihresgleichen 20 gjch demütigen 21 Adel 22 meiner Herrin 2^ Empfang 24 Blick 25 jq Besitz nehmen 20 Kranker 27 gesunden 28 Ge- sunder 29 Narr werden 3" bäurisch werden ^i eine Lieblichere ^2 für mich •^3 altern 34 bereit 35 Danken ^ Schmeicheln 37 Lob 3h irgend etwas 3'' ich wage zu entbieten ^o sogleich sich erzürne •*! selbst •*2 zeigen 43 erwählen -«^ durch sie
9
6. I Ab^ la dolchor del teraps novel
Foillo li bosc, e li aucel
Chanton chascus en lor lati^
Segon lo vers del novel chan; 5 Adonc esta ben c'om s'aisi^
D'acho don hom a plus talan^.
II De lai^ don plus m'es bon e bei Non vei mesager ni sagel*^,
Per que mos cors^ non dorm ni ri^, 10 Ni no m'aus^ traire adenan
Tro que^^ sacha ben de la fi^^ S'el' es aissi^^ com eu deman.
III La nostr' amor vai enaissi^^ Com la branca de l'albespi^^
15 Qu'esta sobre Tarbre en treman^*,
La nuoit, a la ploia ez al gel^^, Tro^^ l'endeman, que'l sols^*^ s'espan Per las fueillas verz e " 1 ramel.
IV Enquer^^ me menbra^^ d'un mati 20 Que nos fezem de guerra fi^^,
E que • m donet un don tan gran, Sa drudari'i^ e son anel: Enquer^'^ me lais^^ Dieus viure tan C'aia mas manz^^ soz so mantel!
V Qu'eu non ai soing d'estraing lati^
Que'm parta22 de mon Bon-Vezi^^, Qu'eu sai de paraulas com van Ab^ un breu sermon que s'espeP^, Que tal se van-^ d'amor gaban^^^
30 Nos n'avem la pessa e-1 couteP^.
1 mit 2 Sprache, Eede 3 sich hingebe * Lust ^ dort 6 Siegelbrief '^ Herz 8 lacht 9 ich wage i^ bis n Ausgang, Ende ^2 so 13 Weißdorn i^ zitternd 15 Frost 16 Sonne ^"^ noch 10 ich erinnere mich i^ Liebe 20 lasse 21 Hände 22 trenne 23 Guter Nachbar (Versteckname) 24 sich verbreitet (?) 25 prahlen 26 das Stück und das Messer (d. i. alles was wir brauchen)
10
Cercamon.
(um 1137—1152)
7.
I Per fin' araor m'esjauzira
Tant quant fai chaut ui s'esfrezis^; Toz tems serai vas lei aclis^, Mas non puosc saber enquera^
5 Si poirai ab^ joi remaner
E • m Yoldra per seu retener Cella cui mos cors^ dezira.
II Seignors e dompnas guerpira^,
S'a lei plagues^ qu'eu li servis;
10 E qui • m diria m'en partis,
Faria'm morir des era^, Qu'en autra non ai mon esper Nuoit ni jorn ni matin ni ser, Ni d'als^ mos cors^ no consira^.
III Ges^^ tant leu no^^ l'enquesira^^, S'eu sabes cant greu s'afranquis^-. Anc res^^ no fo, no s'umelis Vas amor, mas ill^^ n'es fera;
E domna non pot ren valer 20 Per riquesa ni per poder^
Se jois d'amor no l'aspira^^.
IV Ja de SOS pes^" no • m partira, Si'l plagues^ ni m'o consentis, E sivals^^ d'aitant m'enrequis^^
25 Que disses que ma domna era,
E del plus fos^-' al seu plazer, De la menzonja o del ver, C ab'^ sol son dig m'enrequira.
11
V Entre joi remaing et ira^^
30 Ades 2^ quaut de leis mi partis;
Qu'anc pois no la vi qu'ela * m dis
Que, si Farnes, ill^^ m'amera.
AI re^ no sai del seu voler;
Mas beii pot ma domna saber 35 Qu'eu morrai, si ganre*m tira^^.
VI Genser^^ domn' el mon^^ no's mira,
Beir e blancha plus c'us hermis,
Plus fresca que rosa ne lis;
Ren als^ no m'en desespera. 40 Dieus, si poirai Tora veder
Qu'eu puosca pres de lei jazer?
Eu non, quar vas^^ mi no * s vira.
VII Toz mos talenz^^ m'ademplira
Ma domna, sol d'un bais m'aizis^^^ 45 Qu'en guerreiera mos vezis^^
E fora larcs e donera^^, E*m fera grazir^^ e temer E mos enemics bas chader E tengra'l meu e'l garnira^^
VIII E pot ben ma domna saber
Que ja nulz hom de mon poder De meillor cor^ no'ill servira.
IX E si • m fezes tant de plazer
Que • m laisses pres de si jaser, 55 Ja d'aquest mal non morira.
1 es ist kalt 2 ihr ergeben 3 noch * mit ^ Herz ^ icla würde verlassen ' gefiele ^ auf der Stelle ^ denkt an nichts anderes i^ keineswegs 11 ich würde sie (um ihre Liebe) gebeten haben 12 sich frei macht i3 Wesen w sie 15 belebt iß Füße 1^ wenigstens i^ möchte sie mich bereichern 19 möchte es sein 20 Traurigkeit 21 sogleich 22 lange mich hinhält 23 artigere 24 "Welt 25 zu. 26 Wünsche 27 wenn sie mir nur einen Kuß schenkte 28 Nachbarn 29 icb würde schenken ^o Heben 3i ich würde es ausstatten
12
Marcabm.
(um 1185—1150)
8.
Marcabruns si fo gitatz a la porta d'un ric horae, ni anc
no**n saup hom qui*s fo ni don^. E n'Aldrics del Vilar fetz
lo noirir^. Apres estet tant ab un trobador que avia nom
Cercamon, qu'el comenset a trobar; et adoncx el avia nom
5 Panperdut, mas d'aqui enan* ac nom Marcabrun. Et en aquel
temps non appellava hom «canson», mas tot quant hom can-
tava eron «vers». E fo mout cridatz^ et auzitz pel mont, e
doptatz^ per sa longa; car el fo tant maldizens que a la fin
lo desfeiron' li castellan de Guiana, de cui avia dich mout
10 gran mal. —
Marcabruns si fo de Gascoingna, fils d'una paubra femna que ac nom Marcabruna, si com el dis en son chantar: Marcabruns, lo fills na Bruna, Fo engendratz en tal luna 15 Qu'el saup d'amor cum degruna^;
— Escoutatz ! — Que anc no^ n'amet neguna, Ni d'autra no fo amatz. Trobaire fo dels premiers c'om se recort^. De caitivetz^" 20 vers e de caitivetz ^° sirventes f ez ; e dis mal de las femnas e d'amor.
1 nie 2 -veoher 3 aufziehn ^ von da an 5 jq Ruf ^ gefürchtet ' töteten ** zerbröckelt ^ deren man sich erinnert i" elende
9.
I Dirai vos senes doptansa^
D'aquest vers la comensansa; Li mot fan de ver^ serablansa; — Escoutatz! —
5 Qui ves^ proeza balansa*
Semblansa fai de malvatz^.
13
II Jovens^ fraing e falh e brisa,
Et Amors es d'aital guisa Que, pois al saut s'es emprisa^
10 — Escoutatz! —
Chascus en pren sa devisa^. Ja pois DO • n sera cuitatz^.
III Amors vai com la belluia^^ Que coa^^'l fuec en la suia^^,
15 Art lo fust^^ e la festuia^*;
— Escoutatz! —
E non sap vas^ quäl part fuia Seih qui del fuec es gastatz.
IV Dirai vos d'Amor com sinha^^; 20 De sai guarda, de lai guinha^^,
Sai baiza, de lai rechinha^^,
— Escoutatz! — Plus sera dreicha que linha^^ Quan ieu serai sos privatz^^.
V Amors soli' esser drecha,
Mas er' 2^ es torta e brecha^^ Et a coillida tal decha'^^^
— Escoutatz! —
Lai on non pot mordre, lecha^^ 30 Plus aspramens no fai chatz.
VI Anc^^ puois Amors non^^ fo vera
Pos 2^ triet^*^ del meP^ la cera, Anz^s sap si pelar la pera^^^
— Escoutatz! —
35 Doussa'us er^^ com chans de lera^^,
Si sol^2 la coa • 1 troncatz.
14
VII Ab diables pren barata^^
Qui fals' Amor acoata^^, No'il cal^^ c'autra verga • 1 bata; 40 — Escout'atz! —
Plus non sent que seih qui • s grata Tro que^^ s'es vius escorjatz^^.
VIII Amors es mout de mal avi^^;
Mil homes a mortz^^ ses glavi-^^, 45 Dieus non fetz tant fort gramavi^^
— Escoutatz! — Que tot nesci del plus savi Non fassa, si'l ten al latz^^
IX Amors a uzatge d'ega*^^
50 Que^^ tot jorn voH^ c'om la sega^^
E ditz que no ' 1 dara trega^^, - — Escoutatz! —
Mas que pueg^^ de leg'en lega^^,
Siatz dejus^^ o disnatz.
X Cujatz^^ vos qu'ieu non conosca
D'Amor s'es orba^^ o losca^^? Sos digz aplan' et entosca^^^
— Escoutatz! — Plus suau ponh^^ qu'una mosca,
60 Mas plus greu n'es hom sanatz.
XI Qui per sen^* de femna renha^^,
Dreitz es que mals li n'avenha, Si cum la letra*ns ensenha;
— Escoutatz! — 65 Mal'aventura * us en venha,
Si tuich no vos en gardatz!
15
XII Marcabrus, fills Marcabruna,
Fo engenratz en tal luna Qu'el sap d'Amor cum degruna^^, 70 — Escoutatz! —
Quez anc no^^ n'amet neguna, Ni d'autra non fo amatz.
1 ohne Zögern 2 Wahrheit 3 nach — hin, gegen * schwankt ^ eines Schlechten ^ Jugend '^ nachdem sie zum Sprunge angesetzt, Anlauf ge- nommen hat(?) « Devise (?) » ledig i» Funke n brütet 12 Ruß 13 stamm, Holz 34 Strohhalm i^ macht Zeichen ^^ schielt i'^ schneidet ein Gesicht 38 steifer als Holz (?) 19 Vertrauter 20 jetzt 21 schartig 22 jjat eine solche schlimme Gewohnheit angenommen 23 leckt 24 nie 25 seitdem 26 schied 27 Honig 28 vielmehr 29 sie weiß so die Birne zu schälen, zu putzen (d. h. das Unangenehme angenehm erscheinen zu lassen, die Pille zu versüßen (?) 30 wird euch sein 3i Name eines Singvogels (?) 32 wenn nur 33 geht einen Handel ein 34 ihn.i liegt daran, er hat es nötig 35 ^is 36 lebendig ge- schunden, wund gekratzt 37 Ahnherr 38 getötet 39 ohne Schwert ^o Weisen 41 Schlinge 42 Stute 43 denn — will sie (die Liebe) 44 folge 45 Ruhe 46 sondern daß er aufsteige 47 Meile 48 nüchtern 49 glaubt ^ blind 51 einäugig ^2 glättet ^ sticht ^ Sinn ^ verfährt ^^ zerbröckelt
10.
I Fax in noynine Domini!
Fetz Marcabrus lo vers e • 1 so ^ Auiatz que di,
Cum DOS a fait per sa doussor 5 Lo seingnorius 2 celestiaus
Probet^ de nos un lavador^,
C'anc^ fors^ outra mar iio^'n fon taus,
En de lai enves^ Josaphas;
E d'aquest de sai vos conorf^.
II Lavar de ser^ e de mati
Nos deuriam, segoa razo: le* US 0 afi^^.
Chascus a del lavar legor^^;
Domentre qu'el es sas^^ e saus, 15 Deuria anar^^ al lavador*,
Que'ns es verais medicinaus^^;
Que^^ s'abans anam^^ a la mort,
D'aut desus aurem albere bas.
16
III Mas escarsedatz^^ e no-fes
20 Part^^ joven^*^ de son compaigno.
Ai! cals dols^^ es Que tuich volon^o lai li plusor, Don lo gazaings^i es enfernaus! S'anz Don correm al lavador^
25 C'aiam la boca ni * Is huoills claus,
Non i a un d'orguoill tant gras C'al morir non trob contrafort 2^.
IV Que^-^'l seigner que sap tot quant es, E sap tot quant er e c'anc fo,
30. Nos i promes
Honor e^^ nom d'emperador. E'il beutatz sera, sabetz caus'^^ De cels qu'iran al lavador^? Plus que l'estela gauzignaus^^;
35 Ab sol que vengem^^ Dieu del tort
Que • ill fan sai, e lai vas^ Domas'-^^.
V Probet^ del lignatge Cai,
Del primeiran home fello, A tans aissi^^
40 C'us^^ a Dieu non^s porta honor;
Veirem qui Ter amics coraus; C'ab la vertut del lavador^ Nos sera Jhesus comunaus^^; E tornem los garssos^^ atras^^
45 Qu'en agur crezon^^ et en sort!
VI E • il luxuriös corna-vi^^,
Coita-disnar^^, bufa-tizo^^, Crup-en-cami^^
Remanran inz el folpidor^l 50 Dieus vol los arditz e * Is suaus
17
Asaiar a son lavador^,
E eil gaitaran^^ los ostaus^^
E trobaran fort contrafort^-;
So per qu'ieu a lor anta^^'ls chas^^
VII En Espaigna e sai lo marques^^
E cill del temple Salamo Sofron lo pes^^ E'l fais^* de l'orguoill paganor^^, Per que jovens^^ cuoill avol^^ laus. 60 E'l critz^^ per aquest lavador^
Versa sobre'ls plus rics captaus^^, Fraitz, faillitz, de proeza las, Que non amon joi ni deport.
VIII Desnaturat son li Frances,
65 Si de l'afar Dieu dizon no
Qu'ie 'US ai comes^^. Antiocha, pretz e valor Sai plora^^ Guiana e Peitaus. Dieus^ seigner, al tieu lavador^ 70 L'arma^^ del comte-^^ met en paus^^;
E sai gart Peitieus e Niort Lo seigner qui ressors del vas^^.
1 Weise 2 Herr 3 nahe "* Stätte zum Waschen ^ nie ^ außer ' dort, nach (dem Tal Josaphat) hin « ich ermahne (tröste ?) ^ Abend i*^ ver- sichere 11 Gelegenheit i^ gesund i3 gehn i* Heilmittel i^ denn lö Knauserei i'^ trennt i^ Jugend i^ Schmerz 20 fliegen 21 Gewinn 22 starken (stärkeren) Widersacher 23 jq 24 welcher Art 25 Morgenstern 26 wofern wir nur rächen 27 Damaskus 28 es gibt soviele hier, von denen nicht einer 29 gemein ^^ Burschen ^i zurück 32 glauben an Wahr- sagung 33 Tute -Wein 34 Dräng-zum-Essen 35 Blase-Brand 36 Hock-am- Weg 37 Stätte der Zerstörung, Verderbnis 38 werden hüten 39 Wobnungen 40 Schande ^i jage, treibe ^2 Raimou Berengar IV. von Barcelona ^3 Last 44 Bürde 45 heidnisch 46 schlecht 47 Geschrei 48 Herren 49 anvertraut, anempfohlen ^o beweint ^i Seele ^2 Wilhelm VHL von Poitou ^3 Frieden 54 Grab
18
11.
I A la fontana del vergier,
On Ferb' es vertz josta'l gravier \ A l'ombra d'un fust domesgier^^ En aiziment^ de blancas flors
5 E de novelh chant costumier*,
Trobey sola, ses^ companhier, Selha que no vol mon solatz^.
II So fon' donzelh' ab sou cors belh,
Filha d'un senhor de castelh;
10 E quant ieu cugey^ que l'auzelh
Li fesson joy e la verdors, E pel^ dous termini^^ novelh, E quez^^ entendes mon favelh^^, Tost li fon^ SOS afars camjatz.
III Dels huelhs ploret josta la fon^^ E del cor sospiret preon^*. «Jhesus», dis elha, «reys del mon, Per vos mi creys^^ ma grans dolors, Quar vostra anta^'^' mi cofon^',
20 Quar li mellor de tot est mon
Vos van servir, mas a vos platz.
IV Ab vos s'en vai lo mens amicx,
Lo belhs e'l gens^^ e*l pros e*l ricx; Sai m'en reman lo grans destricx^^, 25 Lo deziriers^^ soven e*l plors.
Ay, mala fos^^ reys Lozoicx! Que fai los mans^^ e los prezicx^^ Per que*l dols'^^ m'es en cor intratz.»
V Quant ieu l'auzi desconortar^^^
30 Ves^ö lieys vengui josta' l riu'-' dar.
19
«Belha», fi'm ieu, «per trop plorar Afolha^s cara29 g colors-, E no vos quaP^ dezesperar, Que seih qui fai lo bosc fulhar, 35 Vos pot donar de joy assatz.»
VI «Senher», dis elha, «ben o crey^^
Que Deus aya de mi mercey En l'autre segle, per jassey^^, Quon^'^ assatz d'autres peccadors;
40 Mas say^* mi tolh aquelha rey^^
Don joys mi crec^^; mas pauc mi tey^^, Que trop s'es de mi alonhatz'^^.»
1 Kies 2 häuslich 3 jn Besitz, Schmuck * gewohnt 5 ohne ^ Scherzen ' war 8 wähnte ^ um — willen lo Jahreszeit n daß 12 Rede i3 Quelle 11 tief 15 erwächst 10 Schmach i'^ vernichtet is artig, fein 19 Leid, Schaden 20 Sehnsucht 21 verwünscht sei 22 Aufgebot 23 Predigt 24 Schmerz 25 klagen, jammern 26 zu 27 Bach 28 verdirbt 29 Antlitz 30 ihr braucht nicht 31 ich glaube 32 für immer, ewig ^^ ^ie 34 hier 35 Sache, Wesen 36 erwuchs 3? wenig hält sie (die Freude) mich (noch) fest , hat mich in Besitz 38 sie (die Freude) hat sich von mir entfernt
12.
I L'autrier jost' una sebissa^
Trobei pastora mestissa^,
De joi e de sen massissa^,
Si cum filha de vilana; 5 Cap' e gonel' e pelissa
Vest^ e camiza treslissa^,
Sotlars^ e caussas^ de lana.
II Ves^ lieis vinc per la planissa'^:
«Toza^^», fi*m ieu, «res faitissa^^,
10 Dol ai gran del freg^^ que'us fissa^-l»
«Senher», so*m dis la vilana, «Merce Dieu e ma noirissa^^, Pauc m'o pretz si'l vens m'erissa^^, Qu'alegreta sui e sana.»
2*
20
III «Toza^^», fi'm ieu, «cauza^^ pia, Destoutz^^ me sui de la via
Per far a vos companhia; Quar aitals toza^^ vilana No deu ses^^ plazen paria^^ 20 Pasturgar tanta bestia
En aitai terra soldana^o.»
IV «Don», fetz ela, «qui que*m sia^i^ Ben conosc sen e folia;
La vostra parelharia^^, 25 Senher», so • m dis la vilana,
«Lai on se tanh^^ si s'estia^^^ Que ,tals la cui'^^ en bailia Tener^ no n'a mas l'ufana^s'.»
V «Toza^^ de gentil afaire,
30 Cavaliers fon vostre paire
Que • US engenret en la maire,
Car fon corteza vilana.
Con plus vos gart 2^, m'etz belaire^",
E per vostre joi m'esclaire 2^, 35 Si'm fossetz un pauc humana.»
VI «Don, tot mon linh^^ e mon aire^^
Vei revertir e retraire AI vezoig^^ et a l'araire, Senher», so * m dis la vilana;
40 «Mas tals se fai cavalgaire
C'atrestal^2 deuria faire Los seis Jörns de la setmana.»
VII «Toza»^^, fi'm ieu, «gentils fada^^
Vos adastret^*, quan fos nada, 45 D'una beutat esmerada^^
21
Sobre tot' autra vilana; E seria • us ben doblada, Si'm vezia una vegada^^ Sobira^'^ e vos sotrana^^.»
VIII «Senher, tan m'avetz lauzada,
Tota'n seri' enveiada^'^. Pus^^ en pretz m'avetz levada, Senher», so * m dis la vilana, «Per so n'auretz per soudada^i 55 AI partir: ^bada^^, fols, bada^^K
E la muz'^^ a meliana*^.»
IX «Toza^^^ estranh^^ cor e salvatge
Adomesg'^^ om per uzatge. Ben conosc al trespassatge"^^
60 Qu'ab aital toza^^ vilana
Pot hom far ric companhatge
Ab amistat de coratge,
Quan l'us l'autre non engana^^.»
X «Don, hom cochatz*^ de folatge
65 Jur' e pliu^^ e promet gatge;
Si^^'m fariatz homenatge^'^, Senher», so*m dis la vilana; «Mas ieu per un pauc d'intratge^^ No vuelh ges^^ mon piuzelatge 70 Camjar per nom de putana.»
XI «Toza^^, ,tota creatura
Revertis a sa natural Parelhar parelhadura^^ Devem ieu e vos, vilana,
75 A l'abric^^ lonc la pastura^^,
Qua mielhs n'estaretz segura Per far la cauza doussana^^.»
22
XII «Don, oc; mas segon drechura
Cerca fols la folatura"^^, 80 Cortes cortez' aventura,
E',1 vilas ab la vilana^; ,En tal loc fai^^ sens fraitura^^ On hom uon garda mezura', So ditz la gens anciana.»
XIII «Belha^ de vostra figura
Non vi autra plus tafura*^^ Ni de son cor plus trefana^^.»
XtY «Don^ lo chavecs^^ vos ahura^^,
Que ,tals bada^^ en la penchura^^,
90 Qu'autre n'espera la mana
66 <
»
1 Hecke 2 von unedler, niedriger Herkunft ^ ganz voll ^ sie hat an s aus Drillich ^ Schuhe "^ Strümpfe « zu ^ Ebene lo Mädchen n schön 12 Kälte 13 sticht i* Amme i^ zaust i6 Ding, Wesen i^ abgelenkt i^ ohne 19 Gesellschaft 20 einsam 21 wer auch immer ich sei 22 gehört hin, ziemt sich 23 sie stehe, bleibe 24 glaubt 25 nur den leeren Schein 26 blicke an 27 schöner 28 ich erheitere mich 29 Geschlecht ^o Familie si Hippe 32 dasselbe 33 Fee s* begabte 35 lauter 36 Mal 37 oben 38 unten 39 be- neidet ( Yar. Que tota " n sui enoiada) '^ da 4i Lohn ■*2 gaflfe ^ vergeb- liches Warten ^ Mittagstunde 45 spröde ^6 zähmt ^'^ Vorbeigehn '^ be- trügt 49 getrieben ^o verbürgt ^i so ^2 Huldigung ^3 Eintrittsgebühr ^4 keineswegs ^ ein Paar bilden ^6 geschützter Ort ^'^ neben der Weide ^« süß 59 Torheit 6^ mangelt 6I spitzbübisch 62 falsch ( Yar. En tota gen crestiana) ^3 Kauz (Eule) ß* prophezeit ^5 Malerei ^6 Manna (?)
Jaufre Rudel.
(vor 1147)
13.
Jaufres Rudels de Blaia si fo raout gentils om, princes de Blaia; et enamoret se de la comtessa de Tripel, ses* vezer, per lo ben qu'el n'auzi dire als pelegrins que venguen d'Antiocha; e fetz de lleis mains vers ab bons sons^ ab 5 paubres" motz. E per voluntat de lleis vezer el se crozet* e mes se en mar; e pres^ lo malautia en la nau® e fo condug
23
a Tripol en un albere per mort. E fo fait a saber a la com- tessa, et ella veno ad el, al sieu leit', e pres lo entre sos bratz; et el saup qu'ella era la comtessa, si recobret l'auzir 10 e*l flairar^; e lauzet Dieu e'l grazi^ que l'avia la vida sos- tenguda tro qu'^** el l'agues vista. Et enaissi el mori entre SOS braz, et ella lo fez a gran honor sepellir en la maion del Temple. E pois en aquel dia ella se rendet morga^^ per la dolor qu'ella ac de la mort de lui.
1 ohne 2 Weisen 3 schlicht (?) ^ er nahm das Kreuz 5 ergriflF, befiehl 6 Schiff 7 Bett » Geruchsinn 9 dankte ^ bis n Nonne
14.
I Quan lo rius^ de la fontana
S'esclarzis ^, si cum far sol^,
E par^ la flors aiglentina^,
E • 1 rossinholetz el ram 5 Volf^ e refranh^ ez aplana^
Son dous chantar et afina^
Dreitz es qu'ieu lo mieu refranha''.
II Amors de terra lonhdaiia,
Per vos totz lo cors^ mi dol; 10 E no'n puesc trobar mezina^^
Si non al vostre reclam^^
Ab atraich^^ d'amor doussana^^
Dinz vergier o sotz cortina
Ab dezirada companha.
III Pus^^ totz Jörns m'en falh aizina^^.
No*m meravilh s'ieu n'aflam^'^,
Quar anc genser^^ crestiana
Nön fo, ni Dieus non la vol^^,
Juzeva^^ ni Sarrazina; 20 Ben es seih pagutz^^ de mana^^
Qui ren22 de s'amor guazanha^-^!
24
IV De dezir mos cors'^ no fina
Vas-^ selha ren qu'ieu pus^^ am; E cre^^ que volers m'enguana^^^
25 Si cobezeza^s la'm toi;
Que pus^^ es ponhens qu'espina
La dolors que ab joi sana^^,
Don ja non vuelh qu'om m'en planha.
V Senes^^ breu^^ de parguamina
30 Tramet lo vers que chantam
En plana lengua romana^
A n'ügo Bru32 per Filhol^^.
Bo*m sap^^ quar gens peitavina,
De Beiriu^^ e de Guiana 35 S'esgau^^ per lui e Bretanha.
1 Wasserlauf 2 klärt sich ^ pflegt -^ erscheint ^ die Blüte der wilden Kose 6 wendet (wiederholt) ^ bricht (moduliert) 8 glättet, mildert, dämpft 9 Herz w Arznei ii Lockruf, Lockspeise 12 Lockung, Reiz i3 süß 1^ da IS Gelegenheit 1*^ entbrenne, verzehre mich i'^ edlere, schönere 1^ will 19 Jüdin 20 gespeist 21 Manna 22 etwas 23 gewinnt 24 nach — hin 25 mehr (am meisten) 26 ich glaube 27 betrügt 28 Begierde 29 heilt 30 ohne ^i Brief ^2 wahrsch. Hugo VII., Le Brun, von Lusignan 33 Name des Spielmanns 34 ^ohl gefällt es mir, daß 35 Berry 36 erfreut sich
15.
I Lanquan^ li jorn son lonc en may,
M'es belhs^ dous chans d'auzelhs de lonh, E quan mi suy partitz de lay, Remembra'm d'un' amor de lonh.
5 Vau'^ de talan^ embroncx^ e clis^,
Si que chans ni flors d'albespis No * m platz plus que Tyverns gelatz.
II Be tenc lo senhor per veray^
Per qu'ieu veirai^ l'araor de lonh;
10 Mas per un ben que m'en eschay'^
N'ai dos^^ mals, quar tant nfes de lonh.
25
Ai! car me fos^^ lai pelegris, Si que mos fustz^^ e mos tapis^^ Fos pels sieus belhs huelhs remiratz!
III Be*m parra^* joys, quan li querray, Per amor Dieu, Falbere de lonh,
E, s'a Heys platz, alberguarai Pres de Heys, si be^^*m suy de lonh; Adoncs parra^^'l parlamens fis^^, 20 Quan drutz^'' lonhdas^^ er tan vezis
Qu'ab bels digz jauzira^^ solatz^o.
IV Iratz^i e gauzens m'en partray, S'ieu ja 22 vey sest' amor de lonb-, Mas non sai quoras^^ la veyrai,
25 Car trop son nostras terras lonh;
Assatz hi a pas^^ e camis, E per aisso no*n suy devis^^... Mas tot sia cum a Dieu^^ platz!
V Ja mais d'amor no'm jauziray^^,
30 Si no*m jau^^ d'est' amor de lonh,
Que gensor^^ ni melhor no * n sai Ves^s nulha part^ ni pres ni lonh; Tant es sos pretz verais^ e fis Que lay el reng^^ dels Sarrazis 35 Fos hieu per Heys chaitius^^ clamatz!
VI Dieus que fetz tot quant ve^^ ni vai
E formet sest' amor de lonh, Mi don^2 poder, que cor^^ be n'ai, Qu'ieu veya sest' amor de lonh,
40 Verayamen^, en luecs aizis^^,
Si que la cambra e • 1 jardis Mi resembles tos temps palatz.
28
II D'una re sui en error ^
10 E n'estau^ en pensamen:
Que malonje ma dolor, S'eu aquest plaih^ li cossen^. E s'aissi^^'l die mon pessat^^, Vei mo damnatge doblat. 15 Cal que * n fassa o cal que no,
Re no pose far de mo pro^^.
III E s'eu l'am a dezonor, Esquerns^^ er a tota gen; E tenran m'en li pluzor
20 Per cornut e per sofren^
E s'aissi^^ pert s'amistat^^, Be • m tenh per dezeretat D'amor, e ja Dens no • m do^^ Mais faire vers ni chanso.
IV Pois^^ voutz^^ sui en la folor, Be serai fols, s'eu no pren D'aquestz dos^^ mals lo menor; Que mais val, mon essien^o, Qu'eu ay' en leis^^ la meitat
30 Que'l tot perda per foldat^^,
Car anc^ a nul drut^^ felo^^ D'amor no^ vi^^ far son pro ^2.
V Pois^^ vol autre amador
Ma domn', eu no lo'lh defen;
35 E lais m'en^c mais per paor
Que per autre chauzimen''^^; E s'anc^^ om dec'^^ aver grat De nul servizi forsat^^, Be dei aver guizerdo^^
40 Eu, que tan gran tort perdo^^.
29-
VI Li seu belh olh traidor
Que m'esgardavon tan gen^^, S'atressi gardon^"^ alhor, Mout i fan gran falhimen;
45 Mas d'aitan m'an mout onrat
Que, s'eron mil ajostat^^, Plus gardon lai on eu so^^, Ca totz aicels de viro-^^.
\ill De Taiga que dels olhs plor
50 Escriu salutz mais de cen"^^,
Que tramet a la gensor^^
Et a la plus avinen.
Manhtas vetz^<^ m'es pois membrat
De so que'm fetz al comjat: 55 Qu'e • Ih vi^^ cobrir sa faisso^\
C'auc no^'m poc dir oc ni no.
VIII Domna, a prezen^^ amat
Autrui, e me a celat, Si qu'eu n'aya tot lo pro^^ 60 Et el la bela razo^-^
IX Garsio'^^, ara^'m chantat
Ma chanso, e la • m portat A mo Messager qu'i fo^^, Qu' e • Ih quer^^ cosselh qu'el me do^*^.
1 jetzt, nun 2 i\xr Herren ^ sie ■* nie, nimmer ^ Gesellschaft ^ Un- ruhe '^ stehe, bin ^ Handel ^ gestatte ^^ also, unter solchen Umständen 11 Meinung (Far. son pessat, son peccat) 12 Vorteil i^ Spott i^ (allzu) geduldig, Schwächling is y^,^ e s'aissi'll die mon pensat 16 gebe i'^ da 1^ gedreht, verstrickt i9 zwei 20 meines Wissens 21 ihr 22 Torheit 23 Liebender {Var. dar) 24 treubrüchig 25 jch sah 26 lasse davon ab, unterlasse es 27 Rücksicht 28 je 29 mußte ^^ gezwungen 3i Lohn 32 verzeihe 33 sanft, lieb 3i wenn sie ebenso schauen ( Var. Arasi esguardon) 35 versammelt 36 ^in 37 ringsum 38 hundert 39 (jer Schönsten ^^ Male 41 Antlitz 42 öffentlich ^3 Rede ^4 Name desSpielmanns ^s ^er dort (bei der Geliebten) war 46 ich bitte ihn um
30
18.
I Be m'an perdut lai enves^ Ventadorn
Tuih^ mei araic, pois ma domna no m'araa-, Et es be dreihz que ja mais lai no torn, C'ades estai vas^ me sauvatj' e grama'^.
5 Ve'us^ per que * m fai serablan^ irat'' e morn: Car^ en s'amor me deleih e * m sojorn^! Ni de ren als^^ no ' s rancura^^ ni's clama^^^
II Aissi co^^'l peis^^ qui s'eslaiss' el cadorn^^
E no*n sap mot^^ tro que^^ s'es pres en l'ama^^,
10 M'eslaissei eu vas^ trop amar un jorn,
C'anc no ■ m gardei tro^^ fui en mei^^ la flama Que m'art plus fort, no * m feira focs de forn; E ges^o per so no^^'m posc partir un dorn^i; Aissi "m te pres^^ s'amors e m'aliama^^.
III No*m meravilh si s'amors me te pres^^,
Que genser^^ cors no crei qu'el mon^^ se mire: Bels e blancs es, e frescs e gais e les^^ E totz aitals com eu volh e dezire. No posc dir mal de leis, que non i es; 20 Qu' e*l n'agra dih de joi'^^, s'eu li saubes; Mas no li sai, per so m'en lais de dire.
IV Totz tems volrai sa onor e sos bes E • Ih serai om^^ et amics e servire,
E l'amarai, be li plass' o be'lh pes^^, 25 Com no pot cor destrenher ses^^ aucire. No sai domna, volgues o no volgues, Si " m volia^^, c'amar no la pogues. Mas totas res pot om en mal escrire^^.
V A las autras sui sai eschazegutz^^; 30 La cals se vol, me pot vas^ se atraire,
31
Per tal cove^^ que no'm sia vendutz L'onors ni*l bes que m'a en cor a faire; Qu' enoyos es preyars, pos^^ er perdutz; Per me • US o die, que mals m'en es vengutz, 35 Car trait m'a la bela de mal aire'^^.
VI En Proensa tramet jois e salutz
E mais de bes c'om no lor sap retraire^^;
E fatz esfortz'^^, miracles e vertutz^^,
Car eu lor man'^^ de so don non ai gaire,
40 Qu'eu non ai joi mas tan can m'en adutz^^ Mos Bels Vezers^^ e'n Fachura^^^ mos drutz^-^, E'n Alvernhatz^^, lo senher de Belcaire.
VII Mos Bels Vezers'^'^, per vos fai Deus vertutz^^
Tals c'om no * us ve^^ que no si' ereubutz^^ 45 Dels bels plazers que sabetz dir e faire.
1 gen 2 alle ^ ^u ^ gegen (denn stets ist sie gegen mich) ^ finster 5 Seht! 6 Miene '^ zornig « weil ^ ich ergötze und erquicke mich i*^ anderes n sie beschwert sich 12 sie führt Klage 13 §0 wie ^^ pisch i''' stürzt sich auf den Köder 10 versieht sich dessen nicht i'^ bis i^ Angel- haken 19 inmitten 20 gar nicht 21 Handbreit 22 hält gefaßt , gefangen 23 bindet, fesselt 24 edlerer, schönerer 25 Welt 26 glatt 27 <Jenn ich hätte es gern von ihr gesagt 28 Lehnsmann 29 oder mag es ihr leid sein ^ ohne 31 wenn ich es wollte ^2 als Übel auslegen 33 zugefallen , ver- fallen 34 Übereinkunft, Bedingung 3.5 wenn 36 Art 37 erzählen 38 Helden- taten 39 Wunder ^o entbiete, sende *i führt zu ^2 Versteckname ^ ver- trauter Freund ^ sieht ^ hingerissen, entzückt
19. I Chantars no^ pot gaire^ valer,
Si d'ins dal cor no mou^ lo chans;
Ni chans no pot dal cor mover^,
Si no • i es fin' amors coraus-^. 5 Per so es mos chantars chabaus'^
Qu'en joi d'amor ai et enten^
La hoch' e • Is olhs e*l cor e"l sen.
11 Ja Deus no ' m don*^ aquel poder^
Que d'amor no'm prenda talans^.
32
10 Si ja re no * n sabi' aver'*,
Mas chascun jorn m'en vengues maus, Totz tems n'aurai bo cor^^ sivaus^i; E n'ai mout mais de jauzimen^^^ Car n'ai bo cor^^ e m'i aten^^.
III Amor blasmen per no-saber
Fola gens5 mas leis no n'es dans^^, C'amors no^^'n pot ges^^ dechazer^*^, Si non es amors comunaus^^. Aisso non es amors, aitaus 20 No n'a mas^^ lo nom e*l parven^^,
Que re non ama, si no pren.
IV S'eu en volgues dire lo ver,
Eu sai be de cui mou^ l'enjans-^; D'aquelas c'amon per aver 25 E son merchadandas^^ venaus.
Messongers en fos-^ eu e faus! Vertat en die vilanamen; E peza me^^ car eu no'n men^^.
V En agradar^ö et en voler
30 Es l'amors de dos fis amans.
Nula res no * i pot pro teuer 2^, Si • Ih voluntatz non es egaus. E cel es be fols naturaus^^ Que de so que vol la repren^^ 35 E • Ih lauza so que no'lh es gen 2^.
VI Mout ai be mes^^ mo bon esper,
Cant cela'm mostra bels semblans^^ Qu'eu plus '^2 clezir e volh vezer, Francha, doussa, fin' e leiaus,
40 En cui lo reis seria saus-^^.
S3
Bei' e conhd'34^ ab cors covinen, M'a faih ric ome de nien.
VII Re mais no n'am ni sai temer;
Ni ja res no'm seri' afans^^^ 45 Sol midoiis vengues^ß a plazer;
C'aizel jorns me sembia nadaus^^ C'ab SOS bels olhs espiritaus^s M'esgarda; mas so fai tan len^» C'us sols dias^o jjjg ^^j.^ ^^^^
VIII Lo vers es fis e naturaus^i
E bos celui42 qui be l'enten; E melher es, qui'l joi aten.
IX Bernartz de Ventadorn Tenteii
E-I di e-1 fai e*! joi n'aten.
<,.rl^ w* ^f' ^1°.'^, ^ ^^^^ ^"^ ^ Herzens- 4 überlegen, vorzüglich 5 habe gerichtet und ricbte (auf) 6 gebe ^ Können, Kraft 8 Verlanfen ^ wenn SfTil ^?t' ""''^^^ .^^° ^^^ zu haben, zu erhalten wüßte lo^eTnen 7äZ Sen i4?irr"ir^o'St"s;? / wenigstens 12 Freude i3 befleißfge m cS 16 l,! TToii 1 nicht Schaden davon is gar nicht, nicht im geringsten
0 rnschein'TSu.'M 'h'^.P ^•'''" ^^ gemein, gewöhnlich f haf nur niich futmirleid iß 2?r'^^'T°^?.. f'^ ^«^ ^««»^ ^' «« bedrückt 2'ein richüir Nnrr 28 / JT .^^P^^^ aufnehmen, gewähren 26 nützen ii,.. -i!* ^.r^^^L ^tadelt 29 ihr anempfiehlt (von ihr verlanet) was
zzva'Ti^n^ :Zbtchatr s^x^-^-^^-^^"-'^^^
20.
I Lo rossinhols s'esbaudeya^
Josta^ la flor el verjan^, E pren m'en tan grans enveya* Qu'eu no posc mudar, no chan;
5 Mas no sai de que ni de cui,
Car eu non am me ni autrui, E fatz esfortz^ car sai faire Bo vers, pois^ no sui amaire.
34
11 Mais'' a d'Amor qui domneya^
10 Ab orgolh et ab enjan^
Que cel que tot jorn merceya^^ Ni"s vai trop umilian; Ca penas^^ vol Amors celui Qu'es francs e fis^^, si com eu sui. 15 So m'a tout^^ tot mon afaire
C'anc no fui faus ni trichaire^^.
III C'aissi com lo rams si pleya Lai 0 • 1 vens lo vai menan, Era^^ vas lei^^ que • m guerreya
20 Aclis^^ per far so coman.
Per aisso m'afol'^^ e*m destrui, Don^^ a mal linhatge redui^^;
C'ams^^ los olhs li don^^ a traire, S'autre tort me pot retraire^i.
IV Soven me rept'^^ e'm plaideya^'^ E*m vai ochaisos^^ troban,
E can ilh^s en re feuneya'^^, Vas me versa tot lo dan^^. Gen 2^ Joga de me e*s desdui, 30 Que d'eus-9 lo seu tort me conclui^^o
Mas ben es vertatz que laire^^ Cuida^^^ tuih sion sei fraire.
V Om no la ve^^ que no creya
Sos bels olhs e so semblan^^, 35 E no cre qu'ilh^^ aver dcya
Felo cor ni mal talan^^; Mas Taiga ^^' que soau s'adui^'^ Es peyer que cela que brui. Elljan'* fai qui de bon aire^^ 40 Sembla e non o es gaire.
35
VI De tot Joe 011 ilh esteya^^
Me destolh e ' m vau lonhan,
E per so que no la veya
Pas li^^ mos olhs claus denan^^.
45 Car cel sec Amors que • s n'esdui^^
E cel l'enchaussa qu'ela fui*^. Ben ai en cor d'el' estraire^^ Tro que vas midons repaire^^.
VII Ja non er, si tot me greya^^,
50 Qu'enquer fin e plaih no'lh man^^;
Que greu m'es c'aissi'm recreya^^ Ni perda tan louc afan^^. A SOS ops^^ me gart e m'estui^^, E si non em^^ amic amdui, 55 D'autr' amor no m'es veyaire^^
Que ja mais mos cors^^ s'esclaire.
V'III Enaissi fos pres^^ com eu sui
Mos Alvernhatz ^^, e foram dui^^, Que plus no * s pogues estraire^^ 60 D'en Bel-Vezer^^ de Belcaire.
IX Tristan ^^, si^'^ no'us es veyaire^^,
Mais vos am que no solh^^ faire.
1 ergötzt sich ^ neben ^ Zweig * Begierde, Lust ^ verrichte eine Wundertat, indem ^ da '^ mehr ^ einer Frau dient 9 Trug ^^ um Gnade bittet 11 schwerlich, kaum ^2 treu i^ weggenommen i^ Betrüger i^ y^^- Sui ieu (Fatz ieu . . . Per far totz jorns) 16 zu ihr hin , . . geneigt i^ richtet zugrunde i« wodurch sie . . sich zurückführt i^ beide 20 ich gebe 21 vor- werfen 22 tadelt, schilt 23 fängt Streit an 24 Vorwände, Vorwürfe 25 gie 20 verfährt treulos , vergeht sich 27 Schaden 28 artig , nett 29 selbst 30 spricht schuldig ^i Dieb 22 wähnt 33 sieht ^4 Miene, Aussehn (Yar. L'adreg cors ni • 1 bei semblan) ^5 Neigung, Sinn 36 Wasser 37 daher- fließt 38 Art 39 wo sie sich befinde ^^ gehe an ihr vorüber ^i (jem folgt Liebe, der sich ihr entzieht (Yar. Cel sec amor que no'is n'esdui) ^2 der verfolgt sie, den sie flieht ^3 sie herauszuziehn, sie zu entfernen (d. h. mich von ihr zu entfernen , mich ihr zu entziehn) ** bis sie zu meiner Fraue zurückkehre (einkehre) ^5 wenn es mir auch schwerfällt ^^ ,jaß ich ihr nicht noch Frieden und Vergleich entbiete ^7 Verzicht leiste ^8 Mühsal ^9 für sie ^ verwahre mich, bewahre mich auf ^i wir sind ^2 es scheint mir nicht ^3 Herz ^4 wäre doch erfaßt, ergriffen ^ Versteckname ^ wir wären zwei ^'^ wenn auch ^ ich pflegte
3*
36
21.
I Non es meravelha s'eu chaa
Melhs de nul autre chantador,
Que plus me tra^'l cors vas^ amor
E melhs sui faihz a^ so coman.
5 Cor e cors e saber e sen
E fors' e poder i ai mes^; Si'iii tira vas^ araor lo fres^ Que vas^ autra part no m'aten^.
II Ben es mortz qui d'amor no sen'
10 AI cor cal que^ dousa sabor;
E que var^ viure ses^^ valor Mas^i per euoi^'^ far a la gen? Ja Domnedeus no m'azir^^ tan Qu'eu ja pois viva jorn ni mes^^, 15 Pois que d'enoi^^ serai mespres^^
Ni d'amor non aurai talan^^*.
in Per bona fe e ses^^ enjan^^
Am la plus bei' e la melhor. Del cor sospir e dels olhs plor,
20 Car tan^^ l'am eu, per que i ai dan^^.
Eu que*n posc^^ mais, s' Amors me pren E las charcers en que m'a mes^ No pot Claus 2^ obrir mas^^ merces^ E de merce no • i trop'-^^ nien?
IV Aquest' amors me fer^^ tan gen'^^
AI cor d'una dousa sabor: Cen^ö vetz mor-'' lo jorn de dolor E reviu de joi autras cen^^. Ben es mos mals'^^ de bei semblan^
30 Que mais val-' mos mals qu'autre bes^^;
E pois 2-^ mos mals aitan bos m'es, Bos er lo bes^« apres l'afan^l
37
V Ai Deus! car se fosson triau-^^
D'entre * Is faus li fin amador, 35 E • Ih lauzenger^^ e ' Ih trichador-^^
Portesson corns el fron denan!
Tot l'aur del mon^^ e tot Targen
I volgr' aver dat, s'eu l'agues,
Sol que^^ ma domna conogues 40 Aissi com eu l'am finamen.
VI Cant eu la vei, be m'es parven^^
Als olhs, al vis, a la color, Car aissi tremble de paor Com fa la folha contra *! ven^*^.
45 Non ai de sen per un efan^'',
Aissi sui d'amor entrepres^^; E d'ome qu'es aissi conques^^ Pot domn' aver almorna^^ gran.
VII Bona domna, re no * us deman
50 Mas^^ que*m prendatz per servidor,
Qu'e • US servirai com bo senhor, Cossi que del gazardo m'an^^ Ve'us'^^ m'al vostre comandamen, Francs "^^ cors^^ umilS; gais e cortes!
55 Ors ni leos non^^ etz vos ges^^
Que m'aucizatz, s'a vos me ren^^.
VIII A mo Cortes '^^, lai on ilh es, Tramet lo vers, e ja no'lh pes^^ Car n'ai estat^^ tan lonjamen^^.
1 zieht 2 zu — hin 3 zn, für ^ (ein) gesetzt ^ Zügel ^ hinstrebe 7 empfindet « irgendwelchen 9 gilt, taugt lo ohne ^ außer 12 Verdruß 13 hasse !■* Monat i^ schuldig, getadelt ( Var. repres) iß Neigung , Lust 17 Trug 18 Var. trop 19 Schaden 20 j^ann, vermag ich 21 Schlüssel 22 finde 23 trifft 24 schön , fein 25 hundert 26 ich sterbe 27 Leid, Weh 28 Gut, Glück 29 da 3o wären doch kenntlich 3i Verleumder, Lügner 32 Betrüger 33 Welt 34 wofern nur 35 sichtbar, anzusehn 36 wind 37 Kind 38 ergriffen , befangen 39 bezwungen ^o Erbarmen , Mitleid ^i wie auch immer hinsichtlich des Lohnes es mir ergehe ^2 Seht mich hier 43 Var. Bei (Franch) . . . gentil (humil) , gai ** Wesen 43 nicht , keineswegs 46 mich ergebe 47 Versteckname 48 nicht möge es ihr leid sein, daß 49 hin von ihr fern gewesen ^ lange Zeit
38
22.
I PeU doutz chan que*l rossinhols fai,
La uoih can me sui adormitz, Revelh de joi totz esbaitz^, D'amor pensius e cossirans^-,
5 C'aisso es mos melhers mesters,
Que tostems ai joi volunters, Et ab joi comensa mos chans.
II Qui sabia^ lo joi qu'eu ai,
Que^ jois fos vezutz ni auzitz,
10 Totz autre jois fora petitz
Vas*^ qu'eu tenc, que*l meus jois es grans. Tals se fai conhdes^ e parlers Que ' n cuid'^ esser rics e sobrers^ De fin' amoFj qu'eu n'ai dos tans^^.
III Can eu remire^^ so cors gai
Com es be faihz a totz cbauzitz^^ Sa cortezi' e sos bels ditz, Ja mos lauzars no m'er avans^^; C'obs m'i auri'^^ us ans enters, 20 Si • n voli' esser vertaders^^,
Tan es cortez' e ben estans.
IV Cil que cuidon^ qu'eu sia sai^^, No^^ sabon ges^^ com l'esperitz Es de leis privatz et aizitz^^,
25 Si tot^^ lo cors s'en es lonhans.
Sapchatz, lo melher messatgors C'ai de leis, es mos cossirers-^ Que • m recorda sos bels semblans^^
V Domna, vostre sui e serai,
30 Del vostre servizi garnitz^^.
Vostr' om22 sui juratz e plevitz^^^
E vostre m'era des abans-^
39
E vos etz lo meus jois primers, E si seretz vos lo derrers^»^ 35 Tan com Ja vida m'er durans.
VI No sai coras^^ mais vos veirai;
Mas vau m'en''^^ iratz^s e maritz-^.
Per vos me sui del rei partitz,
E prec vos que no*m sia dans^^, 40* Qu'e'us^^ serai en cort prezenters-^^
Eiitre domDas e chavalers,
Francs e doutz e umilians.
VII Huguet^^, mos cortes messatgers,
Chantatz ma chanso volonters 45 A la reina dels Normans.
1 durch den 2 verdutzt, verwirrt ^ sinnend •* wer (= wenn man) kennen würde ^ in Voraussetzung daß ^ gegenüber derjenigen ^ so mancher macht sich lieblich, spreizt sich ^ wähnt ^ überlegen "^^ zweimal soviel n Var, Soven li remir 12 für jede Wahl ; jeder Wahl , allen Wünschen gemäß (?) (Var. e gent chauzitz [und fein erlesen] De cortezi' e de) i^ Vorteil {Var. E si de plus mi pren talans, Obs) i* denn nötig wäre mir 1^ wahrhaftig 16 hier i7 nicht i^ nahe i^ wenn auch 20 Gesichtszüge 21 bereit zu 22 Lehnsmann 23 verpflichtet 24 von Zeiten her 25 letzte 26 wann 27 ich gehe davon (Var. Pus m'en vau) 28 bekümmert, traurig 29 Schaden 30 Var. Qu'ieu 31 dienstbereit 32 Var. Ugonet, cortes
23.
I Can la frej' aura^ venta
Deves^ vostre^ pais,
Vejaire m'es'^ qu'eu senta
Un ven^ de paradis 5 Per amor de la genta ^
Vas cui eu sui aclis^,
On ai meza^ m'ententa
E mo coratg'^ assis,
Car de totas partis^^
10 Per leis, tan m'atalenta^^
11 Sol lo be que • m prezenta Sos bels olhs e'l francs^^ vis,
40
Que^^ ja plus iio • m cossenta^^, Me deu^-^ aver conquis.
15 No sai per que • us eu menta,
Car de re^*^ no*n sui fis^^; Mas greu^^ m'es^^ quem repenta, Qued una vetz^o ^q (jjg Que pros-^ om s'afortis
20 E malvatz s'espaventa.
III De domnas m'es veyaire^ Que gran falhimen fan Per so car 22 no son gaire Amat li fin aman.
25 Eu no*n dei^^ ges retraire^^
Mas 25 so qu'elas \olran, Mas greu^^ m'es c'us trichaire2^> A d'amor ab enjan^^ 0 plus 0 atretan^s
30 Com cel qu'es fis amaire.
IV Dom na, que cujatz^^ faire De me que vos am tan, C'aissi'm vezetz^^ mal traire^^ E morir de talau?
35 Ai! francha de bon aire,
Fezetz m'un bei semblan^^ Tal don mos cors^^ s'esclaire! Que mout trac"^^ gran afan^^, E no • i dei23 aver dan^^,
40 Car no m'en posc estraire.
V Si no fos gens vilana
E lauzenger savai^^, Eu agr'"^' amor certana; Mas so en reire * m trai^^.
45 De solatz^"' m'es umana
41
Can locs es ni s'eschai^^, Per qu'eu sai^^ c'a sotzmana^^ N'aurai encara mai^^^ C ,astrucs^^ sojorn' e jai^^ 50 E malastrucs s'afana-^^/
VI Gel sui que no soaiia^^
Lo be que Deus li^^ fai,
Qu'en aquella setmana
Can eu parti de lai, 55 Me dis en razo^^ plana
Que mos chantars li plai.
Tot' arma^^ crestiana
Volgra, agues tal jai^^
Com eu agui et ai 60 Car^i sol d'aitan se vana^^.
VII Si d'aisso m'essertana^^,
D'autra vetz^^ Ia*n creirai; 0 si que no, ja mal No creirai crestiana.
1 die kalte Luft (Va?-. douss' aura) 2 von — ter 3 jZar. nostre ^ es scheint mir ^ Wind, Wehen ^ der Schönen '^ geneigt, ergeben ^ Var. En cui ai mes 9 Herz, Sinn lo ich scheide ^ gefällt 12 Var. clars 1^ wofern, wenn auch i^ zugestehe i^ muß (Var. Credieu) i^ irgend etwas i'' gewiß, sicher is schwer 19 Var. er 20 Mal 21 tüchtig 22 insofern als 23 soll, darf 2t sagen, erzählen 25 außer 26 Betrüger 27 mit Trug 28 ebensoviel 29 -^ras denkt ihr 3^ yar. Per que • m faitz tan 3i leiden, erdulden 32 Miene 33 Herz 34 Qual, Not 35 Schaden 36 schlechte Ver- leumder 37 hätte 38 zieht mich rückwärts {Var. Mas no m'en recreirai) 39 Freundlichkeit, Huld 4*^ es paßt, schickt sich *i Var. cre 42 heimlich 43 noch mehr ** unter einem Glücksstern geboren 45 verweilt und liegt 4'^ mißachtet, verschmäht 47 j^ar. me 48 Rede 4^ Seele ^ Freude ^^ dar- über, daß ^2 yar. Tota gen crestiana Que es desotz lo rai Volgr' ages tan de iay Com ieu, ses fencha vana (ohne eitle Verstellung) ^3 verge- wissert
24.
I Can l'erba fresch' e * Ih folha par^
E la flors boton' el verjan^, E'l rossinhols autet^ e dar Leva sa votz^ e mou^ so chan,
42
5 Joi ai de lui, e joi ai de la flor
E joi de me e de midons^ major; Daus^ totas partz sui de joi claus e sens^, Mas seP es jois que totz autres jois vens ^^
II Ai las! com mor de cossirar^^!
10 Que manhtas vetz^^ en cossir^^ tan,
Lairo^^ m'en poirian portar, Que re no sabria que* s fan^*. Per Deu, Amors! be * m trobas vensedor^^ Ab paucs d'amics e ses autre senhor ^^, 15 Car^^ una vetz^^ tan midons^ no destrens^^
Abans qu'eu fos del dezirer esteus^^?
III Meravilh me com posc durar^^ Que no * Ih demostre mo talan 2^. Can eu vei midons^ ni l'esgar^^,
20 Li seu bei olh tan be Testan,
Per pauc me tenh car-^ eu vas-^ leis no cor; Si feira^s eu, si no fos per paor, C'anc no vi, cors melhs talhatz ni depens^^ Ad ops d'amar^^ sia tan greus ni lens^^.
IV Tan am midons^ e la tenb char, E tan la dopt'2!> e la reblan^o C'anc de me no * Ih auzei^^ parlar,
Ni re no * Ih quer*^'^ ni re no * Ih man^^. Pero ilh sap^'^ mo mal e ma dolor, 30 E can li plai, mi fai^^ ben et onor,
E can li plai, eu m'en sofert ab mens^*\ Per so c'a leis no n'avenba^'^ blastens^^.
V S'eu saubes la gen enchantar^^,
Mei enemic foran efan'^^, 35 Que ja us no saubra triar^^
Ni dir re que • ns tornes a dan'^^^
43
Adoncs sai eu que vira^^ la gensor^^ E SOS bels olhs e sa frescha color^ E baizera-lh la bocha en totz sens^^, 40 Si que d'un mes^^ i paregra lo sens^^.
VI Be la volgra^^ sola trobar^
Que dormis, o ' n fezes semblan, Per qu' e*lh embles^^ un doutz baizar, Pus^^ no valh tan^^ qu'eu lo'lh deman. 45 Per Deu, domna, pauc esplecham^^ d'amor!
Vai s'en lo teras^ e perdem lo melhor! Parlar degram ^^ ab cubertz entresens^^ E, pus^*^ no • ns val arditz^^, valgues nos gens^^!
VII Be deuri' om domna blasmar,
50 Can trop vai^'^ son amic tarzan^^,
Que lonja paraula d'amar Es grans enois e par^^ d'enjan^^, C'amar pot om e far semblan alhor, E gen^^ mentir lai on non a autor*^^. 55 Bona domna, ab sol c'^^ amar mi dens^^,
Ja per mentir eu no serai atens^^.
^III Messatger, vai, e no m'en prezes^^ mens^^,
S'eu de l'anar vas^^ midons^ sui temens.
1 erscheint 2 Zweig 3 laut ^ Stimme ^ erhebt ^ meine Herrin (Fraue) 7 von — her ^ umgürtet ^ Var. ilh lo besiegt n Sehnen , Sinnen (des Liebenden) 12 Mal i^ Diebe 1^ was sie tun is besiegbar iß Var. e ses (ohne) ajudador i'^ warum i^ umstrickst, bedrängst ( Var. no* m destreinhz) 19 erloschen 20 ertragen 21 Verlangen 22 gje anschaue ( Var. vas midons vir Tesgar [ver m. nuill esgar]) 23 (j^ß 24 zu — hin 25 jch täte 26 gemalt 27 für das Lieben 28 langsam 29 fürchte so diene, huldige si ich wagte 32 begehre 33 lasse sagen , entbiete ( Var. ni no • Ih deman) 34 jedoch weiß sie {Var. Pero ben sap) 35 erweist 36 ich gedulde, bescheide mich mit Wenigerem {Var. hien sai esser sufreinhs) 37 Var, paresca 38 Tadel 39 verzaubern ^o Kinder ^i erkennen ^2 Schaden ^ Var. Adoncs vir'ieu (würde ich sehen) per lezer 44 die Schönste ^^ nach allen Richtungen "»ö Monat 47 Zeichen ^8 ich würde wollen ^9 ich ihr stehlen könnte ^ da si yar. tant no " m val ^2 ^i^ verrichten ^3 ^ir sollten ^ Zeichen 55 Kühnheit 56 List 57 hinhält ss scheint 59 Trug 6» schön ßi Zeuge 62 wofern nur ^3 geruhst ßi erreicht 65 schätzen
44
25.
I Tant ai mo cor ple de joya,
Tot me desnatura. Flor blaucha, vermelh' e groya^ Me par^ la frejura'^, 5 C'ab lo ven et ab la ploya
Me creis^ l'aventura^, Per que mos pretz^ mont' e poya" E mos chans^ melhura. Tan ai al cor d'amor,
10 De joi e de doussor,
Per que • 1 gels^ me sembla flor E la neus^^ verdura.
11 Anar^^ posc ses^^ vestidura,
Nutz en ma chamiza, 15 Car lin' amors m'asegura
De la freja biza^^. Mas^^ es fols qui's desmezura E no* s te de guiza^^; Per qu'eu ai pres de me cura 20 Deis c'agui enquiza^^
La plus bela d'amor, Don aten tan^^ d'onor, Car en loc de sa ricor
No volh aver Piza^*.
III De s'amistat me reciza^'^,
Mas be n'ai fiansa^o^ Que 2^ sivals^^ eu n'ai conquiza
La bela semblansa^^; Et ai ne a ma deviza-^ 30 Tan de benanansa^^
Que ja • 1 jorn que l'aurai viza, Non aurai pezansa-''.
45
Mo cor ai pres^^ d'Amorj Que^i l'esperitz lai cor^s^ 35 Mas lo cors es sai, alhor,
Lonh de leis^^^ en Fransa.
IV Eu n'ai la bon' esperansa,
Mas petit m'aonda^^, C'2i atressi^^'m ten en balansa 40 Com la naus^^ gn l'onda.
Del mal pes^^ que'm desenansa^^
No sai on m'esconda^^ Tota noih me vir' e * m lansa Desobre l'esponda^^: 45 Plus trac pena d'amor
De Tristan l'amador Que'n sofri manhta dolor ^^ Per Izeut la blonda.
V Ai Dens! car no sui-^^ ironda^-\
50 Que voles per l'aire
E vengues de noih prionda^" Lai dins so repaire^^? Bona dorana jauzionda^^,
Mor se^^'l vostr' amaire! 55 Paor ai que ' 1 cors me fonda,
S'aissi'm dura^^ gaire^^ Domna, per vostr' amor Jonb"^*^ las mas et ador. Gens cors^^ ab frescha color^ ' 60 Gran mal me faitz traire^^.
VI Qu'el mon non a^^ nul afaire
Don eu tan cossire^^, Can de leis au^^ re retraire^^, Que mo cor no • i vire
46
65 E mo semblan^^ no • m n'esclaire,
Que que • m n'auiatz dire, Si c'ades^^ vos er veiaire^^ C'ai talan^^ de rire. Tan Tarn de bon' amor 70 Que manhtas vetz^^ en plor
Per 0 que melhor sabor
M'en an li sospire.
VII Messatgers, vai e cor,
E di • m a la gensor^^ 75 La pena e la dolor
Que • n trac^^ e • 1 martire.
1 gelb 2 scheint ^ Kälte ^ wächst ^ Glück ^ Var. chans '^ erhebt sich « Var. pretz ^ Frost i« Schnee n gehn 12 ohne i^ kalter (Nord)- wind 1** Var. Et i'^ nicht sich hält in rechter Weise ^^ seitdem ich gebeten habe i^ Var. gran honor 1** Var. Frisa i^ schneide sie mich ab 20 Ver- trauen 21 denn 22 wenigstens 23 Anschein 24 Wille, Wunsch 25 Wohl- ergehn 26 Beschwerde , Kummer 27 nahe 28 läuft 29 Var. lui so hilft 31 ebenso ^2 Schiff ^3 Denken (Var maltrach [Leid]) 3* bringt zurück, schädigt 35 ^0 ich mich verberge 36 Bettrand 37 yar. Tant trac (erdulde ich)... Ca Tristan .. . Non avenc tant de dolor 38 yar. car sembles; car me fos 39 Schwalbe ^ tief ^i Wohnung 42 freudevoll ^ stirbt ^ währt 45 noch lange, noch eine Weile (Var. Vostre fis amaire A paor que • 1 cors li fonda, S'aissi • 1 dura gaire) ^6 ich falte ^7 schöner Leib ^8 denn in der Welt gibt es nicht 49 grüble, denke mit Sorgen s" ich höre ^i erzählen 52 Miene 53 immer 54 es wird scheinen 53 Neigung, Lust 56 Male 07 der Schönsten
26.
I Can vei la lauzeta mover
De joi sas^ alas contra '1 rai-, Que^ s'oblid' e*s laissa chazer Per la doussor c'al cor li vai,
5 Ai! tan grans'^ enveya^ m'en ve*^
De cui qu'eu veya jauzion^, Meravilhas ai car desse^ Lo cor de dezirer no • m fon^.
II Ai, las! tan*^ cuidava^i saber
10 D'amor, e tan ^^ petit en sai!
47
Car eu d'amar no * m posc tener Celeis don^^ ja pro^^ non aurai. Tout^^ m'a mo cor, e tout^^ m'a me, E se mezeis 1^ e tot lo mon^^; 15 E can scm tolc^^, no'm laisset re
Mas^^ dezirer e cor volon^^.
III Anc non agui^^ de me poder
Ni no fui maus de l'or'^i en sai Que • m laisset en sos olhs vezer 20 En un miralh^^ que mout me plai.
Miralhs^^, pus^^ me mirei en te, M'an mort li sospir de preon^^, C'aissi • m perdei com perdet se Lo bels Narcisus en la fon^^.
IV De las domnas me dezesper; Ja mais en lor no • m fiarai; C'aissi com las solh chaptener^ß, Enaissi las deschaptenrai^^.
Pois^*^ vei c'una pro^^ no m'en te'^*^ 30 Vas leis^^ quem destrui e*m cofon^^^
Totas las dopt'^^ e las mescre^^, Car be sai c'atretals^^ se son.
V D'aisso • s fa be femna parer^^
Ma domna, per qu'e * Ih o retrai^^,
35 Car no yoI so c'om deu^^ voler,
E so c'om li deveda^^, fai. Chazutz sui en mala merce, Et ai be faih co * 1 fols en pon^^; E no sai per que m'esdeve^^,
40 Mas^^ car trop puyei contra mon^^
VI Merces es perduda, per ver,
Et eu non o saubi^^ anc mai^^,
48
Car cilh^^ qui plus en degr'^^ aver, No^® n'a ges^^; et on la querrai? 45 A! can mal sembla, qui la ve^*^,
Qued aquest chaitiu^^ deziron^* Que ja ses^^ leis non aura be, Laisse morir, que no l'aon^^!
VII Pus^s ab midons^^ no'in pot valer
50 Precs ni merces ni * 1 dreihz qu'eu ai,
Ni a leis no ven a plazer
Qu'eu l'am, ja mais no • Ih o dirai.
Aissi • m part de leis e*m recre^^;
Mort m'a, e per mort li respon, 55 E vau m'en^^, pus^^ ilh no*m rete,
Chaitius^^, en issilh, no sai on.
VIII Tristans ^^, ges^^ no n'auretz de me,
Qu'eu m'en vau^^, chaitius^"^, no sai on. De chantar me gic^^ e*ra recre^^, 60 E de joi e d'amor m'escon^*^.
1 Var. las 2 Sonnenstrahl 3 Var. Pols * Var. A\, las ! cals •'^ Neid 6 kommt (an) ' fröhlich ^ sogleich ^ schmilzt, vergeht i" Var. quant 11 ich wähnte 12 diejenige , von der i3 Nutzen , Vorteil 1* genommen 15 selbst 16 Welt i^ nahm 1^ außer i^ verlangend, sehnend 20 nicht (nimmer) habe ich gehabt 21 Stunde 22 Spiegel 23 seitdem 24 tief 25 Quelle 26 ^ie jcij gig 2u stützen, ihnen beizustehn pflegte ( Var. ruan- tener) 27 fallen lassen ( Var. desmantenrai) 28 (ja 29 nützt ^" ihr gegen- über 31 richtet zugrunde 32 ich fürchte 33 mißtraue ( Var. Totas las autras en mescre) 34 ebenso beschaffen 35 als Weib erscheinen 36 vor- werfe, vorhalte 37 goU 38 verbietet 39 Brücke -*" weshalb es mir geschieht •*! ich stieg aufwärts ^2 habe gewußt ^3 (jj© 44 sollte ^ nicht ^ sieht 4'' elend ^8 verlangend, sehnsuchtsvoll ^^ ohne ^o helfe ^i meine Herrin 52 sage mich los, lasse ab 53 ich gehe fort 54 Versteckname 55 ich höre auf 56 verberge mich
49
Peire und Bernart de Ventadorn,
27.
I «Amics Bernartz de Ventadorn,
Com vos^ podetz de chant sofrir^,
Can aissi auzetz^ esbaudir^
Lo rossinholet noih e jorn? 5 Auyatz lo joi que demena!
Tota noih chanta sotz la flor.
Melhs s'enten que vos en amor.»
II «Peire, lo dormir e'l sojorn^
Am mais que*l rossinhol auvir^^ 10 Ni ja tan no " m sabriatz dir
Que mais en la folia torn.
Deu lau% fors^ sui de chadena,
E vos e tuih^ l'autr' amador
Etz remazut en la folor.»
III «Bernartz, greu^ er pros^ ni cortes Qui ab amor no ' s sap teuer;
Ni ja tan no * us fara dolor Que mais no valha c'autre bes^^, Car, si fai mal, pois abena^^. 20 Greu^ a om grau be^^ ses^^ dolor;
Mas ades^^ vens^^ lo jois lo plor.»
IV «Peire, si fos dos ans o tres
Lo segles^^ faihz al meu plazer^^, De domnas vos die eu lo ver^^: 25 Non^^ foran mais preyadas ges^^,
Ans^^ sostengran^^ tan greu pena Qu'elas nos feiran^i tan d'onor C aus^^ nos preyaran que nos lor.»
4
50
V «Bernartz, so non es d'avinen^^
30 Que domnas preyon; ans^^ cove^^
Com las prec e lor clam merce;
Et es plus fols, mon escien,
Que cel qui semn' en l'arena,
Qui las blasma ni lor valor- 35 E mou^^ de mal ensenhador^^.»
VI «Peire, mout ai lo cor dolen,
Can d'una faussa me sove^*^
Que m'a mort, e no sai per que,
Mas car-'' l'amava finamen. 40 Faih ai lonja carantena-^,
E sai, si la fezes lonhor,
Ades^^ la trobara-^ pejor.»
VII «Bernartz, foudatz^^ vos amena,
Car^i aissi vos partetz d'amor, 45 Per cui a om pretz e valor.»
VIII «Peire, qui ama, desena^^,
Car las trichairitz^^ entre lor An tout^^ joi e pretz e valor.»
1 euch enthalten 2 ihr jjQrt 3 fj-öhlich sein, sich erfreuen ^ das Feiern, Ruhe ■> ich lobe ^ heraus ' alle « schwer, schwerlich f» tüchtig i" Gutes, Gut 11 erweist Gutes, tut Genüge 12 ohne i^ alsbald, immer i-* besiegt 1'^ Welt 1" Hdss. Peire, si fos al mieu plazer Lo segles faihz dos ans 0 tres 17 die Wahrheit 1« nicht, mit nichten ( l 'ar. Non foron [würden sein] per nos pregadas ges) i9 eher, vielmehr 20 würden erdulden 21 (an)täten -2 schicklich 23 gs geziemt sich 24 geht aus, kommt her 25 Lehrer 2ü ich erinnere mich 27 außer daß, außer weil {Var. Quar eu) 2s Fastenzeit 20 ich würde finden »> Torheit »i da 32 verliert den Verstand, ist von Sinnen 33 Betrügerinnen 34 haben weggenommen
51
Raimbaut d'Aurenga.
(reg. 1150—1173)
28.
I Escotatz, mas no sai que s'es,
Senhor, so que vuelh comensar; Vers^, estribotz^ m sirventes^ Non es, ni nom^ no'l sai trobar,
5 Ni ges^ no sai co^'l me fezes,
S'aital no'l podi' acabar^,
que hom mais no vis^ fach aital per home ni per femna en est segle', ni en l'autre qu'es passatz.
n Si tot^ m'o tenetz a foles^,
10 Per tan no • m poiria laissar
Que ieu mon talan^^ non disses;
No m*en poiria hom castiar^^;
Tot quant er no pretz un pogues^^
Mas so qu'ades^^ vei et esguar.
15 E dir-vos-ai per que: quar s'ieu vos o avia mogut^* e no"us 0 trazia a cap^^, tenriatz m'en per folh; quar mais amaria seis deniers en mon punb*^ que mil soltz^' al ceP^
III Ja no'm tema^^ ren far que • m pes^^
Mos amicx, aquo^^*! vuelh preguar,
20 S'als ops^^ no*m vol valer^^ manes^^,
Pus^^ m'o profer^ß ab lonc tarzar^^. Pus Ieu 2^ que seih que m'a conques No ' m pot nulh autre gualiar^^.
Tot aisso die per una dona que'm fai languir ab belhas
25 paraulas et ab loncx respiegz^**, no sai per que. Pot mi bon
esser, senhor?
4*
52
IV Que ben a passat quatre mes^^,
Oc^'^, e mais de mil ans, so'm par^^,
Que m'a autreiat^^ e promes 30 Que • m dara so que m'es pus car.
Domnaj pus-^ mon cor tenetz pres,
Adoussatz mi ab dous Tamar^^.
Dieus, ajuda, in nomine Fatris et Filii et Spiritus sancti! Dieus, aisso que sera?
V Qu'ieu sui per vos guais d'ira ples^*^,
Iratz jauzens mi faitz^^ trobar;
E sui m'en partitz de tals tres
Qu'el mon^^ non a, mas vos, lur par^^;
E sui folhs chantaire cortes 40 Tan qu'om m'en apela joglar^^.
Domna, far ne podetz a vostra guiza, quo"^ fetz n'Aima de l'espatla*^, que l'estuget*^ lai on li plac.
VI Er^^ fenisc mon non-sai-que-s'es,
Qu' aissi Tai volgut bateiar^^; 45 Pus 2^ mais d'aital non^ auzi ges^,
Be • 1 dey enaissi apellar-,
E diga • 1, quan l'aura apres,
Qui que s'en vuelha azautar^^;
e si hom li demanda qui l'a fach, pot dire que cel que sap 50 ben far tota fazenda*^, quan se vol'*''.
1 Name einer Liedgattung 2 Name ^ gar nicht •* wie ^ ausführen, vollenden « würde sehen (können) '^ Zeit « wenn auch '•> Narrheit 1" was ich will n (durch Tadel) davon abbringen ^2 Heller (geringe Münze aus Le Puy) i^ alsbald, immer ^* begonnen i^ führte zu Ende 1" l-'aust, Hand i^ Sous i« Himmel i» fürchte 20 beschwere 21 das 22 jn der Not 23 helfen 24 sofort 25 da 26 darbietet 27 Zögern 2s leichter ^■> betrügen ^«^ Aufschub 3i Monat •"'2 ja ^^ scheint ^ hat zugestanden s-"' das Bittere -^ß fröhlich voller Traurigkeit =^^ ihr macht ^s Welt ^'^ ihres- gleichen •" Spielmann ^i Schulter (dunkle Anspielung) ^a schloß ein 1^ jetzt "taufen -^^ Geschmack, Gefallen finden ^6 Geschäft ^^ ^rtr. Vai, ses-nom. e qui" t demanda qui t'a fag, digas li d'en Rambaut que sap ben far una balla (Ballen, Pack) de foudat (Narrheit) quan si vol
5^
La Comtessa de Dia.
(um 1160)
29.
I A chantar m'er^ de so qu'eu no volria,
Tant me rancur^ de lui cui sui amia, Car eu l'am mais que nuilla ren que sia; Vas^ lui no*m val nierces ni cortezia
5 Ni ma beltatz ni mos pretz ni mos sens,
C'atressi^'m sui enganad'^ e trahia*^ Com degr'^ esser, s'eu fos dezavinens^.
II D'aisso'm conort^ car anc^^ non fi faillensa,
Amics, vas^ vos per nuilla captenensa^\
10 Ans ^2 YQg am mais non fetz Seguis Valensa^^,
E platz mi mout que eu d'amar vos vensa^^, Lo mens amics, car etz lo plus valens; Mi faitz^^ orgoil en digz et en parvensa^^, E si etz francs vas^ totas autras gens.
III Meraveill me cum vostre cors s^orgoilla, Amics, vas^ me, per qu'ai razon que*m doilla^^; Non es ges^^ dreitz c'autr' amors vos mi toilla^^ Per nuilla ren que'us diga ni'us acoilla^^;
E membre vos^^ cals f o • l comensamens 20 De nostr' amor! ja Dompnedeus non voilla
Qu'en ma colpa sia ' 1 departimens.
IV Proeza22 grans qu'el vostre cors s'aizina^^ E lo rics pretz qu'avetz m'en ataina^^, C'una non sai, loindana ni vezina,
25 Si vol amar, vas^ vos no si' aclina^^;
Mas vos, amics, etz ben tant conoissens Que ben devetz conoisser la plus fina^^; E membre vos^^ de nostres covinens^^.
54
y Valer^^ mi deu--* mos pretz e mos paratges^^ 30 E ma beutatz e plus mos fins^^ coratges^^,
Per qu'eu vos man^^ j^i on es vostr' estatges^^
Esta chanson que me sia messatges.
E voill saber, lo meus bels amics gens^^,
Per que vos m'etz tant fers ni tant salvatges; 35 No sai si s'es orgoills ni mals talens^^.
VI Mas aitan plus voill li digas, messatges,
Qu'en trop d'orgoill ant gran dan^^ maintas gens.
1 ich werde singen müssen 2 ich beklage, gräme mich 3 gegeD(über) -^ ebenso ^ betrogen "^ verraten ■< sollte, müßte ^ mißfallend, mißliebig ^ ich tröste mich i" nie ^ Benehmen 12 vielmehr i^ Anspielung auf eine uns unbekannte Liebesgeschichte von Seguia und Valensa i"* besiege 15 ihr macht (erzeigt) i^ Erscheinung, Miene " mich betrübe ^^ gar nicht 19 entwende 20 erlaube 21 erinnert euch 22 Trefflichkeit 23 wohnt 24 beunruhigt, ängstigt 2.5 geneigt 26 treu 27 Verträge 28 helfen 29 muß 30 adelige Abkunft 3i Sinn 32 sende 33 Aufenthaltsort ^' hold 35 wille 36 Schaden
Peire d'Alvernhe.
(um 1150—1180)
30. Peire d'Alvernhe si fo de l'evesquat de Clarmon. Savis* om fo e ben letratz, e fo filhs d'un borges. Bels e avinens^ fo de la persona, e trobet^ ben e cantet ben. E fo lo primiers bons trobaire que fo outra mon*, et aquel que fetz los melhors 5 sons^ de vers que anc fosson faich, e'l vers que ditz: Dejosta^-ls breus jorns e-ls loncs sers'. Canson no fetz neguna, que non era adoncs negus chantars apellatz cansos, mas vers; mas puois en Guirautz de Bornelh fetz la primieira canson que anc fos faita. Mout fo onratz 10 e grasitz ^ per totz los Valens barons que adoncs eran e per totas las Valens dompnas. Et era tengutz per lo melhor tro- bador del mon tro (jue® venc Guirautz de Bornelh. Mout se lauzava en sos chantars e blasmava los autres trobadors, si qu'el dis de si^":
55.
15 Peire d'Alvernhe a tal votz*^
Que canta desobr' e desotz,
E sei so^ son dous e plazen;
E pois es maestre de totz,
Ab qu'^^ un pauc esclarzis^^ sos motz, 20 Qu'a penas nulls om los enten.
Longamen estet e visquet ^^ el mon con la bona gen, segon que'm dis lo Dalfins d'Alvernhe^* que nasquet en son temps, e puois el fetz penedensa e mori.
1 klug 2 anmutig ^ erfand (dichtete, komponierte) •* Berg (Pyrenäen) ^ Singweisen 6 während '^ Abende ^ gern gesehen, freudig aufgenommen 9 bis 10 sich n Stimme 12 wofern — er klar machte i^ lebte i"* Eobert I. (reg. 1169-1234)
31.
I Dejosta^'ls breus jorns e*ls loncs sers'^,
Quan la blanc' aura brunezis^, Vuelh que branc^ e bruelh^ mos sabers D'un nou^ joi que*m fruch'^ e*m floris; 5 Car del doutz fuelh vei clarzir^ los garrics^, Per que • s retrai entre las neus^^ e*ls freis^^ Lo rossinhols e"l tortz^^ e'l gais^^ e*l pics.
II Oontr' aisso^^ m'agrada'l parers^^
D'amor lonhdau', e devezis^^' 10 Quar pauc val levars ni jazers
A lui ses lieis^^ cui es aclis^^; Qu'amors vol gaug^^ e guerpis^*^ los enics^^, E qui s'esjau^^ a l'ora qu'es destreis^^, Be'in par^^ qu'a dreit li vol esser amics.
III leu vei e crei e sai qu'es vers
Qu'amors engraiss' e magrezis^^ L'un ab trichar^^, l'autr' ab plazers, E Tun ab plor e l'autr' ab ris^^; Lo cals que • s vol n'es manens^^ o mendics^^,
56
20 Per qu'ieu n'am mais so qu'en ai, qu'esser reis Assatz Don-re^^ d'Escotz^^ ni de Galics^^.
IV Ges^^ ieu no^"^ sai los capteners^^,
Mas sofre^^-^, qu'una m'a conquis Don reviu^^ jois e nais valers, 25 Tals que denant li*m trassalhis;
Quar^' no m'enquier^^ de dir, m'en ven destrics^^, Tan tem que • 1 mielhs lais e prenda ' 1 sordeis'^^; On plus n'ai cor^^, mi pens; car non t'en gics^^?
V A! car si fos^^ dels mieus volers
30 Lo sieus rics coratges** devis^^,
Des que^^' ma dompna'm toH^ poders De so de qu'ieu plus Tai requis*^! Mas no • il sai dir lausengas '^^ ni prezics^^, Mas melhor cor Tai trop que non pareis^^; 35 S'ella no ' 1 sap, morrai m'en totz antics.
VI Tant m'es doutz e fis^^ gQs vezers^^
Pel joi que * m n'es al cor assis, E sobre tot lo bons espers Qu'ieu n'ai, per que m'en enriquis^^, 40 Qu'anc tant no fui mais coartz ni mendics^^, Ab qu'^^ ieu la vis alques^^, aqui mezeis ^^ No'm saubes far de grau paubretat rics^s.
VII So es gaugz^'^ e jois e plazers
Que a moutas gens abelhis^^, 45 E SOS pretz mont' a grans poders
E SOS jois sobrcsenhoris ■''■*; Qu'ensenbamens*'^ e beutatz l'es abrics*^^, Dompneis d'amor^^ qu'en lieis s'espan e creis*'^, Plens de doussor, vertz e blancs cum es nics^*^;
57
VIII Per qu'ieu rai pens: ja no t'en desrazics^^,
Quan mi conquis, en luec ont ilh m'ateis^^, Plus, que se ' m des*^^ Fransa lo reis Loics.
IX En aquest vers sapchan vilaü, Audrics,
Que D'AIvernhe manda qu'om ses^^ dompneis^'^ 55 No val ren plus que bels malvatz espics^^.
1 während 2 Abende ^ wird dunkel ^ sprosse ^ sprieße ^ neu 7 trägt Früchte ^ licht werden 9 (Eichen)wälder ^^ Schnee n Kälte 12 Drossel i^ Häher i* demgegenüber i^ das Erscheinen i6 ich erkläre, daß !''■ ohne sie is zugetan i^ Freude 20 verläßt 21 verdrossen 22 gidi freut 23 bedrängt 24 scheint 25 macht mager 26 Betrügen 27 Lachen 2s reich 29 bettelarm so jq keiner Weise (irgendwie) ; auch nicht (?) 31 Schotten 32 Walliser 33 gar nicht 34 Benehmen 35 jcij halte aus 36 wieder auflebt 37 weil, daß 38 bittet, auffordert 39 Verlegenheit, Pein *o das Schlechtere ^i Lust '*2 warum lassest du nicht davon ab ^3 wäre doch ** Sinn ^^ erratend ^^ (ja 47 (weg)nimmt ^8 habe sie angegangen 49 Schmeichelei so Predigt ^i kommt zur Erscheinung ^2 fein 53 Anblick ^ mich bereichere ^^ wofern ^e etwas, ein wenig ^^^ auf der Stelle ^ gefällt 59 hat die Oberherrschaft ßo Bildung ßi Schutz 62 Minnedienst 63 wächst 64 nicht mögest du dich von ihr losreißen 65 mich erreichte ( Far. mi seys ; meseis, /. me seis oder m'aseis [mich setzte, stellte]?) 66 hätte gegeben 67 Ähre
32.
a)
I «Kossinhol; el seu repaire ^
M'iras ma domna vezer, E digas li * 1 meu afaire Et ilh 2 diga • t del seu ver^, 5 E man* sai
Com l'estai^; Mas de mi • 1 sovenha, Que ges^ lai Per nul plai^
10 Ab si no^'t retenha,
11 Qu'ades^ no*m tornes retraire^ So 'star e son captener^^, Qu'ieu non ai paren ni fraire Don tant o vuelha saber.»
58
15 Ar^^ s'en vai
L'auzels gai Dreit vas on ilh^ renha^^, Ab essai^^, Ses^^ esglai^^,
20 Tro qu'^^ en trob l'eiiseiiha.
III Quan l'auzeletz de bon aire Vi sa beutat aparer,
Dous cant comenset a braire^^, Si com sol^^ far contra •! ser^^ 25 Pols se tai,
Que non brai^', Mas de lei s'engenha^o Co^^'l retrai^ Ses^^ pantai22 30 So qu' ilh'^ auzir denha^s.
IV «Gel que ■ US es fizels amaire, Volc^^ qu'eu en vostre poder-^ Vengues sai esser cantaire, Per so que • us fos a plazer.
35 E sabrai,
Quan veirai, Per qu'er l'entresenha^^; Que • il dirai, Si ren^^ sai^
40 Per qu'el lai s'en fenha^^.
V E si*l port per que 's n'esclaire^^,
Gran gaug^^ en devetz aver, Qu'anc om no nasquet de maire, Tan de be * us posca voler.
45 le • m n'irai
E • ni mourai
59
Ab joi, ou que^^'m venha; — No farai, Quar non ai 50 Dig^'^ quäl plag"^^ en prenha.
VI D'aisso'm farai plaideiaire^^:
Qui 'n amor a son esper, No • s deuria tardar gaire, Tan com Tamors n'a lezer^^; 55 Que tost cai^^
Blancs en bai^^, Com flors sobre lenha^^; E val mai Qui • Is fagz fai 60 Ans qu'als^^ la-n destrenha^^.;
I Ben a tengut dreg viatge L'auzels lai on e * 1 tramis, Et il'^ envia^^'m messatge Segon que de mi formis^^
5 «Molt mi platz,
So sapchatz, Vostra parladura; Et auiatz Que • il digatz
10 So don mi pren cura^^.
II Fort mi pot esser salvatge*^ Quar s'es lonhatz mos amis, Qu'anc joi de negun linhatge^^ No vi que tan m'abelis^^;
15 Trop viatz^^
Fo • 1 comjatz;
60
Mas si • m fos segura, Mais bontatz N'agr'^^ assatz, 20 Per que n'ai rancura'^^.
in Que tan Tam de bon coratge
Qu'ades^, si entredormis -^^^ Ab lui ai en guidonatge ^^ Joe e joi e gaug^^ e ris.
25 E-1 solatz^2
Qu'ai em patz^^ No sap creatura, Tan quan jatz E^^ mos bratz, 30 Tro que ^^ 'S trasfigura^^.
IV Tostemps mi fo d'agradatge,
Pos^^ lo vi et ans que*l vis, E ges'^ de plus ric linhatge^^ No^ vuelh autr' aver conquis. 35 Mos cuidatz^^
Es bos fatz; No • m pot far tortura Yens ni glatz Ni estatz^^ 40 Ni cautz ni freidura.
V Bon' amors a un uzatge
Co 21*1 bos aurs^^, quan ben es fis, Que s'esmera*^^ de bontatge, Qui^i ab bontat li servis. 45 E crezatz
Qu'amistatz Cascun jorn melhura.
61
Melhuratz Et amatz 50 Es cui jois s'aura^^,
VI Dous auzels, vas son estatge^
M'iretz, quan venra • 1 matis, E digatz Ten dreg lengatge De quäl guiza l'obedis.» 55 Abrivatz ^^
N'es tornatz, Trop per gran mesura, Doctrinatz^ Emparlatz ^^ 60 De bon' aventura.
1 Wohnung 2 ^ie ^ "Wahrheit ^ sie melde 5 wie es ihr geht 6 ja nicht '^ unter keiner Bedingung s sogleich 9 berichten i^ ihr Treiben 11 jetzt, nun 12 weilt 13 Unternehmungslust 1^ ohne i^ Furcht i^ bis 17 singen 1« pflegt i^ Abend 20 überlegt sich 21 ^ie 22 Verwirrung 23 geruht 24 wollte 25 Besitztum 26 Zeichen 27 etwas 28 sich verstelle, sich (heimlich) bemühe (?) 29 sich erheitere ^o Freude ^i wohin auch immer 32 gesagt 33 Beschluß 34 Anwalt 35 Möglichkeit, Muße 36 fällt 37 blond, braun 38 Holz (Zweig) 39 anderes ^o bedränge, zwinge ^^i schickt *2 was er — ausrichtet ^3 was mir am Herzen liegt ^ unlieb ^s Her- kunft, Art 46 hätte mir gefallen ^7 schnell *« hätte gehabt ^^ Kummer ^ bin halb im Schlafe ^i Geleit, Gesellschaft ^2 Kurzweil ^3 jq Frieden, im Stillen 54 [jx 55 verwandelt sich S6 seitdem ^7 Sinn ^^ Sommer ^ Gold 60 läutert sich 61 wer (= wenn man) 62 wird verheißen 63 schnell 6* beredt
33.
I Chantarai d'aquestz trobadors
Que chantan de manhtas colors^^ E*l pieier^ cuida^ dir mout gen^; Mas a chantar lor er^ alhors,
5 Qu'entremetre^ n'aug^ 'C* pastors,
Qu'us no sap que * s monta o • s dissen^.
II D'aisso mer mal^ Peire Rogiers
Per que n'er encolpatz premiers, Quar chanta d'amor a prezen^^:
62
10 E valgra^^ li mais us sautiers^^
En la gleir'^^ oz^^ us candeliers Portar ab gran candel' arden.
III E'l segonz: Guirautz de Bornelh, Que sembl*^^ odre^^ sec al solelh
15 Ab son cantar magre ^^ dolen^^,
Qu'es cans de vielha porta-selh^^; E si's vezia en espelh^^, No • s prezaria un aguileu^^.
IV El ters: Bernartz de Ventadorn, 20 Qu'es meiires22 de Bornel un dorn'^^;
En son paire ac^^ bon sirven Per trair' ab arc manaP^ d'alborn^^, E sa maire calfava^'l forn Et amassava Tissermen^^.
V E'l quartz: de Briva'l Lemozis,
Us joglars qu'es pus querentis^^ Que sia tro qu'^^ en Benaven; E semblaria^^ us pelegris Malautes, quan canta • 1 mesquis,
30 Qu'a pauc pietatz no m'en pren.
VI E'n Guillems de Ribas lo quins,
Qu'es malvatz defors e dedins, E ditz totz SOS vers raucamen^^^ Per que es avols^^ sos retins^^,
35 Qu'atrestan^'^ se ' n faria us pins-"^*^;
E l'uelh semblan^i de vout^' d'argen.
VII E'l seizes"^'^: Grimoartz Gausmars,
Qu'es cavayers e vai^^ joglars; E fai 0 mal qui loi cossen^^
as
40 Ni'l dona vestirs*^ vertz ni vars*^,
Que tals er adobatz^^ sem pars'^^, Qu'enjoglarit s'en seran cen^^.
VIII E Peire Bremon se baisset^^,
Pus que • 1 coms de Toloza • 1 det 45 Qu'anc no soanet^'^ d'avinen^^;
Per que fon^^ cortes qui'l raubet ^'^j E fe ^^ 0 mal quar no * 1 talhet Aquo que om porta penden.
IX E l'oches: Bernartz de Sayssac,
50 Que anc un bon mestier non ac
Mas ^2 d'anar^'^ menutz dos^^ queren ^^; Et auc pueis no'l prezei un brac^^ Pus^^ a'n Bertran de Cardalhac Ques^^ un vielh mantelh suzolen^^.
X E*l noves es en Raimbautz^^,
Que 'S fai de son trobar trop bauz'^^; Mas ieu lo torne a nien, Qu'el non es alegres ni cautz^^; Per so pretz aitan los pipautz^^^ 60 Que van^^ las almornas queren ^^.
XI E'n Ebles de Sagna^^-l dezes, A cui anc d'amor non veno bes^^, Si tot*^^ se canta de coiden^^;
Us vilanetz enflatz plages^^, 65 Que dizon que per dos poges^^
Lai se loga^^ e sai se ven^^.
XII E Ponzes: Guossalbo^^ Roitz,
Que • s fai de son trobar formitz ^^^ Per qu'en cavallairia • s fen''^;
64
70 Et anc per lui non fo feritz
Bos colps, tant ben no fon^^ garnitz, Si doncs no^^'l trobet en fugen.
XIII E'l dozes es us vielhs Lombartz, Que clama sos vezis coartz,
75 Et elh eis'^ sent de Tespaven^*^;
Pero^' US sonetz fai galhartz Ab motz marabotz'^ e bastartz; E lui apel' om Cossezen^^.
XIV Peire d'Alvernhe a tal votz^^ 80 Que canta desobre e desotz
E sei so^^^ son dous e plazeu^^; Pero maiestres es de totz, Ab qu'^^ un pauc esciarzis sos motz, Qu'a penas nulhs om los enten.
XV Lo vers fo faitz als enflabotz^^
A Puoich-vert^^ tot jogan rizen.
1 Farbe , Art 2 (Jer schlechteste ^ wähnt * hübsch , anmutig ^ sie werden singen müssen ^ sich damit abgeben '^ ich höre ^ herabsteigt (von der Melodie) ^ verdient Übel, lädt Schuld auf sich i" öfiFentlich 11 wäre förderlich 12 Psalter 13 Kirche i* oder i^ gleicht i^ Schlauch 17 mager i« kläglich 19 Eimerträgerin '-o Spiegel 2i Hagebutte 22 kleiner 23 Handbreit 24 es hatte, gab 25 Handbogen 20 Alpenebenholz 27 heizte 2« Reisig 29 bettelhaft 3'j bis 3i würde (könnte) scheinen 32 rauh 33 schlecht 3t Getön , Gesinge 35 ebensoviel 3G pink ( Var. chins) 37 Heiligenbild 3^^ der sechste 39 geht als *" wer es ihm gestattet *i Kleider *2 buntfarbig *3 ausgestattet ** ohnegleichen (?j *5 (jaß hundert sich darob zu Jogiars gemacht haben werden ^6 erniedrigte sich {Hds. E Peire Bermon; Var. Ab Peire de Monzo so set) ^^ verschmähte, wies zurück *** in ange- messener Weise ^9 jst gewesen ^ beraubte -"^i tat '"^2 außer ^ gehn ß4 Gaben ^ heischen ^ Schlamm , Dreck ^"^ seitdem 58 schweißig, schmierig 59 Raimbaut d'Aurenga 6" stolz <Ji warm (?) ^2 fahrender Musi- kant, Bläser (?; 63 j-^ble de Saignes (= Eble d'Uisel?) ^ Gutes 6-'' wenn- gleich 6" Zahnweh (?) 67 Händelsucher 6« kleine Münze aus Le Puy 69 sich vermietet ^o sich verkauft 'i Var. Gonzalgo '^2 vollendet, groß; versorgt yl) '3 sich verstellt; sich verlegt auf, sich bemüht (?) ''* wenn nicht etwa '•'• selbst 76 Schrecken '^ indessen 7« marabotisch (d. i. weder christlich noch jüdisch noch mohammedanisch , hier = weder provenzalisch ni,ch italienisch) 7'-' ironischer Beiname ,,der Manierliche, Anmutige" **" Stimme «1 Weisen «- H<hs. Que canta cum granolh' (Frosch) em potz Brunnen), E lauza s mout a tota gen *^ wofern *** Schlauchauf bläser (Dudelsack- pfeifer; Schlemmer?; «^ puivert
a5
Anonym.
34.
I En im vergier sotz fuella d'albespi^
Tenc la dompna son amic costa^ si, Tro^ la gayta^ crida que l'alba vi. Oy Dieus, oy Dieus, de l'alba! tan tost ve.
II «Plagues^ a Dieu, ja la nueitz non falhis^
Ni • 1 mieus amicx lonc de mi no • s partis Ni la gayta^ jorn ni alba no vis^! Oy Dieus, oy Dieus, de l'alba! tan tost ve.
in Bels dous amicx, baizem nos yeu e vos
10 Aval eis pratz, on chanto • Is auzellos^,
Tot 0 fassam en despieg^ del gilos^*^.
Oy Dieus, oy Dieus, de l'alba! tan tost ve.
IV Bels dous amicx, fassam un joc novel
Yns el jardi, on chanton li auzel, 15 Tro la gaita^ toque^^ son caramelh^^
Oy Dieus, oy Dieus, de l'alba! tan tost ve.
V Per la doss'aura qu'es venguda de lay,
Del mieu amic belh e cortes e gay, Del sieu alen^^ ai begut^* un dous ray^^.»
20 Oy Dieus, oy Dieus, de l'alba! tan tost ve.
VI La dompna es agradans e plazens,
Per sa beutat la gardon mantas^*^ gens.
Et a son cor^^ en amar leyalmens.
Oy Dieus, oy Dieus, de l'alba! tan tost ve.
1 Weißdorn 2 neben 3 i^jg 4 Wache, Wächter ^ gefiele es ^ schwinde 7 sähe 8 Vöglein 9 Mißachtung, Trotz lo eifersüchtig n spiele 12 Schalmei 13 Atem 14 getrunken i^ Strahl 16 manche i^ hat ihr Herz (Lust)
5
66
Linhaure' und Guiraut de Bornelh.
35.
I «Era^-m platz, Giraut de Bornelh,
Que sapcha per c'anatz blasman^ Trobar clus^ ni per cal semblan^. Aisso • m diguatz
5 Si*^ tan prezatz
So que vas^ totz es comunal; Car adonc tuch^ seran egal.»
II «Senher Linhaure, no*m corelh^,
Si quecs^^ se trob' a so talan^^; 10 Mas me eis^^ volh jutjar d'aitan
Qu'es mais amatz Chans e prezatz, Qui^^'l fai levet^^ e venansal^^, E vos no m'o tornetz a mal.»
III «Giraut, no volh qu'en tal trepelh^^ Torn mos trobars quez om am^^ tan L'avol^^ co^^'l bon e*l pauc co^^'l gran.
Ja per los fatz^o Non er lauzatz, 20 Car no conoisson, ni lor chaP^,
So que plus char22 gg uj jj^^jg y^^i ;,>
IV «Linhaure, si per aisso velh^^ Ni mo sojorn^^ torn en afan^^, Sembla quem dopte ^^ de mazan^^.
25 A que trobatz,
Si no vos platz C'ades^s o sapchou tal e cal^^? Que chans no port' altre chaptal^.»
67
V «Giraut, sol que^^'l melhs apareih ^2
30 E digu' ades^s e tragu' enau^^,
Me no chaP^, si tan no s'espan^^; C'anc grans viltatz No fo denhtatz^S; Per so prez'om mais aur que sal^^; 35 E de chan es tot atretal
37
.»
VI «Linhaure, fort de bo conselh
Es fis amans contrarian^^; E per 0 si*m val mais d'afan-^ Mos SOS levatz^^^
40 C'us enraumatz^^
Lo*m deissazec^^ e*l digua mal, Que no ' 1 deig a home sesal^^.»
VII «Girant, per cel^^ ni per solelh
Ni per la clardat que resplan, 45 No sai de que * ns anem parlan^^
Ni don fui natz; Si sui torbatz'^^, Tan pres^^ d'un fi joi natural; Can d'als^^ consir^^, no m'es coral^^.»
nil «Linhaure, si*m vira'l vermelh
De l'escut^ö cela cui reblan^^, Que volh dir: «A Den me coman.» Cals fols pensatz Oltracudatz^^ 55 Me trais^^ doptansa^^ desleial?
No'm sove^^ com me fetz comtaP^?»
IX «Girant, greu^^ m'es, per Sanh Marsal
Car Yos n'anatz^^ de sai nadal^^.»
5*
68
X «Linhaure, que vas^ cort reial
60 M'en vauc^^ ades^^ rieh' e chabal^^.»
1 =: Raimbaut d'Aurenga (?) 2 jetzt 3 ihr tadelt ^ verschlossenes, dunkles Dichten ^ Anschein ^ ot> 7 zu — hin, für « alle ^ ich beklage mich nicht i^ jeder n Neigung 12 selbst ^^ wer (= wenn man) 1* leicht i'5 gewöhnlich 16 Verwirrung i^ daß man liebe ^^ das Schlechte i9 wie 20 die Toren 21 es liegt ihnen daran 22 wertvoll 23 ich wache 24 Kurzweil, Vergnügen 25 Mühsal 26 ieh fürchte mich 27 (Beifalls)Lärm 28 alsbald, immer 29 diese und jene ^ Kapital, Gewinn 3i .wenn nur 32 ich be- reite 33 fördere 34 sich verbreitet 35 Kostbarkeit, Leckerbissen 36 galz 37 ebenso 38 widerstrebend , widersprechend (?) 39 mein erhobener Sang *o heiser *i verrenke ihn mir *2 denn ich schulde ihn niemandem als zinsbar ( Var. A cui no • 1 deia hom sensal ; A cui hom non deya sensal) *3 Himmel ** wir sprechen *3 verwirrt *ö ergriffen *7 anderes *8 ich denke *9 so ist es mir nicht von Herzen so so wendet mir das Rote (die Vorderseite) des Schildes (feindlich) zu ^i ich huldige, diene ^2 vermessen 53 hat mir entlockt ^4 Zweifel ^ erinnere ich mich nicht ■''^ gräflich 57 schwer 58 ihr geht fort 59 Weihnachten ^ treflFlich
Guiraut de Bornelh.
(um 1165—1200)
36.
Girautz de Borneill si fo de Lemozi, de rencontrada* d'EsidueilP, d'un ric castel del vescomte de Lemoges. E fo hom de bas afar, mas savis'' hom de letras e de sen natural. E fo meiller trobaire que negus d'aquels qu'eron estat denan 5 ni foron apres lui; per que fo appellatz maestre dels tro- badors, et es ancar* per totz aquels que ben entendon subtils ditz ni ben pauzatz^ d'amor e de sen. Fort fo honratz per los Valens homes e per los entendens, e per las dompnas qu'entendian los sieus maestrals ditz de las soas cansos. E la
10 soa vida si era aitals que tot Tivern estava a 'scola et aprendia, e tota la estat anava^ per cortz e menava ab se dos cantadors que cantavan las soas cansos. Non volc'^ mais moiller; e tot so qu'el gazaingnava^ dava a sos paubres parens et a la gleisa^ de la vila on el nasquet; la quäl gleisa'' avia nom
15 et a encaras* Saint Gervasi.
1 Gegend 2 Excideuil 3 kiyg 4 noch 5 gesetzt ^ er ging 7 er wollte « verdiente ^ Kirche
69
37.
I Er'^ ai gran joi que'm remembra^ l'amor
Que'm te^ mo cor salf en sa fezeltat; Que l'altrer* vinc en un verger, de flor Tot gen^ cobert, ab chan d'auzels mesclat^,
5 E can estav' en aquels bels jardis,
Lai m'aparec la bela flors de lis E pres^ mos olhs e sazic'^ mo coratge^ Si quez^ anc pois remembransa ni sen^*^ Non aic^^ mas can^^ ^q j^is en cui m'enten^^.
II IIb es cela per cui eu chan e plor,
Tan mes^* en me fi talan^^ esmerat^^. Soven sospir e soplei^^ et azor^^ Vas^^ lai on^o vi resplandir sa beitat. Flors de domnas cui aclin e grazis^^,
15 Es aicela que tan gen^ m'a conquis,
Dolz' e bona, umils, de gran paratge^^^ En fachs gentils, ab solatz^^ avinen^^ Agradiva^s yas^^ me a'^*^ tota gen.
III Be27 fora rics, s'auzes^^ dir sa lauzor, 20 Ca tota gen vengra l'auzirs en grat;
Mas paor ai que fals lauzenjador^^ Fei et esquiu^^, sobredesmezurat^^, M'entendesson et — a^^-i trops d'ennemis A cui no platz — c'om se fassa devis^^ 25 Mas can veirai ome de so linhatge,
Baizar l'ai^^ tan^ tro^^ la bocha m'i fen^*^; Tan d'amor port al seu bei cors jauzen.
IV Ja no laissetz per me ni per Amor, Fals lauzenger^^ complit de malvestat,
30 E demandatz, cui ni cals es ni or^o^
S'es lonh o pres, c'aisso'us ai ben emblat^l
70
C'ans^^ fos eu mortz qu'en aital mot falhis, C'amic non ai, be-' d'aisso no trais; Car om non es, non aia per uzatge 35 Un fol vezi^^ que'l vai^^ mal enqueren^^,
Per c'us no ■ s fiz^^ en filh ni en paren^'^.
V Era^ diran de me escharnidor^^:
«A! enfantils com te^ sos olhs en fat^^ E s'achambra^^ d'orgolh e de ricor'^^!»
40 Qu'eu no consir"^', s'er' en un gran merchat,
Mas can^^ de leis on^^ mo cor s'es assis, E tenh los olhs viratz vas^^ cel pais On"^ ilh estai, e pari en mo coratge Ades^^ de leis on mo fi cor s'aten^^;
45 Que non ama qui non o fai parven^'^.
1 jetzt 2 bringt in Erinnerung ^ ^ält * neulich ^ lieblich ^ ge- mischt (vielstimmig) '' nahm gefangen « ergriff 9 daß i" Sinn n ich hatte 12 außer i3 richte mein Sehnen i* sie legte i^ Neigung iß lauter 1" neige mich i^ bete an i9 nach — hin, zu 2ü ^q 21 ich preise 22 Ge- schlecht, Adel 23 Unterhaltung, Fröhlichkeit 24 anmutig 25 liebenswürdig 2'j bei, vor 27 ■nrohl (wäre ich) 28 -vy^enn ich wagte 29 Verleumder so feind- selig; widerwärtig ^i allzu maßlos, vermessen 32 es gibt 3^ gpäher »* ich werde ihn küssen 35 bis 3« zerspringt 37 entzogen , verborgen 38 eher 3S Nachbar *" sucht *i verlasse sich , vertraue *2 Vater *3 Spötter •** nach Art eines Narren '^ wendet, schließt sich ab *6 Dünkel *7 ich denke *** immerzu *9 sichtbar
38.
I Aquest terminis^ clars e gens^
Qu'es tan deziratz e volgutz^, Deu esser ab joi receubutz, E chascus en sia jauzens 5 Car ven^ estatz^
Ab sas clartatz. A cui no platz Jois ni solatz*", Non es amatz 10 Ni amaire.
71
II A me melhura^ mos talens^
Pel joi car issem^ a Ja lutz; Que totz lo deportz^ e'l desdutz^^ Conve^^ qu'esta sazo ^ comens. 15 Pos ^2 vei los pratz
E ' Is bois folhatz, Eu volh sapchatz, Per amistatz Sui envezatz^^ 20 E chantaire.
III Mo cor es plus gais e salhens^^, Car m'es us messatgers vengutz Que*m retrai^^ d'un' amor salutz, Don me ve* jois e jauzimens.
25 Si * m sui estatz
Lonc tems iratz^^,
Dezacordatz,
D'amor sebratz^^,
Er^^ posc assatz 30 De joi faire.
IV Molt es graiis la proez'^^ e*! sens Qu'el'a; tan bos sabers adutz-^ C'anc no fo per leis mentagutz^i Orgolhs ni no • Ih passet las dens;
35 C' umilitatz
Don es chargatz
Sos cors prezatz,
La ten en patz
E'lh ditz: Pariatz 40 E — no gaire^^!
V Sobre totz bos ensenhamens,
Aitan fort es sos pretz cregutz^s^
72
Es lo seus^^ per melhor tengutz Ni ja no Ten er fachs contens^^; 45 Ans a poiatz
Los aussors gratz^^ C'als plus senatz27 Es, so sapchatz, Greus^^ la meitatz 50 A retraire^^.
VI Tau es rieh' e pros^^ e valens
Cela de cui eu sui rendutz, Per qu'eu no dei esscr crezutz^*^ C' amors me des^^ tans d'ardimens^-, 55 Que sui forsatz.
De leis privatz^^, Vos diriatz So, s'ab leis jatz, Qu'i for' onratz 60 L'emperaire.
VII Domna, mos petis^^ e mos entens
E totz mos respechs^^ e mos cutz^* Es en vostra merce chazutz^'^*; E prenda'us de me chauzimens^', 65 Qu'eu • m sui d'un latz^^
Pel col lassatz ^^ A vos donatz Et autreiatz^^, Car tan eratz 70 De bon aire.
VIII Domna, volhatz
Que mos pensatz Sia vertatz
73
E, s'a vos platz 75 Ma volontatz^
Me n'esclaire^^!
IX Domna, si • us platz,
Merce n'aiatz
E HO * m fassatz 80 Lonc mal traire!
1 Jahreszeit 2 lieblich ^ begehrt ^ (jaß kommt ^ Sommer ^ Kurzweil 7 bessert sich « Sinn, Stimmung 9 daß wir herauskommen i" Unterhaltung, Freude ^ es ziemt sich 12 wenn, da i^ fröhlich i-t hüpfend i^ berichtet 16 betrübt i7 getrennt i» jetzt i» Trefflichkeit 20 fuhrt herbei, bringt mit sich 21 gedacht 22 nicht (zu) viel 23 gewachsen 24 (jie ihrige (Bil- dung) 25 streit 26 vielmehr hat sie die höchsten Stufen erstiegen 27 yer- ständig 28 schwierig 29 trefflich 3^ geglaubt 3i gäbe, hätte gegeben 32 Kühnheit 33 vertraut ^4 Denken 35 Hoffnung, Erwartung 36 (anheim) gefallen 37 Erbarmen 38 Schlinge 39 geschnürt 40 überantwortet *i daß ich mich darob erfreue
39. I Un sonet fatz malvatz e bo,
E re no sai de cal razo^
Ni de cui ni com ni per que,
Ni re no sai don me sove^, 5 E farai lo, pos ^ no * 1 sai far,
E chan^ lo qui no * 1 sap chautar.
n Mal ai c'anc om plus sas^ no fo,
E tenh malvatz ome per pro*",
E don^ assatz, can non ai re, 10 E volh mal celui^ que • m vol be;
Tan sui fis amics ses^ amar
C'ancse^^'m pert qui*m vol gazanhar^^
III Ab celui vauc^^ que no*m somo^^,
E quer^^ li, can non a quem do^^.
15 Per benestar^^ sui ab Jaufre^^,
C'aissi sai far so que * m conve^^ Qu'eu ' m leu^^, can me degra^^ colgar, E chan d'aco don dei plorar.
74
IV De torn^^ me vai e de viro-^
20 Foldatz22^ que mais sai de Cato.
Devas^s Ja coa^^'lh vir lo fre'^^, S'altre plus folhs no m'en rete^'^; C'aital sen^' me fi ensenhar AI prim, qu'era^^-m fai foleiar^^.
V Drutz^^ ai estat una sazo
Senes^ engan^^ ab traizo. Ab orgolh ai clamat merce A Taltrui obs^^ si com per me, Qu'estra mo grat^^ cut^^ achabar^^,
30 E quer so que no volh trobar^'^.
VI Domna sai, ja no volh que • m so^^,
Ni, si'm fai mal, que lo'm perdo^^ Si • m volia colgar ab se, A pauc no vos jur per ma fe
35 Que pro^^ m'en faria preiar;
Mas no*n deu om trop soanar^^
VII Si • m fezes ben, en gazardo^^
Eu sai be trobar ochaizo Per que • 1 servizis s'i recre^-. 40 Mas so d'aquels derrers^^ S'emple^^,
Per malvestat cudan^^ levar^^ E mais valer per sordeiar^^.
VIII No sai de que m'ai fach chanso
Ni com, s'altre no m'o despo^*^; 45 Qu'aitals foudatz-sabers*^ m'ave^^,
Re no conosc que m'aperte'^^. Cela m'a fach oltracudar^*^ Que no * m vol amic apelar.
IX Eu cut^^ chauzidamen^^ parlar
50 E die so que*m fai agachar-^^.
75
X Ela*m pot en mo sen^^ tornar,
Si'm denhava^^ tener en car.
1 Gegenstand 2 woran ich mich erinnere ^ (ja 4 singe ^ gesünder 6 trefflich ^ ich gebe ^ demjenigen, der 9 ohne i^ immer n gewinnen 12 ich gehe ^^ auffordert 1* ich bitte, verlange i^ was er mir gebe 1*5 Anstand ^"^ Gottfried i^ ziemt i^ ich erhebe mich 20 ich sollte 21 ringsherum 22 Torheit 23 nach — hin 24 Schwanz 25 ich wende den Zügel 2*5 hält zurück 27 Verstand 28 jetzt 29 Torheit begehen so Liebhaber 31 Trug 32 Nutzen 33 gegen mein Gefallen 34 ich glaube 35 ans Ziel kommen , Erfolg haben 36 yar. que no • m volh donar 37 mich anrede 38 es mir schenke (davon ablasse) 39 viel, sehr -t** zurückweisen, verschmähen 41 zum Lohn ^2 hört auf, wird abgebrochen ^3 Letzten (Schlechtesten) +* erfülle , vollziehe sich *-^ schlechter werden ^6 erklärt 47 närrisches Wissen (Far. Que tan fol a saber) 48 kommt mir an 49 gehört, zukommt ■'^ den Verstand verlieren ^i klug ^2 bewachen, beobachten ^3 wenn sie geruhte
40. I L'altrer^ lo primer jorn d'aost,
Vinc en Proensa part Alest^ E chavalchav' ab semblan mest^, Qu'ira^'m tenia sobrera^, 5 Can auzi d'una bergera
Lo chan jost' un plaissaditz^; E car^ fo suaus^ lo critz Don retenti la ribera^, Volsi'm lai totz esbaitz^
10 On^^ amassava falguera^^
11 E si tot 12 s'avia pel brost^^ Estrecha^* 'Ih gonela^^ que vest, Ans que li demandes: «Don^^ est?»,
Ela'ra tenc a l'estribera^^. 15 Pols me dis: «Per cal dressera^^
Venguetz ni don^^ etz issitz?
Ja • m sembla siatz marritz ^^.
No m'aiatz per trop parlera^^,
Que, car*^ etz sols escharitz^i^ 20 Ai be drech que vos enquera^^.»
III «Toza^^, be*us dirai, can que cost^^,
Pos 2^ tan gen 26 m'en avetz enquist^^, Cals aventura'm mena trist:
76
De bon'ami' ai nescera^' 25 Que fos fin' e vertadera;
Qu'era^s me sui departitz
D'una fals' abetairitz-^
Que • m fa chamjar ma charrera^^;
E fora'm chabdels^^ e guitz^^, 30 Si no fos tan volatera^^.»
IV «Senher francs, ja, qui que s'ajost^^
Ab rieh' 3^ amor, non er, per Crist, Si tot 12 s'a pron^^ auzit ni vist,
Ses clam^^; c'una chavalera^^ 35 Vol be^^ c'om en fachs li mera^^^
Sos bes e * 1 raals si' oblitz.
C'^i ades^2 uo • n siatz garnitz^^;
Tornara • US d'altra manera;
Qu'estas altras chamjairitz^^ 40 Segon^^ tost altra charrera^^.»
V «Toza^^, Deus volha qu'el' angost^^
Del mal que tanta pena*m bast^^, E perdal dormir e'l depast^^;
Mas vos ab la tencha^^ nera 45 No crezatz qu'eu plus vos quera^*^.
Per so car^i gen^^ m'acolhitz,
Vos serai francs e chauzitz^^^
Car conve^^ qu'e • us en refera
Merces^^ car^^ no'us en fugitz; 50 Ca lonh^^ m'avizetz^^ primera »
VI «Senher, be^^ m'agr' obs^' drutz^^ que'm s'ost^^
Del fach, qu'enquer'^^ a loc*^^ no • n tast^-, Que*l cors ai pauc*^^ e de sen^'^ chast, Si be^^'us me fatz prezentera^^, 55 Pos 2^ cut^^ segon ma paubrera'^'^
Que • m sia datz bos maritz. Mas car" tau pauc m'enqueritz^^,
7.7
Farai d'aitan que leugera*^^ C'ab fis sagramens plevitz^^ 60 Auretz m'amistat entera.»
VII «Toza^^^, be^^'n fora garitz^^
Mas tan es ferma * Ih razitz ^^ Que mou^3 d'eslais'^ part^ Lobera^^; Que'l mals, pos^^ s'es endormitz, 65 Ai paor que peitz'*^ me fera.»
VIII «Senher, ges non^^ etz arditz,
Car^^ del mal que*us es fugitz Temetz que pois vos enquera^^. Mas pos^^ tan m'etz abelitz"^^, 70 Sojornem en est' ombrera^*^.»
IX «Toza^^, n' Escharonh'^^ es guitz^^
De pretz que"m det^^, companhera^^ Cortez' e fin' amairitz^^, Per que'l mals me fug a tera^^»
X «Senher, un pauc etz falhitz,
Qu'era^s d'altra companhera^^ Parletz que fossetz aizitz^^, Si tot ^2 s'es plus ufanera^^.»
1 neulich 2 über Alais hinaus ^ jj^it betrübter Miene ^ sehr großer Kummer ^ Hecke, Gehege ^ weil ^ lieblich ^ xjfer ^ erstaunt lo ^o 11 Farnkraut ^2 -^venngleich 13 junge Zweige i^ zusammengeschnürt i^ Rock 16 woher i^ Steigbügel(riemen) i^ Richtung, Weg i^ bekümmert 20 schwatz- haft 21 ganz allein 22 ich frage 23 Mädchen 24 es koste 25 nachdem, da 26 artig 27 Mangel 28 jetzt 29 Betrügerin 3ü Weg 3i Leiter(in) 32 Führer(in) 33 flatterhaft 34 gich verbinde 35 vornehm 36 genug 37 ohne Beschwerde, Klage 38 vornehme, adlige Dame 39 wohl -^^ in Taten ihr vergelte ^1 an- genommen , daß 42 sogleich ^3 bereit ** unstet , wandelbar 4.5 folgen ■iß empfinde Beklemmung ^^ schafft ^s Appetit ^9 Hautfarbe ^ bitte, verlange ^1 daß ^2 höflich 53 es ziemt sich 54 pank abstatte 55 jn (jer Ferne 56 ihr erblicktet mich 57 täte mir not 58 ein Liebhaber 59 sich fern halte, enthalte ßo noch 61 auf der Stelle; bei Gelegenheit (?) 62 koste, probiere 63 gering (jung) 64 ginn 65 geneigt, zugänglich 66 ich glaube 67 Armut 68 ihr habt verlangt 69 als leichtfertige '^^ versichert '^1 geheilt ■^2 Wurzel '^3 ich breche auf '^4 eiligst ^5 La Louviöre ''6 (noch) schlimmer 77 gar nicht 'ö aufsuche, heimsuche ^9 ihr habt mir gefallen ^^ schattiger Ort öl Frau Escharonha ^2 gie gab ^3 Gefährtin ^-^ Liebende '^5 gänz- lich 86 versehen mit, im Besitz von ^^ prunkliebend
78
41.
I «Reis glorios, verais lums e clartatz,
Deus poderos, senher, si a vos platz, AI meu companh siatz fizels ajuda\ . Qu'eu no lo vi, pos^ la nochs fo venguda;
5 Et ades^ sera l'alba.»
II «Bei companho, si dormetz o velhatz^?
No dormatz plus, suau^ vos ressidatz^'^ Qu'en orien vei l'estela creguda^ C'amena " 1 jorn, qu'eu Tai be conoguda;
10 Et ades sera l'alba.»
III «Bei companho, en chantan vos apel;
No dormatz plus, qu'eu auch^ chantar l'auzel Que vai queren^ lo jorn per lo boschatge; Et ai paor que * 1 gilos^^ vos assatge^^; 15 Et ades sera l'alba.»
IV «Bei companho, issetz^^ al fenestrel E regardatz las estelas ^^ del cel; Conoisseretz si'us sui fizels messatge.
Si non o faitz, vostres n'er lo damnatge; 20 Et ades sera l'alba.»
V «Bei companho, pos^ me parti de vos,
Eu no*m dormi ni * m moc^'^ de genolhos^^, Ans^^ preiei^' Deu, lo filh Santa Maria, Que • US me rendes per leial companhia;
25 Et ades sera l'alba.»
VI «Bei companho, la foras^^ als peiros^'*
Me preiavatz^^ qu'eu no fos dormilhos-*^,
79
Enans^^ velhes^ tota noch tro^^ al dia^^; Era^s no • US platz mos chans ni ma paria'^^; 30 Et ades sera l'alba.»
VII ««Bei dous companh, tan sui en ric sojorn^^
Qu'eu no volgra^^ mais fos alba ni jorn, Car la gensor^^ que anc nasques de maire, Tenc et abras, per qu'eu non prezi^s gaire 35 Lo fol gilos^^ ni l'alba.»»
1 Hilfe, Helfer 2 seitdem ^ sogleich ^ wacht ihr ^ sacht 6 ermuntert euch, erwacht ^ aufgestiegen ^ ich höre ^ sucht ^^ der Eifersüchtige 11 versuche ; überfalle ( ?) 12 kommt heraus 13 Far. ensenhas i* ich rührte mich 15 knieende Stellung is vielmehr i'^ ich bat 1« draußen i^ Frei- treppe , Terrasse 20 schläfrig 21 bis 22 Tag 23 jetzt 24 Gesellschaft 25 Lust 26 möchte 27 die Schönste 28 (be)achte
42.
I Per solatz-^ revelhar
Que s'es trop endormitz,
E per pretz qu'es faiditz^,
Acolhir e tornar^ 5 Me cuidei^ trebalhar^;
Mas er^ m'en sui gequitz'.
Per so m'en sui falhitz
Car^ non es d'achabar^; C'on plus^^ m'en ve ^^ volontatz e talans^^,
10 Plus creis^^ de lai lo destorbers^^ e'l dans^^
11 Greu es de sofertar; A vos 0 die c'auzitz Com era jois grazitz^^ E tuch li benestar^^.
15 Oimais^^ podetz jurar
Qu'egas de fust no vitz
Ni vilas velhs, fronitz,
Esters grat chavalgar^^. Lachs 20 es l'afars e fers^^ e malestans, 20 Don om pert Deu e rema^^ malanans^^.
80
III Vos vitz torneis mandar
E segre^^'ls gen^^ garnitz, E pois dels melhs feritz Una sazo^^' parlar;
25 Er'^ es pretz de raubar^^
E d'enbranchar^s berbitz. Chavalers si' aunitz^^ Que • s met en domneiar^^
Pos que tocha^^ dels mas^^ moltos belans^^, 30 Ni que rauba^^ gleizas^^ ni viandans!
IV E vitz per cortz anar^^
De joglaretz formitz'^^,
Gen 2^ chaussatz e vestitz,
Sol per domnas lauzar; 35 Er^ no n'auzem^^ parlar,
Tan es lor pretz delitz-^^.
Don ^9 es lo tortz issitz
D'elas malrazonar^o?
Digatz de cals: d'elas o dels amans? 40 Eu die de totz, que'l pretz n'a trach^^ l'engans^-.
V On^'^ son gandit^^ joglar
Que vitz gen 2^ acolhitz? Ca tal a mester^^ guitz^^ Que solia guidar;
45 E 'mpero, ses reptar^^,
Vai er" tals escharitz^^, Pos^-^ fo bos pretz falhitz, Que solia "n menar
De companhos, e no sai dire cans, 50 Gen 2'^ en arnes^^ e bels e benestans.
81:
VI Qu'eu eis^^ que solh^^ sonar^^
Totz pros^^, om eissernitz^^, Estauc^^ tan esbaitz^^ Que no'm sai conselhar;
55 Qu'en loc de solassar^
Auch^^ er'^ en cortz los critz^^, C'aitan leu^^ s'er grazitz^^ De l'aucha de Bretmar Lo comtes*^^ entre lor com us bos chans
60 Dels rics*^^ afars e dels tems e dels ans.
VII Mas a cor afranchar
Que s'es trop endurzitz, No deu om los oblitz^^ Ni • Is velhs fachs remembrar; 65 Que mal es a laissar^^
Afars, pos^^ es plevitz^^, E'l mal don sui garitz^^, No*m chal^^ ja mezinar.
Mas so c'om ve*^^, volv' e vir'^^ e balans*^^ 70 E prend' e lais e forse^*^ d'ams los pans^^
VIII D'aitan me posc vanar
C'anc mos ostals^^ petitz No fo d'els envazitz, Qu'e*l vei per totz doptar^^; 75 Ni no • m fetz mas ^^ onrar
Lo volpils^^ ni l'arditz, Don^^ Mos-Senher chauzitz^^ Se deuria pensar
Que no^^ l'es ges^^ pretz ni laus ni bobans^^ 80 Qu'eu, que'm laus^*^ d'els, sia de lui clamans^^
6
82
IX Era^ no m'ais^-. Per que? No m'o demans; Car planchs^'^ sera, s'aissi rema^^^ mos chans.
X So di^^'l Dalfis^^ que conois los bos chans.
1 Kurzweil, Freude 2 verbannt ^ zurückführen •* ich gedachte, nahm mir vor ^ mich (^he)mühen ^ jetzt ' habe damit aufgehört, habe es auf- gegeben 8 ■vv^eil 9 vollbringen , durchführen i" je mehr n (anjkommt 12 Neigung i3 -^vächst 1^ Verwirrung i^ Schaden i^ gern gesehen i'' alle artigen Sitten 10 nunmehr, jetzt ( Var. Mais no) i^ daß ihr Stuten aus Holz (Folterrosse) und alte, gebrochene (hinfällige?) Bauern wider Ge- fallen (darauf) reiten nicht gesehen habt 20 häßlich 21 poh , grausam 22 bleibt zurück ; endigt 23 unglücklich 24 folgen 20 hübsch, stattlich, artig 20 Zeit 27 stehlen, berauben 2« \x\ Zweige schlagen, mit Zweigen binden (zum Fortschaffen)? (Far.de brancar, desbrancar, dembragar) 29 mit Schande bedeckt so Minnedienst ^i rührt an ^2 Hände ^3 blökende Hammel ^ Kirchen 35 gehn 36 junge, flinke Spielleute ^7 ^jr hören 38 vernichtet 39 von wo ^0 schmähen ^1 hat genommen , entzogen ^2 Trug ^ wo, wohin 44 entflohen ^'^ tut not '^^ Führer ■^'^ ohne Tadel ^ vereinsamt, allein 49 seitdem, nachdem, da ^ Kleid, Ausstattung ^1 selbst ^2 pflegte ^ im Liede feiern ^ treflflich ^^ als ein erlesener, ausgezeichneter, be- vorzugter Mann -^ stehe, bin •j'' erstaunt, bestürzt ■'>'' Geschrei ^^ leicht ßo die Erzählung von der Gans des Bretmar {Hdss. Bertmar, Bremar) [uns unbekannter Schwank] ci edel *^2 vergessen 63 lassen, aufgeben <>* ver- bürgt, eingerichtet, festgesetzt c^ geheilt ß*^ mir liegt daran, ich brauche ^"^ sieht ^ (man) drehe ^^ (man") wäge ■'" (man) zwänge, presse "i von beiden Seiten 72 Haus ^3 fürchten, scheuen '^ außer ""^ der Feige "^^ wes- halb "^ mein ausgezeichneter Gebieter (Versteckname) "'^^ keineswegs "'^ Ruhm **o hin zufrieden '^i ich beklage mich ^^2 ich gräme mich nicht, klage nicht ^3 Klage ^ sagt *^ der Delphin von Auvergne, Robertl. (1169-1234)
43.
I CardalhaCj per un sirventes
M'es dich qu'en venretz soldaders^; Mas enans que • us obra^'l porters ^, Volh que m'ofratz de lonh merces, 5 C'un petit vos flaira l'ales^
E car^ vos faitz trop prezenters^; Per qu'es melhs c'un pauc de deners' Om vos euvi^, c'om plus pres vos atenda; C'afans'^ es grans, qui no • s vir'^^ o no * s benda.
II No sai, mas ara^^ ai apres ^^
Cals se fo ja vostre mesters; Auchi'^ dir que fotz^^ arbalesters,
83.
C'anc no'us plagron^^ colp demanes^^.
Mas pero si^^ fotz entrepres^^, 15 Ja^^ fossetz lonh entre'ls derrers;
E cui creis^^ aitals encombrers^^, Li val trop melhs que'l pe^^ o*l ponh^^ lor tenda, Que'lh fass' om peitz^^ ni l'esglaie^s ni"l penda.
III Era^i'us faitz galhartz e cortes,
20 Cais c'^*^ aissi • US fotz de chavalers,
E comtatz^^ novas^^ volonters E • US faitz privatz et entremes^^. Mas de nom vos es fort be pres^^, Que no foratz bos pelicers^^ 25 Ni viure no pogratz^^ esters^^,
C'adrechs^'^ non etz en neguna fazenda,
Mas^^ paucs perchatz'^^ vos valh' un' avol renda^^.
IV Altre conselh no^^'us der'^^ eu ges^^, Que no foratz bos escuders,
30 M no'us seguir' altrui destrers*^,
S'al croc^^ no s'afermes lo fres^^; E car^ voletz tan bos conres^^ E car^ etz glotz ^^ e lechaders^^, No cre que * us recolha raosters
35 Ni ja vos do^^ cbaritat ni prevenda,
Car mal etz fachs per escriure legenda.
V Eras^^ oimais^^, pos^^ aissi es
Que no foratz bos fazenders^^, Albergatz, can poiretz, primers,
40 Ans que l'ostals sia trop ples^^;
Car be sai c'aitan avols res^^, Can lo mena sos chaitivers^^^ Pensa com sia matiners^^.
84
Passatz ^^ enans c'om un pauc de merenda^^, 45 Com per engan^-' lo col vos per-estenda^'.
VI Per so no'^^ volh ges'^^ que m'ades^^
Ni • m si' a taula^^ parsoners^^, C'ades*^^ seria seus sabrers'^^ Can i auri' un dels detz^^ mes; 50 E cel que fai coma per ces^^
Totz SOS afars mancs senestrers ^'^ — Ni no veiria^*'' volonters Com vai treschan^'^ — da'l dos^^ a la garenda*^-' Que'l ven a far manta lach' oferenda^^.
VII Oimais'^^, depos qu'^^ enaissi es
C'apelatz etz joglars laners^^, Gardatz que no fassatz paners'^ Als ostes'-^ ni re que lor pes^^; Car pro'^ auretz lo jorn conques 60 Que • US meisser' '*"' altrui botelhers ' ',
E siatz lor, lauzi^^, raauers^^ E volhatz mais pauc be c'om no vos venda, Que percbassar'^o rics dos^^ ni rieh' esmenda^-.
VIII Sapchatz qu'e * us dera^^, si pogues,
65 Que • Ih coch'^^ es grans e l'obs^^ sobrers^^.
Per so crezetz mos chastiers^^, Ca maus altres n'es vengutz bes^^; E si anatz^^ lai vas Kodes Ni passatz entre'ls montanhers*^^, 70 Lachs frechs^^ no'us tenha ni tempers -'^
Quez al Dalfi'-'^ no siatz la kalenda-'^, E no • US chalra*-^^ preiar qu'el vos entenda.
IX Mo Be-Conve""'* preiatz qu'el vos entenda
E pens"" ades"^ com mais don'^*^ e despenda.
85^
X E * Is rics malvatz preiatz que Deus dissenda^^, Qu'ilh non amon pretz ni do^^ ni kalenda^^.
1 als ein Besoldeter ; als einer, der Sold zu verdienen wünscht 2 öflFne 3 Pförtner ^ Atem ^ weil ^ zudringlich ^ Geld ^ schicke ^ Pein 10 wendet sich ab n jetzt 12 habe erfahren i^ ich höre 1^ ihr seid ge- wesen 1^ gefielen iß auf der Stelle (,im Nahkampf) i7 aber dennoch 1« ergriffen i9 obwohl 20 (er)wächst 21 Mißgeschick 22 puß 23 paust 2i Schlimmeres 25 ersteche 26 als ob 27 ihr erzählt 28 Geschichten 29 dienstfertig so aber hinsichtlich des Namens (Cardalhac ! [,, Wollkratzer" ?]) ist es euch sehr gut ergangen si Kürschner 32 ihr würdet können ^3 anders 31 geschickt 35 außer daß, als daß 36 Erwerb, Verdienst 37 elendes Ein- kommen 33 nicht 39 ich würde (könnte) geben ^^ Roß *i Haken (Sattel- haken?) 12 Zügel 43 Ausstattung 44 Vielfraß 45 Leckermaul 46 gebe 47 nunmehr 4s nachdem, da 49 (^ Kloster) -Verwalter so yoU si solch ein Taugenichts ^2 Misere ^3 Frühaufsteher ^ begnügt euch, duldet ^5 Vesper- brot ■'^ Trug ö7 ausbreite ; ausrecke ^ anrühre ^^ Tisch so Teihaber öl sogleich, immer 62 wäre die Brühe sein 63 Finger 64 gleichsam zins- mäßig d. i. pflichtmäßig, regelmäßig 65 als verstümmelter Linkser, Links- händiger {Hdss, maus , manz , mas) 66 ich würde sehen 67 ^ie er tanzt 68 ? 69 ? 70 manch schlimme Gabe ^i gemeiner Spielmann '2 (Jaß ihr nicht betrügt '^3 Wirt '^4 leid sei "'^ genug, viel '^6 einschenken '^'^ Keller- meister '^ ich empfehle "'^ zahm so zu erlangen suchen ^i Gaben **2 Entgelt S3 Bedrängnis ^ Bedürfnis, Not »5 sehr groß ^6 Weisungen 87 Gutes 88 wenn ihr geht ^9 Bergbewohner ^o schlimme Kälte ^i Un- wetter 92 (jer Delphin von Auvergne, Robert I. (1169—1234) 93 erster Tag des Monats (an dem Feste gefeiert werden) 94 jhr werdet nicht brauchen 95 Versteckname 96 er denke daran 97 erniedrige
Bertran de Born.
(vor 1180—1196)
44.
Bertrans de Born si fo de Lemozi, vescoms^ d'Autafort,
que i avia prop de^ mil Lomes. Et avia fraires e cujava^'ls
deseretar, si no fos lo reis d'Englaterra. Mout fo bos trobaire
de sirventes et anc no fetz chanzos fors doas. E'l reis d'Arago
5 donet per molhers las chanzos d'en Guiraut de Bornelh a sos
sirventes. Et aquel que chantava per el avia nom Papiol. Et
era azautz* hom e cortes. E claraava «Rassa» lo comte de
Bretanha, e lo rei d'Englaterra «Oc e No», e'l rei jove, so
filh, «Marinier». Et avia aital usatge qu'ades^ fazia mesclar
10 guerra*^ entre'ls baros. E fetz mesclar^ lo paire e*l filh
d'Englaterra tan entro^'l joves reis fo mortz d'un quaireP
en un chastel d'en Bertran de Born. E'n Bertrans de Born
si"s vanava'° qu'el cujava^ tan valer que ja no cujava^ que
84
Passatz ^^ enans c'om un pauc de merenda^^, 45 Com per engan^'' lo col vos per-estenda^'.
VI Per so no"^^ volh ges'^^ que m'ades^^
Ni • m si' a taula^^ parsoners*^*^, C'ades^'^ seria saus sabrers'''"^ Can i auri' un dels detz^^ mes; 50 E cel que fai coma per ces^^
Totz SOS afars mancs senestrers^^ — Ni no veiria^^' volonters Com vai treschan^' — da'l dos^^ a la garenda*^-* Que • 1 ven a far manta lach' oferenda ™
VII Oimais^^, depos qu'^^ enaissi es
C'apelatz etz joglars laners^^, Gardatz que no fassatz paners^^ Als Ostes ^'^ ni re que lor pes^^; Car pro'^ auretz lo jorn conques 60 Que • US meisser' '"^ altrui botelhers ' ',
E siatz lor, lauzi^^, mauers^^ E volhatz mais pauc be c'om no vos venda, Que percliassar"*^ rics dos^^ ni rieh' esmenda'^^.
VIII Sapchatz qu'e * us dera^^, si pogues,
65 Que • Ih coch'^^ es grans e Tobs*^^ sobrers^^.
Per so crezetz mos chastiers^^, Ca maus altres n'es vengutz bes^^; E si anatz^^ lai vas Kodes Ni passatz entre'ls montanhers^^, 70 Lachs frechs*^^ no'us tenha ni tempers '*^
Quez al Dalfi-*- no siatz la kalenda'^^, E no • US chalra-^^ preiar qu'el vos entenda.
IX Mo Be-Conve-*-^ preiatz qu'el vos entenda
E pens'*" adcs'"'^ com mais don^'^ e despenda.
85 _
X E • Is rics malvatz preiatz que Deus dissenda^^, Qu'ilh non amon pretz ni do^^ ni kalenda^^.
1 als ein Besoldeter; als einer, der Sold zu verdienen wünscht 2 öffne 3 Pförtner ^ Atem ^ weil ^ zudringlich 7 Geld ^ schicke ^ Pein 10 wendet sich ab n jetzt 12 habe erfahren i^ jch höre 1^ ihr seid ge- wesen 15 gefielen 1*^ auf der Stelle (im Nahkampf) i7 aber dennoch 1« ergriffen i9 obwohl 20 (er)wächst 21 Mißgeschick 22 Fuß 23 Faust 2* Schlimmeres 25 ersteche 26 als ob 27 j^r erzählt 28 Geschichten 29 dienstfertig so aber hinsichtlich des Namens (Cardalhac ! [,, Wollkratzer" ?]) ist es euch sehr gut ergangen 3i Kürschner 32 ihr würdet können 33 anders 3^ geschickt 35 außer daß, als daß 36 Erwerb, Verdienst 37 elendes Ein- koramen 38 nicht 39 ich würde (könnte) geben ^o Roß *i Haken (Sattel- haken?) ■12 Zügel 43 Ausstattung ^ Vielfraß -^ Leckermaul '^ gebe 4' nunmehr ■*« nachdem, da ^^ (^Kloster) -Verwalter ™ voll ^i solch ein Taugenichts ^2 Misere ^ Frühaufsteher ^4 begnügt euch, duldet ^ Vesper- brot ^ Trug 57 ausbreite; ausrecke ^s anrühre ^9 Tisch ^o Teihaber 61 sogleich, immer 62 wäre die Brühe sein 63 Finger 64 gleichsam zins- mäßig d. i, pflichtmäßig, regelmäßig 65 als verstümmelter Linkser, Links- händiger {Hdss. mans, manz, mas) 66 ich würde sehen 67 ^ie er tanzt 68 ? 69 ? 70 manch schlimme Gabe '^1 gemeiner Spielmann ^2 daß ihr nicht betrügt '^3 Wirt 74 jeid sei '^ genug, viel ^6 einschenken 77 Keller- meister 78 ich empfehle 79 zahm 8" zu erlangen suchen ^i Gaben 82 Entgelt 83 Bedrängnis 84 Bedürfnis, Not 85 sehr groß 86 Weisungen 87 Gutes 88 wenn ihr geht 89 Bergbewohner 9^ schlimme Kälte 9i Un- wetter 92 (jer Delphin von Auvergne, Robert I. (1169—1234) 93 erster Tag des Monats (an dem Feste gefeiert werden) 94 ihr werdet nicht brauchen 93 Versteckname 96 er denke daran 97 erniedrige
Bertran de Born.
(vor 1180—1196)
44.
Bertrans de Born si fo de Lemozi, vescoms* d'Autafort,
que i avia prop de^ mil homes. Et avia fraires e cujava^'ls
deseretar, si no fos lo reis d'Englaterra. Mout fo bos trobaire
de sirventes et anc no fetz chanzos fors doas. E'l reis d'Arago
5 donet per molhers las chanzos d'en Guiraut de Bornelh a sos
sirventes. Et aquel que chantava per el avia nom Papiol. Et
era azautz* hom e cortes. E claraava «Rassa» lo comte de
Bretanha, e lo rei d'Englaterra «Oc e No», e*l rei jove, so
filh, «Marinier». Et avia aital usatge qu'ades^ fazia mesclar
10 guerra^ entre'ls baros, E fetz mesclar^ lo paire e*l filh
d'Englaterra tan entro^'l joves reis fo mortz d'un quaireP
en un chastel d'en Bertran de Born. E'n Bertrans de Born
si's vanava'° qu'el cujava^ tan valer que ja no cujava^ que
86
totz SOS sens Tagues mestier^^. E puois lo reis lo pres, e qiian 15 l'ac pres, el li dis: <^Bertrans, aura'us encara^'^ mestier^* totz vostre sens?» Et el respos qu'el avia tot so sen^^ perdut quan lo reis joves morit. Adoncs si ploret lo reis de so filh, e perdonet li e-l vestit e'lh det terras et honors. E visquet^* longamen el segle, e puois rendet si a Forde de CisteP^. Et 20 aqui trobaretz de sos sirventes.
1 Vizgraf 2 nahe an 3 glaubte, gedachte '^ geschickt ^ immer 6 Krieg beginnen '^ sich entzweien ^ so lange bis ^ Bolzen lo rühmte sich 11 sei ihm nötig 12 noch i3 Verstand 1^ er lebte i^ Zisterzienserorden
45. I Lo coms^ m'a mandat e mogat^
Per n'Aramon Luc d'Esparro^
Qu'ieu fassa per lui tal chanzo
Oii^ sian trenchat mil cscut, 5 Elm et ausberc et alcoto^;
E perponh^ falsat^ e romput.
II Et er ops^ que sia atendut^,
Puois ^^ comtar ml fai sa razo^^, E que ges^^ ^o diga de no,
10 Depuois que^*^ m'o a couvengut^^;
Que blastimaran^^ m'eu Guasco, Quan^^ de lor mi tenh per tengut^^.
III A Tolosa, pari ^7 Montagut, Fermara'l coms son gonfano^^
15 AI prat comtaU^ josta'l peiro^^,
E quan aura son trap^i tendut, E nos lor trairem22 de viro^^, Tan que tres nochs i jairem nut^^.
IV E seran i ab'-^^ nos vengut 20 Las poestatz^^ e 11 baro
E li plus 27 honrat companho Del mon e li plus mentaugut^^; Que^'J per aver, que 2'* per somo'^^, Que 2" per precs-^^ i seran vengut ^^^
. 87
V E desse que-^'^ serem vengut,
Mesclar s'a^^'l torneis pel chambo^^, E * Ih Catala e • Ih d'Arago Tombaran soven e menut^'\ Que ja no • Is sostenran arzo^'^;
30 Tan grans colps los ferrem nos drut^^.
VI E no pot esser remasut^'^,
Contra cel^^ no volen tronzo^\
E que samit^^ e cisclato^-^
E cendat^^ no * i sian romput, 35 Cordas, tendas^^, bechas^^, paisso*^
E trap^^ e pavilho tendut.
VII Lo reis qu'a Tarasco perdut^^
E-1 senher de Mon Albeo^^, Rotgiers^o q.\ flihg Bernart Otho^^
40 E lo coms Peire^^ lor n'ajut
E*l coms de Fois^-^ ab'^^ Bernardo^^ E'n Sanso^^, frair del rei vencut.
VIII De lai pensen^*^ de guarnizo,
Que de sai lor er atendut^.
IX Totz temps vuolh que li aut^^ baro
Sian entre lor irascut.
1 Graf Eaimund V. von Toulouse (1148-1194) 2 aufgefordert 3 Herr Kamon Luc von Esparron (Var. Uc) * wodurch ^ Panzerhemd, Waflfenrock 6 Wamms ' zerrissen ^ es wird nötig sein ^ entsprochen, Bescheid getau 1" nachdem, da n Grund, Meinung, (Streit)sache i^ nicht i3 vereinbart, Obertragen {Var. E qu'enans de la roazo O aia • 1 coms aperceubut) i^ würden tadeln i^ Var. Que iß gebunden, verpflichtet i'^' jenseit i^ Banner i^ gräflich 20 Steintreppe , Terrasse 21 Lagerhütte 22 ^ir werden zu ihnen ziehn {Var. nos alogerem) 23 ringsum 2i wir werden ohne Obdach lagern 20 mit 26 Machthaber 27 yar. tug li 28 gefeiert (Var. elegut) 29 teils
— teils -teils so Aufruf 3i Bitten [Var. pietz) 32 Var. mogut2 33 so- bald als 3* wird sich mengen (wird anheben) 35 Feld 36 dicht, zahlreich 37 Sattelbogen {Var. Que non lur tenran pro arzo) 3s dicht 39 unter- bleiben «> Himmel ^1 Splitter 42 Samtstoff ^3 Seidenstoff ^ Zindelstoff, Taffet *5 Zeltbahn *6 Haken -iv pfähle ^s Alfons II. von Aragon (1162
— 1196) 49 Var. arbezo (Montarbezo) ^o Roger II. , Vizgraf von Beziers 51 BernardAtho VI., Vizgraf vonNimes ( Far. bernatado) ^2 Peter von Lara, Erbe der Vizgräfin von Narbonne ■'^3 Roger Bernard I. , Graf von Foix ^ Bernard IV. von Comminges (Gascogne) ^^ Sancho, Bruder des Königs Alfons II, S6 sie mögen denken ^7 hoch
88
46. Bertrans de Born si s'apelava «Rassa» ab lo comte Jaufre de Bretanha qu'era fraire del rei jove e d'en Richart qu'era coras de Peitau. E'n Richartz e'n Jaufres si s'entendian. * en la domna d'en Bertran de Born, na Maeut^ de Mon- 5 tanhac, e'l reis n'Anfos^ d'Arago e'n Raimons, lo coms de Tolosa. Et ela los refudava totz per en Bertran de Born que avia pres per entendedor* e per chastiador^ E per so que ilh remasessen^ dels precs^ d'ela, el volc mostrar al comte Jaufre quals era la domna en cui el s'entendia *, e si la lauzet 10 en tal manieira que par^ qu'el l'agues vista nuda e tenguda. E volc be qu'om saubes que na Maeuz^ era la soa domna, aquela que refudava Peitau, so era en Richartz qu'era coms de Peitau, e'n Jaufre qu'era coms de Bretanha, e*l rei d'Arago qu'era senher de Saragosa, e*l comte Raimon qu'era 15 senher de Tolosa, e per so dis en Bertrans: Rassa, als rics es orgolhosa E fai gran sen^ a lei^'' de tosa^'^ Que no vol Peitau ni Tolosa Ni Bretanha ni Saragosa, 20 Anz^'-^ es de pretz tant enveiosa'^
Qu'als pros^^ paubres es amorosa. E d'aquesta razo^^ que 'us ai dicha el fetz so sirventes e de blasmar los rics que re no donan e que mal acolhon e sonan'^ e que senes*' tort ochaisonan^® e, qui lor quier'^ merce, que 25 no perdonan ni servizi no guizerdonan^**; et aquels que mais no parlan si no de volada'^^ d'austor^^, ni mais d'amor ni d'armas non ausan^^ parlar entre lor. E volia que'l coms Richartz guerreies lo vescomte*^ de Lemotges e que*! ves- coms^* si defendes proosamen^^ — E d'aquestas razos^^ si 30 fetz lo sirventes que ditz: «Rassa, tan creis^" e mont' e poia^' Cela qu'es de totz enjans*® voia^^»
1 richteten ihr Augenmerk auf, warben um 2 Mathilde ^ Alfons •* Lieb- liaber ^ Ratgeber *' ablassen ^ Bitte, Huldigung "^ es scheint ^ sie handelt sehr verständig i" Art ^^ Mädchen i'^ vielmehr i^ begierig 1^ trefflich , wacker i^ Gegenstand i" anreden i' ohne i*^ anklagen 10 bittet um 20 belohnen 21 j^iug 22 Habicht 23 sie wagen 2i Vizgraf 2-'i tapfer 20 wächst 27 erhebt sich 2n Trug 2i) leer
89
I Rassa\ tan creis^ e monta e poia^
Cela qu'es de totz enjans^ voia^, Sos pretz a las autras enoia*^, Qu'una no ' i a que ren^ i noia^,
5 Que'l vezers de sa beutat loia^
Los pros^^ a sos ops^, cui que coia^^; Que"lh plus conoissen e'lh melhor Mantenon ades^^ g^ lauzor E la tenou per la genzor^^, 10 Qu'ilh^^ sap far tan entieir' onor,
No vol mas^^ un sol pregador.
II Rassa, domn'ai qu'es frescha e fina,
Coinda^^ e gaia e mesquina^^, Pel^^ saur^^ ab^^ color de robina^^,
15 Blancha pel cors com flors d'espina,
Coude mol ab dura tetina, E sembla coniP^ de l'esquina. A la fina frescha color, AI bo pretz et a la lauzor
20 Lieu^^ podon triar^^ la melhor
Cilh que si fan conoissedor^^ De me ves^^ quäl part ieu azor^^.
III Rassa, als rics es orgolhosa
E fai gran sen^s a lei^'^ de tosa^^
25 Que no vol Peitau ni Tolosa
Ni Bretanha ni Saragosa, Anz es de pretz tan enveiosa^^ Qu'als pros^^ paubres es amorosa. Puois^^ m'a pres per chastiador^^,
30 Prec li que tenha char^^ s'amor
Et am mais un pro-^^ vasvassor
90
Qu'un comte o duc gualiador-^^ Que la teDgues a desouor'^^.
IV Rassa, rics hom que re no dona
35 Ni acuolh ni met^' ni no sona^^,
E que senes^^ tort ochaisona"^^ E, qui merce"lh quier^^, no perdona^ M'enoia'^ e tota persona Que servizi no guizerdona^^; 40 E li ric home chassador'^^
M'enoian^'* e'lh buzacador^^ Gaban*^^ de volada^^ d'austor^', Ni ja mais d'armas ni d'amor No parlaran mot entre lor'^^.
V Rassa, aisso'us prec que vos plassa:
Rics hom que de guerra no's lassa^^ Ni no s'en recre^^ per menassa Tro qu'^i om si lais^''^ que mal^^ no'lh fassa, Val mais^^ que ribieira^^ ni chassa^^,
50 Que bo pretz n'acuolh e n'abrassa^';
Maurin ab^^ n'Aigar, so senhor, Te^^ hom per bo envazidor^^, E'l vescoms^^ defenda s'onor®^, E'l coms^^ deman la'lh per vigor,
55 E veiam l'ades^^ al pascor^^.
VI Mariniers^^, vos avetz honor,
E nos avem chamjat senhor Bo guerrier per torneiador, E prec a'n Golfier de la Tor*^^,
60 Mos chantars no ' Ih fassa paor.
91
VII Papiols^*^, mon chantar recor^''
En la cort mo mal Bel-Senhor^'='.
1 Versteckname , cf . Biogr. 2 wächst ^ erhebt sich •* Trug ^ leer ^ ist ärgerlich "^ etwas (irgendwie) ^ schade ^ gewinnt ihr 1^ die Treff- lichen 11 ärgere 12 sogleich , immer i^ ^{q Edelste 1* sie ^^ außer 16 anmutig i'^ jung, zart i^ Haar i9 goldblond 20 mit 21 Rubin 22 Kaninchen 23 leicht 24 herausfinden , erkennen 25 (jje in Erfahrung bringen (wollen) 26 nach — hin 27 ich bete an, huldige {Var. v. 18—22: Sai ab un sol entendedor. Per que m'a sos lauzars sabor. Et am mais usw. V. 31 — 33) 28 sie handelt sehr verständig 29 j^yt 30 Mädchen ^i begierig 32 (Ja 33 Eatgeber 3* teuer, wert 35 betrügerisch 3*^ Var. v. 31—33: Que ges tuit siei corteiador No • s fassaa de lieis fenhedor , Mas retenha un sol amador. — Zwischen str. III und IV Interpol, str.: Rassa, la genseri3 qu'anc fos nada E la melher del mon m'agrada, Tals qu'anc de mala re nomnada Ni d'enjan^ non fo apellada. E pesa'm quar la'iis ai nomnada, Qu'era la vos ai eusenhada. A la fina tis7Ju. v. 18 22 — 37 macht Ausgaben 38 redet an 39 ohne *<* klagt an *i bittet ^2 belohnt ^ jagd- liebend ** mit Bussarden jagend ^ prahlend {Var. parlan) ■^ Flug *'^ Habicht *^ Var. E ja mais hom de viro lor No parle d'armas ni d'amor *9 wird müde {Var. Qe flacs es qi de guerra* s lassa Ni qui) so läßt davon ab 51 bis 52 davon abstehe ^3 Var. tort ^4 Var. Mais val ; Mais am ^ Flußjagd 56 Waldjagd 57 erwirbt (Var. Que ricx hom m'acuelh ni m'abrassa) 58 bält 59 Angreifer, Störenfried {Var. Mauris . . . Pren guerra ab pretz valedor) 6" Vizgraf Ademar V von Limoges (Var. E-1 coms a cor d'envaidor [d'es- vazidor]) ßi Lehn 62 Richard Löwenherz (Var. E * 1 vescoms de defendedor) 63 Frühling {Var. E veiam los lai a. p.) 6^ Versteckname, cf. Biogr, 65 Golfier de las Tors, Lehnsherr des Bertran de Born 66 Name des Spiel- manns, cf. Biogr, 67 bringe 68 Versteckname einer Dame (Maeutj
47.
I leu m'escondisc^, domna, que mal no mier^ De so que • US an de me dich lauzengier^;
Per merce • us prec qu'om no puoscha mesclar'^ Lo vostre cors fi, leial, vertadier, 5 Hurail e franc, cortes e plazentier,
Ab me, domna, per menzonjas comtar.
II AI primier get^ perd'ieu mon esparvier, Que'l m'aucian el ponh^ falco lanier'^ E porten Ten, qu'ieu * 1 lor veia plumar,
10 S'ieu non am mais de vos lo consirier^ Que de nul' autra aver lo desirier, Que • m do^ s'amor ni'm retenha al colgar^^.
92
III Autr' escondich^^ vos farai plus sobrier^^, E no mi puosc orar plus d'encombrier^^:
15 S'ieu anc falhi ves^^ vos neis^^ del pensar, Quan serem sol en chambra o dintz vergier, Falha-m poders deves^^ mon companhier^*' De tal guisa que no • m puoscha ajudar.
IV S'ieu per jogar m'asset^^ pres del taulier^^, 20 Ja no * i puoscha baratar '^ un denier
Ni ab taula'^^ presa no puoscha entrar ^i^ Anz'-^^ get ades^^ lo reirazar^^ derier, S'ieu antra domna deman ni enquier"^^ Mas 2^ vos, cui am e desir e tenh char^^.
V Senher sia ieu de chastel parzonier '-^^ Et en la tor siam quatre parier ^^^ E ja l'us l'autre no • ns poscham amar, Anz22 m'aian ops'^*^ totz temps arbalestier, Metg''^^ e sirven e guachas^^ e portier,
30 S'ieu anc aic cor^^ d'autra domna amar.
VI Ma domna 'm lais"^^ per autre chavalier
E puoiS; no sai a que, m'aia mestier''^;
E falha'm vens, quan serai sobre mar;
En cort de rei mi batan li portier; 35 Et en cocha^^ fassa • 1 fugir primier,
Si no mentit cel que • us anet^^ comtar.
VII Domna, s'ieu ai mon austor anedier '^^
Bei e mudat"^"^, be prenden e maisnier^^, Que tot auzel puoscha apoderar*^, 40 Cinh'^^ e grua et aigro^^ blanc e nier'^^, Volrai lo donc mal mudat^^, galinier^^, Gras, debaten''', que no puoscha volar?
93
VIII Fals, enveios, fementit^*^ lauzengier"^,
Puois^^ ab midons^^ m'avetz mes destorbier^^^ 45 Be lauzera^^ que*m laissassetz estar.
1 spreche mich frei 2 ich verdiene nicht Übel, bin nicht schuldig 3 Ver- leumder * entzwein ^ Wurf 6 Faust ^ gemein ^ Sehnsucht 9 mir schenke 10 zum Schlafengehn n Unschuldsbeteuerung 12 groß, stark i^ Ungemach 1* nach — hin 1^ auch nur ^^ Gefährtin i^ mich setze 1^ Spielbrett i9 er- listen , gewinnen 20 Brettstein 21 eindringen (in das Spiel des Partners, ins Ziel) 22 vielmehr 23 sogleich, immer 24 Rückwurf, Unglückswurf 25 bitte (um Liebe) 26 außer, als 27 -v^ert 28 einen Teil besitzend oder in geteiltem Besitz befindlich 29 Teilhaber 3" möchten mir nötig sein si Ärzte 32 Wachen ^ wenn ich je Lust hatte ** verlasse ^ Bedrängnis, Gefecht 36 ging 37 Entenhabicht ^8 gemausert 39 zahm *o überwältigen *i Schwan 42 Reiher *3 schwarz ** Hühner jagend *^ zappelig ^ treulos ^^ nach- dem , da 48 mit meiner Fraue *9 Verdruß , Zwist ^ ich möchte raten
48.
Bertrans de Born si era anatz^ vezer una seror del rei Richart, que fo maire de l'emperador Ot, la quals avia nom ma domna Eleina, que fo molher del duc de Sansonha. Bela domna era e mout cortesa et ensenbada^ e fazia gran honor 5 en son acolbimen^ et en son gen* parlar. E'n Richartz qu'era adoncs coms de Peitau, si l'assis^ lonc^ sa seror, e si'lh comandet qu'ela-lb disses elh fezes plazer e gran honor; et ela, per la gran volontat qu'ela avia de pretz e d'onor, e per so qu'ela sabia' qu'en Bertrans era tan fort
10 prezatz hom e valens e qu'el la podia fort enanzar^, si*lh fetz tan d'onor qu'el s'en tenc fort per pagatz et enamoret si fort de lieis, si qu'el la comenzet lauzar e grazir^ — En aquela sazo ^° qu'el l'avia vista, el era ab ^* lo corate Richart en una host^^ el temps d'invern, et en aquela host^^ avia
15 gran desaise^^. E quan veno un dia^* d'una domenga^^, era be mieis^^ dia^* passatz, que non avian manjat ni begut^^ E la fams lo destrenhia mout, et adoncs fetz aquest sirventes que dis: «Ges^^ de disnar no^^ fora oimais'® matis^".»
1 war gegangen 2 unterrichtet 3 Empfang * artig ^ jieß sitzen ^ neben 7 wußte « fördern ^ preisen 10 2eit n mit 12 Heerlager i3 Verlegen- heit, Mangel i* Tag i^ Sonntag i^ halb " getrunken i» nicht i^ nun- mehr 20 Morgen, früh
94
I Ges^ de disnar no ^ fora oimais^ matis^, Qui agues pres bo hostau '^, E fos dedintz la charns e*l pas^ e"l vis-', E • 1 fuocs fos clars com de fau ^. 5 Lo plus rics jorns es huoi^ de la setmana, E degra^ m'estar soau ^^, Qu'aitan volgra^^ volgues mon pro^^ na Lana'^ Com lo senher de Peitau ^^.
II Per saludar torn^^ entre * Is Lemozis 10 Celas que an pretz chabau^*^.
Mos Bels-Senher ^^ e mos Bels-Cembelis ^^
Quieiran ^^ oimais^ qui las lau ^^, Qu'ieu ai trobat del mon la plus certana-^ E la genzor^^ qu'om mentau^^^ 15 Per que s'amors m'es tan quotidiana^^ Qu'a las autras mi fai brau 2^.
III Gens 2^, joves cors, francs e verais e fis,
D'aut^s paratge^*^ e de reiau, Per vos serai estranhs de mon pais 20 E*m mudarai^'' part^^ Anjau.
E quar^'^ etz tan sobr' autras sobeirana^^,
Vostra valors n'es plus au 2^, Qu'onrada n'er la corona romana,
Si • 1 vostre chaps'^^ s'i enclau^^.
IV Ab^^ doutz esguar que * m fetz et ab^^ dar vis^*
Mi fetz Amors son esclau-^^ E mos senher ^^ m'ac pres de lieis assis^^
Sobr' un feutre^^ emperiau, E la paraula fo doussa et humana 30 E • Ih dich cortes e soau ^^,
E de solatz'^^ mi sembiet Catalana
E d'acolhir^ö de Fanjau^^o.
V AI gen^^ parlar quem fetz et al bei ris^^ Quan vi las dens de cristau,
95
35 E-1 cors graile^^, delgat^^ e fresc e lis^^, Trop ben estan en bliau^^, E la colors fo frescha e rosana^^,
Retenc mon cor dintz sa clau^^; Mais aic de joi que qui*m des^^ Corrozana^^^ 40 Quar a son grat m'en esjau^^
VI De totas es na Maier ^"^ sobeirana^^ De quan mars e terra clau^^.
1 nicht 2 nunmehr ^ Morgen , früh * Herberge ^ Brot ^ Wein 7 Buchenholz « heute 9 ich sollte i" sauft, ruhig ^ ich möchte 12 Nutzen 13 Frau Helena (= Herzogin Mathilde) 1* Richard Löwenherz i^ ich kehre zurück Iß hervorriigend, überlegen i^ Versteckname 1*^ mögen suchen i9 wer sie preise 20 vollkommen 21 (jig Schönste 22 nennt, rühmt 23 vertraut 24 hart 25 hoch 26 Abkunft, Geschlecht 27 werde fortgehn 28 Viber — hinaus, jenseit 29 -weil 3o erhaben 3i Haupt 32 gjch einschließt ^s mit 34 Antlitz 35 Sklave ^^ hat mich — sitzen lassen 37 Polster 38 (liebens- würdige) Unterhaltung 39 gastliche Aufnahme ^^ Fanjaux (Languedoc) *i artig 42 Lachen 43 schlank 1* fein , zart 4^ glatt , weich 46 Ober- gcwand *^ rosig 48 Schlüssel; Gefängnis, Gewalt 49 gäbe, hätte gegeben ^ persische Provinz Korasan ^1 ich erfreue mich 52 einschließt
49.
En la sazo^ que'l reis joves ac facha la patz ab so fraire
Richart e l'ac fenida la demanda^ que'lh fazia de la terra,
si com fo la volontatz del rei Henric, lor paire; e'l paire li
dava certa liurazo^ de deniers per vianda* e per so que
5 besonhs l'era; e negima terra no tenia ni possezia, ni negus
hom a lui no venia per mantenemen^ ni per socors deguerra:
en Bertrans de Born e tuit li autre baro que l'avian mantengut
contra'n Richart foron mout dolen. E*l reis joves si s'en
anet^ en Lombardia torneiar e solazar^ e laisset totz aquestz
10 baros en la guerra ab en Richart. E'n Richartz assetja^ borcs
e chastels e pres terras e derocha^ et ars^" et abrasa^*. El
reis joves si torneiava e dormia e solazava'^. Don^^ en Bertrans
si fetz aquest sirventes que comenza: «D'un sirventes no*m
chaP^ far lonhor guanda'*.»
1 Zeit 2 hat den Anspruch aufgegeben 3 Lieferung 4 Lebensunterhalt 5 Unterstützung ^ gjng fort 7 Kurzweil treiben ^ belagert ^ stürzt um, zerstört i" verbrannte n setzt in Flammen 12 weshalb i3 es liegt mir eicht daran i4 Ausflucht
96
I D'un sirventes no • m chaP far lonlior guanda^, Tal talan^ ai que*l diga e que l'espanda'^, Quar n'ai razo ^ tan novela e tau granda Del jove rei qu'a fenif' sa demanda^ 5 So frair Richart^ puois^ sos pairs^ lo comanda;
Tan es forzatz ^^ ! Puois^ n'Aenrics terra no te^^ ni manda*^, Sia reis dels malvatz^-^!
II Que malvatz ^^ fai quar aissi viu '* a randa ^^ 10 De liurazo ^^ a comte ^^ et a guaranda ^^. Reis coronatz que d'autrui pren liuranda^^, Mal sembla^^ Arnaut, lo marques de Bellanda^^, Ni'l pro^^ Guilhelm que conquis Tor Mirmanda^^- Tan fo prezatz! 15 Puois^ en Peitau lor men^^ e los truanda^^, No • i er mais tan amatz.
III Ja per dormir non er de Coberlanda^» Reis dels Engles ni conquerra Yrlanda
Ni tenra Anjau ni MonsaureP*^ ni Canda'^' 20 Ni de Peitau non aura la miranda^^ Ni ducs clamatz de la terra normanda
Ni coms palatz 2^ Sai de Bordel ni dels Guascos part^^ Landa^^ Senher ni de Basatz ^^^
IV Conselh vuolh dar el so^-^ de n'Alamanda^^ Lai a'n Richart, si tot^^ no lo*m demanda: Ja per so frair mais sos homes no blanda^^. Nonca^^'s fai el, anz assatja^*^ e*ls aranda^--, Tol^^ lor chastels e derocha^^ et abranda^^
30 Deves totz latz^^;
E • 1 reis^^ tornei lai ab cels de Garlanda^^ E l'autre, sos conhatz^^.
97
V Lo coms Jaufres^^ cui es Bresilianda,
Volgra fos primiers natz,
VI Quar es cortes, e fos en sa comanda
Reiesmes^s e duchatz.
1 es liegt mir nicht daran 2 Ausflucht ^ Lust -^ verbreite ^ Gegenstand 6 hat aufgegeben ^ Anspruch ^ da ^ Vater 1*^ gezwungen ; unselbständig 11 hält 12 beherrscht i^ Lump, Memme ^* lebt i^ vollständig 10 Liefe- rung 17 Rechnung is Maß i9 ist ähnlich 20 Arnaut de Beaulande, Sohn des Garin de Montglane 21 wacker 22 Feste bei Orange 23 lügt 24 lumpig bebandelt (?) 25 Cu Oberland 26 Montsoreau an der Loire f Anjou) 27 Candes an der Loire '^^ Wartturm 29 Pfalzgraf so über — hinaus 3i Les Landes 32 Bazas (Gascogne) ^3 Singweise 34 prau Alamanda (Tenzone des Guiraut de Bornelh) 35 wenngleich 36 behandle freundlich, willfabre 37 keines- wegs 38 belagert 39 schwächt, bringt ins Verderben 40 nimmt ■*! stürzt um, zerstört *2 setzt in Flammen *3 nach allen Seiten hin ** der junge König Heinrich *5 Die von Garlande d. 1. die Franzosen ^^ sein Schwager (PhiUppe-Auguste) *7 Gottfried von der Bretagne *^ Königreich
50.
I Si tuit li doP e*lh plor e * Ih marrimen^
E las dolors e"lh dan^ e*lh chaitivier^ Que om anc auzis en est segle dolen, Fossen ensems^, sembleran tot leugier
5 Contra la mort del jove rei engles,
Don^ rema^ pretz e jovens dolores E'l mons^ oscurs e teintz^ e tenebros, Sems^^ de tot joi, ples^^ de trister e d'ira^^.
II Dolen e trist e ple^^ de marrimen^
10 Son remasut^ li cortes soudadier ^^
E • Ih trobador e*lh joglar^^ avinen^-^, Trop an agut en Mort mortal guerrier; Que tout^^ lor a lo jove rei engles Ves^^ cui eran li plus larc^^ cobeitos^^; 15 Ja uon er mais, ni no crezatz que fos,
Ves ^^ aquest dan^ el segle plors ni ira^^.
III Estouta^^ Mortz, plena^^ de marrimen^,
Yanar^i ti potz que • 1 melhor chavalier As tout^^ al mon^ qu'anc fos de nula gen,
7
98
20 Quar non es res qu'a pretz aia mestier22^
Que tot no fos el jove rei engles; E fora mielhs, s'a Dieu plagues razos^^, Que visques^^ el que maint autre enoios Qu'anc no feiron als pros^s mas^^ doP et ira^^^
IV D'aquest segle flac^^, ple^^ de marrimen^,
S'araors s'en vai, son joi tenh menzongier, Que re no ' i a que no torn en cozen^^, Totz Jörns veuzis^'^ e val mens^^ huoi^^ que hier; Chascus si mir el jove rei engles.
30 Qu'era del mon^ lo plus Valens dels pros^^^
Ar'^^ es anatz"^-^ sos gens^^ cors amoros, Don^ es dolors e desconortz et ira^^.
V Celui que plac^^ pel nostre marrimen^
Venir el mou^ nos traire d'encombrier^^
35 E receup mort a nostre salvamen,
Com a senhor humil e drechurier^' Clamem merce, qu'al jove rei engles Perdo^^, si'lh platz, si com es vers perdos ^'\ E • 1 fassa estar ab honratz companhos
40 Lai on anc doP non ac^^ ni aura ira^^
1 Schmerz 2 Kümmernis ^ Schaden * Unglück ^ zusammen ^ wovon, worüber ^ zurückbleibt « Welt ^ düster i" entblößt ^i voll i"^ Kummer 13 Söldner i^ Spielleute i^ artig i^ genommen i7 gegenüber ^^ frei- gebig 19 habgierig 20 hart, unerbittlich {Hds. estenta) 21 rühmen 22 nötig sei 23 Vernunft 24 lebte 2.5 ^gn Trefflichen 20 außer (nur) 27 schlaff 2« Schmerz 29 -wird schlechter ^^ weniger ^i heute 32 jetzt ^ dahin- gegangen 34 edel, schön 35 es gefiel 30 Ungemach 37 gerecht 38 vergebe 39 wahre Vergebung *" es hatte, gab
51.
Quan Kichartz ac facha la patz ab ^ Bertran de Born e l'ac
rendut son chastel d'Autafort, el si crozet*, lo reis Richartz,
e passet outra mar. E Bertrans remas giierreian ab* n'Aimar,
lo vescomte de Lemotges, et ab* lo comte de Peiregorc et
5 ab * totz los autres baros de viro ^. E, si com avetz entendut,
99
quan Richartz s'en tornava, el fo pres en Alamanlia e si estet en preiso* dos ans e si si rezemet^ per aver. E quan Bertrans de Born saup que'l reis devia eissir de preiso*, mout fo alegres per lo gran be qu'el sabia qu'el auria del rei e per lo dan ^ 10 que seria a sos enemics. E sapchatz qu'en Bertrans avia escriut en son cor totz los mals e"ls dans^ que aquist guerreiador avian fachs en Lemozi et en las terras del rei Richart, e'n fetz so sirventes.
1 mit 2 er nahm das Kreuz 3 ringsum * Gefängnis ^ kaufte sich los 6 Schaden
I Be'm platz quar tregua^ ni fis^
No rema^ entre ' Is baros, Qu'ades^ plantavan boissos^, Tan aman hortz e jardis,
5 Aise^ ab^ pauc de corapanha^;
Sembla's guarden d'ansessis^, Que ja lai on^^ us d'els fos, Non entreratz ses^^ mesclanha^^^
II Ancaras^^ i aura ris^^^
10 E be lieu^^ amaran dos
Et acolhiran los pros ^^ E daran dels barbaris ^'^, Si Volon qu'ab^ lor remanha^; Que ja per cridar «Paris!» 15 Senes^^ autras messios^^
No conquerran gen ^'* estranha.
III Ja no crezatz qu'om ressis^^
Puoi^^ de pretz dos escbalos^^, Mas al soteira''^'^ dejos^^
20 Pot ben estar quetz^» e clis^^,
Et en aquel que remanha^;
7*
100
Que per mil marcs d'esterlis
No • n poiria poiar^i dos,
Tan tem^' qu'avers li sofranha^^.
IV Be volgra29-l reis-^^ fos devis^^
E que passes sai mest-^^ nos E que saubes dels baros Quais l'es fals ni quals l'es fis^^, E conogues la malanha^^
30 De que clocha-^^ Lemozis
Qu'era sieus e fora • Ih bos^^, Mas US sobros^^ lo • Ih gavanha^*^.
V Be volgra^^, en ma^^'l chausis^^
Coras que^^'n fos lezeros^^,
35 E que ' n passes dos sedos^^
Anz que"^^ trop li endurzis, Puois^-5 vengutz es d'Alamanha; E vuolh, n'Aimars^^, lo mesquis^^, E'n Guis^^ fassas partizos^^
40 Tan engals qu'us no s'en plauba.
VI Mariniers^^, ges^^ pels Chanzis^-,
Si • Is alberga'n Malmiros ^^^ No^^'m fassatz mal a rescos^^, No'us en serai plus aclis^^;
45 Ni pe'n Peiro La Cassanha^^,
De que s'es mal meuatz Guis^*^ Ves"'^'' me de doas preisos^' En amor et en compauha^.
VII Papiols^*^, ja'n Frederis^^
50 No feira aital barganha^^
Com fetz SOS filhs n'Aenris'",
iL\ i^
101
Quan pres romieus^- ab^ bordos *^^, Don^^ pert Polha*^^ e Romanha.
1 Waffenstillstand 2 Friede 3 verbleibt, anhält * immer ^ Büsche 6 Bequemlichkeit; Wohnung ' mjt ^Gesellschaft 9 Mörder i<^ wo Hohne 12 Handgemenge i^ noch 1* Lachen, Heiterkeit i^ leicht i^ die Wackeren 17 kleine Geldmünzen der Vizgrafen von Limoges is Einsatz, Wagnis
19 Leute 20 energielos , feige 21 steige 22 Sprosse , Stufe 23 untere, tiefere 24 unten 25 gtin 26 gebückt 27 jch fürchte 28 mangle, ausgehe
20 ich möchte so Richard Löwenherz si Seher 32 zwischen 33 treu 3* Übel 35 hinkt 36 gut, zugetan 37 Geschwulst 38 verdirbt 39 in (seiner) Hand, Gewalt (?) [/Ids. len ma (mas)] *" sähe *i wann immer ^2 Muße, Gelegenheit habend ; imstande *3 Haarseile ^* bevor *s nachdem , da *6 Ademar, Graf von Angouleme oder Ademar von Limoges, Sohn des Vizgrafen Ademar V. von Limoges ^^ der junge {oder elende, Knauser?) *** wahrsch. Guido von Limoges, Sohn des Vizgrafen Ademar V. von Limoges *9 Teilung so Versteckname, cf. Biogr. (!) ^i ja nicht ^2 Familie in der Nähe von Autafort ^ heimlich ^ geneigt ^ limousinischer Adliger ^ gegenüber ^'> Eroberung 58 Name des Spielmanns, cf. Biogr. ^9 Friedrich Barbarossa, Vater Heinrichs VI. ^o Handel ßi Kaiser Heinrich VI. *^2 pHger 63 Pilgerstab 64 weswegen ^^ Apulien
Bertran de Born. (?)
52.
I Be*m platz lo gais temps de pascor^
Que fai fuolhas e flors venir,
E platz mi quan auch ^ la baudor^
Dels auzels que fan retentir 5 Lor chan per lo boschatge,
E platz mi quan vei sobre * Is pratz
Tendas^ e pavilhos fermatz, Et ai gran alegratge
Quan vei per champanha rengatz^
10 Chavaliers e chavals armatz.
11 E platz mi quan li corredor^ Fan las gens e l'aver^ fugir, E platz mi quan vei apres lor Granre^ d'armatz ensems^ venir^
15 E platz mi en mon coratge
Quan vei fortz chastels assetjatz
102
E • Is barris ^^ rotz ^ ^ et esfondratz ^2,
E vei Tost ^^ el ribatge Qu'es tot entorn claus ^^ de fossatz 20 Ab ^^ lissas'^ de fortz pals^' serratz.
III Et autresi ^^ • m platz de senhor Quan es primiers a l'envazir ^^ En chaval, armatz, ses^^ temor, Qu'aissi fai los sieus enardir
25 Ab ^-^ valen vassalatge;
E puois que l'estorns^^ es mesclatz, Chascus deu esser acesmatz^^ E segre^^'l d'agradatge^^, Que nuls hom non es re prezatz
30 Tro qu'2^ a maintz colps pres e douatz.
IV Massas^^ e braus 2^, elms de color, Escutz trauchar^^ e desguarnir Veirem^'^ a l'entrar de l'estor^i
E maintz vassals ensems^ ferir, 35 Don^^ anaran arratge-^^
Chaval dels mortz e dels nafratz^-;
E quan er en l'estorn^^ entratz"*^, Chascus hom de paratge^^
No pens mas'^^ d'asclar^^ chaps e bratz, 40 Que mais val mortz que vius sobratz^^.
V le • US die que tan no m'a sabor^^
Manjar ni beure ni dormir Com a quan auch^ cridar: «A lor!» D'ambas las partz, et auch- ennir^^
45 Chavals vochs^^ per Tombratge,
Et auch 2 cridar: «Aidatz! Aidatz!», E vei chazer per los fossatz Paucs e grans per Terbatge,
103
E vei los mortz que pels costatz 50 An los tronzos*^ ab^^ los cendatz^^.
VI Baro, metetz en guatge"^^
Chastels e vilas e ciutatz Enanz qu'usquecs^^ no'us guerreiatz.
1 Frühling 2 ich höre 3 Lustigkeit * Zelte ^ aufgereiht 6 piänkler 7 Habe ^ viel ^ zusammen i" Schutzwehr n zerbrochen 12 eingeschlagen 13 Heer, Lager i-* eingeschlossen i^ mit 16 Palissade i'^ Pfähle i« ebenso lö angreifen 20 ohne 21 Kampf ( Far. E quant es e l'estorn [en lo camp] intratz , cf. v. 37) ^vä bereit {Va?-. afermatz) ^3 folgen s-t gern 25 ^is 26 Streitkolben (F«r. lansas) 27 Schwerter 28 (jurchlöchern 29 ^jr werden sehn 3ö von wo , weswegen ^i werden umherirren 32 verwundet ( Var. desrocatz; derrocatz) 33 Var. E can l'estortz sera mesclatz; E pueis qe l'estorms er mesclatz, cf. v. 26 3* Adel 35 außer 36 spalten 37 über- wunden 38 Heiz, Genuß 39 wiehern *" leer, herrenlos *i Lanzenstück *2 Fähnchen ^3 verpfändet ** ein jeder
Guilhem de Berguedan.
(um 1170 — um 1195)
53. Guillems de Berguedan si fo uns gentils bars^ de Cata- loingna, vescoms de Berguedan, seingner de Madorna e de Riechs, bons cavalliers e bons guerriers. Et ac gran guerra com Raimon Folc de Cardona qu'era plus rics et plus grans 5 qu'el. Et avenc se que un dia^ se trobet com Raimon Folc et ausis^ lo malamen; e per la mort d'en Raimon Folc el fo deseretatz*. Longa saison^ lo mantenguen^ siei paren e siei amic, mas tuit l'abandoneren per so que totz los escogosset^ 0 de las moillers o de las fillas o de las serors; que anc no
10 fo negus que lo mantengues ^ mas d' ^ en Arnaut de Castelbon qu'era un valenz hom gentils e grans d'aquela encontrada^. Bons sirventes fetz on^*^ disia mals als uns e bens als altres; e se vanava*^ de totas las domnas que'ill soffrian amor. Mout li vengron grans aventuras d'armas e de domnas, e de grans
15 desaventuras^^ Pois l'aucis^ uns peons*^.
1 Baron 2 Tag 3 tötete * seines Lehns beraubt ^ Zeit « (unterl- stützten 7 machte zu Hahnrein « außer 9 Gegend w wo n rühmte sich 12 Unglück 13 Kriegsknecht
104
54.
I Chansoneta leu^ e plana-,
Leugereta \ ses^ ufana'\ Farai eu de mo marques, Del trachor^ de Mataplana,
5 Qu'es d'engan^ farsitz e ples'.
A, marques, marques, marques, D'engans etz farsitz e ples.
II Marques, ben aion^ las peiras^
A Melgurs depres Someiras^^
10 On^^ perdetz de las denz tres;
Ni ten dan ^^ que las primeiras I sou e no^^'i paron^^ ges^^. A, marques, marques, marques, D'engans etz farsitz e ples.
III Del bratz ^^ no ' us pretz una figa, Que cabrella ^^ par ^^ de biga *^
E portatz lo mal estes^^; Obs i auria^^ ortiga^i Que ■ 1 nervi22 yos estendes. 20 A, marques, marques, marques,
D'engans etz farsitz e ples.
IV Marques, qui en vos se fia, N'i a amor ni paria^^, Gardar se deu totas ves^^-,
25 Com que 25 s'en an^^ de dar dia^',
De noit ab''^^ vos non ^^ an 2^' ges ^^. A, marques, marques, marques, D'engans etz farsitz e ples.
V Marques, ben es fols qui * s vana-^
30 C ab^*^ vos teuga meliana^<^
Meins de*^^ braias"^- de cortves^^;
Et anc fils de cristiana
105
Pejor costuma do mes^^. A, marques, marques, marques, 35 D'engans etz farsitz e ples.
1 leicht, flott 2 glatt 3 ohne * Prahlerei ^ Verräter 6 Trug 7 voll 8 gesegnet seien 9 Steine i^* Somiöres n wo 12 und es schadet nichts 13 nicht 1* sind sichtbar i5 ji^xm i^ Sparren, Speiche i'^ scheint I8 Wagen 19 schlecht gestreckt 20 es wäre nötig 21 Brennessel 22 Nerf 23 Freund- schaft 24 alle Male, immer 25 ^je auch 26 gehe 27 Xag 28 mit 29 sich anheischig macht so Mittagsruhe ^i ohne 32 Hosen 33 Leder (aus Cordova) 3i brachte auf
Aimeric de Pegulhan und Guilhem de Berguedaa.
55.
I «De Berguedan^ d'estas doas razos^ A vostre sen^ chauzetz^ en la melhor, Qu'ieu raantendray tan ben la sordeyor^ Qu'ie'us cug^ venser, qui*^ dreg^ m'en vol jutgar:
5 Si volriatz mais desamatz^ amar 0 desamar^ e que fossetz amatz? Chauzetz^ viatz ^° selha que mays vos platz.»
II «N'Aymeric, doncx auri'eu sen^ de tos^^, Si yeu del mielhs non chauzia^ d'amor.
10 Tostemps, sapchatz, vuelh mais esser senhor E que desam^ e qu'om mi tenha en car^^^ Qu'anc en amor no vengui per muzar ^^ Ni anc no fui d'aquels desfazendatz ^\ Que guazanh^^ vuelh de donas e de datz^^.»
III «De Berguedan, nulhs hom desamoros,
A mon semblan, non a gaug ^^ ni honor^ Qu'aissi com sens^ val mais sobre follor, Val mais qui sierv e fai mais ad honrar Qu'aicel qui penre ^^ vol e no donar;
20 Per qu'ieu vuelh mais esser paubres honratz Qu'avols^^ manens^^ e desenamoratz.»
106
IV «N'Aymeric, tot enaissi^i o faitz vos
Cum fetz Rainartz quant ac del frug-- sabor^^, Que s'en laysset non per autra temor^^
25 Mas 2-^ quar non poc sus el serier^^ montar^ E blasma'l frug^^, quant aver ni manjar No • n poc; e vos n'etz ab^' luy acordatz^^ Qu'aisso que no podetz aver blasmatz.»
V «De Berguedan, quar^^ vos etz mal ginhos^^,
30 Cujatz^ que yeu sia d'aital^^ color.
Non suy, qu'en luec de gaug *^ prenc la dolor, Mas bos respiegz^2 m'ajud' a sofertar^^; Per qu'ieu vuelb mais ses^^ cossegr'^^ encaussar^^ Que cosseguir^^ so don no fos pagatz^',
35 Quar mil d'autres val us bes^^ deziratz.»
VI «N'Aymeric, mais de galhartz e de pros^^
N'ai vistz falhir tot per aital error;
Que • 1 cors^^ d'en Ot del cavalh milsoudor^^
En fon vencutz^2 quar^^ no'l laisset brocar^^; 40 Que si de prim lo laisses enansar,
Seih que"l venquet fora per elh sobratz^^;
Per qu'om deu far, quan pot, sas voluntatz.» VII «De Berguedan, selha qu'ieu plus tenc car^^
Vuelh mil aitans^^ mais amar desamatz^ 45 Qu 'ab 2'^ autra far totas mas voluntatz.»
VIII «Bar n'AymeriC; ja no ' us cugetz^ guabar^^, Que s'amessetz tant cum aissi • us vanatz^^, No • us foratz tant de Toloza lunhatz^^'.»
1 Gegenstände (der Rede) 2 ginn , Verstand 3 -wählt * schlechter s glaube, ige)denke ^ wer (= wenn man) ' richtig, gerecht ^ ungeliebt •* nicht lieben i" schnell ii Knabe ^^ halte wert ^^ gaffen, vergeblich warten '* müßig; der sich mit müßigem Zuschauen begnügt '^ Gewinn 16 Würfel 17 Freude i*^ nehmen i'-* schlecht '^^ reich 2^ ebenso 22 Frucht 23 hatte Appetit auf, begehrte 24 Furcht 25 außer, als ^o Kirschbaum 27 mit 28 in Übereinstimmung 29 ■^veil 30 listig, betrügerisch ^i eben solch '-^'^ Erwartung, Hoffnung 33 dulden 34 ohne '■^'' erreichen 36 nach- gehn, verfolgen 37 befriedigt 38 Gut 39 wacker *" Wettlauf *^ 1000 Sous wert; wertvoll *2 wurde gewonnen, siegreich bestanden ^^ ausgreifen, rennen ^* überwunden , geschlagen *^ tausendmal (soviel) *^ prahlen •*7 ihr rühmt euch *« ihr hättet euch nicht entfernt
107
Arnaut de MareuiL
(um 1180)
56.
I Bei m'es ^ quan lo vens m'alena^
Ea abri], ans qu'^ intre mais^, E tota la noit serena Chanta'l rossinhols e*l jais^.
5 Quecs*^ auzels en son lenguatge
Per la frescor^ del mati Va'ii menan^ joi d'agradatge^, Comi^ quecs^ ab^^ sa par^^ s'aizi^^.
II E pos ^^ tota res ^^ terrena
10 S'alegra, quan folha nais ^^,
Non posc mudar no * m soyena ^^ D'un' amor per qu'eu sui jais^''. Per natur' e per uzatge M'ave^^ qu'eu vas^^ joi m'acli^*^ 15 Lai quan 21 fai^^ lo dous auratge^s
Quem reve^^ lo cor aissi.
III Plus blanca es que Elena, Belazors^s que flors que nais ^^, E de cortezia plena,
20 Biancas dens ab^^ motz verais^*^;
Ab*^ cor franc, ses^' vilanatge, Color fresc' ab^^ saura^^ cri^^ — Dens que*l det^^ lo senboratge^^, La sal^2^ qu'anc gensor^^ no'n vi!
IV Merce fara, si no • m mena D'aissi enan^^ per loncs plais'^^,
E don^^ m'en un bais^'^ d'estrena^*^
108
E segon^'^ servizi mais^^. E pois farem breu^^ viatge 30 Sovendet^^ e breu^^ cami^^,
Que • 1 seus bels cors d'alegratge'^^ Me a mes^^ eu est trahi^^.
1 es Refällt mir 2 -vveht 3 bevor * Mai ^ Häher 6 jeder "' Frische 8 (voll)führt ö gern i" nachdem, da " mit 12 Weibchen i^ bat sich ein- gerichtet 1* Wesen i^ entsieht, -wächst 1^ daß ich mich nicht erinnere 17 fröhlich 's es kommt mir zu 19 nach — hin, zu 20 mich neige 21 dann, wann '^^ es macht 23 Wehen ^* neu belebt, erquickt 25 schöner 26 wahr- haft 27 ohne 28 goldblond 29 Haar 30 gab 3i Herrschaft, Herrlichkeit 32 behüte 33 eine Lieblichere 34 von nun an 33 streit 36 gie schenke 37 Kuß 38 Geschenk 39 nach, gemäß ^^ noch mehr *i kurz *2 oft *3 Weg ** Freude *^ gestellt, gebracht *ß Zug, Schritt, Weg
Ariiaut Daniel.
(um 1180—1200)
57.
Arnautz Daniels si fo d'aquella encontrada^ don* fo n'Ar- nautz de Marueill, de l'evescat de Peiregorc, d'un chastel que a nom Kibairac; e fo gentils hom. Et amparet^ ben letras e fetz se joglars* e deleitet se^ en trobar en ciras^ 5 rimas; per que las soas chanssos non son leus' ad entendre ni ad aprendre. Et amet una auta^ dompna de Guascoigna, moiller d'en Guillem de Bouvila mas non fo crezut^ que anc la dompna li fezes plazer endreg *° d'amor; per que el ditz: Eu sui Arnautz qu'amas^^ l'aura** 10 E catz»'' la lebre'* ab^^ lo bou^«
E nadi^^ contra suberna*^ Lonc temps estet en aquela amor en fetz motas bonas chansos; et el era mot avinens ^® bom e cortes.
E fon aventura^" qu'el fon^i en la cort del rey Richart
15 d'Englaterra, et estant en la cort, us autres joglars* escomes**
lo com el trobava en pus caras*^ rimas que el. Arnautz tenc
s'o ad esquern*^, e feron messios^* cascuns de son palafre"
que non fera, en poder"'^*' del rey. E*l reys enclaus'-^^ cascu
109
en una cambra. E n'Arnautz de fasti ^^ que n'ac non ac poder
20 que lasses^^ an mot ab*^ autre. Lo joglars fes son cantar
leu'' e tost; et eis non^*^ avian mas^° 'X* jorns d'espazi^S
e devia's jutgar per lo rey a cap^^ de "V* jorns. Lo joglars
demandet a n'Arnaut si avia fag, e n'Arnautz respos que oc
33
>
passat a -III' jorns; e no n'avia pessat^*. E'l joglars cantava
25 tota nueg^^ sa canso, per so que be la saubes. E n'Arnautz pes-
set^* co'l traysses^® isquern^"; tan que venc una nueg^^ e*l
joglars la cantava, e n'Arnautz la va tota arretener^^ e"l so^^
E can foro denan lo rey, n'Arnautz dis que voliaretraire^^ sa
chanso, e comenset mot be la chanso quel joglars avia facha.
30 E'l joglars, can l'auzic, gardet lo en la cara^'^, e dis qu'el
l'avia facha E"l reys dis^^ co's podiafar. E'l joglars preguet
al rey qu'el ne saubes^^ lo ver, e*l reys demandet a n'Arnaut
com era estat. E n'Arnautz comtet li tot com era estat; e'l
reys ac ne gran gaug*^ e tenc s'o tot a gran esquern^^, e
35 foro aquitiat** li gatge, et a cascu fes donar bels dos*^; e fo
donatz lo cantars a n'Arnaut Daniel, que ditz:
Anc yeu non l'ac, mas ela m'a.
1 Gegend 2 woher ^ lernte * Spielmann ^ ergötzte sich, gefiel sich 6 selten, schwer ^ leicht ^ hochgestellt ^ geglaubt lo angehend n raffe zusammen, balle 12 Luft ^^jage i* Hase ^^ mit 16 Ochse i^ schwimme ^8 Flut, Strömung i9 artig ^^ Geschick, Zufall (es geschah) 21 -y^ar 22 forderte heraus 23 Spott, Scherz 24 Einsatz 25 Zelter 26 Voll- macht 27 schloß ein 28 tFnlust 29 verknüpfte, reimte ^o nur si Frist 32 am Ende, nach Verlauf 33 ja 34 (nach)gedacht 35 Nacht 36 -^[q er ihm antun könnte 37 (iia Gedächtnis) behalten 38 Melodie ^ vortragen *ö Gesicht *i fragte *2 brächte in Erfahrung *3 Freude ** frei gegeben *5 Geschenke
58.
I En cest sonet^ coind'^ e leri^
Fauc^ motz e capuig^ e doli^,
E serant verai e cert,
Quaii n'aurai passat la lima^; 5 Qu' Amors marves^ plan'^ e daura^^
Mon chantar que de liei mou^^
Qui pretz manten e governa.
110
II Tot jorn meillur^- et esmeri^^,
Car la gensor^^ serv e coli ^^
10 Del mon, so • us die en apert.
Sieus sui del pe tro qu' ^^ en cima^^; E si tot^'^ venta'ill freid' aura^^, L'amors qu'iiiz el cor mi plou^^ Mi ten chaut on plus-^ iverna^^.
III Mil messas^^ n'aug-^ e'n proferi^» E n'art^^ lum de cera e d'oli^^ Que Dieus m'en don bon issert^^ De lieis on^^ no*m val escrima'^^; E quan remir sa crin saura^^
20 E'l cors gai, grailet^^ e nou^^,
Mais l'am que qui*m des^^ Luserna.
IV Tant l'am de cor e la queri^^ C'ab^*^ trop voler cug-^' la*m toli, S'om ren per ben amar pert.
25 Que*l sieus cors sobretracima^^
Lo mieu tot e non s'eisaura^^; Tant a de ver^^ fait renou^^ C'obrador^^ n'a e taverna.
V No vuoill de Roma l'emperi
30 Ni c'om m'en fassa apostoli'^^,
Qu'en lieis non aia revert^* Per cui m'art lo cors e'm rima^^; E si'l maltraich^*^ no ' m restaura'^^ Ab^^ un baisar anz d'annou"^^, 35 Mi auci^'* e si enferna.
VI Ges'^^ pel maltraich^^ qu'ieu soferi
De ben amar no ^^ • m destoli, Si tot^^ me ten en desert'^^,
111
C'aissi • n fatz^ los motz en rima^-. 40 Pieitz trac^^ aman c'om que laura^^,
C'anc plus non amet un ou^^ .Gel de Moncli n'Audierna,
yil leu sui Arnautz qu'amas^*' l'aura^^
E chatz" la lebre^s ab^e lo bou^'' 45 E nadi^^ contra suberna*^^.
1 Singweise 2 anmutig, artig ^ munter, fröhlich * ich mache ^ ich zimmere zurecht, hoble ^ jch hoble (ab), bohne ' Feile ^ sogleich 9 glättet 1^ vergoldet n geht aus i"^ ich (ver)bessere mich i3 jch läutere mich 1* die Schönste, Lieblichste i^ ich verehre ^^ bis n Scheitel ^8 -wenngleich '^ Luft 20 regnet ^i wenn noch so sehr 22 es wintert 23 Messen 24 jch höre 25 jch bringe dar 26 ich brenne 27 öl 28 Gelingen {Vhr. acert [Sicherheit, Erfolg]) 29 ^o (der gegenüber) 3" Fechten, Ver- teidigung 31 goldblond 32 schlank 33 jung 3* gäbe 35 ich suche 36 mit 37 ich glaube 3S übersteigt; überflutet 39 steigtauf; verfliegt, verflüchtigt sich 40 wahrhaftig *i Wucher 42 Werkstatt *3 papst 44 Rückkehr ■^ (zer)- springt 46 Pein, Qual 47 wiedergutmacht, heilt '^^ vor Neujahr 49 tötet 50 nicht 51 Einöde, Einsamkeit ^2 Reim 53 ich erdulde Schlimmeres 5* ackert 35 nicht ein Ei mehr ^6 raffe zusammen, balle ^7 jage 58 Hase 59 Ochse 60 schwimme ßi Flut, Strömung
59.
I Lo ferm voler qu'el cor m'intra
No^'m pot jes^ becs escoissendre^ ni ongla De lausengier ^ qui pert per mal dir s'arma^; E car^ non l'aus^ batr' ab^ ram ni ab^ verga^,
5 Sivals^ a frau^^, lai on^^ non aurai oncle, Jauzirai^^ joi, en vergier o dinz cambra.
II Quan mi soven^^ de la cambra
On^^ a mon dan^^ sai^^ que nuills hom non intra,
Anz^^ me son tuich^^ plus que fraire ni oncle, 10 Non ai membre no"m fremisca, neis^^ l'ongla,
Aissi cum fai^^ l'enfas^*^ denant la verga;
Tal paor ai que • ill sia trop de m'arma^^
III Del cors li fos, non de l'arma,
E cossentis-^ m'a celat'^^ dins sa cambra! 15 Que plus mi nafra^^'l cor que colps de verga
112
Car^ä lo sieus sers^^ lai oa^^ ill es non intra. Totz temps serai ab lieis^^ cum carns et ongla, E non creirai chastic^^ d'amic ni d'oncle.
IV Anc la seror de mon oncle
20 Non amei plus ni tant, per aquest' arraa! C'aitant vezis cum es lo detz^^ de l'ongla, S'a lei plagues, volgr'esser de sa cambra. De mi pot far l'amors qu'inz el cor m'intra Mieills a son vol^^ c'om fortz de frevoP^ verga.
V Pols ^2 flori la seca verga
Ni d'en Adam mogron^^ nebot ni oncle, Tant fina amors cum cella qu'el cor m'intra Non cuig"^^ qu'anc fos en cors, ni eis^-^ en arma. On qu'^^ill estei, fors^^ en plaza o dinz cambra,
30 Mos cors no'is part de lieis tant cum ten^^ l'ongla.
VI C'aissi s'enpren^-^ e s'enongla'^^
Mos cors en lei cum l'escorssa en la verga, Qu'ill m'es de joi tors e palaitz e cambra, E non am tant fraire, paren ni oncle ^^,
35 Qu'en paradis n'aura doble joi m'arma, Si ja nuills hom per ben amar lai intra.
VII Arnautz tramet sa chansson d'ongla e d'oncle A grat^'^ de lieis que de sa verg' a l'arma, Son Desirat^^, cui pretz en cambra intra ^^.
1 nicht 2 herausreißen 3 Lügner, Verleumder •* Seele ^ indem, weil 6 ich wage ' mit ^ Rute ^ wenigstens i° verstohlen ^^ dort, wo ^2 werde genießen "^'^ ich gedenke i* Schaden ^^ ich weiß '^ vielmehr 17 alle 1« nicht einmal, sogar i^ tut 20 Kind 21 Var. no'lsia trop de l'arma; que sia prop de s'arnia (prop de m'arma) 22 duldete sie ( ^ar Mas cossentis; Que • m cossentis a) 23 im Verborgenen 24 verwundet 2.5 (Jaß ■^6 Knecht 27 Var. De lieis serai aissi 28 Vorstellung, Zurechtweisung ^9 Finger s"* Willen 3i schwach ^2 seitdem ^^ gingen aus ^-^ ich glaube 35 selbst 36 wo auch immer 37 draußen 3« reicht, sich erstreckt 89 heftet sich ^^ klammert sich an ■*' Var. E am la mais no faz cosin ni oncle *2 Gefallen {Var. Ab grat) *^ Versteckuame ^* Tf^j-r. q'ab pretz dinz cambra intra
113
^Folquet de Marseilla.
(um 1180—1195)
60. Folquetz de Marseilla si fo de Marseilla, fiUs d'un mer- cadier que fo de Genoa et ac nom ser Amfos. E qand lo paire moric, si'l laisset