I BINDING LIST JUL !? ^^''^
'í^^^^
f-
DIPLOMATARIUM ISLANDICUM.
ÍSLENZKT FORNRÉFASAFN,
SEM HEFIE INNI AÐ HALDA
BRÉF OG GJÖRNINGA, DÓMA OG MÁLDAGA, OG AÐRAR SKRÁR,
ER SNERTA
ÍSLAND EÐA ÍSLENZKA MENN.
GEFIÐ UT AF
HINU ÍSLENZKA BÓKMENTAFÉLAGI. ^,j.<^
DIPLOMATARIUM ISLANDICUM.
1. 1169.
Skýrslugrein úr reikningsbókum ármanns Engla konungs, að Hamelin Dekanus skuldi Heinreki konungi II. einn nor- rænan hauk og einn íslenzkan geirfálka.
Magnus rotulus pipœ (reikningsbók nm konungstekjur), frá 1.^. ári Heinreks II. Prentað i The Great Roll of the Pipe (frá 15. rikis- ári Heinr. 11.) bls. 16 og endrtekið á 16. ríkis ári (1169—1170) bls. 146, 18. ári (1171— 1172), 19. ári(l 172— 1173) bls. 137, 20. ári (1173— 1174), bls. 99 og 21. ári (1174—1175) bls. 147. - Dipl. Norv. XIX, Nr. 50.
Nicholescira.^) Hamelinus Decanus debet. i. accipitrem Norrensem. et. .i. Girfalconem Islandensem ut loquela sua differatur.
3. 1177.
Skýrsugrein úr reikningsbók ármanns Englakonungs, að Hamelin Dekanus í Linkolnarskíri gerir skil fyrir einum nor- rænum hauki og einum íslenzkum geirfálka.
Magnus rotulus pipæ frá 23. ríkisári Heinreks II. og prentað í The Great Roll of the Pipe fré sama rikisári bls. 107. — Ennfrem'
1) Svo.
Ðipl. Isl. X. B. 1
2 FÁLKAVEIÖAR. 1177.
ur stendr grein þessi undir sama rikisári i Compotus Roll. — Dipl. Norv. XIX, Nr. 58.
Lincolnscire.
De placitis Widonis decani et sociorum eius.
Hamelinus decanus reddit comp. de. j. accipitri Nor-
rensi et .j. girfalcone Ysland' ut loquela sua difFeratur. Regi
liberavit. j. girfalconem Ysland' per breve suum. Et debet
.j. accipitrem Norrensem.
3. Tetriim 1228-1334.
Hákon Noregskonungr (gamli) Hákonarson ritar Heinreki Englakonungi III. og kveðst vilja, að sama vinátta haldist þeirra á milli, sem jafnan hefði verið með forverurum sín- um og Jóhanni konungi (Jóni landlausa) föður Heinreks kon- ungs, sendir því trúnaðarmenn sína á hans fund og Andre- as erkidjákna í Björgvin klerk sinn með sex geirfáika og gáshauka nokkura, og lofar fleirum, þegar menn sínir komi með fugla frá Íslandi, auk annara greina, er bréfið hermir.
Royal Letters of Henry III. ed. W. Shirley, I, 216-217 (Nr. CXCIII) eptir frumriti á skinni (Ancient Correspondence vol 4, Nr. 11 4-). — Dipl. Norv. XIX, Nr. 1.53.
H[enrico], Dei gratia illustrissimo Anglorum regi, H[aco] eadem gratia rex Norwegie, salutem, et sincere dilectionis affectum.
Quoniam serenissimus rex Anglie Johannes pater ves- ter antecessores nostros semper sincere dilexit indissolu- bili dilectionis vinculo, celsitudini vestre cupimus astringi; sperantes quod dilectio que jn juventute nostra esse ceperit cum etatis augmento semper crescet et multiplicabitur; et sicut patribus nostris succedimus in regno, ita etiam in di- lectione quam se habuerunt diebus suis. Nunc autem fide- les nostrosi), et dilectum clericum nostrum A[ndream] Ber- gensem archidiaconum ad uos transmittimus, quibus fidem habeatis indu[bitanter] super his que ex parte nostra uobis proponent. Mittimus etiam excellentie vestre per eosdem gi-
1) Hér mun eitthvað til fallið.
1224. FÁLKAVEIÐAR. §
rofalcones .vj osturos in signum dilectionis,
largius celsitudinem uestram visitaturi, cum nuncii nostri cum auibus ad uos de Islandia redierint. Rogamus autem excelientiam vestram quatenus mercatores nostros in reg- num vestrum venientes manuteneatis, et ab omni injusta vexa- tione defendi precipiatis; et nos mercatoribus vestris qui in terram veniunt nostram easdem vices rependemus. Sup- plicamus etiam regie dignitati vestre quod, si quid in par- tibus nostris vobis placens fuerit, id nobis coníidenter signi- íicetis; quia ea cum promptissima deuocione parati sumus efficere, que serenitati vestre nouerimus complacere. Et de terra nobis assignanda, sicut in prioribus literis a celsitudine vestra postulavimus : si placet cogitate.
4. 23. Augiist 1334. í Liindúnum.
Heinbekb Englakonungr hinn III. skipar ármönnum sínum í Járnamóðu að láta skip frá Skotlandi, Noregi, Islandi, Fríslandi, Kolni, Danmörku og Eystrasalts löndum faraburt með frelsi, hvaðan sem vera skal, en skip frá Frakklandi og Poitou skuli enn í haldi um sinn.
Rotuli literarum clausarum Henr. III. fra 8. rikisári, i útg. I, 462b. — Dipl. Norv. XIX, Nr. 163 Sbr. bréf frá 29. Dec 1224, sem þó nefnir ekki ísland (Dipl. Norv. XIX, Nr. 163).
De navibus j{ex BaiIIivis portus de Jerne[muth'] salutem.
e 1 eran is Maudamus vobis, quod omnes naves venientes in portu Gernem[uth'] cum mercandisis de Scottia et Norwegia et Islandia et Frislandia et de Golonia et de terra Regis Dacie et de partibus illis orientalibus sine impedimento abire permittatis, et similiter naves piscatorias de quacumque terra sint. Na- ues uero alias iUuc venientes de terra Regis Francie et de Pictavia arestari faciatis donec aliud inde preceperimus. Teste ut supra (o: me ipso apud Londinum, xxiij. die Augusti, anno regni nostri viij.).
!•
4, FÁLKAVEÍÐAR. 1224—1225.
5. 1224-1225.
Hákon Noregskonungr (ganili) ritar Heinreki III. Englakon- ungi og skýrir honum frá jivi, að hann hafi sent fálkafang- ara sina til íslands fyrir tveimur árum, og að þeir væri nú komnir aptr fyrir skömmu ; sendir hann honum því nú 13 geirfálka, prjá hvíta og liu gráa, einnig rostungstennr og elgs- horn, og væntir þess að vinátta |)eirra haldist.
Royal Letters of Henry IIL ed. W. Shirley L 4S6 (Nr. CCCII) eptir frumriti á skinni (Ancient Correspondence IV, Nr, 116). — Dipl. Norv. XIX, Nr. 167.
Reverendis.simo domino et amico karissimo, H[enrico] Dei gratia regi Anglie, H[aquinus] eadem gratia rex Nor- uegie, salutem et sincere dilectionis [affectum].
Exenniis nobis anno preterito a uestra serenitate trans- misssis, Regium fastigium uestrum multiplici gratiarum ac-
tione prosequimur, promptum anim et par-
atum, omnia que animo uestro sedere perceperimus, pro omni posse nostro executioni demandare. Misimus quidem ante biennium aucupes nostros in Islandiam, ad querendum aues ad opus uestrum, qui glacialis occeani famem et fri- gora incredibiiiter ibidem sustinentes, ad nos cum avibus quas habere poterant nuper redierunt. Illas igitur ad pre* sens regie serenitati ueslre transmittentes, scilicet .xiij. giro- falcones, tres albas et decem [griseos?] .... regiam nobiiitatem uestram exoramus, quatenus eodem a vobis af- fectu, et eadem benignitate recipiantur, qua a nobis trans- mittuntur. Et si aUquam hujusmodi curam habueritis, sicut pater vester et predecessores vestri habuerunt, qui aves Is- landicas carius quam aurum et argentum amplexari dice- bantur, nobis per latores presentium significari non omitta- tis, et nos, cum qualicumque labore seu diffícultate, ad eas obtinendas summam diHgentiam, ut prius, adhibemus. Aves etiam, dentes cetinas . . . . et unam furcatu[ram] vo- bis transmisimus, Rogantes ut dilectio inter nos, continuata per crebra mandata innouetur, et ut velle vestrum seruire et absque omni scrupulo, nobis aperire dignemini.
1262. gizurarsattmAli. 5
*6. 1263. á Alþingi.
GlZUEARSÁTTMÁLI.
Á.
Landsbókasaín 789. 4to bls. 426—427. skriíað c. 1620— 1G30. Sýn- ist vera sama handrit og B í DI, l, bls. 621 — 622.
Þad er sammæle bonda fýrir nordan land oc sunaii ad þeir jata œfiiiligum skatt herra | » | konge. og magnuse konge land og þegfia. med suðrdum eijdum viij alner huor sa madur er þijngfararkaupe a ad giegiia. þetta fie skulu til samans færa hreppstiorar oc til skips flýtia. og fd i hendur vmbodsmðnnum kongs. oc vera þa vr abjrgd vm þad fie.
hier a molj skal kongur lata oss nd frijdj og jslendsk- um Iðgum.
skulu vj skip [ganga af Noreigi til Jslandz. ij. sumur enu nœstu^). efi þadan i fra sem kongi og hinum bestum lan[dzins] bændum þiker landinu hentast vera.
Erfder skuki vpp giefast fyrir jslendskum mðnnura i Noreige huorsu leinge sem þær standa. þegar rietter £rfing- iar koma til eda vmbvdzmenn þeirra.
landaurar skulu vpp giefast.
.slijkaii riett skulu jslendskir menn hafa i noreige sem þa er þeir hafa best hafft. og þier hafid sialfer bodid a yd- ar briefum. og ad hallda frijdj ýfer oss. sem gud giefur oss^) framast afl til.
jarfin vilium vier ýfer oss hafa a medafi hann helldur tru vid ýdur.
medan þier oc ydrer arfar og ££fterkomendur halldid vid oss þessa sættargiðrd. þa skukmi vier og vorer arfar hallda allaii trunad vid ýdur þa stund. efi lau.ser ef hun rýffst. ad bestu manna ýfersýn.
Til þess legg eg hðnd a helga bok. og þuj' skil eg til guds. ad eg suer hdkonj kongj og magnuse konge land og þegíia. og æfinligaii skatt rned slijkrj skipaii. sem nu erum vier a satter ordner. og maldagabref vortt vottar. gud sie mier so hollur sem eg satt seige. gramur ef eg lýgur. Vale.
1) [Hér er ein lína fúin ofan af blaðinu. 2) Svo.
6 GIZURARSÁTTMÁLI 1262.
B.
Bók í 8vo skrifuð 1706 eða nokkru síðar, korain til Landsskjala- safnsins 27. Júlí 1909 úr dánarbái Daníels prófasts Haldórssonar. Þó að afskript þessi sé nokkuð misrituð í smáatriðum, er hún þó merki- leg og sjálfstæð, og ekki bein afskript af neinu handriti, er nú þekk- ist. Páll lögmaðr Vidalin hefir hafl þetta handrit undir höndum.
Sa ffrste Sattmale Jslendinga vid Hakon Ha- konarson.
Þad var Sam(m)æle bænda fýrir nordan land og sunn- afi. ad þeir jatudu æfinliga skatt. herra Hakone konge [og Magnuse^) land og þegna med svordum £ide xx al(ner) hver sa mann^) sem þingfararkaupe a ad gegna. Þetta fe skulu samafi færa Reppstiorar. og til skips (flytia) og fa i hendur kongs umbodzmonnum. og vera þa úr dbýrgd um þad fie.
Hier i mot skal kongur lata (oss) nd fride og Jsslendsk- um logum.
skulu 6 skip ganga af Norege til Jisslandz ij sumur hin nærstu. ^nr* þadan i fra sem konge og hinum bestu monnum landsins þikir^) hentast landinu.
([rfder skulu upp giefast i Norege fýrir Jsslendskum monnum hversu leinge sem þær hafa stadid. þegar riettir arfar koma til edur þeirra umbodsmenn.
Landaurar skulu uppgiefast.
Slikafi Rett skulu Jsslendskir menn hafa i Norege sem þa er þeir hafa bestan att^). og þier^) hafid sialfir bodid i*^) ýdar brefum. og ad hallda fridi yfir'') oss so sem gud gief- ur ydur framast afl til.
Jarl vilium vier ýfir oss hafa. medan hann helldur trun- ad vid vid ydur. enn frid vid oss.
skulum vier og varir arfar halda trunad vid ýdur med- an þier ng ýdrir arfar hallda vid oss þessa sattargiðrd. enn lausir ef hun rýfst ad bestu manna ýfirsion.
1) [leiðrétt; Magnússyne, handr. 2) Svo. 3) þikia, hdr. 4) Svo. 5) leiðrétt; hier, handr. 6) leiðrétt; ad, hdr. 7) leiðrétt; fyrir handr.
1263. GAMD SÁTTMÁLI. 7
*7. [1263 og síðar].
€}aMLI SÁTTMÁIiI.
Bók í 8vo, skrifuð 1706 eða nokkru síðar, komin til Landsskjala. safnsins 27. Júlí 1909 úr dánarbúi Daniels prófasts Haldórssonar. Þó að þessi afskript sé ekki forn, er liún merkileg í sinni röð, sjálfstæð, og sýnir vel, hvernig orðalag sáttmálans hefir smátt og smátt tekið breytingum i raeðförunum hjá þeim, sem skrifuðu. Eiðstafrinn fylgir hér og tvímælalaust, sem er sjaldséð. Páll Iðgmaðr Vidalín hefir haft þetta handrit undir höndum.
Gamle Sáttmale mille Hakonar Hakonarsonar og Jslendinga pa allt landid sðr. J nafne fodur og sonar og h(eilags) anda.
var þetta jatad og samþickt af ollum almuga a Jsslande med lofatake.
Vier biodum virdugligum herra Hakone konge hinum Coronada vora þionustu under þa grein laganna sem sam- þickt er millj kongdomsins og pegnanna er landid bjggia.
J fyrstu grein ad vier vilium giallda konge skatt. og þingfararkaup sem logbok vottar. og alla þegnskylidu so framt þad er haldid vid oss. sem moti er jatad skattinum.
J fýrstu ad utaustefningar skyldum vær aungvar hafa. utan þeir menn sem dæmder verda af vorum monnum a alþinge burt af landinu.
Jtem ad Jisslendskir menn sieu logmenn og sýslumenn hier a landinu. af þeirra ætt sem at fornu hafa godordiu upp giefid.
Jtem ad vj hafskip gange til landsins a hveriu dre for- fallalaust.
Erfdir skulu upp giefast fyrir Jisslendskum monnum i Norege. hversu leinge sem stadid hafa. þegar rieltir arfar koma til edur þeirra umbodzmenn.
landaurar skulu og upp giefast.
Jtem skulu Jisslendskir menn slikafi riett hafa i Norege sem þeir hafa bestan haft.
Jtem ad kongur iate oss fride na og Jslendskum Iðg- um eftir þvi sem logbok vor^) vottar. og hann hefur bodid i sinum brefum. sem gud giefur honum framast vit til. j) Svo.
g VERNDARBREF. 1346.
Jtem ]arl uilium vier og hafa yíir oss medan hann heldur trunad vid ýdur. og frid vid oss,
Halda skulum vær og vorir arfar allan trunad vid yd- ur medan þer og ydrer arfar halda trunad vid oss.
Þessar sattargiordir fýrr skrifadar eru lausar. ef roíin verdur af ýdvarre alfu ad bestu manna ýfirsýn.
Eijdur Jslendinga.i
Til pess legg eg hond a helga bok. og þvi skýt eg til gudz. ad eg sver herra Hakone konge og Magnuse konge syne hans. land og þegna. og æfinligaii skatt. med slikre skipan. og maldaga. sem nu erum vier á satter ordnir. og skildagabref vort utvisar.
gud sie mier hoUur et cetera.
*8. 10. Marts 1346. í Osló.
Verndarbréf, er Magnús konungr Eiríksson gefr Ormi biskupi Aslákssyni og dómkirkjunni á Hólum.
MSteph. 57. 8yo bls. 33 — 40, afskript gerð fyrir Árna Magnús* son ineð hendi síra Snorra Jónssonar á Helgafelli stafvétt eptir frum- ritinu, sem þá var á Hólum: „Originallen af þessu Brefe liggur i Stiíftkistunne & Holum a Pergamente". — Bréf þetta er áðr prentað í DI, II, Nr. 517 eptir transscripto frá 30. Júní 1542.
Magnus med guðs naad noregs swia oc skane konongr sendir œllum monnom þeim sem þetta bref sea edr heýra Q(uediu) G(uds) oc sina. ver vilium at |)ér vitir at gudi alz voldughum till heidrs oc hans signnadu modr moiu mariu oc allum guds helghum monRom. ])a tokum ver heilagha hola kirkiu oc virdulighan herra oc andlighan faður og vin varn hin kœra Herra Orm med guds miskunn biskup at holum aa islande sweina hans þaa sem hann heldr dagligha aa sin kost oc landbola. jarder garda. skip. kaupeyri. skogha. fiski. fugluer. reka. oc allan varnad oc goðz })at sem kirki-
1) Eiðrinn er 6fastr þessum sáttmálu í handritinu. 2) Svo = nodz.
1346. VERNDARBREF. 9
an oc hann eigha edr eighande verda j lande oc lausum eýri huart sem þat er j minna lut edr meira logligha j guðs vald vaara vernd oc konongligt traust till aUra rettra maala. fullkomligha firirbiodande huerium manne huerrar stettar edr tighundar sem huer er. kirkiunni. edr honom edr hans swein- um fýrnefndum edr varnnade oc godz kirkiunnar oc hans nokkorar rangligar agonggur at veita. nema huer sem þat gerir viH sæta af oss reidi refssinggum oc hardum afuarkost- um oc a ofuan swara oss þrettan markum j brefuabrot oc þeim fullretti sitt eftir loghum er brotet er vidr oc halfuu aukit saker þerssa vars varnnadarbrefs. Swa vilium vier oc at allir menn viti at ver hafum paa skipan aa gort at herra Ormr fýrnemfndr skall sealfuer hafua oc taka einfaldan sak- 0ýri af sinum daghhgum sveinum. vttan aleigumaal vaar þegngillde brefuabrot oc fridkaupp. Biodum wer allum monn- om. einkanligha syslumonnom. loghmonnom. handgengnum monnom varum oc vmbodzmonnom varum at þer stýrkir kirkiuna fyrnemfnda oc herra orm biskup godz hans oc varn- ad oc sweina hans fýrsaghda þui œllu framar tiU lagha oc rettýnda bæde vm loglighar skuUdaheimttinggar oc adra lute vit huat manna sem þat er at skipta at ver hafum gefuit kirkiunne oc honom. þeirra varnade oc godz þetta vart bref tiil stýrkss ok verndar oc latir peim þess swa niotande verda sem þer uiUr hafua þak oc ofuusu af oss. £r þat fulkom- et bod vart at þer lukir med greidskap optnefndum herra ormi biskupi allar retgorfuar skuldir till tiu marka edr tiu morkum storre oc hafuir loket innan manaðar fra þui sem þer verdit krafðer swa framt sem þer vilir ei oss swara fiorum markum j brefuabrot ok þo ret gera at siðar see. Þetta bref var gort j oslo freadaghen næsta firir gregoríj messu. aa. seaunda aare oc tuttugta rikis vars. herra arne aslaksson canceler vaar insiglade oss sealfum hiauerandum.
*9. 30. Oktober 1354. í BjörgTÍn.
Bb&f Magnúss konungs Eiríkssonar um tíundagreiðslur til
10 TÍUNDIR OG KRISTINRÉTTR. 1354.
Hólabiskups og að sami kristinréttr skuli ganga um alt landið, sem geingr sunnanlands.
MSteph. 57. 8vo bls. 65—71, raeð hendi sira Snorra Jónssonar á Helgafelli stafrétt eptir frumritinu, sem þá var á HóUim : „Origina- len af delte Brev ligger udi Stiftkisten paa Holum paa Perganient, er nu meget slet at læse". Er afskript sira Snorra gerð fyrir Árna Magnússon. Bréf þetfa er áðr prentað í Dí, III, Nr. 60 eptir miðr góðri pappírsafskripl frá siðara hluta 18. aldar, þvi að þá var þessi afskript ókunn, sem er igildi frumritsins, er nú er glatað.
Magnus med guds naad Noreghs svija oc skane kon- ongr Sændir ollom monnom j holabiscupsdðme þæim sæm þetta bref sea ædr hóyra Q. G. oc sina.
Ver vileum at þer viter at hæidarleghar herra oc var andaleghar fader herra ormr med guds naad biscup at hol- om kom oc kærde fyrir oss at ýmser CDæn j hans biscups- dðme vilea æighe gera sinær tighiunder æftir þui sem þæir ero gude skjlldugher oc heilaghre kirkiu bæde af hælghra dagha væidum oc adrum lutum. Sua oc at þæir vilea æighe lata hann hafua visitacionem æftir kristnom lagha retth. Og af þui at ver vileum æinkes manz rett krænkkia alrasidæst heilagra kirkiu oc hennar formanna hældar styrkea oc stad- fæsta til alra godra luta þui er þat vart fulkomet bod oc sannar vile at þer gerer ýdrar tighiunder a huæriu aare œftir landzens loghom oc kristens domsens reth æftir þui sœm þer viler suara fyrir gude oc oss. ok halder biscupen- oCD visitacionem oc ræidskiota æftir þui sem loghbok vattar. Sua vileum ver oc at sa kristensdoms rettr sæm gængar sunanlandz at hann gange vm alth landet ok fyrirbiodom ver huærium CDanne æftir adrum retth at sðkea næma huær sæm fyrirnæmst oc æighe gerer æftir þui sem nu hafuum ver bodet æder nokot vnadar hola biscup mote frealse oc rette hæilagra kirkiu vile suara oss atta œrtoghum oc þræt- tan morkum j brefuabrot oc honom fulrette sith tuæauket œftir laghadome æftir þui sem hans varnadabref vottar sæm ver hafuum honum gefuet.
Þetta bref var gort j biorghuin CDanadagheni) fýrsta j
1) sunnudaginn, yngri afskriptirnar =^ 19. okt,
1389—1393. BRÉFSÁGRIP. — LÖGMANNSÚRSKURÐR. H
vœttre a setta aare oc þreatughta rikes vors. herra ormr ðý- steinsson drozete var j noreghe jnsighlade.
10. [30. Mai 1389. í Björgvin].
Bréfságbip.
De ældste Danske Archivregistraturer udg. ved T. A. Becker, I, Kh. 1854- bls. 74 (Skrá um skjalasafnið á Kallundborg 1476). — Þetta er efniságrip af því bréfi, sem pventað er í DI, III, Nr. 307. Það bréf er einnig prentað 1 C. Molbech og N. M. Petersen: Udvalg af hidfil utrykte Danske Diplomer og Breve fra det XlVde, XVde og XVÍ^ Aarh. Kh. 1842-1858, bls. 19-20.
Jtem eth breft huilkelunde Hogen Jonssðn han talede til them som haffde warith paa Grönland oc skyllede them ther í'ore oc huilke lunde the aarsagede them at the war aff nadzi) weigne the tiidh komme oc ey aff foragt. Dat. mccclxxx nono.
*11. 8. Maí 1393. í Miklalbæ.
ÞoESTEiNN lögmaðr Eyjólfsson úrskurðar verndarbréf það, er Magnús konungr Eiríksson gaf Ormi biskupi og Hóla- dómkirkju stöðugt í öllum greinum. (Sjá Nr. 8).
MSteph. 57. 8XP bls 41—43, afskript gerð fyrir Árna Magnússon með hendi sira Snorra Jónssonar á Helgafelli stafrétt eptir frurarit- inu, sem þá var á Hólum: „Originalen her af er vid Domkirkiuna a Holum". — Bréfið er áðr prentað DI, III, Nr. 401 eptir transscripto frá 30. Júni 1542.
Þeim goðum monnum sem þetta bref sea eðr heyra sender þorsteinn eyiulfsson Iðghmaðr norðan ok westan a islandi Q(uediu) G(uds) oc sina kunnigt giorandæ. at a íiorða ari EÍkis wars virdoligs herra herra œiriks meðr guds nað noreghs oc swiasikis kongs. jn festo beati iohannis bauerlacensis episcopi a miklabæ j skagafirðe a almenni- ligre prestastefnu. birti virdoh'gr herra herra petr med guds nad biskup a holum mer bref heidrh'gs herra herra magn-
1) Svo = nodz.
12 tANDAMERKJABRÉF. 1397.
usar med samri nað noregs oc suÍEBÍkis kongs vnder hans hanganda jnzciglæ. huert her er med fest þessu minu brefui suo latanda ath hefdi tekit hæilaga hola kirkiu allt hennar goðz oc warnað j kongligt traust oc sina wernd. Sua æi sidr kræfde biskupinn mik orskurdar a huort kirkian a hol- um atte þessarra nada niotande werda eðr æigi j þíj sel- farar male sem þa war kiært tii jons geirssonar. þíj j guds nafne amen sagda ek med þeirra beztu manna Eaðe sem i hia mer woro. med fullum laga orskurðe jon geirsson skjlld- ugan wera at luka kirkiunni a holum halfuaukinn Bett sinn fyrir þetta kongsins warnadarbref med slikum peninga wexti oc solum sem sira jon magnusson hola kirkiu officialis hafðe aðr dæmt æinfaldan oc konungs brefuet stodugl oc obrigdi- ligt halldanða j ollum þeim grœinum oc articulis sem hrœra er^) fasta æign hæilagrar kirkiu vid huern mann sem at skipta er. allt þar til sem Rettr noregs kongr þath aptr kallar med sinu opnu brefui. ok til sanninda her vm setta ek mitt jnzcigle fyrir þetta bref skrifuat j sðgdum stad oc are deghi sidarr en fyrr segher.
13. 3. Ápríl 1397. í Hrísiim.
Ageip af kaupbréfi um jörðina Borg í Miklaholtshreppi með tilgreindum landamerkjum.
Máldagabók Arnarslapa umboðs í Landsskjalasafniuu hin eldri bls. 93, og er þetta ritað c. 1800 á að gizka. Sbr. Dipl. Isl. IV, Nr. 660; VI, Nr. 32. Þar er eingra landamerkja getið, á hvorugum staðn- um, Framar í bókinni (bls. 63) með gömlu hendinni (frá c. 1680) stendr égrip af þessu bréfi alveg samhljóða DI, IV, 660. Annaðhvort hafa verið gerð tvö frumrit af þessu bréfi í öndverðu, á þann hátt, að landamerkin hafa gleymzt úr því frumritinu, er fyrst var skrifað, og hafi þá verið ritað annað bréf um sama far, nema landamerkjum Borgar aukið inn, og frá því frumriti vœri þau svo komin i þetta ágrip, ellcgar ágrip þetta er að Oðrum kosti falsbréf yngra en 1680,
Anno 1440 selde Herra Þorsteirn abote d Helgafelle Olafe Þorarinssyne med samþicke konu hans jðrdena alla 1) Svo.
1B97. ÍIOLTAStAÐABREF. Í3
Borg i Miklahollts Repp med hálfum Borgardal. med þess5- um Landamerkium. Ad austaiiverdu rædur Klofá ad Pund- arastapa. Þadafi fyrer ofaii Reidgotur d LangahoUte. sión- hending i Sorthöl. þadail i Krosdíj [vid Faskrudi). pá effter þvi sem Fáskrud rædur til þess votnum hallar. þa so sem fiðll og hæder halda til Klofar. Keifft(e) hann fyrer þetta Ulfvarsfell. og 3 parta i Hnjsum i Helgafellssveit.
*13. 1. NoTember 1397. á Holtastöðum.
EiNAR prestr Þorvarðsson selr hústrú Ingiríði Þórðardóttur jörðina alla Holtastaði í Langadai, er Pétr biskup (á Hól- um) hafði selt honum, og lýsir hann því meðal annars, að Holtastaðakirkja eigi „hálfan viðreka" („allan reka") út á Depli „á móts við Gunnsteinsstaðakirkju" („skógarhögg í Kolahvammi í Blöndugili"). Falsbréf.
Ðisk. Hol. Fasc. II, 2, frumrit á skinni, ef frumrit skal kalla. Sex innsiglaför eru á faldi bréfsins, og f 4 götunum eru enn innsigla- þveingir, en öll innsigli eru nú frá bréfinu glötuð. Aptan á bréfið er ritað með eiginhendi :
„Upplesed fyrer Riettenum a Eingehlidarþinge þann 29 Apri- Hs 1745
testr_ Biarne Haldorson'*.
Bréf þetta er áðr prentað i safni þessu (III, Nr. 518) eftir af- skript frá Hannesi alþingismanni Þorsteinssyni, en frumritið hafði eg þá ekki séð sjálfr, og þótti bréfið þá strax tortryggilegt af ýmsum rökum. Þá var og ekkert um þetta bréf kunnugt að öðru leyti og eingin afskript af þvi fram komin. Þá hafði og ekki tekizt að lesa það til fullnustu, því að það er sumstaðar afarílt aflestrar. Nú hefir það tekizl og nú er alt miklu Ijósara um bréfið enn þá var og nú er fundin af því gömul afskript, sera styðr mann mikið i þvi að meta gildi þess eins og það liggr fyrir. Er hana að finna i sýsluskjala- safni Húnavatnsþings i Landsskjalasafninu meðal þess, sem kallast „Doctttnenía og Ada publica framlögð á manntalsþingum vorið 1745'*, og er með kendi Jóns Ólafssonar frá Grunnavík, þvi að hann var um þessi ár með Bjarna sýslumanni á Þingeyrum Haldórssyni. Neðan við afskriptina ritar Bjarni sýslumaðr með eiginhendi: „Vid
1) [Undirslrykað í hdr.
14 HOLTASTAÐABRÉF. Í397
þetta bref eru sex hangande innsigle". Innsiglin hafa þvi öll dottið frá siðan 1745.
Frumrit þetta, því að frumrit þykist það vera, er svo á sig kom- ið á allan hátt, að það geti' með eingii móti verið frá 1397; bæði skinnlitrinn og áferðin, blekið, stafsetning og skriptarlag voltar alt eindregið á móti því, og eptir öllu útliti getr bréfið ekki verið eldra en frá fyrra hluta 18 aldar. Að öllum likindum er það ekki gert fyrri en eptir daga Arna Magnússonar, þvi að ekki finst það meðal afskripta hans af Holtastaðabréfum, og hafði hann mörg bréf þaðan. Bréfið er efunarlaust falsbréf, og er næstum óskiljanlegt, að Grunna- vikr-Jón og Bjarni sýslumaðr Haldórsson skyldu taka það fyrir góða vöru, því að þeir höfðu báðir gott vit á þeim sökum, og Jón hlaut beint að vera lærðr maðr á slika hluti, þó að hann væri nokkuð auðtrúa. Bjarni var hins vegar maðr vitr og tortryggr. En hvor- ugr þeirra gerir neina athugasemd um það, að bréf þetta sé grun- samlegt. Alt er þó sama skinnblaðið, það, sem i þeirra hendr kom, og skinnbréf það, er hér er nú farið eptir. En við samanburð á af- skript þeirra og skinnbréfinu kemr það einkennilega fram, að þeim ber ekki saman í nokkrum höfuðatriðum. I afskript Grunnavikr-Jóns stendr, að Holtastaðakirkja eigi „hálfan viðreka út á Depli á móts við Gunnsteinsstaða') kirkju". Þetta hefir því staðið svo i sjálfu skinnbréfinu 1745, og er það i samræmi við fjölmörg ósvikin Holta- staðabréf frá 17. og 18. öld, og meðal annars stendr svo i afhend- ingarbréfi Jóns Björnssonar frá 1606 fyrir Holtastöðum til Helgu dóttur sinnar biskupsfrúar í Skálholti. En i skinnbréfiuu stendr nú: „Jtem allan reka út á Depli, skógarhögg i Kolahvammi í Blöndu- giW^, sem ekki kemr heim við nein rétt og góð Holtastaðabréf, enda má sjá á skinnbréfinu að það hefir verið skafíð, þar sem þessi orð nú standa, sem hér eru með skáletri, og skrifuð hafa verið ofan i sköfuna. Skinnbréf þetta er því ekki einungis fals frá upphafi, heldr hefir það einnig verið falsað siðan 1746. Á skinnbréfinu má nú lesa efst á spássiu: „J. B. J. ad Nr. 102 — 13". Má af því merkja, að bréfið hafi verið sent til biskupsins yfir Islandi 1813, og vist er um það, að ekki hefir bréfið fylgt skjalasafni Hólabiskupa, enda kemr bað fram, þegar að er gáð, að bréfið er komið frá Holtastöðum. A árunum 1811 — 1813 varð ágreiningr milli Gunnsteinsstaðamanna, vegna Gunnsteinsstaðakirkju, sem þá var lögð niðr fyrir laungu, og Holtastaðamanna, vegna Holtastaðakirkju, um rekann á Depli, og i þeim málum kemr þetta bréf fram. Þá bjó á Holtastöðum Erlendr hreppstjóri Guðmundsson, nafnkendr maðr, sá er lenti í skip- hrakningnum mikla 1796, og frá honum er bréfið komið til biskups. Segir Erlendr í einu af bréfum sinum til biskups um þetta leyti, sem er ártaJslaust og ódagsett, að Holtastaðamenn hafi 1 meir en 30 ér
1) misskrifað i afskriptinni „Húnsteinsstaða".
1397. HOLTASTAÐABREF. 15
haldið og notað rekann á Depli. Segir hann Gunnsteinsstaðamenn „rakna nú úr meir en 30 ára roti, sem þeir hafa í legið, svo langa tið, að ei hafa með einu orði gefið um að áfrýja brúkun Holtastaða- nianna á rekanum, svo, þólt einhvei'n tíma hefði Gunnsteinsstaða- skemma — fyrrum kirkja — átt tilkall íil rekans, sýnist mér þeir nú ekki kunna með réltu að eigna sér hann". I bréfi til Geirs bisk- ups, dagseltu á Holtastöðum 7. Febr. 1813 getr Erlendr makaskipta- bréfs þess milli Pélrs biskups og síra Einars Þorvarðarsonar, sem þetta bréf vitnar til, og fer hann um það svo feldum orðum: „Nokkru síðar fékk eg boð frá herra sýslumanninum S(igurði) Snorrasyni, að eg vildi senda sér eð gamla makaskiptabréfið biskups Pétrs Nico- laussonar af 1394, sem Ijóslega greinir um reka á Depli m. m. Heyri eg sagt síðan, að sýslumaðr finni að því, að það sé ei undirskrifað af þeim, sem það hafa skrifað eptir pergamentsbréfinu. En svo sem það nú er, var það, þegar eg meðtók það með öðrum documentum, sem Holtastöðum fylgdu, sem eg vil sanna með mínum sáluhjálpar- eiði". Með þessu bréfi sýnist Erlendr hafa sent biskupi afskript af þessu skjali með hendi sírs Jónatans Sigurðssonar, átamt fleiri gögn- um, sem biskup sendi alt aptr með bréfi 12. Mai 1813, og er nú ekki fyrir hendi nein afskript af „makaskiptahréfi'* þessu, sem lik- lega hefir verið falsbréf lika, og ekki var hún meðal þeirra bréfa, er eg fékk léð frá Holtastöðum í Oktober 1909.
Með bréfi dagsettu á Holtastöðum 2fi. Júní 1813 sendir Erlendr Geir biskupi skinnbréf það, sem nú er hér prentað eptir, og mœlir hann i þvi bréfi svo: „ . . . Eitt makaskiptabréf af 1397 hefi eg hjá raér fundið, millum síra EinarsÞorvar(ð)ssonar og hústrú Ingiríðar Þórðardóttur, siðan í vetr, sera eg lœt nú fara með þessum miða yð- ar háeðlaheitum til eptirsjónar. Þetta makaskiptabréf þykir mér nokkuð sanna garala transskriptarbréfið millum herra Pétrs N(ikulas)- s(onar) og sira Einars Þorv(arðs)sonar af ISÐi, utan hvað fleira er innfært i þetta bréf en hitt, er eg veit ei hvaðan leomið er, og þetta er nú þá sú siðasta upplýsing, sem eg gert get i þessu rekamáli Holtastaðakirkju og Gunnsteinsstaðakirkju (réttara feðga)", — Þetta skjal hefir biskup aldrei sent Erlendi á Holtastöðum aptr, og því er það enn geymt i skjalasafni biskupanna.
Mjög göraul rök eru fyrir því, að Gunnsteinsstaðakirkja hafi átt hálfan reka hvals og viðar á Depli á Skaga. Þeim ber öllum sam- an um það, Auðunarmáldaga 1318, Jóns máldaga skalla 1360 og Pétrsraáldaga 1394 (Fornbréfasafn II, 485; III, 169, 545). En hinn helming rekans á Depli átti HóIastóII 1374 á móts við Gunnsteins- staðakirkju (rekaskrá Hólastóls, Fornbréfasafn III, 280, 284). Hins vegar finnast engin óyggjandi deili þess, að Holtastaðakirkja hafi átt reka á Depli fyrri en ura 1600, og er henni þó að eins talinn rekinn í heimabréfum Holtastaða, en ekki eignar máldagabók Guðbrands
16 HOLTASTAÐABRÉF. 139*7.
biskups Holtastaðakirkju neinn reka þar, og er Holtaslaðamáldagi i þeirri bók með vissu gerðr eptir 1596.
Þeim. sem sett hafa saman „makaskiptabréfið" frá 1394, milli Pétrs biskups og síra Einars Þorvarðssonar, og þeim, sem búið hafa til þetta bréf frá 1397, hefir án efa verið kunnugt um það, að Hóla- stóll hafi á 14. öld átt hálfan reka á Depli móts við Gunnsteinsstaða- kirkju. Til þess að Holtastaðamenn gæti eignað sér rekahlutann móti Gunnsteinsstaðamönnum var nauðsynlegt, að það kæmi fram, að einhver Hólabiskupa hefði selt þennan reka undan stólnum og undir Holtastaði. Og til þess að sanna þetta hefir svo „makaskipta bréfið" 1394 verið samið, og hefir það að eins eignað Holtastaðakirkju hálfan viðreka út á Depli, sem skynja má af þvi, að Erlendr á Holta- stöðum segir 1813, að bréfið frá 1397, sem hér er prentað, haldi „fleira" en biéfið frá 1394. Bréfurum þessum hefir og verið kunnugt um það, að Pétr Nikulásson var biskup á Hólum og sira Einar Þor- varðsson var uppi um þessi ár (^1394 — 1397). Faðir síra Einars gæti verið sá Þorvarðr prestr á Gunnsteinsstöðum, sem nefndr er 1360 i Jóns máldaga skalla (Fornbréfasafn III, 169).
Kaup Brief sira Einars Þorvarssonar oc Hustru Jngenjdar Þordardotter vm Holtastade Anno 1397.1) Þeim godum monum sem þetta brief sia edur heira sender £inar prestur snorrason þorgeir Boduarson þorsteirn Berson^) petur palsson jon þorgeirson og þorariu gudmund- son. leikmen. kuediu guds og sijna. kunnugt giðrandi. ad þa er lided var fra hingad burde vors herra jesu christi [m 3^ 9^ og sio ar^) o holtastodum i langa dal a allra heilagra messu vorum vier hia og heirdum og saum a handaband þeirra ^inars Þorvarsonar*) af eine alfu eii hustrur jngenjd- ar Þordardotter^) af anare ad so íirir skilldu. ad sira ^inar sellde jngenjde jordina alla a holtastodum i langadal. med ðllum þeim gognum og giædum sem jordune íilt hafa ad fornu og nyu hann hafd[e]'') fremst eigande ad orded og petur biskup hafe^) sier selt. en kirk(i)unar eign sieu þessar
1) Þessi fyrirsögn stendr á fremri hlið skinnbréfsins uppi yfir sjálfum texta bréfsins. En aptan á skinnbréfinu stendr: „Kaupa Brief firer holtastodum 1397". 2) Bergsson b. 3) [(y^. ccc. xc. og vij aa' ^- 4) I skinnbréfinu má bæði hér og i fyrirsðgninni eins vel lesa „Þordar- son"; b les hér „Þördarsonar". 5. — 6) hafd, stendr við linulok í skinnbréfinu, og er skýrt; b les: hafe. 7) Svo bœði.
lgÖ7. hoLTASTAÐABRÉF. 17
jarder huamur kirk(i)uskard hamra land og halfur kagara- holl. eirneii íilge Holtastodum og hennar eignum alt land íirir suiian Holsdæld^) sudur i þann gard sem liggur næst gunfrijdarstodum og vpp i tind og þadaii vt a torfhola. og so i blondu. eirneu halfa selueide i blonduos a mots vid Hialtabacka kirkiu. og veidesijke i blondu firir vtaii Hniuka- kot. [jtem allaii reka^) vt a deple [skogarhogg i kolahvaini i Blondugili^). hier i mot gaf jngerijdur sira ^nare nijutiju hundrud med þessum fridleika. íimtan kyr fimtan asaudar kugillde. tiju gielldfiar kugilldi. halft huort i nautum og saud- um. þrettan hundrud i voru. tolf hundrud i hafnarvodum og tolf hundrud i hrossum og [til þrettan hundrada*) i slatr- um og skillde þetta vt lukast a þremur arum nema jnge- rijdur vilie skiotara vt luka. en þad sem eckj likist ut skillde standa med tolf alna abata huort hundrad. fritt af frijdu. eii ofrijtt af ofrijdu. jtem skillde jngerijdur a sira ^inar ad hann skillde lata giora vpp kirk(i)una a holtastodum a sialfs sijns peninga kost. og hafa þar íirir þaug fimtan hundrud sem giord voru a kirk(i)una og henar ornament sijdan sira ^in- ar keipte ad herra petre biskupe. efi ef nockud kifle a ad bresta vpp a kirk(i)unar bigging. þa skillde sira ^inar edur hans eríing(i)ar luka jngerijde íirsogd íimtan hundrud sio kugillde atta hundrud j uoru. skillde sira ^inar abirg(i)ast lagariptingar^) a greindre jordu. eíi jngenjdur hallda til laga. Ogö) til saíiinda liier um setium vier íirgreinder men vor incigle íirer nedan þetta brief.
1) Hallsdæld 6, 2) [Sýnist hafa verið skafið, og síðan skrifað of- an í, enda stendr í b fyrir þessi orð: nhálfan mtZreka". Er því skafan gerð eptir 1745, 3) [Þetta sýnist einnig vera skafið, og síðan skrifað ofan f. Er það einnig gert eptir 1745, þvi að í b stendr fyrir þessi orð: „ft möts vid Híinsteinsstada (rétt: Gunnsleinsstada)kirkiu". Alt þetta, sem ofan í hefir verið skrifað, er nú ilt aflestrar i skínn- bréfinu. Einkum er gili (í Blondugili) krullað og óljóst, því að rúm> leysi hefir krept að. Það, sem inn hefir verið skrifað, er leingra en það, sem út var skafið. 4) [þrettán hundrud b. 5) — ripting b. 6) Þessu (!) b.
Ðipl. Isl. X. B. 3
18 BRÉFSÁGRIP. - VERNDARBRÉF. 1409—1415.
14. 1409.
Bbéfságbif.
De œldste Danske Archiveegistraturer udg. ved T- A. Becker I, Kh. 1854 bls. 74 og 75 (Skrá um skjalasafnið á Kallundborg 1476). Síðara bréfságripið á án efa við DI, III, Nr. 599 og 600. Um fyrra ágripið er óvissara.
Jtem transscriptum aff nogle norskebreff the som lyde paa Ysland. Dat. mcdix,
Jtem eth vidisse aff breff som ludhe paa then deel ther koningen skal haffue aff Yslandsfarer. Dat. mcdix.
*15. 5. September 1415. í Slagleysu.
Vebndab og umboðsbréf Eiríks konungs af Pommern handa Jóni biskupi á Hólum og heilagri Hóladómkirkju.
MSteph. 57. 8vo bls. 81 — 87, afskript gerð fyrir Árna Magnússon með hendi sira Snorra Jónssonar á Helgafelli stafréft eptir frumrit- inu, sem þá var á Hólum: „Originalen heraf ligger udi Stiftkisten paa Holum og paa Pergament". — Bréf þetta er áðr prentað í DI, III, Nr. 639 eptir óskjallegri afskriptum.
€ric med guds nadh noregs. Danmarks. swerigs. wænda oc gota konung oc hertugh j pomeren sændir allum mann- um them som thætta bref se ædr heyra quædia gudis oc sina. Sakir thæs at virdhelik herra oc andelik fadir oc vin var hin kæra herra jon med gutz miskund biscop at holum a yslande far nu heim til sit biscopsdeme. thy bedhium vir allan vorn althiud a sama yslande oc biudhum at ther se hanum til hialp oc til styrks i alla sina ærande til ræta swa ofta som han til sigher oc hanum thornast eijnkaiielika byggiande oc buande j hola biscopsdome veiten hanum heidir oc virdning oc alla the liudna som i æren a guds vægna oc vara skuldugha idhrum ræta ræta biscop at veita oc vilium vir at ther vitit at vir hauum takit andelikan fad-
I4l5— 14l9. VERNÖARBRÉF. — BRÉFSÁGRIt*. 19
hir oc herra biscop jon fornef(n)dan hola kirkiu oc alt henn- ar oc hans gotz badhe i lousu oc i fastu vardhnada oc sweina oc hion hans i guds vald vara vernd oc konunglika troust fulkomelika forbiudanda hwarium manne eijnkanehka alla vara vmbutzmæn oc loghmæn fornefndan biscop jon at v- nadha ælla yuer sweina ælla vardnadha. ælla hion hans doma. ælla theim stefna fore nockur sysluman edar laghman var- an. nema biscop skal sialuer ælla laghlikan vmbutzman tilsætia at doma æfte laghum al maal a vara væghna som a sina yuer alla sina sweina vardnadha oc hion. huer som i moot thæssu vare breue oc skipan gengir med triotsku oc vliudna haue vara reijde oc refsing æfte tolf manna dom oc fornæfnde biscop jons ælla hans loghlika vmbutzmanz owersægn æfte laghum. oc theijm fulræte sit som brutit ær vidr luke oc heliga hola kirkiu twegilt fulræte sit. Swa vilium vir ok at alla mæn vita at vir stadfestum mæth thæsse sama vare opna breue alla the priuilegia oc frelse som norighes kon- unga i fornum tima giuet haua oftnæfnda hola kirkiu oc biscopa a holum, vilium vir at the standa vbreidalika mæth allum sinum articulis oc greijnum i alla mata som the vt- gifna voru at fyrsta. Datum in villa nostra slaulosia anno dominj CDiIIesimo quadringentesimo quintodecimo die quinta mensis septembris nostro sub secreto presentibus appenso.
16. 1419.
Bréfságbip.
De ældste Ðanske Archivregistraturer, udg. ved T. A. Becker, I, Kh. 1854 bls. 74 (Skrá um skjalasafnið á Kallundborg 1476.). Þetta er án efa ágrip af DI, III, Nr. 330 (1. Júli 1419).
Jtem eth breff aff Ysland. met huilket the kennes at ganske landet haffuer hylleth koning Erik fore en herre oc en koning. Dat. mcdxix.
20 BRÉFSÁGRIf. - LANÖAMÉRtCl. 142Ó— 1440.
17. 10. Jiíní 1420. í Saxakaupangi.
JóHANNES biskup í Hróarskeldu, Áslákr (Bolt) Björgynjar- biskup, Thomas Orkneyjabiskup, Arni SkálhoUsbiskup („Arnerus Scaloltensis") og Andbjörn biskup í Hamri veita þeim mönnum úr biskupsdæmum sínum 40 daga aflát, sem heimsœkja fyrir guðræknis sökum og bænagerðar altari hins heilaga Ólafs konungs í Pálskirkjunni í Saxakaupangi á Lágalandi, eða hlýði þar messu eða færi þangað því til upp- heldis gjaíir og gagnsemdir.
(Dipl. Norv. XVI, Nr. 75 eptir afskript Arna Magnússonar í safni háskólans i Khöfn, gerðri eptir frumritinu).
18. 1431.
Bkéfságbip.
De ældste Danske Archivregistraturer, udg ved T. A. Becker, I, Kh. 18.54 bls. 75 (Skrá um skjalasafnið á Kallundborg 1476). Þetta bréfságrip er ekki fullvíst um. Helzt sýnist það muni eiga við DI, III, Nr. 340, sem er skuldabréf Árna biskups Ólafssonar frá 22. Júní 1420 til Eiriks konungs af Pommern. Skuldarupphæðin er sú sama og hér. Nafn Margrétar drottningar, sem lézt 1412, og ártalið 1431 getr ekki farið saman, og er annaðhvort eða hvorlttveggja hér rangt.
Jtem eth breff at biscopen aff Skalolt widerkenner sigh at ware drotning Margrethe try m nobel skyldugh. Datura mcdxxx primo.
19. [um 1440].
ViTNisBuRBR um lýsing Þorleifs Marteinssonar fyrir Snorra Þorlákssyni um landamerki jarðanna Arnarhóls, Þórdísar- staða og Bárar í Eyrarsveit.
Add. British Museum 11,242. 4to (F. M. 206) bls. 68 og 67^ (neðst), og virðist þetta skrifað nálægt 1550 (Syrpa síra Gottskalks í Glaumbæ). Síra Gottskalk átti jarðeignir í Eyrarsveit. — Þorleifr
1440. LANDAMERKI. 21
Marteinsson, sem hér er nefndr er, án efa Þorleifr Marteinsson í Máfahlíð, bróðir Olafs staða. Þorleifr er dáinn fyrir 1427, og nokkru eplir lát hans er vilnisburðr þessi útgefinn, og vivðist sizt fjarri að heimfæra hann eins og hér er gert.
landamerki um baR. Þat giore ec magnus biornzson godum monnum kunn- igt med þessu minu opnu brefi. at þorleifr marteinszou lysti firir snorra ])orlakssyni at þessi væri landamerki j millum arnarholz oc þordisarstada. at flangagil Eædr fram ai fiol oc sionhending vr flangagile oc j stapa þann er stendr synz aa hafamel. En j miUvm barar oc þordisarstada. at sion- hending skal vera vr stapanvm oc j stein þann er stendr nordaz j krokaskiere þa hann liggr j eyar endanum enum nordara. j millvm arnarholz oc barar. at sionhending rœdr vr grasteine oc ofan j ardalen hia gotvnvm oc onnur vr stein[in]um og ofan j ana þa sem ofan fellr vr vatnenu. en vr vatnenu Ra[di læjkiar skvrdren oc jnn j skalhollt. oc vr holltinu sionhending vpp i hellenn j he[lli]sgile j motz vid eyrar stad. Enn bar aa sionhending vr holltinv oc inn j uatzendan.
30. Mai 1451. í BjörgYÍii.
Kærur þjóðverskra kaupmanna í Björgvin til skóaranna })ar, og er |)ar íslands getið meðal annars.
Hansisches Urkundenbuch VIIÍ, Nr, 42, bls. 26—27, (eptir sam- tíða bók um þessi kœrumál í bæjarskjalasafninu í Lúbeck). — Hér er einungis tekin sú grein, er getr Islands.
Tosprake des copmans jegen de shomakere baven
de ander puncte alzo nascreven steit. anno
(14)51.
Int erste do de irluchtigheste hochghebaren forste kon- ingk Crysterne in dem 50. jare to Berghen personlyken er- schen, wart rucbtbarich mank dem ghemenen copman unde
22 VERZLUN. 1451.
volke, wo 6 schomaker Hans Vermarke, Hans van Forsten unde Bernti) Swartehaver etc, hovetlude, weren up des ko- ninghes gharden vor des erbenomeden koninghes Crysternes jeghenwardicheit unde darsulvest van weghen erer gantzen kumpenyge unde selschop en schole wesen ghestavet en ed, dem koninghe, der kronen unde dem lande bystandich to wesende, dem heren koninghe ofte synen vogheden myt macht to volghende, dar des is to donde, uthghenomet Ins- lande^) unde buten landes, so dem copman dat is borich- tet^), darvar se nye breve unde confirmacien hebben vor- worven, de deme copman untjegben ghan, so in de naschre- ven articuien clarhken openbaret ; welke brev eto vorwerven- de en dock hochlyken van dem copman wart vorbaden. Unde darna des mandaghes 15. Februarii de hovetiude wor- den vor den copman gheesschet begherende sodane breve ho- ren to lesende. Des so deden sy uns weygerynghe*) unde wolden dem copman nichtes wytlyk don nock copye gheven, mer vor juwer ersamheyt wolden se dat toghen unde nene^) tiit uthsetten. Des wart en noch^) besprake ghesecht unde settet 14 daghe na paschen^) tokamende bynnen Lubeck se sik to vorantwerdende. Darto se antw^erdeden, se wolden dat don, wen id en boqueme were, jo er jo lever. To der- sulven tijt worden se beschuldighet, wo se unrecht ghedan hadden unde hadden ghegheven to dem lantschepe 5 Ar- nemshe gulden myn 2 s. Dar antwerdede Bartolt Woiborgh, wes se ghegheven hadden, des weren se quyt etc. Ersamen leven (heren)^), uth dosseme unde anderen puncten mach me de grunt vornemen. Hapen, gy wyllen dat wol dup- lyken averweghen, setten dat by jw (erbarheit)^).
1) al Hans. 2) Svo. 3) Sbr. vemdarbréf Kristjáns konungs I. fyrir þýzka skósmiði i Bjm-gvin fró 9. Sept. 1450, DN. I, 812. 4) wey- gerende, al., og deden endrtekið eptir weygeringhe. 5) ersamheit se dat toghen unde wolden nene, al. 6) ghenoch, al. 7) 9. Mai. 8) he- ren sl. al. 9) erbarheit, sl. al.
1467. VÍÐIVALLABRÉF. 23
*31. 33. Marts 1467. á VíðÍTÖllum.
ViTNisBURBARBRÉF um landamerki, ítök og ítölur Viðivalla hinna ytri i Fljótsdal.
Frumritað vidisse á skinni í Landsskjalasafninu, komið 16. Nóv. 1909 í'rá Viðivöllum í Fljótsdal í'yrir milligaungu Guttorms umboð.s- manns Vigí'ússonar. Bréf þetta er áðr prentað hér í safninu V, Nr. 4-19 eptir pappírsafskript frá 1701-.
Witnersburdur vm holmana fyrir handan vijdiuelli sem oc adrar jtolur.
Þad giorum vvid olafur teitzson. og biorn benedictzson. godum monnum kunnigt med (þessu) ockru opnu breíi. þa er lidit war fra gudz burd. m cd Ix og vij ar manudagin j helgu viku wm worit a wijdiwollum ytre j fliotzdal hand- festu vid hallsteine þorsteinssyni suofelldan witnisburd. ad wid vissvm fyrir full sannindi. og suo heyrdum vid ockur ellri menn lysa fyrir ockur ad wijdiweller ytri ætti allan hus- holma fyrir handan kelda oc alla þa holma sem þar eru yfer ad þeim argranda er geingur wt j jokulsa. fyrir hand- an husholma. og suo wissu wid ad wijdivellir ytri ættv skog vt vid gilsa j rana. og annaii skogarpart fram a stulla- flaut. og vpp a X hesta lietorf arliga j skridu jord. og fimm stodhrossa beit a vetrum og taka ecki fololld fra. og eingia teig med vmmerkivm fyrir framan skogargauturnar ofan fra skridu. og epter þessum jtaulum vilivm vid sveria fullan bokareid nær sem þurfa þiker. ad ockur ellri menn hafa þessar jtaulur haft og halldit og eignad vijdiwaullum ytri. Og til sanninda hier wm setium vid ockar jnsigli fyrir þetta bref skrifad j sama stad deigi sijdar en fyr seigir.
Medkennu wid audun steingrimson og ^inar magnus- son med þessv ockar opnu brefi ad vid haufum sied og yf- er lesid suo latandi bref med insiglum sem hier fyrir ofan skrifad .stendvr. Og til sanninda hier wm setium vid ockar inn.sigli fyrir þetta bref skrifad a skridu mariumessu sijdarj vm haustid anno mdlxxxij.
24 DRÁP BJÖRNS. 1468.
2^. 20. Júní 1468. í Kaiipmaimahöfn.
Beéf Kristjáns konungs I. til bæjarráðsins í Lynn á Eng- landi og stjórna annara staða þar í landi, þar sem hann kærir það, þótt enskum kaupmönnum sé samkvæmt samn- ingi miUi sín og Einglakonungs (frá 1465) bönnuð öll verzl- un á íslandi, að nokkrir menn frá Lynn hafi siglt til Is- lands nálægt Michaelsmessu síðast (1467), drepið þar á grimdarfuUan hátt hirðstjóra sinn (Björn Þorleifsson), og orpið líki hans á sæ, rænt konu hans, börn og fólk, gulli og silfri, klæðum, gripum og öðru, brent bæi og byggingar, tekið skatta konungs og farið sem logi yfir akr með rupU og ránum.
Hansisches Urkundenbuch IX, Nr. 468, bls. 326-327 eptir gam- alli aískript i bœjarskjalasafninu í Köln (Acta Anglicana bl. 11 — 12).
Certiíicatio missa per regem Dacie civitatibus regni AngUe. Christiernus, Dei gracia Dacie Swecie Norwegie Got- thprum Sclavorumque rex dux Sleswicensis comes Holsacie Stormarie Oldenburghie et Delmenhorste, universis civitat- um, viUarum et opidorum regni AngUe preter iUos de Lyn- dene majoribus et rectoribus, amicis nostris, benevolenciam regiam et salutem. Ad vestram notitiam deductum esse non ambigimus, quod inter serenissimum regem AngUe et nos ante annos tres fraterna conclusa fuit confederatio et in ea- dem exprimitur, ne sine nostra Ucencia mercatores AngUci sub amissione bonorum et vite ad Isslandiam vela fer[r]anti), hocque serenissimi regis AngUe preceptum in pluribus iUius regni civitatibus promulgatum extitit. Quod tamen quidam de Lyndene habuerunt contemptui, qui circa festum beati Mic- haeUs quidem jam preteritum^) in Islandiam navigabant, ubi nobilem prefectum nostrum crudeUler necaverunt conjugem- que ejus et U'beros ac famiUam auro, argento, vestibus, cle- nodiis omnique supeUectili nudaverunt redegeruntque in ci-
1) Sjá samning fr6 3. Okt, 1465, Dipl. Isl, V, Nr, m 2) 1467 c, 29. Sept.
1468. DRAP BJÖRNS. - VERZLUxN. 25
neres edes et ediíicia, tulerunt et tributa, que nostro fue- runt juri a longo reservata tempore, plurimam patrie partem predis vestaverunt et incendiis quidquid et in penetralibus, agris aut pascuis illorum placuit libidini abstulerunt, no- vissime ut de impietate nichil omitterent, secum ad naves corpus prefecti, queni necaverant, rapuerunt et in mare projecerunt. Nos autem per innocentium occisorum íilios et heredes, consanguineos et aílfines efflagitati naves quasdam de Lyndene, que nobis in manus collapse sunt, arestando detinuimus^), ut sic nobis et nostris pro illatis violenciis, dampnis et injuriis satisfaciant, ut tenentur, nec ob culpam illorum de Lyndene quoquo modo impedire vel arestare vo- lumus aut intendimus mercatores vestros aut naves, dum eas per mare nostrum Oresunde^) transire contigerit, sed salvum eis damus conductum et sub regia nostra protectione recipimus et ad omne bonum promovebimus, ubi se de ves- tris esse per scripta probent legittima, que civitatis aut ma- joris civitatis famose sigillo fuerint consignata. Etsi qui ves- trum propter flagicia seu societatem Lyndensium res quas- libet amiserant, dampni estimationem a Lindensibus, ut jus- tum est, repetant. Vos autem omnes et singulos rogamus attente, quatenus dignam nobis emendam pro offensa, sub- ditis vero nostris pro violenciis et injuriis justam satisfactio- nem velitis et curetis ab ipsis Lindensibus procurare. Valete feliciter. Ex castro nostro Haffnensi 20. die mensis Junii nostro sub secreto anno Domini 1468.
33. Okt.-Noyemlber 1468.
ViTNisBURBiR sjóuarvotta um töku enskra skipa í Eyrarsundi, sem vottað er að Kristján konungr L hefði sagzt hafa látið taka "þar vegna þess, að enskir menn frá Bristowe hefði síð- asta ár verið á Íslandi (með ránum og verzlun í eingu lagaleyfi).
1) Sbr. næsta bréf hér á eptir Nr. 23.
26 DRÁP BJÖRNS. - VERZLUN. 1468.
Hansischcs Urkundenburth IX, Nr. 519, bls. 364—368, eptir frum- riti á 5 pappirsbUiðum í bæjarskjala.safninu i Köln, og ennfremr ept- ir gamalli afskript 1 Acta Anglicana bl. 20—23 í sama safni (= 6). — Þeir atburðir, sem hér frá greinir, raunu meðal annars iiafa orðið út úr drápi Björns Þorleifssonar (Sbr. Nr. 22).
The attestacions of the witnesses brought in by John Bromer and othir Englissh marchaunts for the preef of theire complaint late made and yovene in afore the kyng and his counseillers ayenst the marchaunts Esterlyngis, re- ceant within this reaume of England.i)
Lynne. Robert Deryng^) of Lynne, maistre of the ship called the Marye of Lynne, wherof is owners Richard Ou- telawe and Aleyne Thomsone, satth, he sailed from the towne of Lynne towardes Pruce in Dantzike^) in the saide ship and at witsonday*) in the morning at oone of the cloke he came into the Sounde a fore Elsingure and there cast ancre a grete quarter of a mile frome lande, beyng in his felashipp the James of Lynne and the Christofre of Bostone also at ancre. And thanne by thavis^) of his felashipp lan- ched his bote and came to lande by 3 of the clok afore none, hymself beyng the 10. persone, at Elsingure and there offred the tolle to the bourghmaistre, the kyng beyng in the churche at Elsingure the same tyme. Also he setth, that there was oon of Danske, cailed Paule Rule^), maister of a shipp of Danske, which sailled from Lynne and came thi- der before hym that deposeth. He satth also, that the saide Poule Rode') stiUe at ancre, till the Englissh schippes were take, and as for the answere of the saide burghmaistre it was, that he shuld have answere, whanne the kyng vvas goone. And taiying for the said answere, the said Robert understode by an Holandre, that the kyng wolde take the Englissh shippes, and thenne he departed toward his shipp.
1) Altestationes testium inductorum per Johannem Bromer et alios mercaíores Anglicos ad probandum querelam propositam per eosdem coram rege et suo consih'o contra mercatores Theutoni- cos residentes infra hoc regnum Anglie b 2) Doringe 6. 3^ Svo. 4) in festo pentecostes 6. 5) s= the avis; per advisamentum b. 6) Roel 6. 7) Sro.
1468. DRÁP BJÖRNS. — VERZLUN. 27
And or he myght come there, there were 8 shippes of werre about the Englissh shippes, of the which 8 shippes 2 were of Danske, of oone of which was maistre and capitaigne Vincent StolIe,i) knight, havyng with hym 80 duchemen in the sarae shipp of the freight of 80 tonne, and of that ot- hir shipp of Danske was capitayne and maistre Henry Sterne- burgh, shipper of Danske. Which 2 shippes of Danske with the remanent came upone the saide 2 shippes of Lynne and oon of Bostone and toke the shippes and ladde theim to Copemanhavene and kept the saide Robert, that deposeth, and the maistres and marchaunts in the castell of Elsin- gure 6 dayes. And for all the meanes, that coude be made, he coude nat understande, for what couse the said Englissh shippis were takene and whether the said 2 shippes of Danske were made out by thayme of Danske or by the kyng of Denmarke.
Robert Braybroke of Lynne satth, that Thomas Talbot of Lynne tolde hym, that Hanze Frederike of Danske, lying in Lynne, afore his departyng with the shippes saide unto the saide Talbot, that it were gode, he sold hym his goo- des by a peny. And so he dide and by that meane the saide Talbot goodes and dyvers othir were saned. Item he satth, that the secunde day of the moneth of Octobre afore the maire of Lynne, thaldermans and other oone Poule Rule^) shipper late commyng from Danske saide unto hym that deposeth, that Henry Sternebourgh of Danske was at is de- partyng, which was longe sithe the takyng of the EngHssh shippes, in Danske and thider brought Enghssh clothe and there he lefte hym, when he wente. And demaunded, why consideryng that the saide Sternebourgh was banisshed, he was nat executed, he saide, he coude nat saie therto, but there he was.
Richard Godewyne and William Wales of Lynne swo- ren accordeth which the saide Braybroke in the article con- cernyng Henry Starnebourgh.
Richarde Hobert of Erwardetowne, boteswayne of the
1) Tolle b. 3) Roel b.
28 DRÁP BJÖRNS. - VERZLUN. 146S.
George of Londone, saith, that the wednesday in whitson- wekei) he came afore Elsingure aboute 6 of the clok after noone and there cast ancre and sent a lande the cok,^) the capmarchant and purser with 12 maryners, where they were take prysoners and put in the castell. And than oone Stolt- man of Danske came in his cok a borde aud dranke and wente his waye, and a noon after came ayene whit 7 ship- pes and sette aboute thayme, wherof 2 of theym were of Danske, and came a borde and asked, whether they wolde fight or naye. And they saide: naye. And thanne he entred and toke the shipp. By whos commandement they were there, he canne nat telle. And after at Copemanhavene the kyng of Denmarke saide to hym that speketh, that the caas of theire takyng was, that the men of Bristowe were in Ise- lande the laste yere, and othir men of Denmarke saide, that the kyng of England had writene unto the kyng of Denmark, to take and do his beste whit Englisshmen, and that was the noise thorowe all the lande.
Thomas Roger of Grenewych sworene deposeth, that he sailed in the George of Londone unto t[h]e Sounde and there lying atte ancre came upone hym Hans Stoltmane of Danske and asketh hym, wethir he wold fyght or delyvre the shippe, and entred the shipp and toke the rule of the shippe upone hym and forthwith sent for 200 men of Dansk and putte one of theym called Henryke to kepe the toppe^) and on the mornyng put theym out of the shippe. AIso the seid Hans Stoltman with the seid 200 men of Danske kept the shippe takene as above fro wednesday in witsonweke at nyght unto saterday thanne next folowyng. He setth also, that he sytt)mg in the guyldemaistres hows in Copmanha- vene, beyng present 5 maisters of Danske called Laurence Wolf, Michell Hardmane,*) Henryk Sternehurgh, the seid Hans Stoltman and sir Vyncent Stole, the same sir Vyncent
1) þ. e. 8. Júní. 2) cinibara vocatnm le colck b. 3) ad custodien- dum carchesiura novis 6. 4) Ertman b.
1468. t>RÁP BJÖRNS. — VERZLUN. 29
seyde, that there skuld a 1000 and 1000 menn of the Hans wyssh, that they had never be boren for the seid werk.i)
Richard Hovard, Pers Johnsone and William Holme, thesse 3 men afore writene sworne and examyned deposen and accordene with the seid Thomas Roger except the clause: he seith also, that he syttyng etc.
George Heriotte, chieffmarchaunt of a shippe cailed the George of Londone, sworne accordeth whit Thomas Roger and over that setth, that oone Henrye Grise, marchaunt of the Hans, beyng at Capemanhavene efter the takyng of the shippes came whit the kyng of Denmark to the seid ship- pes and was at the devydyng rf the goodes.
WiUiam Wathyne of Londone marchaunt setth, that he hath lyee in Danske all the last wynter and there was un- to after Lammas^) last passed. And he setth, that afore ta- kyng of the EngUssh shippes Vyncent Stole, Henry Stern- bourgh and Michell Ertmanne of Dansk went unto the kyng of Denmark, and whityne a lytiU tyme after the seid Vyn- cent came ayene to Dansk and bought a shipp and certeyne gunnes^) and waged souldiours and whit theym went ayene to the seid kyng, and a none after the seid Englissh ship- pes were takene. And he setth, that after the takyng of theym that the seid Sternebourgh whit a crayer came ayene unto Danske and brought whit hym certeyne Englissh cloth, and because it shuld nat be knowene, he leide it a ionde by nyght tyme.
WilHam of the Howe of Hull, lodesman*) in the George of Londone with Thomas Roger, accordeth with the said Tho- mas in all thynges except the clause of settyng in the gilde- maisters hous at Capemanhavene etc. And more over he setth, that he sailled out of the Sounde into Danske in a shipp of Danske and tbere abode 6 wekes and had co- municacione with Michel Ertman and Henry Sternebourgh, which confessed, that they were at they takyng of the saide George and muste goo ayene into the kyng of Denmarkes
1) se non fuisse natos ob premissa &. 2) þ. e. vincula Petri, 1. Aug.; ad vincula s. Petri, 6. 3^ bumbardes b, 4) remex &.
30 DRÁP BJÖRNS. - VERZLUN. 146$.
service at his first writing, and to that entent the said Starnebourgh had bought a shipp. And aiso he satth, that he sawe there divers barelies stuffed with Englissh cloth, that was taken atte the Sounde. Also he satth, that he came homewardes in a shippe of Hamptone in feiiship of 2 ship- pes of the Newecastell, and nat witstandyng that the kynge of Denmarke had sent thaynie saufconduct, he leide 5 ship- pes to have take them.
Pakyne of Hortone, maryner in the George of Londone, satth, that he sailad in the same shipp unto Sounde, where lying at an ancre came upone the same shippe Hanze Stolt- man of Danske and asked, whether they wolde fight or de- lyver the shipp, and entred the same shipp and toke the rule therof upone hym and forthwhit sent for 200 men of Danske and putte oon of them called Henryke to kepe the toppe and on the mornyng putte the Englissh men out of the shippe. And so the saide Stolte^) with the said 200 men kept the saide shippe taken as above from the wesdnesday in witsonweke at nyght unto saterdey thanne next folowyng. AIso he satth, that he sailled out of the Sounde unto Danske in a shippe of Danske and there abode 3 wekes and there sawe Henry Sternebourgh, which was at the takyng of the Englissh shippes, and so, as he setth, the said Sternebourgh confessed and that he muste goo ayene unto the kyng of Denmark service atte the first writyng, that came from the saide kyng to hym.
Bostone. John Grey of Bostone, purser^) of the Chris- tofre of Bostone, wherof is owners James Frere, Henry Wyske, WiIIiam Tymer, saiUyng from Bostone whith the shippes of Lynne towardes Danske in Pruse and to the Sounde at witsonday in the mornyng about 3 of the clock and cast ancre and hym self wente a lande in an Hollanders cok to Elsyngure and 2 marchauntis of the Hanze at Bo- stone^) and wolde have paied his costume to the custumer; and he bad hym abide, til the kyng was goo, and that was
1) Svo, a; Stoltman 6. 2) bursarius 6. 3) qui venerunt a Bo- stoone b.
1468. DRÁP BJÖRNS. - VERZLUN. 3l
aboute 6 of the clok; and than he that speketh wente into the tolners doughtres house, and there was the kyng and EsterHnges whit hym at a counsaile, and for fere of that counsaile he went ayene towardes his shipps; and er he came a borde, there were 7 shippes under saile for to take them, wherof 2 were of Danske, like as the seid Robert de- poseth. Also he supposeth, that the lettres sent from Lon- done and Bostone were cause of takyng of the Englissh shippes, for othir shippes of the Newecasteli, that wente afore, wente sure. And the saide John satth, that iie beyng at Copemanhavene askyng the cause, whye they shuld be ta- ken, and men seide there, that the kyng of Englande had send worde to the kyng of Denmark, that he shuld take Englisshmen.
George Garneter^) of Bostone, lodesman of the shipp called the George of Bostone, wherof were owners Philipp WiIIiamsone, Henry Batte, Thomas Karter and John Smyth, satth, [that he] at witsonday about 7 of the clok came to the Sounde afore Elsyngure and sende a lande theire purs- er^) and 2 marchantes, which were kept in pryson, and whitin 2 houres after came one sir Vyncent Stolte^) of Danske in a barge and toke thaym, and Hanze Newstede of Lubyke comyng with theym in theire shippe from Bo- stone robbed the marchantes of the same shipp. And the saide Stolte^) sent the saide lodesman and maistre to EI- singure to prisone and there ware 8 dayes. And by whom the shippes of Danske were sende thider whetir by theyme of Danske or waged by the kyng of Denmark or howe, he wote nat.
Robert Talbot of Grantham marchaunt sailled in a shippe called the Gabriell of Bostone from Bostone to a place called the Sounde and came thider upone tewesday next af- er witsonday*) last passed and there was fette a lande by the procuryng of oon Gerard, iservaunt to Christan Notsell^) of Streilesounde, for there was no man there sauf the pur-
1) Garnere 6. 2) bursarium 6. 3) Stolle b. 4) þ. e. 6. Júni. 5) Nissell 6.
^^ bRÁP BJÖBNS. - VEBZLUN. I468.
ser, that coude telle his name, and there was kept unto the fridaye next after, As for takyng of the shipp he ean nat telle, who toke hir, but he reporteth hym to his felashipp and from that place he was brought unto Copemanhaven and there was kept in prisone unto the thursday next after seynt Laurence day next folowyngi), atte which tyme he brake prisone and came awaye.
Thomas Salman of Bostone, servaunt and prentise un- lo Thomas Nesewyk of Bostone, satth, that he sailled from Bostone in the Gabriell of Bostone and came unto Sounde on the monday next after witsonday^) last atte afternone^) and there laye at ancre and the next day after he was sette a lande with other marchaunts and was nat in shipp at the takyng therof, and therfore he canne nat depose, who toke the shipp. And he satth, that 5 of the Esterlyngs of the Stileyerde of Bostone sailed whith thayme from Bostone and two af theym bare billes with theym, as he is enfourmed by his felashipp, and delivered theym unto the kyng of Den- marke. What was therin, he can not [telle]; but a none after the shippes were taken and he was there in prysone 14 dayes and thanne he stale awaye. AIso he satth, that Gerardes Goode the Esterlyng, that was in that shippe, was fette a lande, afore the shipp was taken.
Watkyne*) Nobelet, boteswayrie of a shipp called the Valentyne of Newecastell, sworene deposeth, that he sail- led in the same ship fro the porte of Newecastell into the Sounde and there arrived in the moneth of Juyne on a wednesday in the mornyng, and there lying at ancre there came upone theym sir Vyncent Stole whit a shipp armed of Danske and Martyne Gruth with an othir shipp of the same Danske also armed and other 4 shippes of Danske and also a shipp of Lubyk and entred upone theym and toke the rule of the saide schipp called the Valentyne and sente them to lande and putte them in prisone and toke from them all, that they hadde.
1) þ. e. 11. Aug. 2) þ. e. 7. Júní. 3) circa horam primam 6. 4) Walterus.
1468. t)RÁP BJÖRNS. - VfeRZLtlN. 33
John Wetewange, George Clerk and Hans Smyth, ma- ryners, sworen deposen in like maner and forme, as the seide Watkyne Nobelet doth, and accorden with hym. Also they saie, that they conveied 2 shippes of Danske with theym fro Humbre and in the Scawe^) mette with 3 ship- pes of Lubik, by whom they understonde, that seid Englissh men shuld be distressed, the which was conceled and kept from theym.
William MiIIe, Thomas BiIIesby, John Thomsone and James Yonge, marynes, sworen deposen and accorden with the saide Watkyne Nobelet.
Roger Marchall, servaunt to mylord of Northhumber- lande, purser in the Valentyne of Hull, satth, that he sail- led from the Newecastell to Hulle and thens to the Sounde in the saide Valentyne and thider came the tewesdaye at evene, and on a wednesday in the mornyng in the moneth of Juyne there came upone hym Vincent Stole of Danske and othir in a shipp of Danske and also othir shippes as- wele of Lubyk as of Stravesonde^). Who were maisters of the shippes of Lubyk and Stravesonde^), he wote never. And aboute 7 or 8 of the clok in the mornyng there entred the shipp and toke it from theym and hym putte and the marchant of the saide shipp into a kervel of the Denmark^) wherof was maistre Nannyng van Dure, and there kept theym 2 dayes prysoners ; and divers of the same godes were conveyed to Danske by the saide Vyncent Stole and other. And he setth also, that a coke of yonker Ge- rard of Delmenhurst saide unto hym that deposeth, that they were solde longe tyme before or they come there; by who- me, he canne nat saie.
Thomas Todde of Yorke, marchaunt in the shipp cal- ied the Valentyne, satth, that he sailled from Newecastell to HuIIe and from thens to the Sounde and thider came on wednesday at nyght in the moneth of Juyne last, and on the morowe about 7 or 8 of the clok came a borde a kar- vell of Denmark, wherof was maister Nannyng van Du-
1) Schagene b. 2) Stralessund 6. 3) regis Dacie b, Dipl. iBl. X. B. ^
34 DRÁP BJÖRNS. - VERZLUN. 1468.
ryng^), boren and havyng lyvelode in Campe, nowe dwellyng at Copen)anhaven, and with hym shipper Tunes^) of Lu- bike and Vincent Stole in a blak shippe of Danske vvith certains yonkers of Danske, that is to seie Petre van Plane, Hanze Sevese^) and Hanze Knope and othir of Danske, and Michel Erdman also in a shippe of Danske and also Mar- tyne Grutene of Strayllessonde with other; in what shipp, he wote never. As touchyng the cok of the saide yonker Gerard he accordeth with the seide Roger Marchall. As touc- hyng with 2 shippes of Danske, that saiUed with theym out of Humbre into the Scawe, he accordeth with John Wete- wange, George Clerk and Hanze Smyth.
34. Okt.-21. NoTcmber 1468.
SvAB Hansakaupmanna upp á framburð sjónarvotta um skipatökuna i Eyrarsundi.
Hansisches Urkundenbuch IX, Nr. 521, bls. 371 eptir gamalli af- skripl í Acta Anglicana bl. 23—2.5 í bæjarskjalasafninu í Köln. Hér er að eins tekið það úr þessu skjali, sem getr Íslands.
Quoad depositionem Ricardi Hobert dicti mercatores dicunt, quod illa depositio nullo modo probat, ipsos procu- rasse dictas naves capi aut ipsos aliquo modo reos ipsius cap- tionis, sed magis excusat eos pro eo, quod dicunt, quod rex Dacie dixit sibi, quod causa dicte captionis erat, quia ho- mines de BristoIIia ultimo anno erant in Islandia, et etiam alii homines de Dacia dixerunt, quod rex Anglie scripsit regi Dacie ad capiendum Anglicos et ad faciendum cum eis secundum voluntatem suam et quod talis erat rumor per totam terram ibidem.
1) Duren b. 2) Tymes b. 3) Servoese b.
1469. Í>RÁP BJÖRNS. - VERZLUN. 35
35. 14. Mai 1469.
SvAR Hansakaupnianna upp á varnargreinar Englendinga fyrir dóm Játvarðs konungs og ráðs hans yíir kaupmönnuin frá Hansastöðunum, frá 29. Marts sama árs, og er hér get- ið um dráp hirðstjóra Danakonungs á Íslandi (Björns Þor- leifssonar).
Hansisches Urkundenbuch IX, Nr, 584, bls. 467 — 468 eptir gam- alli afskript i Acta Anglicana bl. 7t — 76 i bæjarsafninu í Köln.
Responsio ad quartum articulum narracionis facti.
Non satis fuit quibusdam, regie majestati falsa sugge- rere, si non eciam ea, que nec verisimilia sunt, regie celsi- tudini suggessissent^). Cui enim credibile erit, mercatores' Anse Theutonice cum rege Dacie in captionem et spoliacio- nem Anglicarum navium conspirasse, ut regie majestati ad falsam quorundam suggestionem scribere placuit, cum mer- catores Anse Theutonice simul cum Anglicis variis mercibus non modice estimacionis, quas Anglicanis navibus imposue- rant, per regem Dacie spoliati sunt? Quis enim, patres re- verendissimi, fidem dabit, ejusdem conspiracionis conscios unus alterius^) spoliasse, aut quis capere poterit mercatores Anse Theutonice quicquam in Anglicos machinatos, quo magis eorum naves per regem Dacie spoliarentur, cum ipsi Anglicanis navibus merces suas vehendas commiserint? Pre- terea rex Dacie suis literis regi Anglie missis expresse fatetur, se preter alicujus de Ansa Theutonica scitum, consensum aut mandatum naves illas Anglicanas spo- liasse nec causam commisse spoliacionis tacuit. Scribit enim, Anglicos prefectum, quem in lislandia prefecerat et constituerat, crudelissime necasse, necatum in mare proje- cisse, vectigalia regia longo tempore collecta rapuisse magnamque lislandie partem igni atque ferro devastasse et ob tantum in suos admissum facimus Anglicas naves detinuisse. Quid igitur opus est, mercatores Anse Theu- tonice cum rege Dacie conspirasse confingere, cum rex
1) snggesissent hdr. 2) sc. bona alterius.
36 ÖRÁP BJÖRNS. - VÉRZLUK. 1469.
Dacie spolacionem preter cujusquam de Ansa Theutonica concienciam ob causam dictam se fecisse fateatur? Insuper post commissam in Anglicos spoliacionem rex Anglie instan- cius regem Dacie super restitucione Anglicis spoliatis facienda requisivit, sciens ipsum spoliacionem commisisse ac bona An- glicorum occupasse, numquam tamen quemquam de Ansa Theutonica super restitucione facienda requisivit, sciens civita- tes ipsas in commissa spoliacione innocuas. Quod si alicu- jus conspiracionis in Anglicos conscie fuissent, eas utique super restitucione facienda sicut et regem Dacie requisivisset, sed cum videret regem Dacie scripta sua non curare nullamque restitutionem facere, omnia Anglicorum tela in innoxios Anse Theutonice mercatores conversa sunt alienique sceleris pe- nas immeritas solvere coacti sunt. In ipsos ac totam An- sam Theutonicam commisse spoliacionis nesciam represalie statute et decrete sunt, at rex Dacie sceleris commissi actor inpunitus abiit, ut merito illud satiricum Juvenaiis primo sa- tirarum satira secunda verifacatum sit: „dat veniam corvis, vexat^) censura columbas".
26. 31. Deccmber 1469.
Bbéf Brúnsvikinga til Lýbikumanna viðvíkjandi samningi
Friðriks Leddinghusen's frá Brúnsvík við Martein Sten skip-
ara frá Brinmm um farmgjald með skipi frá Weser til Is-
lands.
Hansisches Urkundenbuch IX> Nr. 686v bls. 617—618 epHr bréfa- bók í bæjarsafninu i Brúnsvik frá árunutn 1456—1520 bl. 89. Enh- fremr prentað i Hanselmans Hans. Geshichtsbl. 1888 bls. 170—171. Sbr. bréf fra 30. Dec. 1470 hjá Hánselmann 1888 bls. 172 og Hans- isches Urkundcnbuch IX, Nr. 800.
Eyn genant Frederik Leddinghusen, uth unser stad bof • dich, heft siik myt Martene Stene, schipheren to Bremen,
1) vexit, hdr.
1469. VERZLUN. 37
vordragen in dusser wise: so dat he om myt andern gude, dat anderen luden behorde, schepen scholde van der We- ser went in Island 13 last gudes ome unde itliken anderen unsen borgeren tobehorende, und scholde ome jo van der last geven 10 Rinsche gulden, unde wan dat schip galedan were, so scholde he dem schipheren geven to Bremen van elker last 4 Rinsche gulden in afkortinge der summen, unde worde he wedder losset uppe dusse siid der see, scholde he dem schipheren van elker last geven de nastendigen 6 Rin- sche gulden ; unde de schiphere scholde om voren uppe elke twey last eyne tunne rum wedder uth Island vor dat- sulve gelt, we se sehepen konde mit sinem gude, dat he in dem schipe hedde; konde aver jemant van den kopluden sine last sulven nicht schipen, so scholde dat rum stan to des schipheren beste; unde de koplude scholden up itlike 6 last eynen man voren ; vortmer scholde de schiphere den kopluden voren up ore gud 16 man unde eynen jungen unde to erer vitalie twe smale tunnen beyrs, eyne tunnen brodes, gorte, bonen, speck unde butteren to mogeliken dingen, isset dat se ore egenen kost hebben; ok scholde de schiphere den eirbenomden kopluden liggen wente tv pinx- sten, unde oft jemant den anderen alze de schiphere de co- plude edder de coplude den schipheren, lenger liggende hel- den, de scholde dem anderen vor eynen jowelken dach ge- ven twene Rinsche gulden, dar de gebreck denne ane were ; unde wanner God geve, dat de schipehere unde coplude wed- der quemen an dusse siid der zee, dar de copman sinen bon- nyk breke, dar scholden se dem schipheren lossen unde syne vracht geven bynnen eynundetwintich werkeldagen. Ersamen leven heren, alze nu de genante schiphere mit dem schepe unde gude gevaren is van Bremen na Islande unde gekomen is wente in Hitlant, so is dat schep darsulves gebleven unde in de grunt gegan unde des gudes is endeyls geberget. Unde wuwol nu de schiphere dat gut in Islant nicht gehracht unde ok de weddervart mit der anderen ware nicht gedan en heft, so meynet he doch, van dem genanten Frederik Ledding- husen van dem gebergeden gude, des denne endeyls itliken
38 YFIRGANGR ÚTLENDINGA. 1476.
unsen borgeren mede tobehort, syn vulle vrachtgelt to heb- bende, wuwol dat he dat gud nicht men twe deyl des weges ge- fort heft unde des dridden deyles unde ok der wedderreyse wedderumme nicht gedan en heft, so he na orer vordracht doch wol scholde gedan hebben. Dar de genante Frederik Led- dinghusen unde unse borgere, de des mit ome to donde heb- ben, entigen meynen, se en syn ome van dem gebergeden gude nicht mehr piichtich men na antale des weges, so he dat gud uthwort gefort hebbe. Ersamen guden frundes. Wente gii denne van sodannen stucken mer vorfaringe wan \\y hebben, so bidden wy juwe leve deger gutliken dat gii uns in dussen saken anrichtinge unde scriftlike beleringe don wiUen under juwem secreto darup, wer de genante Fre- derik Leddinghusen van dem gebergeden gude ok mer plich- tich sy to gevende den schiperen to vrachtgelde wanne so vele, alze ome na antale des weges geboren moge, edder wat darumme mit juw eyn reckt sy. Giik hir gutwiUich ane to bewisende, dat wiUen wy umme juwe leve, wur wy mo- gen, mit flite gerne vordenen, unde begeren dusses juwe gutlike bescreven antworde. Datum ame dag sancti Silvestri anno Domini etc. 69.
37. 10. Júiií 1476.
GíSLi Jónsson ofllcialis Skálholtsbiskupsdæmis^), Haldór kirkjuprestr í Skálholti, (Magnús) ábóti á Helgafelli, Steinmóðr Bárðarson ábóti í Viðey, Bárðr Auðunarson ábóti í Þykkva- bæ, Magnús prestr Skálholtsbiskupsdæmis, Henrik Daniel hirðstjóri, Eyjólfr Einarsson, Þorleifr Arnason og Hallsteinn Jónsson votta, — út af þrætu, er komin var fyrir Játvarð Englakonung, miIH nokkurra kaupmanna og skipara f rá Ly- biku og Bristol, — að skip |)að, er Bristolmenn rœndu 22. Júlí 1475, hafi ekki verið frá Lybiku, heldr Björgvin, og að Lybikumenn hafi með vopnum veitt hirðstjóra konungs á Islandi lið gegn Englendingum, og að skipshöfnin hafi yíir-
1) Af þessu mun þá kenning mega taka, að Sveinn hiskup hafi þá verið dáinn. Er á lífi 28. Apr. 1476 (DI, V, 589).
1476. YFIRGANGR ÚTLENDINGA. 39
gefið skipið, þegar það strandaði, með öðru fleira, er bréfið hermir.
Hansisches Urkundenbuch X, Leipzi'g 1907, bls. 314—316, Nr. 489, fplir skaddaðri pappirsafskript með enskri hendi í bæjarskjalasafn- inu í Roslock. Sbr. ritgerð Rudolf Meissners: Eine Islandische Ur- kunde í Hansische Geschichtsbl. XXXIV, bls. 245—264.
Litera t[e]stimonialis de partibus Dacie.
Universis et singulis Christi fidelibus [presentes inspectu- ris^) vel audituris nos^) Gislo Johannis promissione divina offi- cialis Scalotensis, Halldorus ordinarius ejusdem ecclesie, Mag- nus^) sancti montis, Steinmodus Barderdus de Videy, Barderus Audoni*) de Thickaby, abbates prefate [ecclesie]^, Magnus antedicte Scalotensis ecclesie presbyter, Henricus Daniel ca- pita[neus] et locumtenens domini nostri Gristierni [regis Da- ciej^), [£ywlfus Enari''), Thorlavus Arnerus, Hallstanus Jo- hannis salutem in Domino sempiternam.
Gum inter cetera caritatis opera valde meritorium sit testimonium perhibere veritati et quia jam nuper acceperi- mus^) ex dolenda et miseranda insinuacione cujusdam Jo- hannis Gothmanni Anglici, ut asseruit, et mercaloris^) de villa Bristolle in Anglia, [quod] magna lis et causa pendeat coram illustrissimo principei^) Edwardo Dei gracia rege An- glie super quosdam Henryk van Furstene et Hans Loreholt mercatores de le Hanze, partem actricem^i), ac dictum Jo- hannem Goodmann, Johannem Brent et Robertum Steven- sone, mercatores de vilia Bristoll predicta, et Johannem Gru- se magistrum cujusdam navis vocate le Mary de Bristowe partem defendentem, in qua quidem causa pars predicta
1) [skaddað i handr. og stendr i útg.: „ser . . . ". 2) á spassiu i afskriptinni : „nota ad vídendum sigilla et circumscriptio- nes eorundem". 3) skaddað; ótg. les: „J . . .". Þá var einginn J[ón] ábóti á Helgafelli, heldr Magnús Eyjólfsson, sem kosinn var biskup í Skálholti þetta ár, og Sveinn biskup er án efa dáinn, þegar þetta bréf er gert. 4) útg, „Audom". 5) útg. les: „e[cclesie] . .", og segir trosnuð af nokkur orð; hér sýnist þó varla vanta í meira. 6) [. . . und (!), útg.; fúið úr handritinu. 7) [Gyeclfus Eccar, (!) útg. 8) accíperimus, hdr. 9) mercatores, hdr. 10) principo, hdr. 11) A spássiu: „nota hic quomodo , . recitunt biUam (juerencium".
40 \TIRGANGR ÚTLENDINGA 1476.
Henrik et Hans Lozeholti) proponit, asseruit et affirmat, quod ubi idem Henryk et Hans fuerunt in possessione cu- jusdam navis dicte a balinger de L[ybyk voca^te^) the Lylly onuste et carcate cum octoginta lastis^) de piscibus vocatis stokfissch ad valenciam duorum milium octoginta . . .*) decim solidorum et quatuor denariorum per eosdem Henryk et Hans apud Sudwellsiokyll^) in Islandia emp[tis] . . .*) [Goodjman simul cum predictis Johanne Brent, Roberto Stevenson et Johanne^) Gruse ac multis aliis magistrorum navium . . .*) in festo Marie Magdalene'') jam ulterio^) preterito venere et tunc ibidem vi et armis cepere, abstu- lere et asportavere a predictis Henryk et Hans dictam na- vem de Lybyk ac bona et mercandizas in eadem navi con- tentas^) contra racionem et conscienciam. Dicunt eciam et affírmant predicti Henryk et Hans Loreholte^), quod quidam Hans Rothenbergh fuit magister dicte navis de Lybyk tem- pore dicte supposite capcionis ejusdem^^) et quod idem Hanz Rothenbergh tunc fuit homo de Lybyk et quod non fuit de yel sub odediencia exellentissimi principis Cristierni regis qostri de Dacia nec subditus ejusdem, et eciam dicunt idem Henryk et Hans Lozeholt^), quod proprietas dicte navis tem- pore dicte supposite capcionis ejusdem fuit quorundam Lau- rencii Lange et Gourte Bode, hominum et mercatorum de Lybyk predicta, et quod proprietas dictorum piscium voca- torum stokfissh et . . ^) [ceterojrum bonorum in dicta navi tempore dicte supposite capcionis existencium fuit dic- torum Henrik et Hans Lozeholt^) et aUorum diversorum mer- catorum de Lybyk predicta et quod nullus obedienciarius seu subditus dicti excellentissimi principis regis nostri ali- quod habuit in dicta navi capta seu in piscibus sive bonis predictis tempore dicte supposite capcionis ejusdem navis. Et quia predictus Johannes Goodman multum timet se et
1) Svo hér. 2) tvö orð úr trosnuð að mestu. 3) laste, hdr. 4) nokkur orð táin úr hdr. 5) þ. e. Snæfellsjökull. 6) Johannera, hdr. 7) þ. e. 22. Júli U75. b) Svo. 9) contentis, hdr. 10) Á spássíu: „nota hic quomodo recitant replicationem".
1476. YFJRGANGR ÚTLENDINGA. 41
socios suos predictos, quamvis ipsi^) in nullo premissorum versus dictos Henryk et Hans Lozeholt^) sint culpabiles, grande tamen reis pene importabile detrimentum et damp- num ex verismili in consorcio [pati possent], nisi eis per quosdam^) de nostris, qui omnium premissorum et circum- stanciarum eorundem cognicionem certam atque perfectam noticiam habent, fideli testimonio succuratur, hinc est quod predicti nos Gislo Johannis officialis ecclesie Scalotensis pre- dicte cum aliis prenot[atis presbyteris et laicis]^) ex certa noticia et indubia scientia^) nostra innotescimus et per pre- sentes certificamus, quod quaedam^) navis vocata . . ^) in mensibus Aprilis, Maji et Junii in anno Domini 1475 ste- terit apud Sudwellisiokyil^) in Islandia et ibidem onusta et carcata cum diversis piscibus vocatis stokfisshes, mortes et titelynges, postea videHcet in festo beate Marie Magdalene jam uitimo preterito in partibus capta et spoHata Islandie fuit per duas naves Bristolliensis, in quibus, ut vulgariter dicitur, prefatus Johannes Goodman et certi sui complices predicti degebant, que quidem navis sic capta et spoliata, quocumque nomine*^) per predictam partem actricem nomi- natur, tunc fuit navis de Nordebergh in Norvegia sub po- testate et obediencia serenissimi principis et metuendissimi domini nostri regis Dacie vocata Anne de Northebergh. . . ''') predictus Hans Rothenbergh magister et possessor, et quod proprietas ilHus navis tunc non fuit prefatis Laurencio Lange et Courte Bode mercatoribus Libycensibus, et quod idem Hans Rothenbergh diu ante et tunc fuit ac adhuc est subditus et obedienciarius dicti domini nostri regis Dacorum commorans et inhabitans in Northebergh predicta et non tunc fuit nec est homo de Lybyk nec mercator de Hanze^o),
1) ipse, hdr. 2) Svo hér. 3) quorundam, hdr. 4-) nokkur orð tuggin íir hdr.; útg. les: prenot[atis] . . . rm". 5) A spássiu: „nota hic quomodo testiíicatur ex certa sciencia et absque aliqua causa al- legatur quare tanta sciencia, unde haberet et absque juramento co- ram aliquo judice vel auc[t]oritate, unde fiducia non est adhibenda". 6) quaedem, útg. (prentvilla). 7) nokkur orð tuggin úr. 8) þ. e. Snœ- fellsjökull. 9) nomino, hdr. 10) A spássíu : „nota hic djcitur de mn vocata^le Anne",
42 YFIRGANGR ÚTLENDINGA. 147fi.
et quod nulla alia navis capta seu spoliata fuit per Bristol- lienses in partibus predictis in dicto festo beate Marie Mag- dalene nec per annum ante idem festum immediate prece- dentem nec post idem festum usque hunc presentem diem, et quod tempore capcionis navis iUius habebantur in navi illa quamplures pisces vocati stokfisshes, mortes et titelinges, de quorum certo numero ignoramus, nic- hilominus pro certo testifricamus] . . . .M numerum quadraginta lastarum videlicet de predictis mortes et titelynges solumnodo^) devenere ad manus meratorum Bris- tolliensium predictorum, quorum quidem omnium piscium pre- dictorum et aliarum mercandizarum in predicta navi tem- pore predicte capcionis existencium proprietas^) tunc fuit pre- dictis Hancze Rothenbergh et Hancze Loreholt ac quibus- dam Jacobo Jocombe, Hanze Monke, Jacobo Fosse, Her- manno LafFrans, Sven Jonsson et Hanze Haltyng. mercato- ribus et inhabitantibus in Northeberghe predicta, subditis et ligiis predicti domini nostri regis, sicque per omnia per to- tum tempus predictum in partibus predictis notum et repu- tatum . . *) [rjeputantibus necnon predicto Henrico van Furstan mercatori civitatis Lubicensis^) et cuidam alio mer- catori ejusdem civitatis, cujus nomen apud nos ignoratur, qui quidem Henryk van Furstan et alter^) concivis ignotus erant proprietarii circiter numerum octo lastarum piscium in predicta navi tunc existencium, et insuper ubi quidam Hen- ricus Daniell tunc locumtenens et capitaneus domini nostri regis in partibus Islandie commisit bellum maritimum ante festum predictum sancte Marie Magdalene eodem anno pre- dicto versus diversas naves de Scardeborough in Anglia, quod predicti Hanze Rothenbergh, Henryk van Furstan et
1) nokkur orð úr farin. Á spássiunni stendr: dicitur hic pro certo circiter numerum 40 lastarum devenerunt ad possessionera mer- catorum BristoUensium. 2) solummode, hdr. 3) Á spássíu: nota hic quomodo dicitur quod proprietas omnium piscium fuit Hans Rothe- borgh et aliis subditis Dacie, et postea dicitur quod proprietas partis pisciura fuit Henrik Furstan et aliis de Lubik et sic contrarium. 4) nokkur orð úr farin hdr. 5) Lubiensis, hdr. 6) alterus hdr.
1476. YFIRGANGR ÚTLENDINGA. 48
alter^) subditus concivis ignotus auxiliaverunt, supportave- runt et manutenuerunt prefatum Henricum Daniel in debel- lando Anglicos predictos, videlicet predictus Hans Rothen- bergh . . ^) misit eidem Henrico Daniell tria armamenta vocata blankharneys posita in quadam baga mandato suo carcata super unum equum a Besseydstathe in Islandia pre- dicta usque Hanford et predictus Henricus van Furstan in eo quod misit eidem Henrico Daniell quendam Henryk Sment suum familiarem armamentis, ipsum Henrik van Furstan armavit ad debellandum contra predictas naves de Scarde- bore predicta et quod predictus alter^) mercalor de civitate Lubicensi, cujus nomen ignoratur, fuit in conflictu predicto versus predictos Anglicos in propria persona sua et comi- tiva prefati Henrici Daniel. Et ulterius universitati vestre significamus, quod residuum piscium mercandizarum, habile- mentorum et takillementorum*) . . . [in]^) navi predicta tempore sue capcionis ultra predictas quadraginta lastas de mortes et titelynges fuerunt una cum navi predicta in mari ibidem periclitata et dimersa, pro eo quod predicti conqui- rentes navem illam occasionis premissa^) ob metum Anglio- rum predictorum prope litus maris absque nautis et guber- natoribus dimiserunt et tanquam derelictam relinquerunt ac nulia persona in eadem remanente extra eandem navem ad terram fugam fecerunt salvis tamen quibusdam piscibus, bo- nis, mercandizis et aliis rebus per predictos mercatores de Northebergh et civitate Lubicensi de predicta navi ad terram tunc asportatis et cariatis. In quorum omnium premissorum íidem et testimonium nos prefati Gislo sciHcet officialis Sca-
1) alterus, hdr. 2) Nokkur orð úr farin handritinu. Á spássíu : dicitur hic quod Hans Rodenbergh adjuvabat Henricum Ðaniell ad debbellandum naves de Scarbourgh, quod non est verum. 3) alterus, hdr. 4) Á spássíu: hic dicitur de termino et verbo taklementis, quod est terminus Anglicus, et sic apparet literam istam fecisse per quen- dam Anglicum et fictam per suppositos, et dicitur quod residuum pis- cium et omnium ah'orum (!) mercandizarura ultra 40 lastas perd[iditl, et sic assu[m]pserat super se noticiam certam de numero piscium et ante dicebant circiter numerum 40 laslarum et est sic in incertitudine 5) farin úr hdr, nokkur orð. 6) Svo.
44 HEITBREF. 1477.
lotensis prefate ecclesie cum aliis supra memoratis sigilla nostra presentibus apposuimus. Datum die mensis Junii de- cimo anno Domini 1476.
*38. 11. Marts 1477. á Gruiid.
Heitbeéf Eyfirðinga.
Eptir transscriplo á skinni, gerðu 1683 eða siðnr, komnu 1 Lands' skjalasafnið 27. Júlí 1909 úr dánarbúi Daniels prófasts Haldórssonar. Siðari hluti transskripts þessa hefir verið skorinn frá ofan frá og niðr úr, og einnig hefir verið rist neðan af því. Hefir prófastr í Vaðla- þingi haft það i bókband um bók, sem í hafa verið „Hiónabands- skilnadar Dómar", og utan af þeirri bók mun Daniel prófastr hafa hirt blaðið. Á þvi er og brot af heitbréfinu frá li. Marts 1562 og þvi frá 19. Marts 1633. Ritháttr transskriptsins er fyrndr framar réttum hætfi, og œtti það því ekki að vera eldra en frá siðara hluta 17. aldar. — Afskript frá hér um bil 1760 i ritgerð Sveins lögmanns Sfilvasonar „Um heitdag eður Einmánaðarsamkomu" i kveri Lands- skjalasafnsins komnu 24. Sept. 1909 frá Guðrúnu prestsekkjuBjörns- dóttur. Eptir þvi (= b) eru eyður transskriptsins hér fyltar. Sbr. Dipl. Isl. VI, Nr. 102.
Jn nomine Domini amen.
Þridivdagin fyrstaii i ^inmanudi pa er liþit var fra [hingadburdi vors HeBa Jhesu Christi CD. cccc. Ixx og vij ar. a Grund i] ([yafijrdi komo saman lœrþer og leiker i miUom vargaar og Glerðar og tauludo um þau un[dr og ogn- er sem þa yfer geingo af elldgangi. sandfalii og auskomyrkr- om og ogrligom dunom]. af þeszom undrom þreifst fenaþr ei vid CN þo var snialaus iaurþ. kom þat þeim asamt at þetta m[un vordit hafa fyrir syndagiaulld og ranglœte maxa. þvi kom þat auUom saman. at leita] þangat naþar oc misk- onar sem nog er til sem er gud sialfr at hann med sinni naaþ oc miskon vilþi snua af oz b[ardaga reiþi sinnar. þui skulom ver ecke beidast framar undan Gudz hijrtingom og raaþningom hanz her a jardrikij ex sva at þat^) birgi ei fyr- ir oz himnariki. kiaurom ver at guþ geri raaþ fyrir oz oli-
1) hann b.
i477. ÖfelTBREF. 45
om bæ])i i bræþ og leingdar^). [þann er allt veit oc maa oc aa þann veg vill. sem best er.
At upphafi hetom ver allsvalldanda guþi þaw] sem er upphaf allz ens goþa. þar nærst til hÍNar dyru drottningo iomfru s(ancte) Mario. ens h(eilaga) CD[ichaeIis haufutengils oc allra gudz engla. ens h(eilaga) Johannis Baptistœ. til Pe- trum. Paulum] og Johannem oc allra guþz postula. til Step- hanum. Thomam. Olavum oc allra guþz piningarvatta. til CD[arteinum. Nicolaum. Augustinum. Thorlacum. Johannem. Gudmundum. Benedictum oc allra] Gudz iaatara. Mariam Magþalœnam. Ceziliam. Margretam. Brigidam. allar guþz meyar oc aller gu[dz helgu menn. bidiom ver at þer seut oz aarnandi allrar hialpar og miskonar bæþi i þeszom heimi oc] auþrom vid Jhesum christum. fauþr. son og helgan anda. Þeszo heiti heto ver oz oc alþiþo til friþar [oc farsældar fyr- ir lijf oc saal til heilso og hæginda. til aars oc auþræþa^) veidiscapar og ved]ratto goþrar. til sætta oc samþyckis allra mawa í milli aullom oz til gagnz og gæþa þessa heims [ex til eilifrar sælo aNars heims.
I fyrsto heitom vier at hallda aull þau heiti semj her hafa aaþr heitÍN verit oc her greiner.
In primis : at aller bufaster menn ero skyllder at koma til [Grundar j ^yafijrdi þriþiodagÍN fyrsta i ^inmaanudi og hallda þar laugsamkomo oc hafi] þar lofmeszo af vaEÍ fru. Skal hver madur saa sem i bui er gefa slika aulmuso sem guþ skytr honum i [hug ei minna cn aliii þeir sem koma. eN þeir sem ej koma gialldi haalfaii eyri]^). eN þeir sem mÍNa fe eigo oc ei koma gialldi haalfan eirir. eN bulausir menn þeir sem eiga x^ gefi klip[ping. en þeir sem eiga vc gefi kaalfskÍN. Skal þessi aulmusa gefast þeim sem i bui liggr] oc lukaz*) ei seirna cn i fardaugom og hreppstiornarmenn giaura raaþ fyrir sitt aar i hver(i)um Rep[p.
Item at h(v)er madur sem i bui er gefi maalsverd aa Gudmundardag ii^ mærk smiers] eþr asan iamnvirdan mat. her med er hver maþr skildugr at singia Pater Noster
1) leingd 6. 2) l«ðr.; auþraaþe 5. 3) Hér skýtr b inn: „enn bulausir — kalfskinn". 4) luta (!) b.
46 HEITBREF. 1477.
P[saltara. sa sem er xij vetrom elldri og ix sÍNom ave Ma- ria. Mariomesso j faustoj. Sva ok heitum ver at singia skýlldi nu fimm meszor aa hverri alkirkio. Su fyrsta af helg- um an[da. auNr af vaKÍ fru. þridia af aullom guds ^nglom. fiorda af patronus] þeirrar kirkio. fimta af aullom helgom. Skylldo her med þeir sem meszornar laata singia gefa [mdls- verþ eþr fæþa fsatækaN maN med hvorri messo. hier til skylldi aljmugin singia þriu Pater Noster Psaltara. oc ij Mariovesza Psaltara oc ha[fe uti hvorutveai fyrir pasca.
so oc heitom ver at hallda heilagt visitatio] mariæ at helgi oc tiþagiaurd sem aþrar mario meszor oc þurfasta fyr- ir mesz[odaga Johannis huerutveoi oc ens goda gudmundar.
Sva oc lofoþom] ver at hallda betr drottinz daga og laugarkvelld og vÍNa ei framar en kirkio r[ettr utvisar og allar haatíþir oc sva fæstutíþir oc einkanliga fricídæg]in.
Nu siai gud oc signi var heit hvert ver festom med vani Drottinlegri [Bæn Pater noster hveria vier singiom aull- um oz til hialpar oc blessonar] med þeszom Bænom. Os- tende nobis Domine et cetera. Salvum fac populum et ce- tera. Fiat [et cetera. Sancte deus et cetera. Domine exorat et cetera. Protector in te Spr].
Samþickir þetta vart heit herra aboti ^inar aa muka- þveraa. Semingr prestr [Magnusson. Brandr Jonszun Laug- mann oc allir göder bændr oc almugi i] greindo takmarki.
29. 1479.
Skrá um landamerki Breiðabólsstaðar í Sökkólfsdal eptir kaupbréfi þeirra Olafs Loptssonar og Jóns Þorgilssonar.
Þinglýsingaskjalabók Orms sýslumanns Daðasonar 1729 — 1736, bls. 42—43, komin 16. Sept. 1909 í Landsskjalasafnið frá Boga kaup- manni Sigurðssyni i Búðardal (að gjöf). Var skjal þetta þingJesið af Ormi sýslumanni „1729, laugardaginn þann 18. Junij á Sauðafells- manntalsþíngi".
Ur kaupbrefe Olafs Loptssonar og J8ns Þorgilssonar Dat. 1479. Sellde Olafur Loptsson Jöne Þorgilssyne jðrdena Breida-
1479. LANDAMERKI. 47
bölstad i Sockolfsdal. ^r iiggur ] Saudafellz þijngum. xxiiijc. ad dýrleika. Sagde Olafur til Bænhíis skilidu. og jardar eign- ar. Hdifaii Sudurdrdai. og austurdrdal aiiafi. og Beigallda- dal sem vðtnum ad iiailar. og ofail eftter Reýkiargiis brun. og ut yfer leineidgarhnúk i tvijsteina. ur tvijsteinum ofa» i Heiinagii. sem er sionhending jfer þveran dai. d steinbogan i miiie Hiijdartííns og Skaiiahöis. Sagde Oiafur tii skðgar d milie Heiinagiis og Grafarhrjggia. og þar ad auke Hiijdar- tún i Sðckolfsdai. £ffter þvi sem henne hefur fýigt ad fornu og nyiu. effter þvi sem hann vard fremst eigande ad ord- efi. undaii sier og sijnum ^ríingium og effterkomenduni under Jon og haiis eríingia. og effterkomendur. tii fulirar eignar og friáls forrædis. ofaii ad bugdugile. og fram d íiall. HcLIfaii Sudurdrdal i mots vid Breidaböistad jtakalaust. ut- aii eina selfðr a Trigluhiaiia fra Hamra^ndum. fýrer aiian sinn smaia i átta vikur. ^n beit j Hiijdartuns lande þar sem vili, til fialis og heimalands. ^n torf og hrijs tii ^lldevidar sem þeim þarfnast.
Þetta ad vera riett Coperad eftter handskrifftu(du) brefe. sem nu iiggur d Hoium i Hialltadal. Vottum vid under skrifader. Holum d. 26. Januarj 1687.
Oiafur Petursson. Thorfinur Thordarson eg. Þetta ofaii skrifad bref var upplesed ad Saudafelle j Middðium. settu hieradsþijnge. af virdugligum Iðgsagnar- anum Jone Eýrekssyne þan 16. dag Decembris mdnadar Anno 1709. til merkis vor nðfn.
Jon Eyriksson mppria. Sigurdur Haiidorsson e. h. Jon Gislason eh.
30. 30. Janiiar 1484.
Bréf þjóðverskra kaupmanna í Brilgge tii Hamborgarráðs, þar sem þeir í tiiefni af bréfi þeirra frá 4. Dec. 1483 lýsa ósanna staðhæfing Glav^^es Siucks, að kaupmaðrinn, sem haft hafi á brott skip Heinreks skipherra Schröders frá Danzig, — en skip það kom frá íslandi, — hafi gert sátt og sama við
4& VÉRZLUN. 1484.
Spánverja og heitið þeim friði og félegum degi til Hansa- borganna, nieð öðru íleira, er bréfið hermir.
Hansisches Urkundenbuch X, Nr. 1119, bls. 688-690 eptir frum- ritinu á skinni í bæjarskjalasafninu i Danzig.
Den erbaren wijsen und voersenighen heren borgher- meisteren und raidmannen der stadt Hamborghi), unsen bi- sunderen gunstigen guden vrunden.
Unse vrundlike groete myt vermoeghen alles gudes. Er- bare voersenighe und wijse bisundere leve heren. Wij heb- ben unlanges leden untfanghen enen juwer erbaerheyt be- slatenen breeíf van der date ame daghe sunte Barbaren der hilighen juncvrouwen anno etc. 83 inneholdende, woe eyn ghenoemt Clauwes Sluck bij jw heren behardet is unde van deme coepmanne voer enen zeerover beclaghet, naedeme he mede is ghewesen in dem Spaniarde, dewelke up sunte Laurencius^) avent lestleden under Enghelandt nam scip und gued komende uth Ijslande und to Dantzicke to huys ho- rende, und dat desulve Clauwes secht und beropet sick myt uns to bewijsende, dat wij solden ghededinghet und enen vrundliken slete ghemaket und vorramet hebben tusschen deme coepmanne, de soedane scip und gued verlaren hadde und tussehen deme Spaniarde, dat ghenomene scip und gued in vrundscoppe to betaleiide, und dat wij den knechten und scipluyden in demesulven Spaniarde up de tijt wesende be- loeft und toghesecht solden hebben, dat se solden und moch- ten veilich und gheleidet wesen in den Henszesteden van der weghene, begherende jw heren mytten ersten in unsen scrifften to certificerende, wes hijraff in der waerheyt sij, umme jw daernae gheboirliken to richtende, myt mer wor- den in deme sulven juwer heren breve verhaelt etc. Wae- rup, erbare wijse heren, wille juwer erbaerheyt gheleven to wetene, dat wij van sulker vrundliker dedinghe of hande- linghe mytten Spaniarden ghemaket alse scip und gued be- talt to werden nock oik dat wij deme voirscreven Clauvvese oft enighen anderen, de tvoirscreven scip und gued hebben helpeu nemen, veilicheyt oft gheleyde in den Henszesteden
1) Svo. 2) þ. e. 9. Aug.
1484. VERZLúN. 49
toeghesecht solden hebben noch van anderen dinghen, de de voirscreven Glauwes sick tot uns beropen mach, nichtes- nicht en weten to sprekene noch ichteswes in sulker wiise mytten voirscreven Spaniarde verhandelt hebben. Mer umme jw heren to underrichtene, wes in der waerheyt van desser voirscreven sake bij uns ghedaen und ghehandelt is ghewest, soe is waer, dat in den bamissemarket to Andwerpen lest- leden wij ten versoeke und begherte van scipheren Hinrick Scroder van Dantzicke myt etliken sijnen beschadichden coe- pluden genghen raytten selven sciphere und eoepluyden bij de consuls van der nacie van Spanien hijr to Brugghe re- siderende und gheven en to kennen, woe eyn scipher van erer nacie deme voirscreven scipher Hinricke sijn scip up de tijt komende uth Ijslande unde den voirscreven coepluy- den ere gued alse vissch und anderssins daerinne gheladen ghenomen und untweldighet hedde, begherende dat se nae- volghende deme tractate und vrede tusschen uns in den na- men van jw heren und den ghemenen steden van der Hanze und en in den namen und van weghene des heren konin- ghes und des gantzen riicx und nacie van Spanien voer der tijt ghemaket und gheaccordert vervoeghen und daertoe hel- pen wolden, dat de voirscreven scipher van sijnen schepe und de voirscreven beschadichden coepluyde van eren gude wederkeringhe und betalinghe hebben mochten, alle vrund- scop und gunste tusschen beiden to underholdene. Daerto de voirscreven consuls uns weder verandworden, dat en van guder herten leed were, dat den unsen alsulkent gheboert were, dat se daerof oik nicht ghehoirt en hedden und wol- den gherne naevolghende den inneholde van den voirseiden tractata in den besten verscriven an ere oldesten und vrun- de alumme, oft men den voirscreven Spaniart mytten voir- screven prijse erghent afflanghen mochte, daertoe te helpene, dat de voirscreven beschadichde scipher und coepluyde we- der tot den eren gheraken mochten. Des wij en bedancke- den, begherende dat se deme oik soe doen wolden in sul- ker wijse, dat wij und de parthije des ghewaer worden. Denwelken achtervolghende zijn de voirscreven consuls van
Ðipl. I8l. X. B. 4;
50 VERZLUN. 1484.
der nacie van Spanien up der hilighen dre koninghe dach lestledeni) weder bij uns ghekomen to kennen ghevende, dat se naevolghende deine affschedene in deme bamissemerkede to Andvverpen unse begherte und werff an se ghedaen ver- screven hedden an ere oldesten und vrunde in Spanien und daerup nu andworde untfanghen, alse dat se wisten, we deghenne is uth Spanien, de dat voirscreven scip und gued van unser nacie ghenomen hefft und waer he daermede ghe- bleven is, segghende dat he eyn woihebbende and rijck man is in Spanien gheseten und gheervet machtich ghenoech to betalende des he ghenomen hefíl;, und in soe verre der par- thije ghelevede, daerhen to reysene offt eren behoirliken mechtighere to sendene, se willen den off deme alsulke breve van recommendacien mede gheven an eren heren den koninck und voirt an ere vrunde in sulker mathe, dat se hopen, dat wij und de voirscreven beschadichde parthije clachteloes ghemaket sollen werden, segheden oik, dat de voirseide ere here de koninck nu wesende een gued recht- verdich here were, de myt elkerlijck und sunderges myt unser nacie vrede hebben und holden wolde und helde dat lant oick in guder justicien und obediencien, beter dant bynnen hundert jaren herwirtz ghedaen were; se wol- dent oick soe wol bestellen, dat deghenne, daer reysende worden, sunder vaer oft anxst van eren lijve ghaen und keren solden moeghen. Datwelke wij allet soe tot uns ne- men en vrundliken bedanckende eres vlijtes und arbeydes hijrinne ghehdaen und dat wij den parthijen, de hijr nu nicht ter stede en weren, voirt verwitliken wolden, umme daermede voirttoghaene, altsoet behoren solde. Erbare voersenighe und wiise besundere leve heren, dit is int langhe und in al, des bij uns in desser sake ghehandelt und tot noch toe ghedaen is ghewest, biddende desse unse andworde in den besten uptonemende und desghennen voirscreven is den beschadich- den parthijen, of daer enighe bij jw heren ter stede weren, voirt to verwitlikende, umme sick daernae to richtene und emande myt behoirUken procuracien und certiíiacacien hijr
1) þ. e. 6. Jan.
1485. YFIRGAfíGR UTLENDINGA. 51
to sendende, dat voirscreven scip und gued to achtervolg- hene, want soe uns duncket, dattet nicht nutte noch prof- fijtelick en were, der voirscreven Spaniarde presentacie und voerghevene to verachtene oíT torugghe to stellene nae leg- henheyt aller sake, und ghij heren dat oik wol besynnen konnen, kend God, de juwer heren voersenighe wijsheyt in aller salicheyt behoeden und bewaren wille. Gescreven un- der unsen ingheseghelen den dach in Januario anno etc. 84. Alderkiyde des ghemeynen coepmans van der Duutscher Hanze up desse tijt to Brugge in Flanderen residerende.
31. 21. Maí 1485. í Liindúnum.
RíKAEBB Englakonungr ritar Hamborgarráði, og biðr það að misvirða ekki dóm þann, er feldr hafi verið út af ránum enskra skipa þriggja á Íslandi; dómnum hafi til mildi vikið verið, og Hamborgarar muni ekki alveg vera sýknir af sökinni.
Hansisches Urkundenbuch X, Nr. 1201 bls. 728 eptir frumritinu á skinni i bæjarskjalasafni Hamborgar. Utan á bréíinu stendr: „Ex parte Hcrmanni Schulten".
Honorabilibus et spectabilibus viris gubernatoribus nobiiis opidi Hamburgensis, amicis nostris predilectis. Ricardus, Dei gracia Rex Anglie et Francie et dominus Hibernie, honorabilibus et spectabilibus viris gubernatoribus nobilis opidi Hamburgensis, amicis nostris predilectis, salu- tera. Non debent prudencie vestre egre ferre seu indignanti- bus animis admirari aut dilacionem ejus triformis negocii, cujus diffinitio tot exactis mensibus expectabatur, aut ip- sum judicium, quod jam inter vestros nostrosque concives dis- sidentes promulgatum est pro captura spoliationeque trium navium Anglicarum superiori estate in terra Islandie vio- lenter ac nequiter perpetrata. Tot enim tantaque in isto ne- gocio tum ex testibus tum testimoniis aliisque variis indiciis sibi invicem repugnantibus in medium adducta sunt, ut tan- dem non humanam sed angelicam, non angelicam sed di-
4*
52 ÁSHILDARMÝRARSAMÞYKT. 1496.
vinam sentenciam pro explananda veritate facti causa ipsa exposcere videretur. Et cum nichil aliud superesset, nisi aut indissolubili perplexitate rerum litem immortalem effícere aut condemnacionem vestrorum, qui non sine ulia culpa re- perti fuerant, sagaci arbitrio moderari, preelectum est hoc novissimum, quo actum est, ut cum observancia justicie eciam amicicie recordacio íieret. Habent vestri mercatores, in quos judicia ipsa reddita sunt, exemplaria diffinicionum ejusmodi, que certissime scimus magis equitati pietatique consona esse quam rigori juris. Atque in hunc modum po- stremis literis vestris, quas nobis et consilio nostro pro fine controversiis predictis imponendo direxistis, satisfecisse nos credimus, honorabiles et spectabiles viri tanquam amici ca- rissimi. Datum Londonie sub sigillo nostro privato 12. ka- lendas Junias anno Domini 1485.
Willielmus Lacy.
*33. 1496.
ÁSHILD ARMTRABSAMI'TKT .
Bók i8vp, skrifuð 1706 eða nokkru siðar, komin til Landsskjala- safnsins 27. Júlí 1909 úr dánarbiii Daniels prófasts Haldórssonar. Afskript þessi er sjálfstæð, og tekin eptir hvorugu þvi handriti, sem áðr var þekt af þessari skrá. Páll Iðgmaðr Vidalin hefir haft hand- ritið undir höndum. Sbr. DI, VIII, Nr. 359.
Ashildarmýrar Samþickt Samþickt i Arnese af (!) hirdstiorum logmonnum et cetera. viturligt skal ydur vera. ad vier hðfum sied og yfir lesid þann sattmala og samþykt sem gior var a millum Ha- konar kongs og almugans a Jisslande a alþinge med lofa- take. at vier biodum Hakone k(onge) hinum koronada vora þienustu undir þa grein. et cetera (vid: supra þa alltlandid sðr)i).
1) Handritið sleppir hér sáttmálanum, og visar til hans eins og hann er ritaðr á undan i handritinu, og prentaðr hér fyrir framan Nr. 6 B.
1496. ASHILDARMÝRARSAMÞYKT. 53
Nu fyrir þessa grein ad oss þiker þesse sdttmale eige so haldin vera. sem jatad var. fyrir sakir lagaleisis. soknari) og gridrofa. omoguligrar dreidar. nögligar íiar upptókur og manna. sem nu hefur um tima hier i greindre syslu Ar- nese verid. og hier fyrir logdum vier greindir Arnesingar almenniliga samkundu a AshiUdarmjre cL Skeidum. eftir gðmlum landsins vana. þvi uier uilium med eingu mote slikar oveniur leingur i veniu leidast Jata.
Jtem samtðkum uier ad hafa eingaii liensmann utan Jsslendskaii yíir greindu takmarke Arnese. og rida ej fioi- mennare enn uid fimta mann. þvi uiliu uier stirkia hann giarnan med log og Rett kongdomsins vegna. þann sem þad md med logum hafa. og landsins rietti uiU filgia.
Enn ef syslumadur sialfur hefur greinda syslu Arnes. þa ride ej fiðlmennare enn uid x^ mann sem bok giðrir rcLd fýrir.
Jtem samtokum uier. ad eingi i sama takmarke take sier hushonda utan sveita. þo þeir hue a annara ]ðrdum.
Jtem ef nockur uppsteitir^) hýriast i greindre vorrj sveit^) Arnese af utan sveitar monnum. med nockrum odrum. hvert sem giðrt er. ungum edur gðmlum. rikum edur fóltækum. þa skulu allir skylduger eftir ad fara. þeim er vanhlut giordi. og ej fyrr vid hann skiliast. enn sa hefur fulla sæmd. er fyr- ir vanvirdingu vard. Kann so til ad bera ad hefndin uerde meire i eftirfðrinne enn tilverknadur var. þa skulu allir skatt- bændur jafnmiklu bitala. Enn þeir sem minna eigu skulu gialda sem Reppstiorar giora rad fyrir.
Jtem skulu ij menn vera tilkiornir i Repp hverium ad skoda og fýrir sia ad þesse vor skipan og samþykt sie hald- iii. og ef til alþingis þarf ad rida sveitarinnar vegna. þa skal hver skattbonda gialda 8 alnir i þingtoll. enn þeir 4 alnir er minna eiga þeim kost skulu halda.
Jtem vilium uier eingan hafa hier jnnaii heradz. þann er ej filgir uorum samtokum.
Skulum vier eiga vora samkomu a Ashildarmýre a Bartholomeus messu dag a haustid. enn i annaii tima a
1) Svo. 2) fyrst skrifað „syslu^, en síðan leiðrétt.
54 HEIMSÓKN OG FJÁRUPPTAKA. 1497
vorid. fostudaginn þa manudur er af sumre. og koma par allir forfallalaust.
Enn hver sem eitt af þessum samtokum rýfur. og ad- ur hefur undir geingid sekur nj mðrkum. og take jnnan Repps menn til jafnadar.
Og til sanninda her um setti Haldor Brynjúlfsson. Paall Teitsson. Olafur Þorbiarnarson. Petur Sveinsson. Gudmund- ur Ejnarsson. Gisle Valdason. Are Narfason logrettumenn. Jon Arason.i) Sigurdur gislason.i) Ejnar Hallsson. Þorvald- ur Jonsson. Þordur Sigvatsson. bændur i Arnese. sin jnn- sigle fyrir.i) med fyrr greindra logrettumanna jnnsiglum. petta samþicktarbref. med almugans samþicke. leikra og lærdra. med jayrde og handabande. er skrifad var a As- hildarmýre a Skeidum. datum.^)
*33. [1497].
ViTNisBUEBK um hcimreið og fjárupptöku Jóns Jónssonar, — er kendr er Solveigarson, — á Eyri í Seyðisfirði, þá er Þor- leifr Örnólfsson bjó þar, eptir því skilyrði, er Björn Guðnason hafði honum unt, svo og um höstug orð og heitingar Jóns við Arndísi Egilsdóttur konu Þorleifs.
AM. Fasc. LXXI, 25, frumrit á skinni. Fjögur innsiglafCr eru á faldi bréfsins. — Bréf þetta sýnist vera gert skömmu eptir lát Sol- veigar Björnsdóttur, liklega nœrri 1497, enda er þá Páll á Skarði einnig dáinn.
Heimsokn og fiartaka.^)
So felldan uitnisburd berum uid gudrun bianardotter
og helga þolleifsdotter at uid uorum da ejri j seydissfirdi j
þann sama tima er jon jonsson er kendur er sohieigarson
kom þar med sinum medfylgiurum vij. at fiolda fimtvdagin
1) Svo. 2) Hér er bœtt við með annari samtiða hendi, sem eg sé ekki betr en sé hönd Páls lögmanns Vídalíns: „(sem rada ma) Anno li-iOO. Kallast og so arnesingaskrö". Sbr. og Skýringar yfir Fornyrði Jónsbókar. Rvík 1854, bls. 404. 3) Utan á bréfinu með hendi c. 1700,
1497. HEIMSÓKN OG FJÁRUPPTAKA. 55
] fardagai) uiku. j þann sama tid er þolleifur aunolfsson hafde þar bu og peninga epter þui skilýrde er biorn guduna- son^) hafde honum adur unt. So uissu uœr fyrir fuU sann- inde ad þessir uoro tilgiorningar adur greinz jons jonssonar 00. fyrr greindum garde og peningum. at j þann sama tima er andis eigilsdotter kuinna fyrr greinz þolleifs aunolfssonar let heim reka sinar kyr. xvi. at heimta nýt af sem ueniulegt uar þa for greindur jon jonsson og hans menn og rak ur haundum þeim sem heim atte at reka med hastudigum ord- um og storum heitingum ef hann giorde so optar. hier of- an ooL hafde titt greindur jon jonsson so dan ordtauk uid nefnda andisi at hun skjUde þar alldri þessa peninga nytia og gagnsemd af hafa, en ef hun bæri sic at þui at nytia þar peninga edur uistafelli at hafa. þa mundi hun mœta hardindum oa sier sialfri. og þar epter uoro þessir peningar þar alldri nytiader ne gagn af haft da næstu uiku edur leingur so leingi er jon uar þar. Jtem j annari grein uoro þar tuær uteskemur iæstar og tuær hurder fyrir gardinum. aunnur læst med utlasi og gaddur fyrir innan. enn aunnur negld met .uij. iannauglum og loku og .iij. slagbraundum. Vissv uid fyrir full sanninde at skemmurnar uoro uppi hafdar af ]oni jonssyni eda hans monnum. lasarnir fra tekn- er. annar brotin. aunnur heimagardz hurdin fra tekin lasin enn hurdin burt tekin. aunnur upp brotin af .vij. iariinaugl- um loku og .iij. slagbraundum og j burt haufd hurdin. So uissv uid fyrir full sanninde at epter þessa heimfor jons tíl greinz gardz eýrar og sagda tilgiorninga orda og verka. þa for þad folk sem þar uar adur heimil(i)sfast j burt fyrir hotan og fullt ofriki þratt greinz jons jonssonar.^)
CDedkennutz uær jon arnason. gudmundur sigurdzson. jon siguaz(son) og jon pals(son) adh uær worum þar hia sauni*) og heyrdum aa. aa kirkiubole j langadal ] jsaíirdi adh þessar greindar konur helga þolleifsdotter og gudrun biaiiadotter soru fuUan bokareid ad þessum uitnishurde sem hier fyrr skrifadur er fyrir birne gudinasyne kongs ufiábods
1) fardaugum, frbr. 2) Svo. 3) Það, sem nú fer eptir af bréfinu, er með hendi Björns Guðnasonar, 4) saunium, frbr.
56 HAFRAFELLSTUNGA. 1500.
nianni j miUum geirholms og langanes nu ] sumar næsta syknaíi dag epter thorlaci episcopi. Og til sanninda hier um settum uær fyrr nefnder menn wor jnsigli fyrir þenna worn uitnisburd huer^) er skrifadur war m. eyre ] seydesfirde aa fimtudaginn næsta fyrir wor frv messu assumcionis sancte marie. da sama ari og fyr seiger.
34. [um 1500].
Skeá um landamerki og rekamörk Hafrafellstungu í Öxar- firði.
Eptir tveim afskriptum á pappír meðal Hafrafellstunguskjala i Landsskjalasafninu : a) afskript frá dðgum síra Einars (galdrameist- ara) Nikulássonar prests á Skinnastöðum (1660 — 1699), ef ekki með hans ejgin hendi. Aptan á blaðið er að vísu ritað með hendi síra Einars um „Magnis steinnatturu" samanskrifað „vr tueimur Visinda Kuerumm gomlum". b) afskript frá c. 1740, að þvi er virðist, með hendi síra Einars á Skinnastöðum Jónssonar (greipaglennis). Aptan á er rituð Iðgfesta Nikuláss Runólfssonar frá 1741 fyrir Hafrafells- tungu. Þessi skrá sýnist muni vera frá hér um bil sama tíma og rekaskrá Skinnastaðakirkju DI, VII, Nr. 481. Sbr. bréf 10. Jan. 1549.
J Guds Nafne [Amen.^)
Kyrkian j Hafrafells Tungu Er Helgud Gude Vorre Frv og Johanne postula.
Hun £B Skogien j Siietta Felli Riettsýnis vt Epter Fells- laag. fýrer vestan Tvngu Nonvordu. vt^) j Brandslæk^). ^n fýrer ofafl Rædur Gardur sa ^t figgur vt^) vr somu Noon- vordu j Brandziæk. sem £r Smiorhols landamerkis gardur. ^n Hafrafells Tvngu og Ærlækiar landaCDerki skilvr gardur sa £r geingur vm þuera Tungu. j CTDotz vid Smiorhoilslag j sliettafelli.
Hun a Skogiii j Lækiar-Dals landi. Teig aa gnupsCDyri þaii €r Leijstur heijter. Halfs manadar verk [Riettsýnis vest-
1) huern, frbr. 2) [sl. 6. 3) b. y. b. 4) Braandleek b. 5) b. V. b.
1514. BRÉFSÁGRIP. 57
ur vm Lomalind j Hlaass^). Huertt vijkuverk jii af adru j CDotz vid guiisteinstada teijg.
Hun aa Ormsnes sa avstvr^) Sande : Reka med ollum gognum vt a Sandi. skal þa Hafrafell framaii^) liggia vid gnupiii og ganga þar til ad^) fram £r oxliil a Sandfelle. Allaii Beka aa Hvijta Sandi ClDed ollum gognum.
Hun a^) tveggia hrossa Afcratt. arlega. med vniii vid j Ormarzlöni. LandaCDerke vr Fiordungzhool j Þuerfell. Þad- an BÍettsýnis framan^) vid CDossfell. arstur j Sandaa. £n hid^) fremra Rædur Vrdaraas og Reydur^) j CDots vid Hool a Fialle.
35. [1514].
Ágbip af konungsbréíi um (hey)brennu Þorleifs Grímssonar og Jóns Sturlusonar og þeirra fylgjara, en allar eignir þeirra hafa dæmdar verið undir konung.
De ældste Danske Archivregistraturer, udg. ved T. A. Becker I, Kh. 1854 bls. 61 (Skrá um skjalasatnið á Kallundborg 1476; þó er þetta meðal þeirra bréfságripa, sem rituð eru inn í skrána síðar, — eptir 1504). Sbr. dóm frá 26. Okt. 1513, DI, VIII, Nr. 361.
Jtem eth breff som lyder om brand oc tiU dðmt er Jon Skuliesön'^) oc Torloff Grimssön oc theris medfölgere wnder kronen theris gotzs.
*36al). 15. Júní 1519. á Hólum.
OoTTSKALK biskup á Hólum og Pétr prestr Pálsson gefa hvor um sig ærlegum dandi sveini Gísla (Þorgilsi) Jónssyni hálfa jörðina Tungu (Þórormstungu) í Vatnsdal til frjálsar og fullrar eignar.
1) []nn Vestur fra Loonabjnd ] Hlass b. 2) Austra 6. 3) b. v. b. 4) framm b. 5) hijer b, 6) Reydar 6. 7) Svo útg. ; rétt: StuUesön,
58 ÞORORMSTUNGA. 1519.
Eptir frumrituðu vidisse á skinni gerðu 18. Aug. 1594, komnu 1910 frá Jónasi bónda Bjarnasyni i Litladal i Sléttárdal,
]hesu christi naad veri med oss. Vier Gottschall(k) med guds naad biskup aa hoolum j hialtadal giorum godum monnum viturligt med þessu voru Opnu brefi- Ath vier hofum wntt giefit og feingit ærligum dande Sueine Gijsla Jonssyne haalfa jordina tungu j vass- dai er liggur i grimstungu kirkiu sokn med auUum þeim gognum og giœdum sem henne hafua fremst fylgt at fornu og njoi og vier vrdum eijgandi ath. Til fullrar eignar og frials forrædis vndan heijlagre hola kyrkiu og oss. ^nn vnd- er greindan Gijsla og hans erfuingia. skal hann meiga frials- liga at sier taka haalfua firr sagda jord tungu nær hann viU. Og til Sanninda hier vm setium vier vortt secretum fyr- ir petta brief skrifat aa holum^!) j hialtadal jn die viti et modesti martirum anno domini CD d xix.
Þat giore eg Pietur prestur paalsson g0dum(!) monnum viturligt med þessu mijnu opnu brefe ad eg hefe wnt oc giefit Qrligum dandi Sueine Þorgils jonssyne haalfua jordina Tungu i vatnzdal er hjggur j grimstungu kirkiu sokn med auUum þeim gognum og giædum sem greindre jordu fylger og fylgt hefur ad fornu oc nyu og eg hefi fremst 0jgandi ath ordit Og gottskalk med guds naad biskup aa holum^!) hfefur mier feingit til fullrar eignar oc frials forrædis þui gief eg þessa iord vndan mier og mijnum erfuing(i)um. oc vnder hann oc hans erfingia. skal hann meiga ad sier taka haalfua fir sagda jord tungu nær hann viU. og til Sanninda hier vm set ec mitt jnnsijgli fyrir þetta bref Skrifat aa hol- um(!) j hialltdal jn die viti et modesti martirum Anno dominj CD d XIX. .
Þad giorum wid Jon Biornsson prestur og Jon Gud- mundzson godum monnum kunnegt med þessu ockro opno brefe ad wid hofum sied og yferlesid suo latande bref oixi epter ord sem hier fyrir ofan skrifat stendur. med heilum og oskoddum jnciglum. Og til sannenda hier wm settum wid ockar jncigli fyrir þennan ockar vitnisburd skrifat j
1520. ÞÓRORMSTUNGA. 'S<>
nedre tungu j watzdal: þann xviij Dag Augusti Anno M. D niutio og iiij.
37. 37. Septemlber 1520. á Áuðkúlii.
Lýsing Gottskalks biskups á Hólum um itök, eingjamörk og landamerki Neðri-Tungu („Þóroddstungu") í Vatnsdal, er Gísli (Þorgils) Jónsson hafði feingið að gjöf af biskupi og síra Petri Pálssyni.
Eplir friimriiuðu vidisse á pappír frá 29. Sept. 1741, komnu 1910 frá Jónasi bónda Bjarnasyni í Litladal i Sléttárdal. — Þar með fylg- ir afskript á pappír frá c. 1780, staðfest „eptir sínum Original" af Einari Eiríkssyni „presti til Grímstungu". — Bi'éf þetta er ekki vel tryggilegt um orðafar.
Utskrift af Eriefe Gottskalks Biskups Nicolassonar
ad Hölum. hliodande um Þoroddstungu Eingiar
og Eignarland af Dato M. D. xx.
Vier Biskup Gottskalk med Guds naad Biskup d, Hðlum giðrum godum menum kunnugt. ad epter þvi saa fröme Daande man Gijsli Jonsson hefur af oss bedist. ad vita landa- merki og .itok þeirrar jardar Nedre Tungu. sem vier hofuni honum giefid og feinged. sarat vorum kiærum sýni. Sijra Petri Palssýni. þd laatum vier haii vita. ad þetta er þat sanast(a). sem vier vitum um hefiar landamerke. eptir skil- rijkra maiia tilsogn : Skilur aaen Tunguaa land cL millum Mardarnups og Tungu. eptir sijnum farveg fornum. er hverf- ur ad nedanverdum Sijkislæk þeim er Mijslijngur heiter. og kiemur i Vatnsdalsaa. nordan Mijslingataanga. Og so d Tunga land allt. þar til er hitter Merkidæli i Sunhlijd. Eii ad aust- aii uppd midiaii Haals. og so laangleidis til Heidar. eptir þvi sem Ulfkielsaa ad dregur. d mots vid Dal og Torfustadi. Semuleidis d Tunga selstedu i Kaaldadalstungu lande med hagabeit og Elldividar jrkiu sem buinu þarfnar. og torfskurd i Haukagils jord. torfstungu i Mardarnups jord. til maiihusa. eptir J)vi sem kaupbrief þar um giort utvijsar. Og til saö-
60 VIGFUS ERLENDSSON. 1523.
inda þar^) um setium vier vort Secretum fýrer þetta vort utgiefidi) Brief. hvort ed giert og Skrifad var d Audkulu i Svijnadal. aarum eptir Guds sonar fæding þusund fim hundr- ud og tuttugu.i) d Dag Cosmi og Damiani Martyrum.
Þetta Brief med einu Jnsigle.^) Þesser framaíi og ofan skrifader vitnesburder, dhrær- ande Þoroddstungu Eingiar og Landamerke, Eru sani- hliöda þvi Skiale og Documente, sem Prestureii Sijra Ei- rekur Hallsson framlagde firer oss underskrifada, hvort ad vel skyrlega mdtte lesa, En aungvan veigeii medhondla, vegna fíía og forrotnunar. Til merkes vor nðfn ad Grims- tungu þan 29^ Septembris 1741.
Jon Brandsson. Jon Grimsson.
38. 21. Maí 1523. á StórólfshYoli.
HóLMFKíBR Erlendsdóttir fær Ogmundi biskupi í Skálholti jarðirnar Galmatjörn og Kirkjuhöfn í Höfnum, Þorkelsgerði og Vindás i Selvogi i skuld Vigfúss bróður hennar Erlends- sonar til biskups, og lofar biskup að borga vegna barna Vigfúss tvœr lestir fiska, en þau eiga lausn á jörðunum inn- an þriggja ára eptir að þau eru orðin fjár síns ráðandi.
Landsbókasafn 62. 8yo (LIV) með hendi Grunnavikr-Jóns „Ur Brefabok Biskups 0gmundar". — I Landsb. 62. 8vo slendr raeð hendi Grv. Jóns, aptan við bréf til Ólafs erkidjúkna Engilbertssonar (eptir bréfab. Ögmundar biskups) frá 15. Júlí 1523:
„NB strax epter þetta bref i Brefa Bok Biskups 0gmundar vtendur bref um Þorkelsgerdi og Vindas mille 0gmundar Biskups og Hustru Holmfridar Erlendsdottur 1523. sœmelega rett ritad i bokinne. og ber so ad kalla saman vid originalen. Þetta bref vantar inter Acta 0gmundi Episcopi sem eru in copia in bibliotheca Acad(emica) epter hverium eg*) skrifa þessa mina copiu. EUers er þessa brefs original á Hlidarenda", — Hvorki frumrit bréfsins né afskript af því hefir nú fundizt.
Um Skullder epter Vigfus Ellendsson. Þad giórum vier Jon Magnusson. Jon Torfason og
1) Svo. 2) Hér kemr í vidisse þessu vitnisburðr Gunnlaugs prests Arngrímssonar og tveggja annara um sema efni fró 29. Sept. 1564:, 8) þ. e. Grunnavíkr-Jón,
1523—24. VIGFÚS ERLENDSSON. — HJALLl. fil
Freisteinn GrimssoR godum monnum kunnigt med þessu voru opnu brefe. ad á íimtudagin nærsta fyrer hvitasunnu um vored d Storolfshvoli anno Domini M. D. xx. m. vor- vier vid stadder ad laugh'gt arfaskipte geck d med bðrnum Vigfus heitins Erlendssonar. og nærverande Herra 0gmund med guds nctd biskup i SkalhoUti. og stora skulld reik(n)adi biskupin i gard Vigfusar Erlendssonar. sem gud hans sctl fride. ok mðrgum godum monnum var kunnigt. þvi reikn- ade hustru Holmfridur biskupinum til eignar þessar jarder i sinar skuUder. tiunder og afgiðlid. Jn primis Galmatiðrn ok kirkiuhðfn er hggia i Hðfnum i kirkiuvogs þingum. med svoddan dyrleika sem þær hefde tiundadar vered. Her med skyllde biskupinn eignast Vindds ok Þorkelsgerde er liggia i Selvoge i Strandar kirkiusokn i svoddan dyrleika sem ti- undadar væri. Lofadi biskupinn ad leggia til bornunum tvær lester fiska. ad giallda þeirra vegna. Her med skyllde born- in eiga lausn d þessum jðrdum fyrer sama verd. nær þau væru til manns komin. og sie þd leist innan þriggia ara fra þvi er þau hafa sitt umbod et cetera.
39. 2. Janúar 1534. í Skálholti.
Oddr prestr Haldórsson geldr Ögmundi biskupi fjóra tigi hundraða í jörðunni Hjalla í Ölfusi í skuldir og sakferli, en síra Snæbjörn Haldórsson bróðir hans selr biskupi tuttugu hundruð í sömu jörðu fyrir tuttugu hundruð í Þykkvabæ í Holtum.
Landsbókasafn 62. 8vo með hendi Grunnavikr-Jóns eptir bréfa* bók Ögmundar biskups. — AM. Apogr. 2766 með hendi Árna Magn- ússunar, „ur brefabok biskups ögmundar".
Um Hialla i 0lvesi.
Vier Broder 0gmund med guds nad Biskup i Skalhollti
giðrum godum mðnnum kunnugt med þessu voru opnu
brefi ad sub anno gratiæ M. D.^ xx.^ iiij.° in octava Sancti
Stephani Prothomartyris. heima i Skalhollti. giðrdum vier
62 HJALLT. - FÍFLHOLT. ^ 15^4.
soddan giðrning ok kaupskap vid þa brædurna Sira Odd ok Snæbiðrn Halldorssyni. In primis lukte Sira Oddur Halldorsson oss.xlc- i jðrdunni Hialla i Olvesi i sialfrar sinnar kirkiusokn i þær skulldir ok sakferli sem hann var oss skylldugar. Jtem sellde Snæbiðrn fyrrnefndur oss. xxc* i somu jðrdu Hialla. þar i mot feingum vier hðnum xxc i jðrdunni ÞyckvaBæ er ligg- vr i Holltamanna hrepp i Hdfs^) kirkiu sokn til fullrar eign- ar. Enn fyrer^) skrifud jðrd oU Hialli skyllde vera vor æfin- lig Eign her epter med ollum þeim gognum og giædum sem henne hefur fylgt ad fornu og nyu. oc þeir urdu fremst eig- ande ad med Iðgum. Skulum vier hallda sagdre jðrdu Hialla til laga. enn greinder brædur Sera Oddur og Snæbiðrn svara lagariptingum. Svo ok skal nefndur Snæbiðrn hallda xxc i jordunni Þyckvabæ til laga. enn vier svara lagaript- ingum. for þesse giðrningur frain med handsðlum vor d miUum. þessura mðnnum hiaverundum og tiIkauUudum. Joni Hiedinssyni sadzmanni í SkalhoIIti ok Joni Guttorms- syni. prestum. Jone Hallssyni ok Jone Magnussyni leikmðnn- um. er settu sin jnnsigli med voru jnnsigli fyrer þetta bref skrifad i sama stad dege ok are sem fyrr seger.
40. 2. Jaiiúar 1534. í Skálholti.
DóME sex manna út nefndr af Ögmundi biskupi í Skálholti um að ^ara sú, sem liggr fyrir Alfhólum, væri fjögur hundr- uð (faðmar tólfræð = 480) og heyrði til kirkjunni í vest- ari Fíflholtum í Landeyjum.
Landsbókasarn 62. 8vo með hendi Grunnavikr-Jóns eptir staðfestri afskript Arna Magnússonar, Orms Ðaðasonar, Þórðar Þórðarsonar og Páls Hákonarsonar gerðri 9. Oktober 1711 í Skélholti eptir bréfabók Ögmundar biskups með hendi síra Jóns Erlendssonar í Villingaholti, en sú afskript er i AM. Apogr. 2758 með hendi Árna Magnússonar, og AM. 237. 4to bls. 33—35; eru allar afskriptimar orðrélt sam- hljóða.
1) Hofs 62 (!) 2) Svo.
1524—27. FÍFLHOLT. - TORFI BJÖRNSSON. 63
Um Fiflhollts Reka. Ollum monnum þeim sem þetta bref sia edur heyra senda Oddur Halldorsson. Jon Gutthormsson. Briniolfr Hall- dorsson prestar Skalholltsbiskupsdæmis. Jon Magnusson. Jon Hallsson ok Jon Biornsson leikmenn. kvediu guds og sina. kunnigt giðrandi ad sub anno gratiæ M." D.^ xx.o iiij.o in oc- tava Sancti Stephani prothomartyris i skrudhusinu i Skal- hoUti vorum vier i Dom nefnder af verdugum herra i gude 0gmundi med guds ndd biskup i Skalhollti ad skoda oc ransaka oc fullnadardom á ad leggia um þad mdl sem Sera Jon Hiedinsson. Rddsmadur i Skalhollte klagade vegna kirki- unnar i vestra íiflholti i Landeyum ad hun bihiellde ecke iiijc fiðru er liggur fyrer Alfholum. Vændist hann þar fyrer oss. ad einn (madur) skiallegur hefde svared ad fyrrsaugd íiara hefde vered geimd af þeim sem biuggu á Alfholum vegna kirkiunnar i FiflhoIIti. Jtem i annare grein vændist Rddsmadurinn ad Sera Sæmundur Arnason prestur hefde sagt sier ad einn gamall madur ok skilvis hefde lyst fyrer hðnum i sinne daudans tid. ad hann hefde ecke annad vit- ad nie beyrt uppd. xx. vetur edur leingur (en) ad fyrrsaugd iiijc fiðru hefde tilheyrt oc reiknud vered fyrrnefndre Fiíl- hoUtskirkiu. et cetera.
41. 9. Jannar 1537. í Gottorp.
Bbéf Friðriks konungs hins I. að Toríi Björnsson (Guðnason- ar) skuli halda öllum eignum sínum óáreittr af hverjum manni.
Lagasafn Magnúsar Ketilssonar I, 183 — 18i. — Eingin afskript hefir fundizt að svo stöddu af þessu bréfi. — Það er nú staðreynt, að Magnús Ketilsson hefir haft undir hönduin ýms merkileg konungs- bréfasöfn, sem nú þekkjast ekki, nema að nokkru leyti.
Befalning til Biskoper og Lavmæ^nd at Torfe Biorns-
S0n beholder sine Godse imod Biorn Thor-
levson.
Wii Fridrich medt Gudtz naadi Danmarckis Wendis
och Godtis Konung udvolldt Koning thill Norge. Hertug i
64 TORFI BJÖRNSSON. 1527.
Slessuig Holstenn Stormarenn och Dittmerskenn. Greffui y Oldinborch och Delmenhorst helse ether alle vor kieri vnner- satti Biscoppere. prelatther. Lavmendt och meinege AIl- muge. som bygge och boo paa vort lanndt Jslandt kierlig medt Gud och vor Naade. vider att thenne brefuiser Thorf- fuenn Biornnsson haffuer berett for oss att Bernitt^) Ther- leuensson^) gier hannom hinder och forfanng paa sitt rette arffiiegosz som hanns fader af rette arffue er thill falledt och hannom er thiU demphtt efter Norgis laug. thii beder vii ether alle och strengilig serdeUs biude att Ji vere for- nefnte Thorffuenn Biornnssenn behielpeUg att hann behold- er samme sitt arffuegotz och ey thiUsteder att hannem skier nogen hinder eUer forfang paa sammi hanss gotz y nogenn maade emodt Norgis logh under KongUg heffhn och vredhe. Giffuit paa vordt slott Gottorp then otthind dagh for sancti Anthonii dag Ar et cetera M. D. xxvij.
43. 10. Janúar 1537. í Gottorp.
Vebndabbeéf Friðriks konungs hins I. til handa Torfa Björnssyni.
Lagasafn Magnúsar Ketilssonar I, 182 — 183. — Eingín afskript hefir að svo siöddu fundizt af þessu bréfi.
Beskiærmelses Brev for Torfe Biornsson. Wii Fredrich medt Gudz naade Danmarchis Wendis og Gottes Konung. vdvolld Konning thill Norge. Hertug i Sless- uig Holstenn Stormarenn og Dittmersken. Greffue i Olden- borg och Delmenhorst Gior alle vitterlicht att vii af vor gunst og naade haffue thaget annammed och entfangedt och nu medt thette vordt obne bref tage annamme og enntfange thenne breffuisser Thorffuenn Biernssonn alle hanns Systkin og alldt hans gosz rerendis och vrorendis och sunderlig thisse garde Vassfiordt^) garde Adeluiche og Vammer gardi
1) þ. e. Björn. 2) þ. e. Þorleifsson. 3) Vassfiordi, MK.
15^8. HJARÐARHOLT. 65
liggendis i vestenferd intid undertagit udi vor Koniglig he- gen. vern. fred och beskiermels besunderliges och forsuore och fordagtinge thill alle retthe: Thii forbiude vii ether alle ehuo som hellst the ere eller vere kundi serdelis vore fo-. gether och ombodzmend och alle andre hannom paa thens persone gosz eller noget. som hannom tillhorer. hindre el- ler hindri laadi. moye. plasse. deele. vmage eller i nogenn maade ath vforrette. vnnder vordt hyllest och naadi. GiíTuit paa vordt siott Godttorp torsdagenn for S(ancti) Anthonii dag Aar et cetera M. D. xxvij.
Under vordt Signedt.
43. [fyrir 1538].
Máldagi Jóns kirkju skírara í Hjarðarholti í Laxárdal.
Eptir máldagabókinni gömlu i Biskupsskjalasafni bl. 84b_— 85b, skr. 1601.
HiardarhoIItt.
Jonz kirkia baptistæ j hiardarhollti hun d heimalaiid med gogrium oc giædum. hun cL spágilzstadi. vigzholzstadi. þrandargil. borgir oc hamrenda^). halfa veidi j laxd milli krosszlækiar oc streingz fýrir ofan pdpa enn þadaii ein saman vt j sio oc vm fram molldskriduhýl.
þangad liggia iij bæer oc xx ad tijundum oc lýsitoll- um oc osttollum. skal hann verda suo mikill (sem) malz- miolk þd mest er milli þorlakz CDesso oc peturzCOesso.
hun a selfor j kikasel aullu fe sijnu. stodhrossabeit j þuerdal vpp frcL kolldukinn. jtem cL kirkian hundrad dsaud- ar oc X kýr oc iiij hesta oc eitt hross. ij naut veturgomul. j. tuævett. xij saudir veturgamler oc viij tuæuetrer. iiij. ganiler.
vij týgir fiorduiiga ker fornt oc af .j. giordin.
jtem jnnan gcLtta. ccc. j sængum .vj fiorduiiga ketill
1) Árið 1528 voru Hamrendar seldir undau Hjarðarholtskirkju fyrir Sauðhús í Laxárdal (DI, IX, Nr. 381).
Ðipl. I8l. X. B. 5
(56 BtJSTARFELL. 153^.
forfi med iij hrærum. fiog(ur)ra marka pottur forfi. kanna loklaus. xiiij trog. vij smdkerolld. ij fotur. x spæner. xiij smabollar oc x ker. iij bord. xj hurdir. j. net sio fadma. vatzkarll. oc munnlog. kistu oc býrdu. metaskdler.
Jtem d kirkian fjrir innan sig. jn prijmis. ottusongua- bok d vetur. frd adventtu thil pdska de tempore oc de sanctis. grallari forn oc rotin per annum de sanctis. matuti- nale d sumarid frd joiis CDesso baptiste til jolafostu. þar med de tempore frd paskum oc til huijtasunnu. rotin gudspialla- bok med pistlum oc oracionibus fra adventu til jolafostu. med de tempore oc de sanctis frd paskum oc fram yfir allra heil- agra COesso. sequenciubok per annum. gudspiallabok. d vet- urinn med pistlum oc oracionibus frd jolafostu oc til pdska. de sanctis oc þo ecki epter ordu. ordubok gomul. dauids- salltari forn. capitularius forn. dominicobok med les d sum- arid epter de trinitate. lesbok de sanctis frd tiburcio oc va- leriano oc til klemens CDesso. ymnarius forn. kirialz kuer rotid. processionall.
jtem þrenn messuklædi forn. eirn kaieikur. ij kluckur oc einar ij biollur.
oreikunad porcio sijdan sijra Olafur tok uid stadnum.
*44. 12. Febrúar 1583. í Reykjahlíð.
ÞoESTMNN Pálsson selr Arna Brandssyni tvo parta í jörðunni Bustarfelli í Vopnafirði með samþykki Gamla Magnússonar og segir til landamerkja, en Arni geldr í mót þrjátigi hundr- aða í Asbrandsstöðum í Vopnafirði með þrem kúgildum og hálfkirkjuskyld.
AM. Apogr. 4383 „Ex originali Björns Peturssonar a Bustarfelle" (AM.). Af 6 innsiglum voru 5 fyrir bréfinu. Sbr. DI, IX, 501.
Þath giorum uær þorsteinn finnbogason torvi þosteins- son jon jonsson £inar þorualldzson £ysteinn finnbogason ju- ar eireksson godum monnum uiturligt med þessu uoru opnv brefi. þa lidit uar fra gudz burd. CD. d. xx. og xij ar. vm ueturinn srunnudaginn j faustu inngang j Reykiahlid uid my-
1582. feUSTARFELL. 67
uatn vorum uier j hia saum og heyrdum a alh ])orsteinn palsson selldi arna brandzsyni med handabandi til fullrar eignar og frials forrædis tuo parta j jordunne burstarfelle er liggur j uopnafirdi j hofs kirkiusokn med aullum þeim gaugnum og gædum eignum og itðkum sem greindum jard- arpaurtum fylgir og fylgt heíir ath fornu og nyiv og fyrr- skrifadur þosteinn palsson uard fremzt eigandi at eptir faud- ur sinn og modur en pali magnussyni fiell til eignar j arf og giðf modur sinnar. med giðf upplagi og samþycki gamla magimssonar brodur sins. þvi ecki aa fadir eda modir ath kuonga son sinn med meira íie en þa kome aa þeirra hlut sem eptir eru nema erfingi samþycki. seigir hann þessi landaraerki halldin hafa uerit af sinum forelldrum og aungu- an ataulu veitt hafa. fram med hofsa fyrir uestan gegnt grasakro og þuersyne uestur j selaa. riettsyne ur anne og j skeliungsuatn þadan og ut j arnarfiardaruatn. Riettsyne j þuridarnup og ut j teigaraa. ofan med anne og j arnarhol fyrir austan hofsaa. or raudanup og austur j þordaraa og suo fram j helluskard. þadan og j tungaa ofan med anne og j hofsaa og suo aptur j raudanup. Hier i möt gaf adur- skrifadur arne brandzson fyrrnefndum þosteine palssyni Ixxx. hundrada jðrd asbrandzstadi er liggur j uopnafirdi j hofs kirkiusokn medur aullum þeim gaugnum og gædum sem greindre jordu hefur fylgt ath fornu og nyiv og þrattnefnd- ur arne uard fremz eigandi at og þar til þriv kugilldi. Seig- ir fyrrskrifadur þosteinn palsson halfkirkiu skylldu a jðrd- unne burstarfelle og gaumul eign og jnnstædu kirkiunnar iiij. kýr og eitt aasaudar kugilldi. og reka j finnafirdi allan hualz og vida mille finnafiardar og lækiar. Skylldi fyrrskrif- adir menn arne og þosteinn hallda sinu kaupi til laga en huor suara lagariptingu sem med laugum kynni af at ganga. Og til sannenda hier um settum uær fyrrskrifadir menn vor innsigli fyrir þetta jardarkaups bref skrifad aa manudagenn j faustu jnngang j sama stad og are sem fyrr seigir. CoUatum cum originali Hafniæ 7. Junii 1709. Arnas Magnæus. Snorro Jonæus.
5*
68 ÞÓREYJARNÚPR. 1532.
45. 6. Mai 1533. á Mel í Miðflrði.
JÓN biskup á Hólum gefr og geldr Helgu Jónsdóltur (Sig- mundssonar), vegna Einars Jónssonar bróður hennar, tutt- ugu hundruð í jörðunni Þóreyjarnúpi, en selr Kráki Hall- varðssyni bónda Helgu tólf hundruð í jörðunni íyrir Kvenna- hól á Skarðsströnd og átta hundruð í smíðum eða öðru, er þeim semdi biskupi og Kráki.
AM. Fasc. LXVIII, 24, frumritað transskript á skinni. Tvð innsiglagðt eru á faldi bréfsins.
Vier Jon med Gudz nad biskup a holum giorum god- um monnum kunnigt med þessu voru opnu breíi ad vier hofum giefid og golldit Helgu Jonsdottur. vegna £inars Jons- sonar brodur hennar xxc j jordinne a Þoreýiarnupi. £nn vier hofum sellt krake halluardssyne bonda adur nefndrar helgu xijc ] adur greindre jordu fyrir þa jord er kuenna- holl heiter er liggur j skardz kirkiu sokn a skardzstrond. ^nn fýr nefndur krakur skýlldi forlikazt med oss vm viijc j greindri jordu og gialldazt þar fyrir j smidum edur audr- um þeim hlutum sem ockur badum semdi. Og tii saninda hier vm setium vier vort Secretum fp-ir þetta bref skrifad a mel ] midfirdi Manudagin j gagndogum anno seruatoris nostri m^ d^ xxx^ secundo.
Þad medkiennunzt vid Petur hallzson og are gud- laugsson ad vid hofum sied og yferlesit bref med Secrete edur jnsigle suo latandi ord epter ord sem hier fyrir skrifad stendur. Og til vitnisburdar hier vm setium vid ockar jnsigli fyrir þetta transkriftarbref skrifat j gordum a alftanese 28 dag Aprilis anno domini 1578.
46. 3. Deeember 1533. í Saiirbæ.
ViTNiSBUBBARBRÉF um gjöf JÓHS Jónssonar, „er kallaðr var Islendingr" (og dáinn er á tímabiiinu frá 16. Aug.— 3. Dec. 1538) á tíu hundruðum í Hvallátrum til Jóns Konráðsson ar, sonarsonar síns, „er kendr er prestr", og vildi Dýr- finna Gísladóttir kona Jóns Islendings ekki samþykkja gjöf-
1533. JÓN ÍSLENDINGR. 69
ina, en hins vegar höfðu þau Jón og Dýrfinna samþykt gjöf síra Filippusar Jónssonar (sonar síns), er hann gaf Kon- ráði bróður sínum.
Bæjarskjalabók á Rauðasandi (bls. 95) í Landsskjalasafninu, uf- skript gerð staí'rétt eptir frumritinu með hendi Orms sýslumanns Daðasonar^) c. 1726: „Under brefenu hanger Eitt jnsigle nockud brakad enn má þó lesa. Var þetta kalfskinsbref heillt og veJ les- ande, hliodar so ad ollu sem ofann er Ritad".
Jhesus. So fallinn vitnisburd ber eg ellingur gislason sem hier seigier. ad eg var <h hvalatrvm j savrbæiar kirkiv sokn aa ravdasandi. nœsta dæginn epter mariv CDesso ena fyrri vm svmarid.2) þoo. er lidit var fraa hingad bvrd vors herra jhesv cristi. CD. d. XXX. og iij aar var eg |)ar til kalladur af joni bonda jonssyni er kaalladur var jslendingur hvers sal gud nadi. hvad er hann villdi giora nockurn giorning vit sonarson íGnn ]on konradson er kendur er prestur. j' so mata ad hann sagdizt gefa honum. xc- j' jordvnni hvalatrum. hveria giof ad haas kvinna dyrfinna gisladotter villdi ecki sam- þyckia. og þotti hann gefit hafa nogar giafer aadur þda er hann hafdi gefit konradi dal og keblavik. £nn sera filpus jonson svaradi 'póá, til ad Keblavik þyrfti hann ecki ad þacka þui hann hefdi gefit hana sialfur konradi brodur sinvm til konarmvndar. ^pter þeirri giof sem þav hefdi gefid sier hana adur j' tannfie. hveria giof ad þav bædi þar strax medkendvzt og samþyktv. og hier epter vil eg sveria fvlian bokareid ef þvrfa þiker. Og til sanninda hier vm heingi eg mitt jnncigli fyrir þetta mitt vitnisbvrdarbref. hvert er skrif- ad var j savrbæ aa ravdasandi næsta dæginn fyrir barbaarv CDesso vm veturin aa sama aari sem fyr seiger.
1) Þar sem hér í safninu hefir áðr verið um það getið, að sumt i þessari bók væri með hendi Magnúsar Einarssonar, þá mun það ekki svo að skilja, heldr mun það múkaletvshönd Orras. 2) þ. e, 16, Aug.
70 SJÁVARHÓLABRÉF. 1536.
47. 35.-38. Maí 1536. í SjáTarhólum
1537.
Skiptabbéf á Sjávarhólum eptir síra Brynjólf heitinn Gizur- arson, og kaupir Alexius ábóti í Viðey sex hundruð og átta- tíu álnir í jörðunni og auk þess ágreint lausafé af umboðs- mönnum eríingjanna og fær kvittan fyrir andvirði jarðarinnar.
AM. 238. 4to bl. 9, skr. c. 1570 (Bessastaðabók).
Bref vm siafarhola. Þat giorvm vid eyolfvr einarsson. eyolfr petvrsson. bod- var diakni eyolfsson. ormvr þosteinsson. jon marteinsson. gissvr jonsson godvm monnvm kvnnigtt med þessv voro opnv breíi arvm epter gvdz býrd CD d. xxxvj vm vorid j fardogvm vorvm vier j siafarholvm j arfskiptvm epter sira brýniolf heitinn gissvrarson sem gvd hans sal nadi. hlodtn- adizt stvlkvnvm fiorvm systrvm prestzins vic j jordinne siaf- arholvm oc Ixxx alnar betvr. enn videýar klavstvr hlavt iijc oc xl alnar betvr j þær skvllder sem þat atti vnder prest- invm. Jtem keýpte herra aboti alexivs þa strax þav fýrsogd vic oc Ixxx alnar j advr greindre jordv siafarholvm med ollvm þeim gognvm og giædvm sem fýrsagdri jordv fylger og fýlgtt hefir at fornv og nýiv bædi til sios og landz. at systrvm fýrsagdz sira brýniolfs heitins og þeirra vmbodz- monnvm j(n) primis sira bardi jonssyni sem hafdi vmbod tveggia systranna iiij malnýtv kvgillde og þar til tvœvetra kvigv og ij savde tvævetra gellda. jtem gisla jonssyni vegna^) konv sinnar doLsavdar kvgillde og mork frida. jtem gisla oddssyni dasavdar kvgillde og kvittar leigur epter iij kvigiUde. vegna sýstur sinnar sem bann hafdi vmbod og forsia fyrir. kendizt þessir fyrgreindir menn at þeir hefdi fvllan pening heilan og halfan vpp borid fyrir þessa advr- greinda jord siafarhola þessvm vitnvm nærverendvm £inari þormodzsyni. hellga magnvssyni og margra annarra godra manna og settv sin insigle med fyrgreindra manna insiglvm fyr- ir þetta bref skrifad j sama stad deige og ari sidar enn fýr seigir.
1) vegnv, hdr.
1536. HLÍÐ í HREPP. 71
48. 7. Júlí 1536. í Vík á Seltjarnarnesi.
Samningr þeirra Pétrs Bruns og Jóns bónda Arnasonar, að Pétr Brun skyldi aldrei klaga né kæra upp á jörðina Hlið í Gnúpverjahrepp, enda skyldi Jón bóndi þegar í stað gjalda Pétri Brun átta hundruð skreiðar, sem þá voru og goidin „sömu stundu", en Pétr skylldi skila bréfum þeim, sem hann héldi með nokkuð tilkall upp á þessa jörð.
AM. Apogr. 1935 „Ex original. Scalholt. accuratissimé. þad er skilia i þvi sem læst var i breí'enu. þvi originallenn var svo fuenn og fordiarfadur. ad ur honum var dotted allt þad sera hier er under- strikad. og forgieck hann ölldungis meden hann uppskrifadur og con- fereradur var. Eg hafdi annars vid hönd copiu af þessu brefe rit- ada af Sira Biavna Hallgrim.ssyne. þá bann var vistarmadur i Skal- hollte. Var su copia ordriett allstadar þar sem hun vard vid origi nalenn samanlesen. ad frateknum ffim einum stödum sem hier eru annoterader. Var þar af auddæmt ad hitt munde og riett vera. scm nu var burt fued. enn þa hefur læselegt vered, er Sira Biarne sina copiu uppskrifade. Eg seige læselegt. Þvi annars hefde hann ecki getad nie viliad mannanöfnen eda annad þvilikt dikta i þær lacunas sem nu eru i originalnam. Ecki helldur kunnad allsstadar so appo- sité til ad geta. þvi allt þad sem i hans copiu stod. enn vantadi i originalenn. passade sig rett accuraté i lacunas. Ur þessare Copiu. med hendi Sira Biarna Hallgrimssonar. eru teken öU þau ord og stafer sem hier er sett i lacunas originalsens. og undcrstrikad'). og efast eg ei um (sem adur er sagt) ad þad mune hid rietta vera. og lœst hafa vered i originalnum. þá hann sira Biarna i böndum var" (AM.). ÖU (7) innsigli voru dottin frá,
OUvm monnum þeim sem þetta bref sia edr heýra senda sira einar olafsson benificiatus [til garjda. asbiorn diackne [grimsson. skipherr]a petur korner.^) joaakim^) bassi. hannes lýbýk. d[ettmar lun]^) kaupmenn j hafnar[íirdi kuediu]
1) Hér í hornklofum. 2) „Hier hafde Sira Biarne ritad 6ntw þar sem i originalgum stendur skirt: Tiorner. hefr þad skied i haste. og af ógiœtne. þvi korner er skii't. sem ádur er sagt. Sira Biarne hefur haft i höfdenu petur brun sem var annar af contrahentibus" (AM). 3) í frumritinu var þetta nafn skrifað i þrem orðum: "jo gj, kim", Síra Biami hafði lesið: „Johakim", 4) „Þetta er burtu ur originalnum, eins og allt annad sem hier i þessare minne copiu er understrikad. Sira Biarne hafde þetta nafn ritadso: dortmar. Er þad eckert nafn, og þvi corrigeradi eg þad so sem hier stendur" (AM),
72 HLÍÐ i HREPP. 1536.
gudz og vora kunnigt giorandi þa lidid var f[ra gudz burd CD.J d. XXX. og vi [ar a fostu]dagenn næsta fyrir ]ons CDesso baptiste^) j hafnarfi[rde uorum uier tilkajUader af heidrs[am- ligum da]ndimanni joni bonda arnasyne og odrum parti petur [brun um suofell]dan skilmala [at^) u]m þa jord hlid- ena i eystra hrepp er liggur ] steinholls^) kirkiu sokn sem fýr skrifa[dur pe]tur brun hefer ueitt tilkall ad biskupenn helldi. vorv uier j hia [saum] og heýrdum aa ord og handa- band þessara manna adurgreins jons bonda arnasonar af anari [alfju þratt skrifads peturs bruns af anare alfu ad þratt nefndr jon bondi arna[son skjilldi til uid titt nefn[dan] petur brun ad hann skylldi alldri klaga ne kiæra vpp aa þessa jor[d hvorke] hann ne hans erfing[iar æfinljiga þar epter. enda skylldi titt nefndr jon bonde a[rnason gialldja þar strax aa ey[renne vijii. c skreidar. uar þad þa golldit somu stundu. heýrdum u[ier adurskrifajder menn titt ne[fnd- an petur brjun þessu uilivgan jata og so lofadi hann vpp aa [sina tru ad skjila þessvm bref[um aptur sejih hann hiellde med nockud tilkall uppda þessa ][ord. og til sanijnda hier um settu fy[rgreinjder menn jon bondi arnason og pet- ur brun sin jnsigli [med adurj greindra manna jnsiglvm fyr- ir þetta giorningsbref hvert er skrifad var j vik aa seltiarna- nesi fostudagenn næsta fyrir selivmanna messv aa sama ari sem fýr seiger.
49. 6. Júní 1536. í Isi í Vatnsdal.
DóMB sex manna, útnefndr af Páli Grímssyni, um ákœru þá, er Ljótr Arngrímsson bar fram, að bændr og almúgi vildi ekki reka lömb á Dalsheiði milli Giljár og Gljúfrár.
1) þ. e. 23. Júni. 2) „hier er lacuna i originalnuin. sem af strik- unum siá ma. Sira Biarne hafdi i sinne Copiu ritad oí. Enn mier þœtti likara þar hefdi en staded. þo er eigi uppfi þennann þótta ad byggia. þvi hverki þessa er godur still. og hefur hans ecki hier ad vœnta vered" (AM.). 3) „So stendur hier enn ecki SteinsholUs. og eina raugt hafde Sira Biarne ritad þetta. sem og riett var giört" (AM.).
1536. REKSTR Á DALSHEIÐI. 73
Landsbókasafn 789. 4to bls. 125-126, skr. c. 1620. — Lands- bókasafn 65. 4to IT, 102 með hendi Jóns dans Magnússonar c. 1640 (stytlr). — Prentaðr i Tímariti Jóns Pétrssonar II, 43 — 44 (eptir heiUi afskript),
Domvr vm Lambarekstvr. Þeiiii Godum monnum sem þetta Bref sia edur heira. sender Jon Olafsson. Brandur Olafzson. Þorgilz Jonsson. Þorgri]mur Asgrijmssoni). Olafur Oddzson og Jon ^inarson. [kuediu Gudz og wora kunnugt giorandi^) med þessu voru opnu brefe ad þa lidit var fra Gudz burd 1536 i aase i Vatzdal þridiudaginn næstan epter Erasmi Episcopi vm vor- id. vorum vier af ærligum manne Pdle Grimssyne i dom nefnder ad skoda og Bansaka og fullnadar domz adkuædj aa ad leggia vín þa ákiæru. er liotur Arngrimsson bar fram fyrer oss. ad bændur og almugie villdi ecki reka sijn lomb a si]na heijdi eptter gðmlum vana. og ðnguan toli giallda. Nu af þvi vor Landzlaga Bok vottar ad suo skulu Rekstr- ar vera sem ad fornu hafa verid. og suo langt og vijda til Reka. þoa dæmdum vier fyrrgreinder domsmenn adurnefnd- aii Hot Arfigrijmsson skjlldugan ad leida ij loglig vitni ad þad hefdi verid haftt oc halldit skylldu Rekstur oa dalsheijdi da millum GijHar og Gliufurdr xx vetur og þadaii af leing- ur er þeir mundu til. og ad vitiium leiddum dæmdum vier huðrii mann skýlldugan j greindu takmarkj ad Ecka aa doalz- heijdi er ætti. x. lomb. edur og giallda^) gillt lamb i tollinn af X lombum edur fleirum. Enn huor sem ecki villdi giallda. giallde saudinn med alldre. enn fullrietti sbl huorium þreuetr- um saud.*) skal huor madur skylldugur^) ad rijda a heidina er ca xx lomb edur fleijre. Og einginn af þeim fare firir fleyre enn sialfaíi sig edur suare domrofe. Samþycktti.
1) Arngrijmsson JP. 2) [godum monuum kunnugt, hdr. sem JP. fylgir (!). 3) x lomb, b. v. hér 789, sem er rangt. 4) Svo, b, v. JP, 5) vera b, v. JP.
74 UMBOÐ. — SÝSLUBREF. 1536.
50. 1536. á Eyrarbakka.
Ogmitnde biskup í Skálholti gefr Jóni bónda Hallssyni um- boð til þess að taka toll og sekkjagjöld í Vestmannaeyjum.
AM. 191. 4^ bls. 53 (bréfabók Jóns Hallssonar rituð á skin samtíða), — AM. Apogr. 5549.
m
Ver augmund med gudz nad biskup j skalhollti giorum godum monnum kunnigt med þessu woru opnu brefi ad wer hofum bíjfalat jone bonda hallzsyne fulltt wmbod til ad taka toll og sekkagiolld af eingelskum monnum j ves(t)- mannaeyium j guUi ok odrum godum þarfligum peningum fyrir vtan ierept. skulu þeir þar um kuitter sem hann læt- ur sier nægia kwitta ad gefa vm greindan toll. Hier med skal hann fulla makt til hafa ad lana þessa peninga odrum dandimonnum og hafa sialfur þad j þunga warningi til an- ars ars enn þad af geingr j klædum skal hann af uefida pale tumassyne og skal hann þar vm kuittur sem hann lan- ar dandi monnum og hann afvender pali þegar hann fœrir oss reikningsskapin. Ok til sannenda hier vm þryckivm wer vortt scecretum nedan fyrir þetta vortt vmbodzbref skrifat aa eyrarbacka. anno domini CO^ d. xxx. vj.
ál. " ÍÍ Júlí 1536. í Holti;
Ogmundr biskup í Skálholti skipar Jóni bónda Hallssyni, „vorura þjenara", sýslumanns vald railli Þjórsár og Jökuls- ár á Sólheimasandi, „eptir þeirri bífalingu, sem vér höfum af heiðrsamlegasta rikisins ráði í Noregi upp á krúnunnar vegna og eptir Alþingisdómum".
AM. 191. 4to bls. 53 — .54 (bréfabók Jóns Hallssonar rituð á skinn samtíða. — AM. Apogr. 5550.
Vier aogmund med gudz nad biskup j skalhollti heils- um ydur ollum sem byggia og bua j miUum þiorsar og
1) Svo.
1536. SÝSLUBRÉF. - KVITTAN. 75
jokulsdr aa solheimasaódi og rangarþing er kallat kærliga med gudz kuediu og vore kunngiorandi ydr ad epter þeirri bíjfaling sem wier hofum af heidursamligazta rikisens radi j noregi wpp aa krununar vegna og epler alþingzdomum haofum wier bíj'falat uorum tenara jone bonda hallzsyne fullmegtugt syslumanns ualld þar med ydr suo sem hann hefur adur haftt. skal hann suo ollu haga og hegda sem gaumul syslubref ut uisa. Somuleidis skal hann bruka og bíj'hallda skoga og skoga eigner. mork og merkr eigner med somum skilmala og gialldi sem hann hefur adr haftt Suo og þær jarder og jardar partari) sem liggia j rangarþinge og hann hefur adur umbod yfer haftt. Hier med skal hann byggia ad gardenum j skogum og greindum kongs eignum suo sem honum er moguligt og hann kann af stad ad koma. Skal optnefndr jon hallzson frelsiliga alltt þetta umbod hallda til næsta oxararþings og þad leingr sem ecki er onur log- lig skipan sa gior. Og til sannenda hier vm tryckium wier vort insigli fyrir þetta bref skrifad j hollti. uj. nottum fyrir þorlakx CDesso. aarum epter gudz burd. (D. d. xxx og uj ar.
53. 34. Jiílí 1536. á Hólum.
DiBEiK van Minden kvittar þá Jón biskup Arason og Ara lögmann Jónsson um sekkjagjöld og landskyldir um næstu þrjú ár af Þingeyjarþingi, Vöðluþingi og Hegranessþingi.
AM. 255. 4to bls. 321—322, bréfabók síra Skúla Þorlákssonar, skr. 1(587—1698.
Kuittantia Wmbodzmannsenz Didrik van Mifieil vtgiefT-
th"-'- €n biskup Jone og Ara logmanne fyrer afFgiíTt aff p'- Þijngeyar Vodlu og Hegraness Syslum j þriu aar.
Ec Didrik Van Mifien kongs vmbodsmann og hirdstior- ans vegna Didriks Waget medkiennist med þessu mijnu opnu breffe. ad eg hefe vppbored. og fuUan Reiknijngskap feingid aff" verdugum herra biskup Jone Arasyne. og Ara Jonssyne logmanne af allre konglegre Rentu sem eru sekta-
1) Svo. ílr,\^iir,}-'
76 KVITTAN. 1536.
giðlld^) og landskyllder aff Þijngeyar])ijnge. Vodluþijnge. og Hegraness þijnge. Þuj gief eg neffnda nienn verdugan Herra biskup Jon og Ara Iðgmann kuitta kongdomsinz vegna. vm alla konglega Rentu sem þeim hefur bored ad suara vm þessu^) nœstu iij ár aff þessum þrimur Syslum þuj þeir hafa mier betalad vel. sem mier vel anæger. hefur biskup Jon gollded mier full seckargiolldi) af v skipum j Reidu- giallde og hundrad skatta xij Kætt og x« j landskillder. hef- ur Are logmann goUded mier seckargiolld^) af ^inu skipe og hundrad skatta xij Bætt.
Voru þesser menn thil vitniss vm allaii adurgreindan giorning Gert Reueling og Kristoffur Meijgier. huorier ad settu sijn Jnnsigle med mijnu Jnnsigle fj^er þetta breff ^r skriffad var a Holum j Hialltadal jn vigilia Jacobi Apostoli Anno domini. CD. d. xxx^. vi^.
Þad Giorum vid Olaffur prestur Hialltason og Biarne StuIIason Godum mðnnum kunnigt med þessu ockar [opnu briefe.') ad vid hoffum sed og yferlesed suo hliodande brieff med heilum og oskðddudum hangande Jnciglum sem hier fyrir skriff'ad stendur. Og til sannenda hier vm setium vid ockar jncigle fyrer þetta transkrift'tarbrieff skriffad j sama stad deige og are sem firr stendur.
53. 3. Aiigust 1536. í Vatnsfirði.
BóMR sex manna útnefndr af Ögmundi biskupi í Skálholti, að garðrinn bær á Rauðasandi skyldi afhendr biskupi í vald með öllum þeim fjám er þar fylgdi, bæði sökum þess að Ari Andrésson hafði feingið biskupi garðinn upp í sin brot og sakferli og að einginn erfingi kom til innan sjöundar, en garðrinn í vernd biskups.
Bœjarskjelabók á Rauðasandi með hendi Orms Daðasonar c. 1726, stafrélt eptir frumritinu: „Siö Innsigle hafa vered fyrer þessu Briefe, hver nu eru oll j burtu enn epter 5 Reimar hvar a
1) Svo; réU; seckiagjölld. 2) Svo. 3) [briefe opnu, hdr.
1536. BÆR Á RAUÐASANDI. 77
Innsíglin hafa fest vered. Brefed Ji pergament skrifad, heillt, órotið og læseligt". — AM. Apogr. 1361 „Ex originali accuratissime" (AM.). „Þesse domur hefur fyrrum leigid i Skalhollte medal stolsens brefa, og hefi eg haft Copie þar af med hendi Sira Biarna Hallgrimssonar ritada, þa hann var heimilismadur í Skalhollte. Nu (1712) er hann eign Gudrunar Eggertsdottur i Bæ á Raudasande. Brefed á nu (172.5) Monsr. Ormur Dadason" (AM.). — í Landsbókasafni ()2. 8vo er afskript gerð fyrir Arna Magnússon „Ex originali ordriett. enn eigi stafriett. Eg hefi annars stadar þennan dom. stafriett og bandriett uppskrifad- an ex Origin." (AM.). „Þesse dómur stendur og j briefabók biskups Augmundar naerre lage riettur", og er sá afskript í AM. Apogr. 2704.
Þetta er domur um bæ aa ravdasandii). Ollum monnum sem þetta bref sia edr heyra Senda jon einarson. snorre hialmsson. arne arnorson prestar skal- holltz biskupsdæmis. olafur gudmundson. erlingur gislason. jon jonson suarner logriettumenn. Q{uediu) guds og sina. kunigt gerande ad arum epter gudz burd. CD. d. xxx og vj ar j uazíirde miduikudagin næstaii fyrir olafsmesso sidarei) uorum uier j dom nefnder af uirduligum herra herra aug- mundi biskup j skalhollte ad skoda og ransaka og fullnad- ardom do. ad legia um þa garda og godzs er are heiten and- resson atti og hiellt huers sal gud nade. somuleidis um þa peninga er herra hiskupen hafdi skipad til burtflutnings ur bæ ra, raudasandi. Nu saker þess ad fyrrgreinder menn jon einarson. snorre hialmsson oc erlingur gislason voru hia sau og heyrdu da ad fyr nefndur are gaf og gallt biskupin- um til fullrar eignar gardenn bæ (xl raudasande fyrir sin brot og sakferli. þess oc annars ad eingenn laugligr erfingi kom til peninganna jnan sioundar sem laugen skipa og þess ad gardur og goz var j vernd og uardveitzlu mins herra biskupsens þui dæmdum vier fyrnefnder domsmenn med fullu doms atkvæde biskupenn hafa matt skicka og burtu skipa suo micla dauda pcninga sem hans skulld var til dx greindum garde. sem uar hans leigur og landskyllder ad fyrrgreindur are hafde til vmbods haft hueria skuUd vier reiknudum og saman taulldum hunddrad hunddrada og .xc* betur. enn vm gardinn og frida peninga dæmdum vier erf-
1) Stöð utan á frumrititiu. 2) þ. e. 2. Aug.
78 StGURÐR ÓLAFSSOfí. 1536.
ingian skylldugan til ad koma ] þann tima er herra bisk- upenn þar til kiæme ad feingnum bodskap og afhenda stad- enn CTDed sinum peningum og reikningskap er uera ætti og allar adrar skullder er loglega kynni þar upp aa ad koma en ef peningar nockrir hafa uerid i burtu borner eda hafd- er þa skyllde erfingin þar sok og sokn aa eiga ad fraskildu þionustufolki þui sem þionad [haufdu fyriri) stavdnum^) epter biskupsens skipan. Og til sanenda hier vm samþyckte þenna vorn dom med oss greindur herra augmund og sette silt .msigle med uorum fyrnefndra domsmanna jnsiglum skrifad j augre j jsafirde oöl sama are degi sidar enn fyr seiger.
5á. 8. Áugnst 1536. á MosYöllum.
DóMK sex klerka og sex leikmanna út nefndr af Ögmundi biskupi í Skálholti um óhlýðni Sigurðar Olafssonar við bisk- up, dómrof hans, sekt þeirra, er hann hafa „hylt, styrkt og samþykt í burt af landinu", um afskapleg orðtök Sigurðar upp á klerka og á allan kennidóminn, með öðru því fleira, er bréfið greinir.
AM. Fasc. XLVII, 30ð skinnrolla frá c. 1536. — Landsbókasafn 122. 4to 178—181 með hendi frá c. 1770, eptir tréfabók Ögmundar biskups. "^" ^" ' '■'"'
Dómur um Sigurd Olafsson Anno 1536.^) Ollvm monnum þeim sem þetta bref sia edur heyrá senda jon einarson. [arne arnorsson.*) snori hialmson. bard- ur palson. greipur jonson og halldor gvnlavgson. prestar skalhollz biskups dæmis. erlingur gislason. þorstein torfason. jon ]onson. sigfvs brvmmanzson. einar mvrtason og jon arna- son suarner lavgrettvmenn kvediv gvds og sina kvnigt gior- andi ad sub anno gracie CD d xxx vi þridiudagin næstan fyrir lavrensius COesso aa mosuollvm j avnvndaríirde vorvm
1) r, bæði. 2) [Svo bæði Bæjarb. og 1361 ; stadnura 62. 3) 122. 4) [b. V. 122.
1536. SroURÐR OLAFSSÓN. . 7ð
vier j dom nefnder af heidursamligvm herra og andarligvm fodur herra avgmundi [med guds nad^) biskup j skalhollti ad skoda og ransaka og fullnadardom aa at leggia vm þa akiærv sem biskup augmund hafdi til sigvrdar olafssonar ad hann hefdi synt sig j fullri og allri ohlydni og ecki halldit þann dandv manna dom sem dæmdur hefur verit vm hans saker og vndanfæri ] almenniligri prestastefnv sem domvr þar vm giordur vt visar og inne helldur et cetera. Jtem j anare grein ad skoda vm þat hverra svara edur sekta þeir væri skylldvger sem greindan sigurd hafa hyllt styrkt og samþygt j bvrt af landinv j þessari sini þriosku vpp aa heil- agrar kirkiu skada og vorn. eigi sidur þeir sem honum hafa samneytt j mat og dryck edur avdrv umgeingilse. nv af þui at vier^) marger vt af þessum sem j domnvm vorv vissvm ver^) fyrir full saninde at verdugur herra biskupin hefur bodizt til j sinvm tveimur visitacionibus at taka vndanfæri greins sigurdar en hann hefur alldre viliat koma personu- liga sialfur til vittals med min herra biskupin hvorki vm þetta ne anat. helldur skotit sier undan nordvr vm land en stvndvm vt af landinv. hier med kom þat^) fram fyrir oss ein skra sem fyr nefndur sigurdur hafdi digtat og saman sett med oskapligvm ordtogvm^) vppa klerka og a allan kenidomin hver oss leist binda hann j somvm sokvm en med avngv moti afsaka. Þui ad heilags anda nad til kall- adri. og at so profvdv og fyrir oss komnv dæmdum ver fyrr nefnder domsmenn med fvllv doms atkvædi fyr nefnd- an sigurd fallin a þessv mali og ecki undanfæri hafa mega. Jtem vm þat hverra svara eda segta þeir væri skylldvger sem sigurd hafa styrgt^) og hylt og samþykt burt af landinv dæmdum ver fallna i savmv saker sem hann sialfan þui at consencientes et g(er)entes pari pená. en þeir sem honum hafa samneytt j mat og dryck dæmdvm ver fallna [in*) ex- comvnicacionem og skyllduga at taka lausn og skripter en vm fesekt hier fari sem kirkivnar laug vtvisa.
samþygdi^) þenan vorn dom med oss fyr skrifadur herra
1) [b. V. 122. 2) Svo. 3) þ. e. orðtökum. 4) [hér er í miðri línu eyða fyrir svo sem 12 bókstöfum.
gO FJÖRÐR í SEYÐISFIRÖl. 1536.
augmund og setti sitt jnsigle med vorum fyr greindra doms- manna insiglum (fyrir þetta domsbref) hvert er skrifat var ] sama stad. deigi og ari sem fyr seigir.
55. 8. Áugiist 1536. í Vallanesi.
DóMR sex klerka útnefndr af síra Einari Arnasyni, ofllcialis fyrir austan Lagarfljót, um kæru síra Einars til Markúsar Jónssonar um fjögurra ára hald á jörðunni Firði í Seyðis- íirði fyrir Vallanesskirkju.
AM. Apogr. 4304 eptir frumriti á kálfskinni „fra Petre Asmundz- syne S Ketilsstödum á VöUum i Fliotzdalsherade", og er afskriptin staðfest í Skálholti 15. Marts 1708 af Magnúsi Markússyni, Snorra Jónssyni og Þórði Þórðarsyni. Árni lýsir innsiglum.
Um fiðrd i Seydarfirde. Ollum monnum þeim sem þetta bref sia edur heyra senda Biarne Gudmundsson. þosteinn eyiolfsson. Bartholo- meus ^igilsson. Oddur Olafsson. jon Gudmundsson. jon jons- son. prestar skalholltz biskupsdæmis. kuediu Gudz og sina. kunigt giorande ad sub anno gracie CD. d xxx vj a walla- nesstad j fliotzdalsherade fðstudaginn næsta epter olafs messu^) woru wier j dom nefnder af ^rligri personu sira ^inare arna- syne officiali fyrir austan lagarfliot ad skoda. sansaka og dom aa ad leggia þa akæru sem skrifadur sira ^inar kærdi til CDarchusar jonssonar ad hann hefdi halldit j fiðgur dar og hellde j aungu sinu frelssi ne heimilld atian c j iðrdunne firde er liggur j duergasteins stadarkirkiu sokn j seydarfirde og hann sagde eign wallanes kirkiu wera og sina. kom þar fram fyrir oss bref med oskauddu jnsigle Biarna bonda ell- endssonar ad hann hefdi feingit Sira jone markussyne wegna wallanes kirkiu greindan jardar partt atian c fyrir Beka halld er hans fader hafdi halldit j xx car edur leingur fyrir greindum stad adur sira jon hellt hann og biarne bonde villde sa blezadi stadur nyte greindz gialldz ^n sins fðdur
1) þ. e, 4. August.
1536. FJÖRÖR í SEYÐÍSt'IRÐÍ. Öl
sal fridar og farsælldar jgen. Jn nomine domini amen ad heilax anda nad til kaliadri ad suo profudu og fyrir oss komnu Dæmdum wier stefnuna Iðgliga og CDarchus Kettiliga fyrir kaliadan ok suo Biarna bonda ellendsson skýlldugati ad sueria eid epter sinu jnsigle og framburd huern eid hann sor þar straks oss aheyrendum og næruerundum fyrir sira ^inare ad hann hefdi golldit og feingit heilagri wallanes kirkiu tii eignar fyrir sins fódur sal þesse optl nefnd atian c j firde enn ecki sira jone markussyne. Þui dæmdum wier titt nefndan jardar partt atian c obrigdanliga eign heiiagrar wallanes kirkiu hedan j fra og leiguna af parttinum þetta arit ok sua dæmdum vier (Darkus jonsson skylldan ad sueria eid jnnan halfs manadar (ad) heyrdum domenum heima j wallanesi fyrir sira einare ad hann wisse ei betur j þann tid er honum war þessi jardar partur feingenn ad giof eda kaupe ad sa hefdi werit fuilur heimiiidarmann fyrir honum er þat giorde. ^nn ef hann felli ai eidnum j greindan tima Dæmdum vier hann sekan xv maurckum wid skaiholltz kirkiu og xij morkum uailanes kirkiu og ix merkur sira einare og mðrk j stefnufaii. skylldu fyrstu saui jnnan manadar heima j wailanesi ad heyrdum domenum. aunnur ad micheismessv. þridiu ad næstum fardogum.
Samþykte þenna dom med oss fyrr skrifadur sira ^in* ar setiande sitt jnsigle med uorum jnsigium fyrir þetta doms- bref skrifat j sama stad fiorum daugum sidar enn íyrr seigÍR.
56. 13. August 1536. á llptamýri.
Ogmukde biskup Páisson kvittar Guðrúnu Björnsdóttur um biskupstíundir á Álptamýri í Arnarfirði.
Add. British Museum 11,099 (FM. 98). Frumritið á pappír. Leif- ar eru eptir af innsigliau.
um byskupstivnder. Vier augmund med gudz nad biskup j skalhoiiti gior- um godum monnum kunnigtt med þessu woro opnu brefui.
Dipl. Isl. X.B. 6
82 kVlTtAN. - JAtiÖAKAtlí^. 1&36.
Saker j)ess at gudrun biornsdotter hefuer werit alltid oss oc heilagri skalholltz kirkiu til styrks oc goda j ollum þeim hlutum wer haufum fornumit. þui haufum wer gefit greinda gudrunu frij oc frialsa vm sinar biskups tiunder. suo leingi gud gefur oss at koma til westfiarda j wora næstu epter komandi visiteran. kann oss forstockott at verda. þa skal fýrr nefnd gudrun sðmuleidis kuitt oc akiæruiaus. vm sagd- ar biskups tivnder. firir oss oc oUum worum epterkomend- um heilagrar skalholltz kirkiu formonnum. Og til sanninda hier vm þryckium wer wort jnsigle upp oL þetta kuittanar- bref skrifat a alptamyri j arnarfirdi ipso die jpohti martiris. anno domini. CD d xxx vj.^
57. 14. Áugust 1536. á Reykhólum.
Pétr bóndi Loptsson selr Birni bónda Þorleifssyni jörðina Heydal og hálfa Skálavík í Mjóafirði fyrir hálfar Akreyjar í Skarðs kirkjusókn, með fleira fororði, er bréfið hermir.
AM. Fasc. XLVni, 26, frumrit á skinoi. OU (4) innsiglin eru dottín frá.
Kaupbref fyrir heydal miUum pieturs loftssonar og biarnar þorleijfssonar 1536. Þat giorvm vær olafur magnusson. eireckur gudmundz- (son). ellindur eyuinsson. audun ketelsson. Ie(i)ckmenn god- vm monnum kvnigtt med þessu voru opnu bref(i) at ar- vm epter gudz burd. (D. d. xxx og vj ar þridiudagin næsta fyrir krossmesso vm vorit^) vorum vær j hia saum og heyrdum aa ord og handaband þessara manna. af einne albu peturs bonda lopttzsonar en annare albu biarnar bonda þor- leifzsonar aa gotunni ] millum asgardz og leysingiastada at þeir tocku hondum saman. faldizt þat og skildizt vnder þeirra handabandi at fyrr nef(n)dur petur lopttzson selldi fyr nefnd- um birne þorleifzsyne. þessar jarder heydal og halfa skala-
1> þ. e. 2. Maf.
1536 JARÐAKAÚP. - BÆR Á RAIJÐASANDI. g^
vick er ligia j miofafirde j vasfiardar kirkiv sokn til fuUrar eignar og frials forrædizs vndan sier og sinum erbing(i)um en under hann og hans erbingia. hier ] mott lagde adr skrif- adr biorn þorleifzson hallfar ackureyiar petre bonda lopttz- syne er liggia j skards kirkiu sokn og þat fleira sem þeirra hafdi adr aa milli farit og biorn þottizt mega talla til optt nef(nd)s peturs lopttssonar. Skyldi hvor suara lagariptting- um aa þui er selldi en sa hallda til laga er keyptti. Lysti þui petur bondi þar fyrir oss og morgum odrum godum monnum at hann hefdi alldri giortt noekurn giorning vid nocku(r)n mann til wpplags edur fuilrar eignar aa æfi sinne og ei helldur nockrum gefit þessar adur greindar jarder ne solum seltt nema þrattnef(n)dum birne þorleifzssyne og ept- er þessum giorninge er þar for fram med fuUum handsol- vm af beggia parti peturs og biarnar sættust þeir heilum sattum og gaf huor annan kuittan og akærulausan fyrir sier og sinum erbingium. Og til saninda hier vm settum vier fyr nef(n)der menn vor insigli fyrir þetta vitnesburdarbref skrifat a reyckiahollu(m) a reyckianesi in viggilia asscen- cionei) sancte marie a sama arre [degi sidar en^) fyrr segir.
58. 22. Áug^ust 1536. í Sanrbæ á Bauðasaudí.
Gebninge Ögmundar biskups í Skálholti og Sigríðar Andrés- dóttur, að biskup fær henni jarðirnar Kirkjuból og Grafar- gil í Valþjófsdal, en hún fær í vald biskups alt það fé, er henni hefir mátt til erfða falla eptir Ara Andrésson bróður sinn, að ánefndum Bæ á Rauðasandi og fleiri jörðum ; gefr biskup upp reikningsskap Bæjarkirkju og Kirkjubólskirkju, þrjátigi huíidraða af gjaldi Hannesar Eggertssonar vegna greinds Ara og sakferli hennar og Ara bróður hennar við heilaga kirkju.
Bœjarskjalabók á Rauðasandi með hendi Orms Daðasonar
1) þ. e. = assumptio Mariæ ^ himnaför Maríu 15. Aug. 2) [þetta er án efa misskrifað fyrir „og" eða „sem".
6*
U ÖÆR Á RAUÐASAKÖl. i536.
c. 1726, stafrétt eptir frumritÍDu: „Eitt Jnsigle hefur vered under brefenu sem nu er j burt. War þetta kalfskinsbref ad mestu læse- legt, er þo til skiemda roted ) nockrum stödum. Hliodar ord fyr- ir ord sem ofann er ritad". — AM. Apogr. 1189, einnig eptir frumriti,
Jhesus. Vier ogmund med guds nad biskup j schalhoUti gior- um godum monnum kunnigt med þessu woru opnu brefi. ad wier haufum giort suo feildan giorning wid sigridi and- resdottur. Jn primis haufum wier feingit henni jardirnar kirkiubol. \xS og grafargil. xijc sem liggia j walþiofsdal j onundarfirdi med ollum þeim gognum og giædum sem greind- um jordum fýlger og fýlgt heíur at fornu og nyiu. Hier j mot hefur greind sigridur uppgiefit og oss j ualld feingid alla peninga tiltolu og dakiæru fasta og lausa frida og ofrida kuika og dauda sem henni hafa matt til erfda falla epter brodur sinn. ara heitin andresson. sem gud hans sal nade. ad oUu tii skildu enn ongiu^) frateknu sierdeilis til nefnd- um þessum jordum bæ ca raudasandi melanes og maberg. grof og kluku er liggia j saurbæiarkirkiu sokn oa rauda- sandi. hier med haufum wier nidursleigit kirkiunar reikning- skap er fallit hefur j bæ ool raudasandi. og reiknazt xxvc Somuleidis þeim xxx hundrudum sem epter stodu af gialldi hannes eggertsonar uegna greinds drd og ollum hennar og hennars^) brodur árá kirkiunar saukum og sakaferlum nid- ursleigid. ^igi sidur haufum uier lofad ad styrkia adur nefnda sigridi ef hun vill worum radum fylgia og framfara j þui hun kann med ad þurfa. þar med hofum vier kuittan giefit reikningskap fyrr sagdrar kirkiu cÖl kirkiuboli og lofad ad hialpa til ad kirkian meigi i godan mata uppkomazt. for þessi giorningur fram j bæ ca raudasandi laugardagin næsta epter mariumesso fýri um sumarit þessum godum monnum tilkolludum og nærverondum Sira Jone einarsyni sira snorra hialmsyni sira jone juarsyni ^rlingi gislasyni Sira arna am- orssyni. huerir sin inscigli settu med woru inscigli fyrir þetta giorningsbref skrifad j bæ aa raudBsandi infra octaua
1) Svo. 2) Svo bæði.
1536. ÁSGARÐR. g5
assvmcionis sancte marie virginis anno Domini millesimo quingentesimo trísecimo sexto.
59. 28. Aiigust 1536. í HTammi.
Ogmunbr biskup í Skálholti skipar máldaga kirkjunnar í Asgarði í Hvammssveit.
AM. Apogr. 2299 „Ex originali fra Asgarde i Hvammsveit. accu- raté. etiam qvod ad puncla". Innsigli híifðu 4 verið fyrir bréfinu í öndverðu, en nú voiu 2 ein eptir. Lýsir Ární innsiglunum, og segir: „I iunsigle sira Jons Einarssonar (kringlottu) situr eda stendur mad- ur med upphð.fa hufu. so sem biskupsmitur. halldande ut og upp hœgre hendinne. enn a vinstra armenum (sem synest) berande um öxl bagal — enn hvad skylldi prestur med bagal. kannske hann hafi vered oiTicialis eda átt ad verda abotu — höfuded nær upp i circu- lum inscriptionis og tekur inscriptionen so til vinstramegen vid höfud- ed -j- S : lohanni : pb : ei :" (AM.).
Vier augmund med guds nad biskup j skalhollte gior* um godum monnum kunnigt med þessu uoru opnu brefe. ad uier medkennuzt at uier hofum skipad og stadfest suo felldan maldaga aasgards kirkiu. sem hier seiger.
Jn primis íiogur asaudar kugillde. iiij. kyr. Jtem aa hun^) uj manna jferd j saurbæiarfioru. suo og skipum uier henne epter gaumlu hallde og hefd reka allan. bade j uide og hual. d millum bænhuslækiar d skridensenne og raudaskridu. fyrir innan kyrhamar. utan settung j hualreka. sem huols- kirkia ÓL þar j. þar skulu takast lieima toUar og tiund- er bonda og husfreýu. og allra heimamanna. þar er og groftur at kirkiu allra heimamanna og þeirra þar ] lande finnazt. þar eru .ij. krossar med tre forner. mariu likneski Ulid og olafs Ukneski med tre gamaUt og brokad^) alUaris steinn. fornt alUarisklæde. paxblad. ampla. gloderker.^) einn dauidsaUtara [forn brik miog forn^). tuær kluckur. þar skipum uier og syngest at kirkiunne xxx.^) tige messur.
1) hn, frbr. 2) [Svo. 3) Hér segir Árni að upphaflega hafi slað- ið iij, en síðan verið skafið og gert úr .xxx„ en um leið hefir gleymzt að skafa út tige, svo alt yrði rétt.
86 MÚLI OG FLATEY. . 1536.
bonde sa byr j asgarde giallde preste tidaoffor sæmeligt ef hann ekur þar prestfiordung þar fellur. giallde kirkiubonde prestinum sinn prestfiordung ef bondi uill helldur. skal þesse uor skipan standa um þenna maldaga æfinliga.
War þesse maldage og skipan giord med rade og sam- þycke uora presta og prelata. sira jons £inarssonar. sira snora hialmssonar og sira arna arnorssonar. og settu sin jnsigle med uoru jnsigle fyrir þetta maldagabref skrifad j huamme j huamsueit. næsta dag fyrir decollacio johannis baptiste. arum epter guds burd. CD. u.c xxx. og ui ar.
60. 1. September 1536. í Snöksdal.
Ögmtjndr biskup Pálsson leggr til kirkj'u undir Múla á Skálm- arnesi toUlaust skip í Oddbjarnarskeri, er Flateyjarkirkja átti.
JSig. 143. 4to bls. 319—320, á pappir c. 1600. — AM. Apogr. 1399 „Ex originali Mulensi", og er þessi afskript þó gerð eptir trans- skripti vottuðu 5. Jání 1702 undir Múla á Skálmarnesi af Sigurði Sig- urðssyni og Runólfi Bjarnasyni, og leiðrétt af Árna Magnússyni ept- ir handskriptaðri kopíu gerðri „in Febr." 1704. — Jarðabókarskjðl Arna Magnússonar, Barðastr. 8, og er sú afskript gerð eptir „origi- inal á perganjenti", „með einu hangandi innsigli", staðfest undir Múla á Skálmarnesi 14. Febr. 1703 af Finni Nikulássyni og Jóni Bjarna- syni. Þessar afskriplir eiu samhljóða (= b).
Bref Byskups 0gmundar vm skipti mille mula kirkiu og flateyaB. Vier 0gmund med gudz ncLd hiskup j* schalhoUtti gior- um godum monnum kunnigt med þessu voru opnu brefi ad vier medkennunst ad Teitur bondi kom fyrir oss og beiddi oss ad Idta til heilagrar kirkiu [vegna vid kirkiuna^) vndir mula oL skalmarnese og skipa^) henne tolllaust skip j odd- biarnarskeri. huortt sker ad^) til heyrer flateyar kirkiu. Nu med radi og samþycki vorra presta og prelata hofum vier giortt og gefid greindri kirkiu vndir mula toIUaust skip og
l) Vm tolJver i Oddbiarnarskeri 6. 2) [leggia vid kirkiunne 6. 3) skipad b. 4) b. v. 6.
1536. MULI OG FLATEY. - KVITTAN. 87
menn j fyrgreint^) sker kirkiunnar j flatey. attært skip og og þadaii af niinna. Skal fyrnefnd kirkia suo niota fyrsagdz tollvers sem henne bijhagar og nytsamiigt er æfinliga. Hier med skal greindur Teitur bondi mega frialsliga taka til vorra vidreka. þa hann kemur [ad honum^) og gardinum til nytsemda. og seigi oss edur vorum vmbodzmanni til huad hann hefur. Og til sanninda hier vm setium vier vort jnn- sigH fyrir þetta bref. skrifad j snoksdal ipso die Egedij Ab- batis Anno domini m. d. xxx. vj.
61. 3. September 1536. undir Núpi.
1537.
SoiiVEift Bjarnadóttir gefr Guðrúnu Björnsdóttur móður sína kvitta um allan arf eptir Bjarna Andrésson föður sinn, og samþykkir Olafr Narfason bóndi Solveigar þessa kvittan.
Kriegers safn 2. 4to bls. 239 — 242, með hendi Styrs Þorvaldsson- ar c. 1700. — Landsbókasafn 115. 4to 1, 302-303 raeð hendi síra Jóns Haldórssonar í Hitardal c. 1730. Hér er bréfið árfært til 1533.
Qvittunarbref fyrir umbodi Solveigar Biarnadottur. Þad giðrum vær S(ira) Bardur pietursson^). Fuse Bru- fiiansson.*) og Þorleifur Jonsson godum monnum kunnigt med þessu voru opnu brefi.^) þd er lidid var frd Gudz burd [OD. d. XXX. og vi.*) ár undir Nupi i Dyrafijrdi d sunnudag- inn næstan fyrir Mariumesso hina sijdari um sumarid. vor- um vær i hiá. saum og heyrdum d ord og handaband þessara manna. af eirni dlfu Gudrunar Biðrnsdottur. enn annari Solveigar Biarnadottur. dottur ó'durgreindrar Gudrun- ar [Biðrnsdottur'') suo fyrir skildu. ad fyrskrifud Solveig gaf optnefnda Gudrunu Biornsdottur modur sijna kvitta og dkiærulausa uíii þann arf og peninga sem ad tijttnefnd Gud- run hafdi^) ad halida^) eptir Biarna heitinn Andresson. enn
1) — sagt 6. 2) [6; honum 143. 3) „mun þelta ekki síra Bárðr á Rafnseyri'' 115 (á spássiu). 4) Brunmannsson 115. 5) ad b. t, 115. 6) [1533, 115. 7) [sl. 115. 8) att b. v. 115, 9) hafa 115,
88 KVITTAN. - MÚLI OG FLATEY. 153fi.
þrattnefndre Solveigu hafdii) til Erfda fallid eptir ádurskrif- adaii Biarna heitinn Andresson fðdur sinn. sagdist optnefnd Solveig Biarnadottir fuila peninga og alla upp hafa borid af sögdu uffibodi. bædi j fðstum peningum og lausum. kvikum og daudum. svo sem henni vel dnægdi og þvi giæíi hun optskrifada Gudrunu Biornsdottur og alla hennar Erfingia og eptirkomendur ðlldungis kvitta og ctkiærulausa um fyr- sagda peninga fyrir sier og ðllum sijnum Erfingium og^) Eptirkomendum. suo sem hun mætti framast med lögum gefa. Samþyckti med henni þennaii hennar allaii giorning Olafur Narfason^) bondi fyrnefndrar Solveigar Biarnadottur. og setti sitt Jnsigli med vorum fyrnefndra manna Jnsigl- um fyrir þetta kvittunarbref. er skrifad var j sama stad. dri sijdar enn fyr seigir.
62. 6. Septeinlber 1536. í Snóksdal.
1537. í Hjai-ðarholti.
ViTmsBUBBB um orð og samtal Ögmundar biskups og Teits Þorleifssonar um skipti miili Múlakirkju á Skálmarnesi og Flateyjarkirkju.
AM. Apogr. 1400, Ivœr afskriptir: o, „Ex Originali Mulensi" og er það afskript gerð epter „sínum original á kálfskinn" staðfest und- ir Múla á Skálmarnesi 5. Júui 1702 af Sigurði Sigurðssyni og Run- ólfi Bjarnasyni; 'h, „Ex transsumto orig." staðfestu undir Múla á Skálmarnesi 18. Júni 1699 af sfra Nikulási Guðmundssyni og Sig- urði Sigurðssyni. — Afskript af þessu bréfi með raungu ártali (1532) er i JSig. 143. 4to bls. 321 frá c. 1600, og önnur, einnig raeð raungu artali á sama hátt, í Landsb. 107. 4to 398 með hendi siru Jóns Hal- dórssonar i Hitardal.
Vitnisburdarbref.*) Suo felldan vitnisburd ber eg Erlingur Gislason ad eg var j Snögsdal um hausted tveim nöttum fyrer Mariumessu
1) hofdu 115. 2) b. V. 115. 3) „Ólafr Narfason ektamaðr Sol- veigar Bjarnadóttur, faðir Hannesar í Hvammi. Narfi faðir Ólafs var silfrsmiðr" (síra Jón Haldórsson ó spássiu í 115), 4) 143,
1536. MULI OG FLATEY. - FRAMFÆRSLUMAL. 89
sidari. þa lided var frd Gudz burd [CD. D. xxx. og vj.^) cLr. Var eg j hid. sd eg og heyrda d ord og samtal Herra Aug- mundar og Teitz^) Þorleifssonar ad so fyrer skildu og skick- udu. ad hann giðrde so ordiii skipte miUum Mulakirkiu og flateyiar kirkiu. ad kirkian under Mula skylldi hafa tolllaust skip j Oddbiarnarskere. budarstðdu. ver^) og garda sem gagnadist*) attæring og þadan af minna. Hier j mot skylldi Flateýarkirkia eiga skögarhðgg j Mula kirkiu skög. attæring med [Raptkol og^) ^Udevid. skyllde þesse giðrningur standa æfinliga j miUum fyrrskrifadra kirkna. Og til sanninda hier um set eg mitt innsigle fyrer þetta vitnisburdarbref. Skrifad j Hiardarhollti j Laxdrdal. ari sidar en fyr seger.^)
68. 39. September 1536. í Ögri.
DóMB sex manna út nefndr af Olafi Guðmundssyni, kongs umboðsmanni miUi Geirhólms og Langaness, um framfæri Jóns Jónssonar.
AM. Fasc. XLVIII, 27 frumrit á skinni. ÖU (7) innsiglin eru dott- in frá.
Framfærsludomur Olaffz Gvðndssonar. Ollvm monnum þeim sem þetta bref sia edur heyra senda |)orgilsz jonsson. hakon eyvinszCt'on. jon sigvasson. þorgrimur jonsson. jon oddzson og jon olafsson kvediv gvdz og sina kvnigt giorandi. aad aa fimtvdagin næsta fyrir michaelsmesso vm havstit. þaa lidit var fra gvds burd. (D. vc- XXX. og. vj. ar j avgre j ísafirde æ. þingstad Rettvm wor- um ver j dom nefnder af ærligvm dandi manne ol(a)fe bonda gudmundssyne er þaa hafdi kongsins syslv^) og vmbod j millvm geirholms og langanes at skoda og Bansaka og fvln- adardom æ, at legg(i)a hvar at hafa skyldi framfære barn þat jon jonsson at nafne er fært var til indrida ionsonar
1) 1532 (!) 143, 107. 2) heitins, b. v. 143. 107. 3) varer ft; vara 143, 107. 4) b bætir hér við: et cetera. 5) rapt kol edur 143, 6) „011 fyrskrifud bref (þ. e. bréf frá 1. Sept. 1536, dómr frá 19. og 20. Sept. 1558 og þetta bréf) voru raeð hangandi jnsiglum j mula a Skalm* aruese Anno 1593" 143, 107. 7) þ. e. 28. Sept. 8) sylsv, frbr.
90 FRAMFÆRSLUMAL. - KVITTAN. 1536.
vegna gudrvnar eielsdottur kvinv sinar og jons eielssonar brodur henar hvar at vær vissvm niarga miog skylda fyr greindv bame £n avngvan þan at fvllan for(l)axeyre hefdi til eirn fyrir sig adr nefnt barn fram at færa epter þvi sem vor lanslaga bok skipar ] framfærslvi) balke. þvi fyrir gudsz skyld og þess at vær visvm oglo(g)t hvar barn þetta væri lavgkomit aa hreppa ^nn daudur fader og moder þvi dœmdvm vær fyr skrifadan indrida vegna kvinv sinar fyr greindrar gudrvnar og adurskrifadan jon brodur henar at hafa fyrir titt neftidv barne halfa adra xij manvdi þat leingur sem þeir vildv fyrir gvdz skyid giora. ^nn þar ept- er skylldvga at fœra þeim sem þeir visv skyldasta og nockra peninga hefdi af fram sinum forlaxeyri og sinna lavgkomjna omaga. skyldi titt skrifad barn vera manvd aa hveriv .c. a. ,xij. manvdum og flytiazt^) med þessvm dome hver fra sier þeim aa hendur sem næstur er ef þeir fyndi avngan þan at fvUan forlaxeyri hefdi til og frœndsemi at eingeingu epter þvi sem lavgmalit skipar.
Samþyckte þennan vorn dom med oss fyrgreindur syslv^) madur og festi sitt jnsigle med vorvm fyr nefndra doms- manna jnsiglvm fyrir þetta domsbref hvert er skrifad var j sama stad og ase degi sidar enn fyr seger.
64. 1. Oktober 1536. í Skálholti.
Ogmundr biskup i Skálholti kvittar Jón bónda Hallsson af sköttum og sýslugjölduin í Rangárþingi, tollinum af Vest- mannaeyjum, gjöldum aí Skógum og Skógaeignum, Mörk og Merkreignum í næstu tvö „forliðin" ár.
AM. 191. 4-to bls. 54 (bréfabók Jóns Hallssonar rituð samtíða á skinn). — AM. Apogr. 5551.
Vier aogmund med guds nad biskup j skalhollti gior- um godum monnum kunnigt med þessv mino opnu brefe ad jon bondi hallzson hefer stadit oss rettan reikningsskap
1) — fœrlsv, írbr. 2) Svo. 3) sylsv, frbr.
1536. KVITTAN OG AFLAUSN. 91
af skottum og syslugioldum ] rangarþinge. suo og af tollin- um af uestmanneyium. hier med um þad giald sem honum hefer borid ad gialda af skogum og skogaeignum. Suo og af mork og merkr eignum j næstu tuo forliden ar og þui giorum uier og gefum adr greindan jon hallzson aullungis kuittan og akærulausan kongdomsens uegna og krununar j noregi um allan adr skrifadan reikningsskap og peninga gialld fyrir oss og ollum uorum epterkomendum kongsens fouitum og umbodsmonnum. Og til sannenda hier um þrycki- um uier uort j'nnsigli fyrir þetta kuittanarbref skrifat j skal- hoUte sunnudagen næstan epter mikels CDesso vm haustid. arum epter guds bvrd. m. d. xxx og vj ar.
65. 3. Nóvember 1536. í Holtl.
ÞoEGiLS prestr Nikulásson, prófastr í milli Hvítaness og Langaness, afleysir Jón murta Narfason og Sesseliu Bersa- dóttur af 4 barneignum.
AM. Fasc. XLVIII, 28, frumrit á skinni, og er innsiglið fyrir. — AM. Apogr. 867.
Þat giori eg þorgils prestur nichulasson profastur j mille hvitanes og langanes godvm monnum vitvrligt med þessv mínu opnv brefe at eg medkenunzt at eg hefe afleyst jon mvrta narfason og sesceliv besadottur af iiij' barneign- ym er þav hafa opinber^) at ordit. svo og hefe jeg sett þeim^) tilheyreligar skripter sem greindv brote til heyrer og svo fesegt vp borit sem mer vel likar. þvi gef ec þav avld- vngis kvit og akervlaus fyrir mier og ol(l)vm minvm epter- komendvm kirkiunar formonvm j skalholte. [og alt þat sem hann hefer brotligur at ordit a medan ec var profastur gef ec hann oldungis kuitan vm alt þat sem ec hefe matt yfer taka og profaztzmal eru.^) Og til saninda hier um setta eg mitt jnsigle fyrir þetta kvitvnarbref hvert er skrifat var j
1) ofinber, frbr. 2) þad, frbr, 3) [ritað neðan við bréfið og ekki vísað inn.
Ö2 KONUNGSBRÉF. - AFLAUSN. 1536.
holte j odvndarfirdei) favstvdagin n^sta epter allra heilagr(a) messv anno salvtis. CD. d. xxxvj.
66. 25. December 1536. í Hadersley.
Ágeip af bréfi handa Glaus von Marwitz tii Islands.
Register over over alle Landene I, 144, í Rikisskjalasafni Dana.
1536. Glaus von Maruitz Fick Folgebreíf thiU Jslannd cum clausulis consuetis.
Actum Hadersleff Juledag Anno 1536.
67. 37. Deeemlber 1586. í Vatnsfirði.
JóN prestr Eiríksson, prófastr og almennilegr dómari yfir öllum kirkjunnar málum millum Geirhólms og Hvítaness, af- leysir Bjarna Jónsson af einföldu hórdómsbroti með Ingi- björgu Ormsdóttur, en þau eru að þriðja manni og fjórða.
AM. Fasc. XLVin. 29, frumrit á skinni. og er innsiglið dottið frá. — AM. Apogr. 868, með hendi Árna Magnússonar, og var innsiglið þá fyrir bréfinu.
£g jon prestur eirexson profastur og almenneligur dom- are ýfer aullum kirkivnar malvm millum geirholms og huita- nes giore godum monnum kvnnegth med þessv minv oppnu brefi. ath eg medkennunzth ath eg hefe af leysth biarna jonsson af þui lagabrote og misfelle sem hann j fiell og hann sialfur medkeiidezt fyrir mier med ingebiorggv orms- dottur sem er einfaldur hordomur og hier med eru þaw ath pridia mannj og fiorda skýld sin j mille. hefi ec setth hon- um maugulegar skriptter sem greindu lagabrote thil heyrer. Sðmuleidis hefe eg fiesectter vpp boreth sem mier likar. þar fyrir gefi(!) eg fýr skrifadan biarna aullvnges kvittan og akiærulausan vm sagda fesekt fýrir mier og avllum minvm epptterkomendvm kirkivnar formonnum. Og til saninda hier vm festa eg mit jnsiglle fýrir þetta kvittvnarbref hvort er
1) Svo. ~
15^6. 6ERl]FJÖRÐR. - ALPtANÉS ÖS
skrifad var j vasfirde j issafirdi. ipso die sancte iohannis apostuli ewangeliste. anno. domini. CD.° d.o xxx. vj.
68. 1536.
Skbá um peninga þá, er Egill Steingrímsson tók með kirkj-
unni í Berufirði austr.
AM. 259. 4-to bl. 31b (= a) og bl. 122b (= b), skr. 1595 (mál- dagasafn Odds biskups), og bl. 129» í bréfi Odds biskups frá 3. Febr. 1608 (sambljóða).
Berufiordur.i) Anno Dominj CD quingentesimo xxx vj.
Medtok Eigill steingrijmsson suo mykla penijnga kirki- unnar vegna j Berufirde sem hier seigier.
in primis. Ix. clsaudar og .x. kýr. xiiij fiordungar smiors oc sæng. X aura j gelldum saudum. ij hundrud og xxc j jordum.
var med stadnum huorki ketiU ne keralld oc eckj neitt ðfritt.
69. 1536.
Ögmunbe biskup í Skálholti semr við síra Þorleif Eiríksson um innstœðu kirkjunnar á Alptanesi á Mýrum og gerir þar stöðuga skipan á, og að kirkjan skuU eiga tíu hundruð í heimalandi og Þormóðssker.
JSig. 143. 4to bls. 260, skr. 1625 eplir kveri, sem sírn Loptr í Hitardal hafði skrifað 1576; er bréfið fært þar inn i Alptanesméldaga.
Anno domini 1536
Jn nomine Domini Amen. Vier Augmund med Guds ndd Biskup i SkalholUte giðr- um godum mðnnum kunuugtt. ad vier haufum forUjkast
1) með hendi Odds biskups i a.
Ö4 SÆ^íGRFAftAkkOSl^NAÐR. - VALÞJOFSStAÐR.
Ti
vid Sera Þorleif Eiriksson uSi innstædu penijnga kirkiunn- cl Aitanese. og giðrtt þar stadfastlega skipun uppd eptter þui sem hier seiger.
Jn primis ad hun skal eiga .xv. mdlnjtu kugillde og .ijC' i kauplum. iijc- i kautlum og busgagne og sængar- klædum.
Jtem .xc i heimalande. og þormodssker.
70. 1536.
Alíingisdómb um sængrkostnað vistfastra kvenna.
MSteph. 62. 4to bl. 12b^l3a skr. c. 1650. - Þó að þetta sé kall- að hér Alþingisdómr, gæti þó verið umtalsmál, hvort þetta er ekki dómr Jóns Hallssonar, sem Pétr þorleifsson vottar um 1578. Hann ætti að vera frá þessum timum.
Alþingizdomur 1536 vm þungadar konur. Þeir sem ætti þunga vid vistfðstum konum dæmdust skylldugir Bonda þeim sem þær annast þa viku sem þær lægi sijna sængurlegu fim aura. enn. vj. aura fyrer huorn halfan manud fyrer oc epter þeirra Barnburd.
n. 1536-1553.
Skbá um porcio (tiundir) Valþjófsstaðarkirkju í tíð síra Halls (Þorsteinssonar) og um staðarpeninga þar, þegar Magnús Ketilsson meðtók, en síra Hallr galt út.
AM. Apogr. 2000 með hendi Árna Magnússonar „Fra Valþiofs- stad. Er ritad a auda sidu ur Latinsk(re) saungbok. Tiundareikn- ingurenn er næsta ólæselegur ordinn". (AM.).
M D xxxvi.
fiell svo mikid porcio i valþiofstadar kirkiu sokn fyrsta arit Sira Hallur hiellt stadinn. sem hier seiger. En svo mik- il peningahæd. ijc hundrada og xxxc betur. Vadmal fiell sama ar half aunnur vod. half íiorda alin [og kvartiel] betur.
1536. VALÞJÓFSSTAÐR. ð5
annad arit peninga hæd hundrad hundrada .Ixxx. og xvijc. vij alner vadmal og xx.
Þridia ar hundrad .c. og tiutiger. porcio vod og nest- u(m) atta alner.
fiorda arid peningar halt annad hundrad .c. vadmal þriar alner og .xx. og fiogur hundrut betur.
fimta arit fiell vod vadmals og aUn betur.
[Sietta] arit hundrad .c. xlc og xviij. betur. vadmal. XX. alner .ij. alner og kuartiel betur.
[Siaunda arit] ijt"' hundrad(a) og xxc vadmal xij. alner og XX. half alin betur.
a[ttunda arit]. ijc- hundrada .xlc og ix. vadmal xvj. aln- er og XX.
[niunda arit] halt annad (c) hundrada. og xvijc- betur. ogolldit pat ar af aullum klausturiordum. porcio half fimta aUn.
[Tiunda arit] halt annad. c. hundrada. xijc betur. ogolld- it af klausturiordum sama ar vadmal iiij. alner.
[Ellefta ar] halt annad. c. hundrada og xvjc. ogolldit af klausturiordum. Vadmal fiorar alner og xx.
[Tolfta arit] . . . . og ij. af klausturiordum. vad- mal XV. alner og xx. kvartel midur.
[Þrettanda arit] ijc- hundrada. half aunnur vod. ogolld- it þat ar af . . . . re vidivoUvm.
[fiortanda] arit ijc hundrada og xiiijc- vm xl. vadmal xvj. alner og xx. kvartiel midur.
fimtanda [arit] halt þridia. c. hundrada. vadmal .xxx. alner og half aunnur alin betur.
[Sextanda] arit .ijf. hundrada og .Ixxx. vadmal .xl. alner.
[Seyt]ianda arit þriu .c. hundrada .... vadmal yj. alner og xl. af þrimr .c. h(undrada).
Suo mikler stadarens peningar þa Magnus bonde Kete[l]- son medtok. en Sera Hallr heiten ut gallt. sem hier seigier.
Jn primis . . . kyr. oc x. íasaudar kugiUde oc vc« i koplum. Jtem ofrit(t): vii skiolna ketiU oc hrære aa midi- um botnenum. oc annar vj. sk(i)olur. oc v. hrærar um ask- en. oc einn pottur. oc ij . . . keroUd. er annat ecki
§é SÓLHEIMAMÁL. 1537.
matheillt. oc fiogur hin. óc ij. vond .iiij. tunur. oc annad iij. tu[nur]. nitian trog oc eru þar af atta matheil. oc fior- tan upgiordar kerold. oe eru vij. matheih Tveir strockar oc annar bavllavlaus. oc iij. skiolur oc er ein vond. oc viij.
skaler oc ij. vondar diskar oc niu sker-
diskar. oc iij. spæner oc sponastockur. oc ein flote og eitt hogset. Tver silgrindr oc ij. tinkonur. oc er onnur lok- laus. enn onnur vond. fiorar bediardynur vondar ....
[recjkiuvod. oc ein sæng fyrir c. med
vondre abreidu tueimur hvilovodum vondum og vondu vere. nyt(t) hogende. Smidia med sleggiu oc eine taung oc ein hamar oc stedia bl[astur] oc belger med vondum skinnum. ein aux oc pall. torflia.
73. 3. Janúar 1537. í Skálholti.
DóMB sex presta út nefndr af Ögmundi biskupi í Skálholti um kærur biskups til Erlends Einarssonar fyrir dómrof um innstæðu Sólheimakirkju í Mýrdal, hald á fjám kirkjunnar, óhlýðni og annað fleira.
AM. Apogr. 2705 „ur brefabok Ögmundar biskups" (AM.).
Um ^liend ^inarsson. Ollum monnum þeim sem þetta bref sid edur heyra senda ÞoUeifur ^ireksson. Jon ^inarsson. Snorre Hidlmsson. Gudmundur Jonsson Rddzmann. Jon Hiedinsson ok Sæf mundur Arnason kvediu Gudz ok sina. kunnugt giðrande. ad sub anno gratiæ CD*^. d^. xxx^. ok vij^. j Skalhollte ni- unda dag jola. vorum vier j dom nefnder af virduligum herra ok andligum faudur herra Ogmunde med Gudz ndd biskup j SkalhoUte. ad skoda ok ransaka ok fullnadardom d ad ieggia um þd dkiæru sem herra biskupinn klagade til ^llendz ^inarssonar. Jn primis. ad hann hefde rofed tvo doma. ok sinn urskurd. sem dæmder hafa vered um hafis mdl. vegna kirkiunnar innstædu peninga d Soiheimum. J annarre grein. ad hann hefde ranglega hallded kirkiunnar
1537. SÖLHEIMAMÁL. t?
part ok peiiinga ð. Solheimum sidan ] vor ad þeirra var beidt og krafed. Hier med lýst þcL menn j sokum. sem herra biskupinn skipadi ad sækia hann under iausn ok skripter. hvort hann nædest utaíi kirkiu edur innail et eetera. fyrer þd langsamlega ohlýdne sem hann hafde leinge j blif- ed. Kom ^Uendur þar fram fyrer oss. ok hafde ongva lóg- lega afbðtun fyrer þessum sðkum. Þvi ad h(eilags) anda ndd tilkalladre. ad svo prðfudu ok fyrer oss komnu. dæmdum vier fyrrnefnder dömsmenn med fullu doms atkvæde greind- an £llend riettelega fyrerkalladan ok epter Iðgum hafa ver- ed tekenn under skripter. saker sinnar þriotsku ok öhlydne. enn þd menn saklausa sem hann töku. Sðmuleidis dæmdum vier domana ok urskurdinn logliga j allaii mata. ok ddur- greindaii ^llend skylldugan ad hallda dömana med ðUum sinum greinum ok Articulis. ok giallda aptur peningana med laga dvexte. ok sekan Ix. mðrkum j fullriette biskupsins ok kirkiunnar. Her med skylldugan ad hallda þær skripter sem honum være settar af biskupenum.
Samþyckte þennan vorn dom med oss et cetera. die et anno ut supra et cetera.
£idurenn. Til þess legg ek hðnd d helga bok. og svo skyt ek minu mdle til Gudz. ad ek skal hallda heilaga tru. ok þd dðma sem dæmder hafa vered um min mdl. ok motstanda alldrei heilaga kirkiu og biskupinn. ok ongvaii þann honum tilheyrer. hvorke lærdaii nie leikaii j ordum edur verkum leýnt nie liost et cetera.
n. 15. Janúar 1537. í Þjóðólfshaga.
DÓMB tólf manna út nefndr af Erlendi lögmanni Þorvarðs- syni um það víg, sem Pétr Becken hafði í hel slegið Svart- höfða Einarsson.
Landsbókasafn 62. S^p afskript „ur brefabok biskups Ögmundar" með hendi Arna Magnússonar.
Ðipl. Isl. X. B. 7
98 VÍGSMÁL. 1537.
Um vig Svarthðfda.
ÖUum monnum þeim sem þetta bref sia edur heyra. senda Jon Hallzson. Pall Fusason. Jon Biornsson. Snæbiorn Halldorsson. Philippus Runolfsson. Biðrn Arnorsson. Jon Helgason. Jon Jsleiksson. Þordur Þorsteinsson. Fuse Eyolfs- son. Sæmundur Eireksson oc Pall Thumasson kvediu guds oc sina. kunnugt giorande. ad sub anno gratiœ M". B^ xxx°. vijo. manudaginn næstan epter geisladag um veturinn i Þiod- olfshaga a þingstad rettum. vorum vier i dom nefnder af ærligum Dandi manne Eliende Þorvardzsyne logmanne sunn- an og austan a Jslande. ad skoda oc rannsaka oc fullnad- ardom a ad leggia um þad vig sem Petur Becken hafde oforsyniu i hel sleged Svarthðfda heitinn Einarsson. hvers sal gud ndde. Kom þar fram eigen Iðgleg viglysing af veg- andans hende. Enn saker þess ad þesse mann sem viged hafde unned. var utlendskur. og hefur fyrir longu vered dæmd- ur ur landinu. hann oc aller adrer utlender menn. þvi med fuUu doms atkvæde dæmdum vier fyrrnefnder domsmenn tvenn- ar mannbætur epter enn dauda. xlc. Enn allt annad sem hnijg- ur ad þessu male. ens veganda. sem er þegngiUde herra kon- ungsens vegna. oc viglysing þess sem viged vann. og um frid þessara manna sem svoddan verk fremia hier i landed. dæmdum vier til ens næsta auxarárþings. under skodun oc fullnadar doms atkvæde xij. hinna skialligustu manna. sem þar verda Iðgliga til nefnder af riettarans hende. Svo oc fyr- ir þeim sðkum. ad þesse mann Petur Becken hafde daglagt sig a sagt þing. svo oc kom hann epter sinne lofun. þvi þotti oss hann vera fridhelgur til ens næsta auxardrþings. til þess domur hefur failed d hans mál. Svo og skyllde hann fara med frí oc mak i sin eyrinde inn til þess adur var greindt.
Samþyckte med oss þenna vorn dom adurskrifadur El- lendur Iðgmann et cetera.
74. 9. Febrúar 1537. á Hólum.
ViTKisBUEÐB, að Teitr Þorleifsson hefði optlega lýst því fyrir
15í57. GLAtJMBÆR. - tÉltft. ÖÖ
Sveinsstaðafund (1522), að hann gæfi guði, sancte Önnu og sancte Johannesi baptista Glaumbæ í Skagafirði til æfinlegr- ar eignar að sér frá föllnum.
AM. Fasc. XLIX, 1, frumrit á skinni. Þrjú inn.«!Ígli hafa verið fyrir bréfinu. — AM. 3710.
Giafabrief um Glaumbæ j Skagafirdi.^) Þat giorum vier ion prestur ionsson. þorgrimur gud- mundsson og petur oddason godum monnum kunnigt med þessu voru opnii brefe at vier vissum sannfiga at teitur þor- leifsson gaf gude og sancte aunnu og sancte iohannes bapt- iste iordena glaumbæ j skagafirde til æuenligrar eignar at sier fra foUnum. lyste greindur teitur þessare giof og giorn- inge optlega adur enn hann fiell j þann skada sem arni heitenn bessason var j hel sleigenn. Og tii sanninda hier vm setium vær vor incigle fyrir þetta bref er skrifat var a holvm j hialltadal fostudagenn næstan efter purificationem marie. anno domini CD° d" xxx*' vij^.
75. [1537].
Skeá um eignir þær, er Rafn Brandsson og menn Jóns bisk-
ups Arasonar tóku frá Teiti Þorleifssyni.
AM. Fasc. XLVI, 7, utan á transskripti á skinni gerðu 7. Marts 1537 i Ásgarði, og er þetta án efa ritað með eigin hendi Teits um sama leyti og transskript þetta er gert. — AM. Apogr. 3854 (eptir XLVI, 7).
Suo ordna peninga hefur Rafn brandsson og menn bisk- up jons arasonar tekit fyrir mier sem hier seiger.
jn primis gardin glaumbæ og algiort buid á.. uoru þar þessir peningar.
jnnan gatta .xx. uætter smiors. xuiij uœtter skreidar og halft annat hundrat med blauta skreid. uiij. sauder upp- skorner at auilum kiotum og ij naut gaumul upp skorin. x tunnr huitu.
1) Utan á bréfinu með hendi frá 17. öld.
100 TEITR ÞORLEIFSSON. 1537.
Þetta j bordbunade. x faut raud. u. tinfaut god. x faut huit. X skerbord raud og iiij obreytt. xu staup god og lett. litell bolle beittur og dryckiuskal med raudan stein. bikar stor. annar allitell. lintialld alin og xx med godan fáa^). u. kaunnr. iij storar ij minne .u. katlar smaer og storer. iiij pottar.
smidiá alferdug. godur stedie med tueimur nefivm. sma- stedie. sleggia god. iij hamrar og god taung. huirfusteinn. storar munlaugar ij. þridia litel. uatskall. salltker med loke. piparkuern og mustardzkuern. xxx. trog, xx uppgerdarker- ulld. vij storkerulld. ij strockar. u. fautur. uætt ullar. ij kist- ur med iarnum. þridia med aungum. xx. skalar. vij spæner. ij huder. iij skip . ij uader goder. ui æringur. uiij æringur.
j fridum peningum xuiij kyr. x tiger fiar roskit x bet- ur. xu. og .xl. uidureldiz. ij uxar gamler. ij naut a annan uetur. uij (a) fyrsta uetur. ij hestar. hross og fole.
tuenn týe .iiij iarnhattar. alfær tjge hia þorgrime. aunnr hia petre. þridiu hia jone halldorssyne et cetera.
76. 7. Marts 1537.
Transskbiptabbkéf um Teitsmál.
AM. Fasc. XLVI, 7, frumtransskriptið á skinni. 01! (5) innsíglin eru dottin frá. — Sbr. AM. 3853 með hendi Árna MagniissonaF. Lýs- ir hann þar innsighim og transskriptinu sjálfu mjög rœkilega og seg- ir meðal annars svo: „Þetta transscriptum er med tvennum hönd- um ritad. Su ejna hönden hefur skrifad .3. þau fyrstu documentÍD. og tvœr linurnar þær fyrstu af þvi 4da. o: mannanöfnen öU. sem fylla nærre halfa sidu i minne copiu. þeirre sem ur þessu transscripto er utskrifud. Med þeirre annarre hendenni er ritad þetta 4da document- id. fra manna nðfnunum. og hin 8. sem epter fylgia. Jtem vidimus fyrir nedan documenten. Er þesse sidare hönd su hin sama. sem er a testamente Teitz Þorleifssonar 1531. nema ad skripten er hier betrc enn fi Testamentenu. Er ecki óliklegt. ad þetta kunne vera hönd sialfs Teilz. enda kynni einnhver sS hafa vered honum vid höndena. sem bæde hefdi ritad Testamented og þann sidara hluta af þessu transscripto. Enn þad mun óefad. ad transsumtum þetta sie giört ad
1) Svo.
1537. TEITR ÞORLEIFSSON. 101
forlage Teitz. hvad. a medal annars. er þar af ad sia. ad Teitur hef- ur skrifad eda lated skrifa utan a þetta transscriptum — og er þetta registur so sem hid 8da documented — : Registur upp a þa peninga sem biskup Jon Arason og Rafn Brsndsson toku fyrer hönum. og er þad registur ritad med sömu hendi sem sidare hlute transscripti. og fyrr sagt Teitz Þorleifssonar testament. Hefi eg nefnt registur epter þessu afskrifa lated. dsamt documentunum öllum er margnefnt trans* scriptum innehelldur. Brefed hefur fyrrum leged i Skalhollte. og mun Teitur þad sendt hafa Ogmunde biskupe. ef hann þa lifad hefr".
Wtskript af domunum vm sveinstada reid.^) Copia literarum Teiti thorlaii^). [1. Alþingisdómr 30. Júni 1523, DI, IX, Nr. 123;
2. Samþykt Erlends lögmanns þar upp á 1524, DI, IX, Nr. 192;
3. Kvittunarbréf Hannesar Eggertssonar 3. Júlí 1523, DI, IX, Nr. 129;
4. Alþingisdómr 30. Júní 1.533, DI, IX, Nr. .551 :
5. Bréf Diðriks hirðstjóra frá 9. Júlí 1533, DI, IX, Nr. 558 ;
6. Húsafellsdómr Ögmundar biskups 17. Júní 1524, DI, IX, Nr. 193.
7. Alþingisdómr sira Jóns Einarssonar og síra Sigmundar Eyjólfs- sonar 30. Júni 1534, Dl, IX, Nr. 577;
8. Skrá um eignir Teits Þorleifssonar (1537), utan á transscripto, næsta skjal hér á undan, Nr. 75].
CDedkenust uær olafur gudmundsson. jon þorleifsson. prest- ar. Petur loptsson. ^irekur gudmundsson og jon palsson. leik- menn. at uœr haufum sed og heyrt yfer lesin doma ogbref lœrdra og leikra med heilum og oskauddum hangande jn- siglum so latandi ord epter ord sem hier fyrir ofan skrifad stendur. ^nn til meire stadfeste og sanninda hier um setium uær uor jnsigle fyrir þetta transkriptarbref skrifad uar j æs- garde j huammsueit. ipso die thome contessoris di' aquino. anno domini. CD.° d. xxx. vij.
77. 19. Apríl 1537. á Æslstöðum.
JóN prestr Filippusson, prófastr í Eyjaíirði, kvittar Björn Þor- valdsson af tveimur barneignum með Guðrúnu Sigfúsdóttur.
AM. Fasc. XLIX, 2, frumrit á skinni. Eitt innsigli hefir verið fyrir bréfinu, en er nú dottið frá.
1) Utan á transscripto með tvenaslags höndum frá 17. öld.
102 KVITTAN. - JARÐAKAUP. 1537.
kuitan Biorns Þorualzsonar.i) Þat giore eg ion prestr philippusson profastr j eýafirdi godum monnum kvnnigt med þessu minv opnv brefi at eg medkennuzt at eg hefi forlikazt vid Biorn Þorvalldzson vm þær fesekter sem hann hefr mier skylldvgr ordit fyrir þær ij barneigner sem hann hefr brotligr ordit med gudrunu sig- fvsdottr og hann hefr ecki aadr kvittan fyrir feingit. og hon- um logliga lavsn veitt og hæfiliga skripter sett fyrir greint brot. þui giorum vier og gefum dadr greindan biorn kvíttan og sakærvlausan fyrir mier og minvm epterkomendum kirki" unnar formonnum. Og til sanninda hier um set ec mitt in- sigli fyrir þetta bref er skrifat var æ. æsistodum i eyafirdi fimtudagin næstan fyrir jons COesso holabiskups vm vorid arum epter gudz burd CD d xxx og vij.
78. 33. Apríl 1537. á Mel í Miðflrði.
Bjöbn prestr Jónsson selr Oddi Einarssyni jarðirnar ytri og syðri Þverá og Kistu í Vestrhópi fyrir jarðirnar Reyki, Múla og Saura í Miðfirði.
AM. 238. 4to bl. 39, (Bessastaðabók) skr. c. 1570. — AM. Apogr. ?63, tvær afskriptir, önnur með hendi Arna Magnússonar eptir trans- skripti frá c. 1550 (= 363), en hin eptir Bessastaðabók. — AM. Apogr. 677 (eptir Bessastaðabók).
Bref fyrir Reycki. mola^) og Savra. Þat giorvm vier^) jon mattiasson. þorbiorn jonsson. þor- finnvr sveinsson prestar hola biskvpsdæmis godvm monnvm kvnnigtt med þessv vorv opnv brefe. at vier*) vorviu þar'^) j hia savm og heýrdvm dí ord og handaband þessara manna einnrar**) alfv sera biariiar prestz jonssonar enn af annari Odz Einarssonar''). at svo fyrir skiUdv at sagdvr biorfi selldi greindvm Oddi jardirnar ýtre þverra^) og sýdre þverrda^) j vesturhopi er Hggia j breidabolstadar kirkiv sokn og jordena kistv j vestvrhopi j hola kirkiv sokn til fullkomh'grar eignar
1 ) Utan á bréfinu með gamalli hendi. 2) þ. e. Mula. 3) vid 363. 4) vœr 363. 5) sl. 363. 6) einnar 363, 7) S63; biarnnasonar 238, 8) þuera 363.
1537. JARÐAKAUP. - AFLAUSN. 103
med oUvm þeim gognvm og giædvm sem greindvm jordvm aa med logvm at fyllgia. Hier j mot fieck greindvr Oddvr sogdvm sira birne til fvllrar eignar jardirnar Reyki. CDola^) oc Savra. er allar liggia [j CDidfirdi j CDels kirkiv sokii^) med ollvm þeim gognvm og giædvm sem greindvm jordvm œi med logvm at fýllgia. skylldi hvor halida [þeim jordvm tii laga^) er kejpti*) enn sa svara laga riptingvm er selldi^). Var þetta fyrsagtt [kavpbref^) giort da mel j CDidfirdi dí jons dag holabiskvps vm vorit. Arvm epter gvdz býrd') CD d xxxvij. ar^). og til meire^) avdsyningar hier vm setivm vier [fyrrskrifader menn^*^) vor insigli fyrir þetta bref er skrifat var j sama stad og dag og are er fyr seiger.
79. 9. Maí 1537. í Holti.
Bábbk prestr Pétrsson, prófastr millum Langaness og Hvíta- tiess, afleysir Jón Narfason og Settceliu Bassadóttur af 5. barneign.
AM. XLIX, 3, frumrit á skinní nokkuð skemt. Innsiglið er fyrir bréíinu. — AM. Apogr. 869 með hendi Árna Magnússonar eptir from- ritinu.
Þat giori ek bardur prestur petursson profastur j mill- um langaness ok huitaness Godum monnum kvnnigt med þessu mínu opnu brefi at ec medkennunzt at ec hefi afleyst jon narfason og settceliu bassadottur af þeirri fimtv barn- eign er þau hafa nu nyfiga opinber at ordit sín ,] millvm ok sett þeim [tiljheyriligar skriptir epter þui sem brotunum til- heyrer. Suo ok hefi ek fesekter vpp borit heilagrar kirkiu uegna ok minna sem mier vel m, n^gir. Þuj gef ec fyrr skrifadur Bardr [presjtur. profastur j saugdu takmarkj. adur greinda menn aullungis kvitta og dak^rulausa f[yrir mier] ok minum eptirkomindum. heilagrar kirkiu formonnum. Ok til sanninda hier um heingda ec [mitt] jnsigli fyrir þetta kuittunarbref skrifat j huollti^i) j aunundarfirdi midvikud§g-
1) mula 363. 2) [i Mels kirkiusokn i Midfirdi 363. 3) [til laga þeim jordum 363. 4) keyptu 363. 5) selldu 363. 6) [363 ; kavp 238, 7) burd 363. 8) b. v. 363. 9) sl. 363. 10) [b.v. 363. U) Svo,
104 NJARÐVlK. 1537.
in n^sta fyrir uppstigningardag um vorit. arum eptir gudz burd CD d xxx og vij ar.
80. 36. Maí 1537. á Eiðum.
ViTHisBUKBR um að Njarðvíkrkirkja í Borgarfirði eigi hólma þann í Borgarfirði, sem liggr fyrir Hafnar landi, skipsstöðu á Eyri og Tófaskála, er sumir kalla Rúnuskála.
AM. Apogr.2008, eptir frurnriti „fra Ninrdvikurkirkiu i Mulasyslu". „Sigillum nunc abest".
Þat giore ec jon arnorsson godum monnum kunnegt med þessu minv opnu brefi. at ec heýrdi sua opptliga seigia þorstein fiolfinnsííon^), og geirmund þorkelsson og fleire dandi- menn adra env elldri. at niaruikr kirkia eigi holma þann sem liggr j borgarfirdi fyrir hafnar landi. skipstðdu a eýri, og tofua skalla. en svmer kalla Runvskala^) j sama landi. hefir þetta verit haft og halldit aatðlulaust sidan ec man til og er ec nv sextugur. og verit j saumv sueit. og hier epter vil ec sueria ef þurfa þicker. Ok til sannenda hier vm set ec mitt jnncigle fyrir þetta bref skrifad aa eidum j eidamanna- sueit. laugardagin j huitadogum. þa lidit war fra gudz burd .03. d. XXX. og vij. ar.
81. 1. Júní 1537. á Grund.
13. Marts 1538. á Hólum,
JóN biskup á Hólum selr Brandi Helgasyni jörð Hóladóm- kirkju Holt í Svarfaðardal, og gefr Brandr kvitta ákœru upp á jörðina Tungu í Fljótum.
AM. Fasc. XLIX, 5, frumrit á skinni, komið frá Erlendi Jónssyni á Hvoli. Af 4 innsiglum er 1 fyrir bréfinu, — Landsbókasafn 61. 8vo, afskript staðfest i Skálholti 8. Febr. 1708 af Þórði Þórðarsyni og Ormi Daðasyni.
1) „ita claré. non vero fiolsuifis, ne postea dubitem" (AM.). 2) „runuskala les eg þad helldyr enn rimy skala („AM.),
1537. JARÐAKAUP. 105
Brandur selur hrafnstade Biskup jone fyrer hoUt
og vpplag a Tungu 1537.1) Þat giorum vier are jonsson Logmann. ^inar Biyniolfs- son. Sæmundur simonarson og £yuindur magnusson God- um monnum kunnigt med þessu voru opnu brefe. at arum eptter gudz burd CD d xxx og vij (o. Grund j Suarbadardoal faustudagenn nœstaii eptter fardaga vorum vier j hia sdaum oc heyrdum da ord oc handaband verdug Herra Biskup Jons af einne alfu enn brandz helgasonar af annare at suo fyrir skíjldú at Biskup Jon sellde saugdum Braiide jordina sydra hollt j suarbadarddal med oUum þeim gognum oc giædum sem greindre jordíi da med logum at fylgia^) oc Hœladom- kirkia vard fremzt eigande at. Hier j mot gaf greindur Brand- ur jordina Hrafnstade j suarbadarddal med eUu þuí sem þeirre jordu da med laugum at fylgia. og þar til gaf fyrr- nefndur braiidur kuitta þa aakiæru sem hann þottizt eiga j jordinne Tungu ) fliotum. Skylldi huorer haUda þeirre jordu tii laga er keypttu oc suara lagaripttingum huor fyrir þa jord er selde. Og til sannynda hier vm setium vier fyrr- skrifader menn vor jnncigle fyrir þetta bref skrifat da Hool- um ] hialtadal da Gregorius messu are sijdar enn fyrrseier.
82. 10. Júní 1537. á Grenjaðarstöðum.
JóN Pétrsson selr síra Sigurði Jónssyni jörðina Hjalla í Reykjadal fyrir tuttugu og sex hundruð í lausafé.
AM, Apogr. 63 „Ex orig. fra Sira Skula Þorlakssyne" (AM.). Frumritið gaf Arni Brynj'ólfi Þórðarsyni 1712. — Afskript er og i bréfabók síra Skúla AM. 255. 4to bls. 4«5, skr. á árunum 1687—1698.
hiallabref.3) Þad giðrum uier sira thumas einarson. jon skwlason. jon sturllason. lon þorleifsson og þðrsteinn biarnason god- um monnum kunnigt med þessu vóru ðpnu brefe. ad aarum
1) Utan á bréfinu með hendi frá c. 1600. 2) Hér er dregið út í frumritinu: „oc Hooladorakirkiu áá med loguro at fylgia og". 3) Stóð utan á bréfínu „með gamalli heixJi''.
106 JARÐAKAUP. 1537.
epter gudz bílrd. (D. dc« xxx. og. vij. dar. sunnudaginn in- fra Octauas corporis christi d greniadarstad j Reykiadal. vðr- um uier j hia. saum og heyrdum d ord og handabcLnd. sira sigurdar jonssonar og jons petursonar. ad svo fyrir skildu. ad jon peturson sellde sira sigurde jonssyne jðrdena hialla j Reykiadal. er liggur j einarsstada kirkiu sðkn med aullum þeim gðgnum og gædum. sem greindre jðrdu d med Iðgum ad fylgia. Hier j mðt skyllde sira Sigurdur giallda Jone. x. malnytu kugillde og fimm hundrud j fridum peningum. ad næstum fardogum og aunnur .vc frid ad audrum fardogum og. vjc. j fullgilldis peningum. þeim sem gðdra manna geinge d milie. skyllde ])au. vj*:- greidazt sum ad næstum fardðg- um. fyr eda seirna. ef þeim hjkade. skyllde greindur sira Sigurdr hallda jðrdunne til laga. enn jon svara laga RÍpting- um. og ef hialle geinge af med logum. þa skyllde sira Sig- urdr eignazt. xviijc j vðUum j bdrdardal. Og til sanninda hier um settum vier fyrr skrifader menn vðr jnncigle fyrir þetta jardar kaups bref er giort var dege sidar enn fyrr seger.
88. 11. Júní 1537. á Grenjaðarstöðum.
GuBKíÐR Daðadóttir leyfir Jóni Pétrssyni bónda sínum að selja síra Sigurði Jónssyni jörðina Hjalla í Reykjadal.
AM. Apogr. 62 „Ex orig. fra Sira Skula Þorlakssyne" (AM.). Frumrit bréfsin.s gaf Arni Brynjólfi Þórðarsyni 1712. — Afskript er og i bréfabók sira Skúla AM. 255. 4to bls. 48«, skr. 1687—1698.
vm hialla bref.^) Þad giðrum uier kðlbeinn arngrimsson. jon skvvlason. og þorgrimur þorleifsson godum monnum kunnigt med þessu vðru ðpnu brefe. þd iidit var fra gudz burd .CD. dc XXX. og .vij. aar vðrum uier j hid d hðfstðdum j Idxardal þridiudagenn j huíj'tadðgum. saum og heyrdum d. ad gud- ríj'dur dadadotter leyfde jone petursyne bonda sinum med
1) Stóð utan á bréfenu „með gamalli hendi".
1537. JÖRUNDR STEINMÓÐARSON. 107
handsðlum ad selia sira Sigurde jonssyne jðrdina hialla J Reykiadal. er liggur j einarstada kirkiu sðkíi. er hennar mcLle var vpp j lagdur. fyrir fv^^lla peninga. Og til sann- e(n)da hier vm setium vier fyrr skrifader menn vor innsigle fyrir þetta bref skrifad d greniadarstad j Reykiadal. manu- daginn infra octaud corporis christi <xi sama ddre og fyrr segir.
84. 3. Júlí 1537. í Skálholti.
ViTNisBURÐR, að ögmuudr Skálholtsbiskup „góðrar minningar" hafi gefið Jörundi Steinmóðarsyni og börnum hans 3. JúH 1537 aptr þá peninga, sem hann hafði brotið af sér með misferlum sínum við biskup og kirkjuna, og lofaði að út- vega einnig konungshlutann.
AM. Fasc. XLIX, 6, frumritið á skinni. Innsiglið er dottið frá — Apogr. 2912.
Þat giore eg eUingur gislason godum monnum gunigt^) med þessu minu opnu brefe at eg medkennuzt at eg var hia og heyrda upp od j dyrastukunne j skalhoUte nœsta dag- en epter visitacio sancte marie at biskup augmundur godr- ar minningar^) giorde suodan giorning fyrir mier og audr- um godum monnum at hann gaf jorunde steinmodsyni og baurnum hans þa peninga alla aptur sem hann hafde af sier brotid j sinum misfellum vit biskupen og kirkiuna og hann lofade at kaupa og utuega þann part sem kongenum til heyrde. hann og hans baurn skyllde hans niota sem hins partsens. For þesse giorningur fram j skalhollte arum epter guds burd. CD. dc- xxx og vij. Ok til sanninda hier um festa ec mitt jnsigle fyrir þetta vitnisburdarbref skrifad j saurbæ cd raudasande are og deige sidar en fyr seiger^).
1) Svo. 2) Þetta œtti að vera 4. Júli 1538, en fœr ekki staðlzt, þvi að Ogmundr biskup lifði þá enn og andaðist ekki fyrri en 13. Jálí 1.541. Hér hefir því ártal sjálfs vilnisburðarins falUð óvart dr frumbréfinH af vangá.
108 BÆR Á RAÖÐASANDI. ISS-^.'
85. 6. Júlí 1537. í Skálholtl.
Ogmundr biskup í Skálholti fær Sigurði Ormssyni og Guð- rúnu Eyjólfsdóttur, konu hans, til fullrar eignar garðinn í Bæ ' á Rauðasandi raeð Mábergi, Klúku og Gröf fyrir jörðina Síðumúla.
Bæjarskjulabók á Rauðasandi með hendi Orms Daðasonar c. 1726, stafrétt eptir frumriti: „Under brefenu munu hangit hafti 5 Insigle, hver nu eru oll j burtu. brefed á kalfskinn, sumstadar lased og rot- ed, þo mestallt vel læseligt, hliodar so ad öllu sem ofan er Ritad". — AM. Apogr. 1190 einnig eptir frumriti.
Vier avgmund med guds Nad Biskup j skalhollt. gior- vm godum monnum kunnikt med þessu voru opnu brefi. ath vier medkennunzt at vier haufum giort suodan kaup ok iardaskipte vid Sugurdi) Ormsson. jn primis. at vier haufum feingit honum og hans kuinnu Gudrvnu eyolfsdotter gardin j bæ aa raudasande til frials forrædis og fullrar eignar vnd- an oss og vorum erfing(i)um enn vnder þau og þeirra erfingia | med auUum þeim gognum ok gædum sem greindum garde fylger og fylgt hefer at fornu og nyiu bade til sios og lands. Hier med hofum vier feingit þeim so heitande iardw þar inan sandz. maberg. kluka og grof. Hier j mote hefur hann feingit oss iordina sidumula med suo miclum peningum sem oss vel aa næger med ollu þui er þar til heyrer. Skal huor suara lagariptingum er selldi enn sa halldi til laga er keypte. kann misdauda at verda greindra manna sugurdar ormsson- ar og gudrunar ^yolfsdottur þa skal þad eignazt gardin er leingur lifer ef þau eiga ecki skilgetin born. Voru þesser giorn- ingsuottar til kallader. sira gislle ion.sson. sira ion olafsson. sira ^ireker^) grimsson og sira loptur narfason. ok settu sin innscigle med uoru innscigle fyrir þetta giorningsbref. skrif- at j skalhollte octaua die apostolorum petri et pauli. anno domini m. d. xxx. vij.
1) sigurd 1190. 2) Svo.
1537. KVITTUNARBREF. 109
86. 6. Jillí 1537. á Bcssastöðum.
CiiAuus fan Moruiz, hirðstjóri og höfuðsmaðr yíir alt Island, kvittar Jón bónda Hallsson um skattinn af Bangárþingi næst liðið ár, svo og gjaid af Skógum og Skógaeignum, Mörk og Merkreignum.
AM. 191. 4*2 bls. 55 (bréfabók Jóns Hallssonar rituð samtiða á skinn). — AM. Apogr. 5552.
Þad medkennunzt ec clauus fan moruiz hirdstiori og hofudzmann yfer allt jsland med þessu minu opnu brefi ad ]on bonde hallzson hefer stadit mier rettan reikningskap og giortt mier fulla nœgiu fyrir skatten af rangarþingi nu þetta næsta forlidit ar. Somuleidis hefer hann mier greitt og golld- it suo mier uel likar allt þad gialld sem hann er skyldugur minum herra konginum og mier sem hann lofad hefer min- um foruerorum utt af skogum og skoga eignum. suo og af mork og merkr eignum og aollu þui sem þessum huorium tu(e)ggium^) [adr greindum^) kongseignum fylger kuiku og daudu og adr skrifadur jon hallzson hefer adr umbod yfer haftt. þui giorer eg og gefur adr skrifadur clauus fan mor- tiizt optiiefndan jon hallzson aulldungis kuittan og aakæru- lausan fyrir mier og ollum minum epter komundum kongs umbodsmonnum vm ailan adr skrifadan reikningxskap og peninga giald. Suo og um þad giald sem hann gialda hefer att af þeim jordum og jardar portum sem ligia j rangar- þingi mil(l)vm þiorsar og jokulsar aa solheimasande. Ok til sanninda hier um þrycki eg mitt jnsigli fyrir þetta kuittan- arbref huort skrifad uar aa bessastodvm aa alptanese octaui dag petri et pauU ano domini (10.® d. xxx og vij.
87. 13. Júlí 1537. í Skálholti.
Ogmunde biskup í Skálholti fær Erlingi Gislasyni til eignar sextán hundruð í jörðunni Miðhlíð, með þeim ummerkjum, er bréfið greinir, fyrir jörðina Skóga í Arnarfirði með fimm kúgildum.
1) tugtium, skb. 2) [á spássia.
110 JARöARAtJlP. 1537.
Jarðabókarskjðl Árna Magnússonar, Barðastrandarsýsla Nr. 9, af- skript gerð eptir frumriti og staðfest á Hóli í Bildudal 28. Júni 170i af Árna Guðmundssyni og Guðmundi Sigurðssyni.
Ver Augmundur med gudz naad biskup ] SkalhoUti giorum godum monnum kunnigt med þessu uoru opnu briefi ad vier haufum giðrt soddann kaup og jardaskiffti vid EU- ijng Gijslason sem hier seigir at vier haufum feingid hon- um xvjc i jordrjnni midhlijd þaug sem Fusi Helgason hlaut. €nn Sira Gijsle og syner hans keiíftu ad honum til frials forrædis og fullrar ^ignar med ollum þeim gðgnum og giæd- ura sem grejndum jardarparti filgir og filgt hefer ad fornu og nyu bœdi til sios og lands. i suoddan mata ad vier hof- um lofad ad bitala grejndum fusa adra jord þa sem hon- ura uel^) hjkar. Hier j raot hefur hann Elhjngur fejngid oss jordina Skoga j Hrafns([irar kirkiusokn raed þeira v kugilld- ura sem þar eru raed. raed ollura þeini gognura og giæd- ura sera greindri jordu filgir og filgt hefur at fornu og nyu bædi til sios og lands. Skal huor hallda sijnura jordura til laga. €nn sa suari lagarifftijngura er selldi. voru þessir giorn- ijngsuottar til kalladir gijsli jonsson og Lofttur Narfason prestar og setlu sijn jnsigU raed uoru jnsigU firer þetta jarda- kaupsbrieff Skrifad j Skalhollti Anno doraini MDxxxvij feria qvinta infra octava visitacionis beate virginis.
88. 13. Júlí 1537. á HelgafelU.
Ogmundr biskup i Skálholti staðfestir og samþykkir landa- merkjaskrána fornu raiUi Dögurðarness og Arnarbælis (frá c. 1245, DI, VI, 1 og 2) og áreiðardóra Daða Guðmunds- sonar og Ólafs prófasts Guðmundssonar frá 12. Nóv. 1535 (DI, IX, 622).
Eptir frumritinu á skinni í Landsskjalasafni, komnu úr dánarbúi Jóns bókavarðai Árnasonar (d. 188Ö). Innsiglið er dottið frá.
1) leiðr.; at, afskr. 2) þ. e. 27. Júní.
1537. DÖGURÖARNES. IH
0gmundar stadfestijng uppa aReijd og landamerki milli Dagverdarness og Arnarbælis 1537.
Vier augmund med Gudz nad biskup j skalhoUte gior- vm godvm monnum uiturligt med þessu uoro opnv brefe at sub anno gracie. CD°. d°. xxx". vij^. aa miduikudagin næsta fyrir Peturs ClDesso og Pals um sumaridi) j almenneligri prestastefnu. kom fyrir oss sera Jon Halldorson. med landa- merkia skra miUe Daugurdarnes og arnarbælis. Savmvleidis med þat bref. sem Dade bonde Gudmunzson sem þa hafde kongsins umbod mille Gilsfiardar og giiufurar. og Sera Olafur Gudmunzson var profastur j sama takmarki med avdrum fleirvm godum monnum hofdv a ridit landamercke millum greindra jarda epter vorre skipan. og bæde leist oss su sama landamerckia skra og aareidslubref med ollum sin- um greinum og articulis lauglig vera ] allan mata. Þui med heilax anda nad til kalladri. med þeirra dane manna rade sem þa uorv nærre oss stadder. Vrskurdv(m) vær þau landa- mercke j alian mata lavglig uera sem fyrr greind landa- merckiaskria jnne helldur og þat aareidarbref sem hier er vid fest þennan vorn vtskurd^). og sledmeidarasa vera og uerit hafa ævenlega eign davgvrdarnes. Og til sanninda hier um festum vær vortt jnnsigli fyrir þennan vorn vrskvrd sem skrifadur uar j abotastofvnne a helgafelle favstvdagin næsta fyrir festvm Diuisio apostolorum aa sama are sem fyrr seger.
89. 18. Júlí 1537. í Skálholti
Ögmundb biskup í Skálholti leggr kirkjunni undir Múla á Skálmarnesi tollfrí skip í Oddbjarnarskeri gegn því, að Flat- eyjarkirkja eigi áttærings eða teinærings farm árlega „í skóg Teits bónda, sem liggr nær Flateyj'arkirkjuskógi".
AM. Apogr. 1401 „Ex orig. Flateyensi Torfa Jonssonar". „Charta est, non membrana, si recte memini" (AM.). Afskriptin er með hendi Árna Magnússonar.
1) þ. e. 27. Júni. 2) Svo.
112 MÚLI OG FLATEY. - KVlTTAN. 1537.
Vier Augmund med guds nad biskup i Skalhollte gior- um godum monnum kunnikt med jþessu voru opnu brefi at vier haufum giort þa skickan a mille kirknanna i Flatey og Mula a Skalmarnesi at kirkian a Mula skal hafa skip toll- fri i oddbiarnarskeri. annadhvort vi. ært edur viij. œrt. Enn hier i mot skal bondinn hafa. vegna Flateyar kirkiu. viij. ærings farm eda teinærings i skog Teitz bonda sem Hggr nær Flateyar kirkiu skogi a hveriu are. Vilium vier at þesse skipan standi obrigduliga kirkiunum badum at skadlausu. Og til sanninda hier um JDryckium vier vort inscigle upp a þetta bref skrifat i SkalhoUti xviij. die Julii anno Domini M. D. XXX. vii.
(L. S.)
90. 19. Júlí 1537. í Skálholti.
Ögmuííde biskup í Skálholti kvittar Jón Hallsson um tollinn af Vestmannaeyjum, sýslugjald af Rangárþingi og skatt, og gjöld af Skóga og Merkreignum, er Jón hafði greitt hirð- syóranum Claus van der Marvitz.
AM. 191. 4to bls. 55 (bréfabók Jóns Hallssonar riiuð samtiða á skinn). — AM. Apogr. 5553.
Vier aogmund med guds nad biskup j skalhollti gior- um godum monnum kunnigt med þessu uoru opnu brefi ad jon hallzson hefer stadit oss rettan reikningskap af toli- inum af uestmannepura þeim hann nu j sumar tekid hefer. hier med þad syslugiald sem hann oss skylldugur uar fyr- ir rangarþing nu þetta næsta forlidit ar. somuleidis um skatt- en af adr greindu rangarþinge og allt þad giald sem hann oss lofat hafdi kongdomsens uegna og krununar j norige fyr- ir skoga og skoga eigner suo og mork og merkur eigner og hann hefer nu med uorre skipan og samþycke greitt og goldit hirdstioranum clauus