'^SS^'^ ',?1
;:<./ ''v^?!*'- ,,;?v-si
^%#
^^^^i
.^•f
i?v^-
% 7
^•^> H^
lf%^^.^'
\ ^
x^
!iy«
'^
m
¥ ^'j^
^^
C O L L E G I I
SALMANTICENSIS
CARMELITARUM
DlSCALCEAiORUM
CURSUS THEOLOGICUS
\N1CII. — KX TYriS M. P. MARCIIKSyCi:
C O L L E G I I
SALMANTICENSIS
F R . D I S C A L C: E A T O R U M B. MARl^: DE MONTE CARMELl
Parenti suo EHse consecrati,
CU R SU S TH EO LOGIC US
Summam Theologicam Angelici Doctoris D. Tiiomae complectens.
TOMUS QUA RTUS
TRACTATUS VII — DE ANGELIS
illustriss. ac reverendiss. in chr^sto patrl d. d.
Carolo Amabili de la TOUR-d'AUVERGNE-LAURAGUAIS
ARCHIEPISCOPO 15ITURICENSI
D I C A T U S
K D 1 T I O N O V A , C O R R E C T A
E SOCIETATE GENERALI LIBRARI^ GAlHOt-IC/t:
PARISIIS Apud VICTOREM PALME
RECTOREM GENERALEM
25, via Grcnella, 25
BRUXELLIS
Apud G. LEBROCQUY
SUCCURSALIS RECTOREM
5 . f o r o L o V a n i e n s i , 5
,877
JiSt IJSSTITUTE GF h^FDJAEVAL S7liD!£S
10 ELMSLEY PLACE
TORONTO 5, CANADA.
m^ ^ - 1031
IN DEX
DISPUTATIONUM
ET DUBIORUM
Quc^ in hoc quarto tomo una cum qu^stionibus et articulis D. Thomae
continentur.
QU.ESTIO L.
De substantia Angelomm absolute. 2
Arl. l. Ulrum Angelus sit omnino incor-
poreus? 2
Art. 2. Utrum Angelus sit compositus ex
materia, et forma? 2
Art. 3 Utrum Angeli sint in aliquo
magno numero? 4
Art. 4. Utrum Angeli dififerant specie 7 5 Art. 5. Utrum Angeli sint incorruptibi-
les? 5
Disputatio F.
De substantia Angelorum absolute. 6
Dub. l. Utrum Angelus sit omnino incor- poreus ? 6
Dub. 2. Utrum Angelus sit compositus ex materia ejusdem rationis cum nostra, sive (ut sic dicamus) materiali, necnon et ex sua forma spirituali ? 17
Dub. 3. Utrum Angelus sit pliysice compo- situs ex materia prima pure spirituali, et sua forma? 26
Dub. 4. Utrum numerus Angelorum excedat multitudinem omnium specierum materia- iium creatarum ? 34
Dub. 5. Utrum de facto omnes Angeli dif- ferant specie ? 42
Dub. 6. Utrum sub eadem specie atoma potuerint esse plures Angeli secundum le- gcm, seu potentiam Dei ordinariam? 49
Dub. 7. Utrum per potentiam Dei abso- lutam possint esse plures Angeli ejusdem speciei atomEe? 57
Dub. 8. Utrum Angeli sint incorruptibiles ex natura sua? 64
QU.ESTIO LI.
De comparatione Angelorum ad corpora, 71 Art. 1. Utrum Angeli habeant corpora na.
Luraliter sibi unita? 71
Art. 2. Utrum Angeli assumant corpora. 74 Art. 3. Utrum Angeli in corporibus as-
sumptis opera vitee exerceant ? 78
QU.E3TI0 LII.
De comparatione Angelorum ad loca. 79 Art. 1. Utrum Angelus sit in loco ? 79
Art. 2. Utrum Angelus possit esse in plu-
ribus locis simul? 79
Art. 3. Utruni plures Angeli possint simiil
esse in eodem loco? 80
Disputatio 11.
De comparatione Angelorum ad loca, 81
Dub. 1. Utrum Angelus sit in loco? et an proprie habeat esse in illo? 81
Dub. 2. Utrum substantia Angeli sit ei ra- tio proxima immediate existendi in loco? 89
Dub. 3. QucO sit Angelo ratio formalis et proxima existendi in loco corporeo? 104
Dub. 4. Quid sit in Angelis ratio formalis fundandi ubicationem in loco violento, vel prseternaturali ? 1 38
Dub. 5. Utrum ex contactu virtutis Angeli ad locum resultet in ipso Angelo aliquod in- trinsecum uhi et an hoc sit uhi prsedicamen- lale? ac tandem cujus rationis sit? 142
Dub. 6. Utrum Angelus sit in loco divisi- bili secundum realem praesentiam? et an ubique? 150
Dub. 7. Utrum Angelus possit esse in mi- nori, et minori loco usque in infinitum? et utrumqueat esse in solo puncto? 16 i
Dub. 8. Utrum Angelus possit esse in plu- ribus locis simul? 168
Dub. 9. Utrum pIuresAngeli possint simul esse in eodem loco? 170
Dub. 10. Utrum Angelus possit esse in es- sentia alterius Angeli, aut etiam in essentia anima3 rationalis tanquam in loco? 181
VI
INDEX DISPUTATlOiNUM, ETC.
QU.ESTIO LIII.
De molu locali Angelorum. 184
Art. 1. Utrum Angelus possit moveri loca- liter.' 18 i
Art. 2. Utrum Angelus transeat per me- dium? 185
Art. 3. Utrum motus Angeli sit in in- stanti? 186
Disputatio III.
De motu locali Angelorum. 186
Dub. 1. Utrum Angelus possit moveri loca- liter? 187
Dub. 2. Quid sit motus localis Angeli? 190
Dubium 3. Utrum moveatur niotu con- tinuo? et m quo praedictus motus consis- tat? 200
Dub. 4. Utrum Angelus possit moyeri motu discreto, ubi etiam quid hic motus im- portet? 215
Dub. 5. Ulrum Angelus possit per vires suse natura3 transire per motum localem de extremo ad extremum, absque eo, quod trans- eat per medium ? 221
Dub. 6. Utrum uterque motus localis, nempe continuus, et discretus sint in Angelo tan- quam in subjecto ? 235
Dub. 7. Utrum motus localis Angeli con- tinuus, ex parte spatii possit fieri in in- stanti? 241
Dub. 8. Utrum motus localis et discretus Angeli possit fieri in instanti ? 248
Dub. 9. Utrum ratione D. Tliom£E art. 3 hujus qusestionis adducta sufficienter pro- betur, motum lo€alem Angeli non posse lieri in instanti nostri temporis, sed debere exer- ceri in tempore ? 253
QU^STIO LIV.
De cognitione Angelorum. 267
Art. i. Utrum intelligere Angeli sit ejus
substantia? 267
Art. 2. Utrum intelligere Angeli sit ejus
esse? 268
Disputatio 1 V.
De efficacitate rationum D. Tliomse ad osten- dendas conclusiones primi et secundi arti- culi? 268
Dub. 1. An duabus rationibus, quas in art. 1 hujus queest. adducit D. Thomas . suf- ficienter suadeatur intentum, scilicet iutelli- gere Angeli non esse ejus substantiam? 268
Dub. 2. Utrum ratio, qua D. Thomas art. 2 hujus qusest. probat, quod intelligere Angeli non est ejus esse, sit efficax ? 273
Art. 3. Utrum potentia intellectiva Angeli sit ejus essentia? 277
Art. 4. Utrum in Angelo sit intetlectus agens, et possibilis? 277
Art. 5. Utrum in Angelis sit sola intellec- tiva cognitio? 278
QU^STIO LV.
De medio cognitionis Angelicce.
279
Art. 1. Utrum Angeli cognoscant omnia per suam substanliam? 279
A rt. 2 Utrum Angeli intelligant per species a rebus acceptas? 279
Art. 3. Ulrum superiores Angeli intelli- gant per species magis universales, quam inferiores ? 280
Disputatio V.
De medio cognitionis Angelicae. 281
Dub. 1. Utrum Angelus cognoscat omnia per suam essentiam ? et]|an id ratione D. Tho- ma3 sufficienter probeiur? 281
Dub. 2. Utrum Angelus accipiat species rerum corporearum, et sensibilium ab eisdera rebus sensibilibus? 286
Dub. 3. Utrum Angelus cognoscat res im- materiales per species acceptas ab illis? 293
Dub. 4. Utrum species intelligibiles pro- ductee a Deo in inteliectu Angelico, proprie habeant rationem naturalium proprietatum respectu illius, et essentiae Angelica? ab eis- dem per naturalem resultantiam active dima- nantium ? 300
Dub. 5. Utrum quo Angeli sunt superiores, eo intelligant per universaliores species? 313
QU^STIO LVI.
De cognitione Angelorum ex parte rerum immaterialium. 346
Art. 1. Utrum Anerelus cognoscat seip- sum ? " 346
Art. 2. Utrum unus Angelus alium cognos- cat ? 347
Art. 3. Utrum Angeli per sua naturalia Deum cognoscere possint ? 347
Disputatio VI.
De cognitione Angelorum ex parte rerum immaterialium . 348
Dub. 1. Utrum Angelus per suam formam, seu essentiam seipsum intelligat? 348
Dub. 2. Utrum unus Angelus cognoscat alium vel per essentiam Angeli cognoscentis, vel per essentiam Angeli cogniti tanquam per formam intelligibilem ? 362
Dub. 3. Utrum Angeli inferiores com- prehendant superiores? 378
Dub. 4. Utrum Angelus per suam essen- tiam, tanquam per speciem intelligibilem cognoscat Deum? An vero per spcciem super- additam reprtesentantem ipsum quidditative, vel abstractive? 402
Dub. 5. Utrum essentia Angeli concuPrat ad intellectionem naturalem Dei, non solum ut species intelligibilis, et ratio cognoscendi incognita ; verum etiaih ut ohjectum, et ratio cognoscendi cognita? 408
QU^STIO LVll.
De Angelorum cognitione respeclu rerum materialium. 412
Ari. 1. Utrum Apgeli cognoscant res ma- teriales? 412
lx\DEK DISPUTATIONUM, ETC
VI.)
Art. 2. Utrum Angelus cognoscat singu- laria? 413
Art. 3. Utrum Angeli oognoscant futura? 413
Art. 4. Utrum Angeli cognoscant cogita- tiones cordium? 414
Art. 5. Utrum Angeli cognoscant mysteria gratiee ? 414
Dispulatio VII.
De cognitione Angelorum rcspectu rerum materialium. 410
Dub. 1. An Angeli cognoscant res mate- riales? 416
Dub. 2. Utram Angclus cognoscat mate-
rialia sinffularia?
420
Dub. 3. Utrum Angelus per eamdem spe- ciem cognoscat naturam communom, et illius individua? ubi etiam, an simul omnia illo- rum accidentia? 423
Dub. 4. Utrum Angelus per vires su.tb natura^ certo cognoscat futura contingeutia, et libera? 438
Dub. 5. Utrum cogitationes cordis hominis, aut alicujus Angeli sint, aut possint certo esse notai alteri Angelo viribus suae naturse relicto, antequam ad illum dirigantur, eidem- que manifestentur ? 447
Dub. 6. Utrum Angelus per vires suae na- turse cognoscat mysteria gratiae ? 463
QU.^STIO LVin.
De modo cognitionis Angelicae. 463
Art. 1. Utrum intellectus Angeli quando- que sit in potentia, quandogue in actu? 463
Art. 2. Ulrum Angelus simul possit raulta intelligere? 463
Art. 3. Utrum Angelus cognoscat discur- rendo? 464
Art. 4. Utrum Angeli intelligant compo- nendo et dividendo? 46i
Art. 5. Utrum in intellectu Angeli possit esse falsitas? 466
Art. 6. Utrum in Angelis sit cognitio ma- tutina et vesperlina? , 466
Art. 7. Utrum una sit cognitio matutina et vespertina? 466
Disputatio VIII.
De modo cognitionis Angelicse. 467
Dub. 1. Utrum Angelus possit simul plura intelligere? 467
Dub. 2. Utrum Angelus intelligat discur- rendo ? 479
Dub 3. Utrum Angeli intelligant compo- nendo et dividendo ? 488
QUvESTlO LIX.
De voluntate Angelorum. 490
Art. 1. Utrum in Angelis sit volun- tas ? 490
Art. 2. Utrum in Angelis voluntas differat ab intellectu? 491
Art. 3. Utrum in Angelis sit liberum arbi- triura? 491
Art. 4. Utruni in Angelis sit irascibilis et concupiscibilis i' 491
QUi^lSTIO LX.
De amore, el dilectione Angclorum. 492
Art. 1. Utrum in Angelis sit amor, seu di- iectio naturalis? 492
Art. 2. Utrum in Augelis sit dilectio elec- tiva ? 494
Art. 3. Utrum Angelus diligat se ipsum di- lectione naturali, et electiva ? 495
Art. 4. Utrum unus Angelus naturali di- lectione diligat alium, sicut so ipsum ? 496
Art. 5. Utrum Angelus naturali dilectione diligat Deum, plusquara se ipsum? 497
QU^ESTIO LXI.
De productione Angelorum in esse na- turae. 498
Art. l. Utrum. Angeli habeant causara sui esse ? 498
Art. 2. Utrum Angelus sit productus a Deo ab cBterno? 498
Art. 3. Utrum Angeli sint creati ante mun- dum corporeum? 499
Art. 4. Utrum Angeli sint creati in coelo empyreo? 501
QU^STIO LXII.
De perfectione Angelorura in esse gratise, et gloria?. 502
Art. 1. Utnim Angeli fuerint in sua crea- tione beati? 502
Art. 2. Utrura Angelus indiguerit gratia ad hoc, quod converl^eretur in Deum ? 505
Art. 3. Utrum Angeli sint creati in gra- tia? 506
Art. 4. Utrura Angelus creatus suara bea- titudinem meruerit? 506
Art. 5. Utrum Angelus statim post unum actum meriti, beatitudinem habuerit? 507
Art, 6. Utrum Angeli sint consecuti gra- tiam, et gloriam secundum quantitatem suo- rum naturalium ? 508
Art. 7. Utrum in Angelis beatis remaneat co^nitio naturalis? 509
Art. 8. Utrum Angelus beatus peccare pos- sit? 510
Art. 9. Utrum Angeli beati in beatitudine possint proficere? 511
QU^STIO LXIII.
De Angelorum malitia quoad culpam. 512
Art. 1. Utrum malura culpae possit esse
in Angelis? 513
Disputatio IX.
De peccabilitate, et impeccabilitate crea- tuTce intellectualis. 513
Dub. 1. Utrum per potentiam Dei absolu- tara possit dari creatura aliqua intellectualis,
c n
•VI IJ
IxNDEX DlSrUTATIONUM, ETC,
qiKT pcr se et cx natura siia sit omnino im- peccabilis? ,. . ^^^
Dub. 2. Utrum sit dabilis per divinam po- tentiam aliqua substantia intellcctualis creata, quae pra'cise circa finem naturalem sit ex propria natura per se primo, directe et im- meaiate impeccabilis? 53'^
Dub 3. Utrum de facto detur aliqua crea- tura intellectualis, qua? per se primo du^ecte et immediate sit impeccabilis circa linem na- turalem praecise sumptum? 534
Art. 2. Utrum in Angelis possit esse tan- tum peccatum superbia?, et invidic© ? 553
Art. 3. Utrum diabolus appetierit esse ut Deus? 554
Disputatio X.
De primo peccato Angeli, et de aliis illud comitantibus. 554
Dub, 1. Utrum primum Angeli peccatum fuerit superbise proprie, et specialiter dic- tae? 555
Dub. 2. Utrum objectum excellens, circa quod Angelus primo superbiit, fuerit omni- moda sequalitas per sequiparantiam cum Deo? 556
Dub. 3. Utrum objectum excellens circa quod Angelus primo superbiit, fuerit unio hypostatica, vel nolle subjici Ghristo, et ejus dignitati? 592
Dub. 4. Utrum objectum exceirens, circa quod Angelus primo superbiit, fuerit tyran- nica aliqua potestas, sive princiiatus supra alias creaturas inferiores et intellectuales? 598
Dub. 5. Utrum objectum excellens, circa quod Angelus in primo suo peccato habuit primo superbire, fuerit sua beatitudo natu- ralis? et quomodo circa illam primo super- bierit? 601
Dub. 6. Utrum objectum excellens, circa quod Angelus in primo suo peccato super- Diit, fuerit etiam beatitudo supernaturalis? et quomodo circa illam superbe delique- rit? 631
Dub. 7. Utrum Angelus potuerit primo peccare alio peccato, quam peccato super- biae ? 650
Dub. 8. Utrum ad primum peccatum An- geli debuerit in intellectu ejus praecedere aliquis error, vel aliqua inconsideratio ? 665
Art. 4. Utrum-aliqui Daemones sint natu- raliter mali? 683
Art 5. Utrum diabolus fuerit malus in primo instanti suae creationis, per culpam propria3 voluntatis? 685
Disputatio XI.
De incapacitate Angeli ad peccandum in primo instanti. 680
Dub. unicum. Utrum Angelus in primo instanti sui esse potuerit per culpam propriie voluntatis peccare? 680
Art. 6. Utrum aliqua mora fuerit inter creationem, et lapsum Angeli ? 719
Disputatio XII. An fuerit aliqua mora inter primum in-
stans creationis Angeli, et ejus lapsum? nec- non et quanta fuerit mora totius vise Ange- licse? 720
Dub. 1. Utrum Angelus malus statim post primum instans, la])sus fuerit? et an bonus statim post idem instans omnino deliberate se, et omnia sua in Deum finem supernatu- ralem retulerit? 720
Dub. 2. Utrum Angeli boni in eodem in- stanti sui meriti omnino liberi prsemium essentiale, nempe visionem claram Dei, ac- ceperint, et Angeli mali in eodem instanti sui demeriti damnati sint? 734
Dub. 3. An totum negotium Angelorum bonorum, et malorum duabus dumtaxat mo- rulis, sive instantibus Angelicis. an vero tribus morulis, ita ut non pluribus, neque paucioribus peractum sit? 745
Art. 7. Utrum Angelus supremus inter peccantes, fuerit supremus inter omnes ? 758
Art. 8. Utrum peccatum primi Angeli, fue- rit aliis causa peccandi ? 759
Art. 9. Utrum tot Angeli peccaverunt, quot permanserunt ? 760
QTJ^STIO LXIV.
De poena Dsemonum. 761
Art. 1. Utrum intellectus Daemonis sit ob-
tenebratus per privationem cognitionis omnis
veritatis? 761
Art. 2. Utrum voluntas Daemonum sit
obstinata in malo ? 763
Disputatio XIII.
De obstinatione Dsemonum. 764
Dub. 1. Ex quibus causis procedat obsti-
natio in Damonibus? 764
Dub. 2. Utrum Deemones non obstante,
quod sint obstinati in suo primo peccato
possint nihilominus aliquod bonum opus ex
omni capite tale patrare ? 787
Art. 3. Utrum dolor sit in Deemonibus. 791
Art, 4. Utrum aer iste sit locus poenalis
Dsemonum ? 792
QUiESTIO CVI.
Quomodo una creatura moveat aliam. 793
Art. 1. Utrum unus Angelus illuminet alium? 793
Art. 2. Utrum anus Angelus possit movere voluntatem alterius? 794
Art. 3. Utrum Angelus inferior superiorem illuminare possit? 794
Art. 4. Utrum Angelus superior illuminet inferiorem ? 7^5
Disputatio XIV.
De illuminatione Angelorum. 795
Dub. l. Utrum unus Angelus alterum illu- minet? 795
Dub. 2. Utrum unus Angelus alterum il- luminet per hoc, quod physice infundat ei aliquid in ordine ad pra^dictam illuminatio- nem? 801
INDEX DISPUTATIONUM, KTC.
IX
Dub. 3. Quomodo in Angelis liat illumina- lio? 810
Dub. 4. De quibusnam rebus fiat illumina- tio? 814
OU^STIO CVII.
Dc locutionibus Angclorum. 816
Art. 1. ULrum unus Angolus altcri ioqua-
tur? 816
Disputatio XV. De Angelorum locutione
817
Dub. 1. Utrum unus Angolus altori loqua- tur? 817
Dub. 2. In quo consitat Angelica locu- iioi 818
Art. 2 Utrum inferior Angchis superiori loquatur ? 828
Art. 3. Utrum Angelus Doo loquatur? 831
Art. 4. Utrum iocalis distantia operctur aliquid in locutione Angclica? 832
Art. 5. Ulruni locutionem unius Angcli ad altorum omnes cognoscant? 833
INDEX LOCORUM
SACR^ SCRIPTUR^
QUJE IN HOC QUARTO TOMO CONTINENTUR
EX VETERI TESTAMENTO
Ex Genesi.
1. Fiant luminaria, etc. Et sint in si-
gna. 44G
Vidit Deus cuncta, quse fecerat, et erant valde bona. 8 525
2. Igiiur perfecti sunt cceli, et terra, et
oninis ornatus eorum. 39
3. Cur prcecepit vobis Deus, etc. 676 6. Videntes Angeli Dci filias hominum
quia boncB sunt, etc. Et generant eis, etc. 15
Non jermanebit spintus meus in ho- mine, quia caro est, 15
11. Descendit autem Dominus, ut videret
civitaiem, et turrim. 152
18. Descendam, et videbo, etc. 152
28. Viditque in somnis scalam stantem
super terram, etc. 187
Ex Deuteronomio.
32. Conslituit terminos gentium secun-
dum numerum Angelorum Dei. 6, 36
Ex LiB. 2 Paralipomenon.
6. Tu enim solus nosli corda filiorum
hominum. 448
EX TOBIA.
4. Superhiam nunqua n in tuo sensu, aut in tuo verbo dominari permit- i.as, etc. 55G
8. Tunc Raphael Angelus apprehendit D(emomum, et religavit illud in de- serto superioris Jigypti. 81
Ex JOB.
1. Circuivi terram , et perambulavi eam. 451
4. Ecce qui serviunt ei, non sunt stabi- les, et in Angelis suis reperit pravi- tatem, etc.
87. In manu omnium hominum signat, ut noverint singuli opera sua.
Ex PSALMIS.
23. Quis esi iste Rex glorice.
41. Abyssus abyssum invocat.
90. Angelis suis mandavit de te, ut cus-
todiant, etc. 103. Qui facis Angelos tuos spirilus, et
ministros tuos iynem urenlem. 109. Juoicabit in nationihus, implehit
rninas. 138. Si ascendero in ccelum, tu illic. es.
Etenimj illW' manus tua deducei
me : et tenebit me dextera tua. 142. Non justificabitur in conspectu tuo
omnis vivens. 148. Laudate eum omnes Angeli ejus,
ctc. Quia ipse dixit, et facla sunt.
Ex Proverbiis.
23. Ne attingas parvulorum tcrminos, etc. Propinquus enim iltorum for- tis est, etc.
Ex ECGLESIASTE.
5. Ne dicas coram Angelo : Non est pro- videntia.
Excelso excelsior est alius , et su- per hos quoque eminentiores sunt a lii. \1. Da partem septem necnon et octo; quia ignoras quid futurum sit mali super terram.
Ex Sapientia.
2. Invidia Diaboli w.ors introivit in or- bem terrarum.
513 446
795 448
420
\, 16
36 118
118
514
499
420
420
40
757
^u
INOEX LOCOnUM SAGIL^ SCHIPTUU.E. ETC.
5. Poenitentiam agentes, ei prce angus-
tia spiritus gementes. 790
8. Signa , et monslra scit, antequam
fiant. 434
Ex Egglesiastico.
13. Omne animal diligit simile sibi. 46 i8. Qui vivit in oeternuui, creavit om-
nia simul. 500
30. Opera Domini universa bona valde. 726
Ex ISAIA.
9. Magni consilii Angelus 6
10. Devoratur spina ejus, et vepres in
die una. 163
14. Delerminata est ad inferos superbia
tua. 555
Quomodo cecidisti de ccelo Lucifer,
qui mane oriebaris. 81, 152, 555, 600
Qui dicebas in corde tuo, etc. 555, 580
hi coelum conscendam, super astra
Deiexaltabo solium menm, etc. 580, 605,
555, 581, 596, 600
Snper astra Dei exaltabo solium
meum. 755, 555, 596, 600, 580
Similis ero Altissimo. 555, 596, 600, 755
]n infernum detraheris. 152
Tu eniin terram tuam disperdidisti,
tu popuium tuum pccidisti. 760
41. Annuntiate, quce ventura suni in fu-
turum, et sciemus quia Dii estis i^os. ' 433
42. Gloriam meam alteri non dabo, etc.
Quce prima fuerunt, ecce vene- runtj 7iova quoque ego annunlio, etc. 434
44. Ego sum Dominus, elc. Irrita fa-
ciens signa divinorum, etc. 43 't
46. Nec est similis mei annuncians ab
exordio novissimum. 434
47. Defecisti in tnullitudine consiliorum
tuorum : stent, et salvent te au- gures coeli. 434
63. Quis est iHe, qui venit de Edom. 485, 795 66. Coelum sedes mea, terra autem sca-
bellum pedum meorum. 153
Ex Jeremia .
10. A signis coeli nolite metuere. 445
17. Fravum est cor hominis, et inscruta- bile,- quis cognoscel iliud? Ego Dominui; scrutans cor, et probans renes. 448
23. C(£lum, et terram ego impleo. 153
28. Et abiit Jeremias Propheta in viam
suam . 434
EX EZECHIELE.
28. Elevatum est cor tuum,.et dixisti:
Deus ego sum. 600, 581
Dixisti : Deus ego suw,, et in cathe- dra Dei sedi. 596
In sapientia, et prudenlia tua fecisti tibi fortiludinem : et acquisisti aurum, et argentum in thesauris tuis, etc. 603
Etevatum est cor tuum quasi cor Dei. ~ 600
Tu signaculum similitudinis . etc. 287, 404
555, 603
Omnis lopis pretiosus operimentum tuum. 555, 603
Tu Cherub exiensus. et proiegens : et posui te in monte sancto Dei. 550, 603
Posui te in monte sancto Dei, in me- dio lapidum ignotorum ambulasti, etc. 556, 603, 725
In multitudine negotiationis tuce re- pleta sunt interiora tua imqui- tate, et peccasti. 580, 603, 604
Elevalum est cor tuum in decore tuo, in terram projeci te. 555, 600, 603 29. Sleus est fluvius, et ego feci memet-
ipsum. 582
31. Cedri non fuerunt altiores in para- . diso Dei, 758
Ex Daniele.
3. Benedicite omnia opera Domini Do-
mino. 499
Benedicite Angeli Domini Domino : benedicite coeli Domino. 499
7. Mittia niillium ministrabant ei, et de-
cies millies centena niittia assiste- bant ei. 34
8. Dejecit de foriitudine, et de stellis, et
conculcavit eas. 37
Ex Malachia.
3. Ecce ego milto Angelum meum ante
faciem meam, eic. 6
Ex Zacharia. 3. Super lapidem anum septem oculi. 40
EX NOVO TESTAMENTO
Ex Matth^o.
11. Ecce ego mitto Anqelum me.uw. ante
faciem meani, etc. 6
Confiteor tibi, Vaier, Domine coeli et terrce, etc. 508
18. Angeli eorum in coelis semper vident
faciem Patris mei. 8
25. Discedile a me maledicli in ignem ceternum, qui paratus est Diabolo et Angelis ejus. 16
Ex Mauco. 10. S')'.us ]):us csl honus. 69
liNDKX I.OCOIUIM SACR/K SClill»! UI{.K, KTC.
XllJ
Kx LiicA.
10. Videbam Satanam, sicut fulgur de ciflo cadenteni. T.j?, 1.V2, 187, .550.
Vj\ Joannk.
1. Omnia per ipsum facta sunt. V.)9,
.'). Angelus Domini descendebat seciin-
duni tempus in piscinam, S. In veritate non stetit. 1.3. Post buccellam introivit in eum Sa- tanas.
Ex Ac.riBus Apostoloiuim.
\2. Factus est repente de coelo sonns,
tanquam advenientis spiritusvehe-
mentis. 8. Si forte remittatur tibi Iicec cogitatio
cordis tui. 10. In veritate comperi, quia non est
personarum acceptor Deus. 17. Non longe est ab unoquoque nos-
trum :in ipso enim vivimus, mo-
vemur, et sumus. 19. Multi autem ex eis, qui fuerant cu-
riosa sectati, coniulerunt libros,
et oombusserunt coram omnibus.
Ex Epistola ad Romanos.
1. Segregatus in Evangelium, quod ante promiseratper Prophetas suos, etc. Invisibilia Dei a creatura mundi, etc. 10. Solus Deus est sapiens.
Ex EpISTOLA l AD GORINTHIOS.
500
187 086
182
8 447
500
118 434
434
9 69
2. Nec in cor hominis ascenderunt. 448
Qum sunt hominis, nemo novit, nisi spiritus hominis, qui in ipso est. 447 4. Si autem accepisti, quid gloriaris
quasi non acceperis. 560
18. Si linguis hominum loquar, et Ange-
lorum. 817, 823
15. Stella enim a stella differt in clari- tate : sic et resurrectio mortuo- rum. 600
Ex EpiSTOLA 2 AD GORTNTHIOS.
10. Nos autemnon in immensum gloria- bimur, sed secundum mensuram regulce, qua mensus est nobis Deus. 623
Ex Epistola ad Ephesios.
I. Quoi in coelis. et quoe. in terra sunt, \n
ipso. 36
2. IJtinnotcscat Principatibus, et Potes-
latibus in coelestibusper licclesiam .
mulliformis sapientia Dei, etc. 293, 799 5. Aut avarus, quod est idolorum ser-
vitus. 580
Omne enim, quod manifestatur lumen
est. 797
Ex Ep(sioi,a ai) I*iiilii'1'KNSi:s.
:j. Quorum Deus venler est. 580
Ex Epistola ad Golossenses.
1 . In ipso condita sunt universa, in coe-
lis, et in terra, etc. 499
Ex Epistola 1 AD Timotheum.
2. Non est seductus. 676
3. Ne in superbiam elatus in judicium
incidat Diaboli. 550
6. Solus Deus habet immortalitatem. 09, 514
Ex Epistola ad Titum.
1. Quam promisit , qui non mentitur
Deus, ante tempora scecularia. 500
Ex Epistola ad Hebr^os.
1. Et cum iterum introducii primogeni-
tum in orbem terrce, dicit .- Et ado- rent eum omnes Angeli Dei. 593
2. Gloria, et honore coronasti eum, et
constituisti eum, etc. 593
Omnes sunt administratorii spiri- tus. 420
11. Accedentem ad Deum, oporlet cre- dere, quod sit, et quod remunera- tor sit. 6i0
Ex Epistola 2 Petri.
^. Si Deus Angelis peccantibus non pe-
percit. 8, 513
Sibi placentes. " 620
Ex EpiSTOLA 1 JOANXIS.
3. Ab initio Diabolus peccat.
Ex EpiSTOLA JUDiE.
Angelos, qui non servaverunt suum principatum, in judicium magni diei vinculis ceternis sub caligine reservavit.
721
XIV
INDEX LOCORUM SAGR^ SGRIPTUR^.
Ex Apocalypsi.
G. Coilum recessit sicut liber involutiis. 446 1-2. Et cauda ejus trahebat tertiam par- tem stellaruu) coeli et misit eas in terram. 3G
Et faclum est prcelium magnum in
ccpAo. etc. 755
Neque locus inventus est eorum aw- pliusinaelo, etc. 8!, 187
Et projectus est in terram, et Angeli
ejus cuiii eo miosi sunt. Vie terrce. et mari; quia descendit Diabolus ad vos habens iram ma- gnam. 14. Sequuntur agnum quocumque ierit. 20. Apprehcndit Dracoiiem , serpentem antiquun), qui esl Diabolus, etc.
81
653 153
Sl
TRACTATUS
SEPTIMUS
DE ANGELI
P R O (E M I U M
Postquam Priijceptor Aii^elicus a q. '21 us(|ue ad Ao de processione divinaruiu personarum, et de aliis ad mysterium Tri- nitatis spectantibus, et a ff. 43 usque ad 49 de emanatione creaturarum a Deo primo rerum principio, et in nniversum de earum distinctione sermone instituit : jureoptimo volens de creaturis in particu- lari disserere, in q. 50 incipit ab Ango- lis, ntpote excellentioribus, et sublimiori- bus inter ca^teras. Angeliia namque natura originem hominis [quamvis ad Tri- nitatis conditi similitudinem) superat, pra:- cellit conditionem, excedit dignitatem. Licet enim homnis natura excelsa quidem sit, cui Deus Optimus Maximus omnia sub pedibus sultjecit; excelsior tamen An- geli sublimis principatus, cui terrestria, et homo ipse existunt subdita. Excelso, nam-
Fccics.s. que, cxcelsior est aliiis, inquit Ecclesiastes cap. 5 num. 7, et super hos qiioque eminen- tiores sunt alii. Excelsus enim iste super
D. fliir. excelsum, ut divus Hieronyraus interpre- tatur, Angelorum non supromum super Salmant. Curs. theolog., tom. IV.
homines desigriat principatum. Hxc lin- quit) respicit Deus, qui Angelos suos super Judiccs, et Regcslerrsd posuit, quipossuntuti- que prohihere injustitiam, et magis in terra valere, quam quxvis hominum potestates. Gui concinit D. Augustinus lib. 8 de Gc- d nesi ad litteram cap. 2i ubi sic fatur : An- gelis suhdita cst omnis natura corporca, om- nis irralionalis vita, omnis voluntas vel in- flrma, vel prava : nt" hoc de suhditis, vel cum subdilis agant, quod naiursB ordo poscit in omnibus, jubente lllo, cui subjecta sunt omnia. Nos igitur Magistri Arigelici ves- tigia sectantes, Angek)rum spiritibus inter creaturas omnes substantiales primatum obtinentibus, primum etiam locum post tractatum de Trinitate damus. Et licet an- tequam de creaturis in particulari sermo fieret, de illis in communi videretur agen- dum : nihilominus id, propter rationem in prouemio primi tomi num. G alkitam, me- rito prietermittimus, et ab his specialibus, omniumque nobilissimis creaturis sub- stantialibus exo:dium sumimus.
1
Arc:.
DE ANGELIS,
Q.U ^ S T I O L
De siibstantia Angelorum absolute.
PROOEMIUM
Post hxc considerandam est de distinctione corporalis, et spirilualis creaturx. Kt primo de creatura pure spirituali, qux in Scriptura sacra Angelus nominatur ; secundo, de crea- lura pure corporali; tertio de creatura composita ex corporali, et spirituali, qux est homo. Circa vero Angelos considerandura est primo de his, cjux pertinent ad eorum suhstantiam; secundo, dehis, qux pertinent ad eorum intellectum ; tertio, de his, qux pertinent ad eorum voluniatem ; quarto, de his, qusd pertinent ad eorum creationem. De substantia autem eorum considerandum est et ahsolute, et per comparationem ad corporalia.
ARTICULUS 1.
W.rum Anyelm sit omnino incorporcus ?
A(l prinuira sic proceditur, Videliir, qiiod Angeliis iiuii sil omniiio incorporeus. llliul enim, (juod est incorporeum solum quoad nos, et non quoad Deuni, non est incorpo- reuui simpliciter. Sed Damascenus dicil in lib. 2 quod Angelus incorporeus, et immaterialis dicitur quantum ad nos; sed comparatus ad Deum, corporeus, et materialis invenitur. Non ergo est incorporeus simpliciter,
2. Pnieterea, niliil raovetur, nisi corpus, ut probatur in 0 Physicorura. Sed Damascenus dicit ibidem, quod An- gelus est substantia intellcctualis seniper mobilis. Ange- ius ergo est substantia corporea.
3. i^-a^terea , Ambrosius dicit in lib. de Spiritu Saiicto : Omnis creatura certis sua3 natiiiie circumscnpta ost limitibus. Circumscribi autem proprium est corporum. Krgo onuiis creatura est corporea. Angeli autem sunt Dei creaturiK, ut patet in Psal. 1'48 : LauUale Bominum om- ves Angeli ejns. Et postea subditur : Quonium ipse dixit, el facta sunl ; ipse mandavit, et crcala sunt. Ergo An- geli sunt corporei.
Sed contra cst, quod dicitur in Psal. 103 : Qui facil An- gelos suos Spiritus.
Respondeo dicendum, quod necesse est ponere aliquas creaturas incorporeas. Id enim, quod praecipue in rebus creatis D^us iiitendit, est bonum, quod consistit in as<i- railalione ad Deum. Perfect:) autem assimilatio ellVctus ad causam altenditur, ([uando errectus iinilatur causam secuii- dum illiid, per quod causa producit eirectum, sicut cali- dum fdcit calidum. Deus autem crcaturam producit per JntellcctDm, et voluntateni, ut supra osiensum est. Unde ad pcrfectionem universi requiriiur, quod sint aliqua) crea- tura; intellectuales. Inielligere aulem non potest esse actus corporis, nec alicsijus virtutis corpnreiie : quia omne corpus delermiuatur ad liic, et n'nu. Unde necesse cst poncre, ad lioc quod universum sit peifeelum, quod sit aliqua incorporea creatura. Antiqui auiem ignoranles vim intelligeiuli, et uon distiiigueiites iiiler sen^uin, et i)itel- lectum, nihil essc exislimaverunt in mundo, iiisi quod
sensu, ct imaginatione apprehendi potcst. Et quia sub imaginatione non cadit nisi corpus, existimaverunt, quod nullum ens esset nisi corpus, ut Pliiiosophus dicit in 4 Phy-icorum. Ei cx his processit Sadduceoruni errordi- ccntium, non esse spiritum. SeJ hoc ipsuin, quod intel- lectus est altior sensu, rationabilitcr ostendit, esse aliquas res incorporeas, a solo intellectu comprehensibiles.
Ad primum ergo dicendura, quod substantiae incorporeoe medium suut inter Deum, et rreaturas corporeas. Rledium autem comparatuni ad unum extremuai, videtur alterum extremum, sicut tepidum comparatum calido, videtur fri- gidum. El hac ratione dicitur, quod Angeli Deo compa- rati, sunt raateriales, et corporei; non quod in eis sit ali- qui(i de iiatura corporea.
Ad secundum dicendum, quod motus ibi accipitur, prout intelligere, et velle motus quidam dicuntur. Dicitur ergo Angelus substantia semper mobilis : quia seraper est actu intelligens, non quandoque actu, ci quandoque potentia, sicut nos. Unde patet, quod ratio procedit cx ncquivoco.
Ad tertium dicendum, quod circumscribi terminis loca- libus, est proprium corporum : sed circumscribi terminis cssentialibus, est commune cuilibet creatura) tam corpo- rali, quara spirituali. Unde dicit Ambrosius in libro de Spiritu sancto, quod Lcet quoedam locis corporalibus non contineantur, circurascriptione tamen substantiie non ca- rent.
Gonclasio : Necesso est poiierc ali(|uam ci^eaturara, omnino incorpoream.
AirncuLus ii.
Ulrum Anf/elus sit compositus ex maleria, et formu ?
Ad secundumsic proceditur. Videtur, quod Angelus sit corapo.situs cx materia, et forraa. Orane enim, quod ton- tinetur sub aliquo genere, est coraposituni cx gencre, et ilifferentia, qua) advenicn-! generi constituit spccicm. Sed genus suraitur ex raateria, dillerentia vero ex fornia, ut patct in oclavo Metaphysic. Ergo omnc, (luod cst in gc- ncre, est compositira e'x materia, ct forma. Sed Angelus est in genere subs anliiv. Ergo est compositus ex matoria, et forma.
3. PraL'terea, in qiiocumquc inveniunlur proprielaics materiic, ihi inveiiilur maieria. Proprietatcs auteni male- ria} sunt recipere, et substare. Unde dicit Boet. in lib. de Trinilate, quod forma simplcx subjectura cs.-e non potesl. lloc autein invenilur in Angelo. Ergo Angelus cst com- positus ex materia, ct forina.
3. Pra^tcrea, forma estactus. Quod ergo est forma tan- tum,est actus purus. Sed Angelus non est actus purus lio'. enim solius Dci est). Ergo non est forma tantuni, sed Iiabet formain in luateria.
4. Prajterea, forma proprie limitaiur, et linitur per materiam. Forma ergo, qua; non est in materia, est forma inlinita. Sed fornia Aiigtli non esl inlinita : quia oinnis creatura, linita est. Ergo forma Angeli est in niatcria.
S(d contra est, quod Dionysius (Jirit quarto capit. de divinis nomiiiibus, quod priniie creatura) sicut incorpora- les, ita, et immateriales intelliguntiir.
Respondto dicendum, (luod quidam ponunt, Angclos csse compositos cx materia, ct forina, et h.inc opinioncm a^trucre niiitur Avicembrou, in lih. fonlis vitie. Suppoiiit eiiiin, (juod (}ULi;cura(iue distinguunlur secuiidura intcllec-
tum,
AirricuLUs Lii.
toni, siiii ctiniii iii rcbiis (li.-liiirl;i. Iii stibslaiiiia aiilcm incorporca iiilolioclii.s apprclieiulit ali(|iii(l, |)ci- (jtiod dis- tinguiltir a snbslantia corporea, etalitjuid, pcr (|iio(l Ciin ea convcnit. Undc cx lioc vult conolu(loic, (luod illud, pcr quod diflcrt substaiitia incorporca a corporea, sil ci (junsi forma : ct illiid, (juod subjicitur liiiic forma! distinsiicnti quasi coinmunc, sit matcria cjiis. Et propter lioc poiiit, quod eadein est niatcria nnivcrsalis spiritualium, et coi- poralium ; ul intclligatur, quod forma incorporcicsubstaii- li;v sic sit imprcssa iii materia spiritualium, sicut foriiia quantitatis cst improssain matcria corporaliiim. Sed priiiio aspectu apparet essc impossibile, niiam essc materiam ^pi- ritualium, et corporaliuin. Non eniin est possibile, quod forma spiritualis, ct coiporalis recipiatur in una parte nia- teri;i3 : quia sic uiia, et eadem res mimcro es^ct coriioraiis, etspiritualis. Unde relinquilur, quodalia parsmiMeriiesi!, qua; rccipit formam corporalem ; cl alia, qtuu rccipit foi- main spiritualein. IMatcriam autcm dividi in paitcs no:i convcnit, nisi secuiulum quod inielligitur sub quantilatc : qua rcinota, remanel s b>-tantia indivisibilis, nt dicitur in primo Pliysicorum : Sic ii;itur rclinquitur, qi-od materia spirituslium sit substantia subjccta quantitati, quod est impossibilo. Impossibile cst ci'so, (juod uno sil inatcria corporaliuni, et spirifualinin. Sed adbuc nltcrius impossi- bile est, qiiod subsfantia intcUcclualis babeat qualcincum- quc materiam. Opcralio enini ciijuslibel rei est secuiulum modum subslantia^ ejus. Intelligere autem cst operatio penitus immaterialis. Quod ex ejus objecto apparet. a quo actus quilibet recipit specicm, et rationem. Sic eniin ununiquodque in'eliigitur, in quantum a materia abstra- liitur : quia forma), in materia sunt individuales fornia', quas intellectus non apprebendit, secundum quod Iiujus- modi. Unde relinquitur, quod substantia intcHcctus cst omnino immaterialis. Non est autem necessarium, quod ea, quaidistinguuntursecunduin inteliectum, sintdistincla in rebus : quia intellectus non apprebendit res secundum niodum rcriim, scd secundum modiim suum. Unde res ma- tcriales, quoc sunt infra intellectum nostrum, simpliciori modo sunt in intellectu noslro, quam sint in se ipsis. SubstantiiB autem Angelicae sunt supra intellectum nos- trum, Unde intellectus noster non potest attingere ad ap- prehendendum cas, sccundiim quod sunt in seipsis, sc(! per modum suum, secundum quod appreliendit res com- positas. Et sic etiam apprehendit Deum, ut supta dictum est.
Ad primum ergo dicendum, quod differentia est, quK constituit specieni. Ununiquodque aulem constituitur iii specic, secundum (jnod determinatur ad aliquem specia- lein gradum in entibiis : quia specics sunt sicut numeii, qiii diirerunl per additionem, ct subtractionem unitatis, ut dicitiir in octavo Metaplijsic. Iii rebus autem materialibus aliud est, quod determinat ad spcciabm gradum, scilicet fiirina; elaliud, quod determinatur, sc liiTt niatcria. Unde ab alio sumitnr genus, et ab alio diirerc-ntia. Sed in rebus immaterialibus non est aliud determinans, et determina- lum : fed unaqu«que earam secundum seipsam tenet de- terminatum gradum in entibus. Et ideo genus, et difft- rentia in eis non accipitur secundum aliud, el alind, sed secundum unum, et idem : quoc tamen dilTerunt seciindum considerationem nostram. In quantum enim intellectus nostcr considerat illam rem ut indetermiuate, accipilur in ei3 ratio generis : in quantum vcro considerat nt deter- minate, accipitur ratio (liffercnlia\
Ad secunduin dicenduin, (jiiod ratio illa ponitnr in libro fontis \it:i\ Et esset necess;*ria si idem esset modus, c|u.) recipit intellectus, et quo recipit mat(n'ia. Sfid hoc patei fsse falsum. Materia enim recipit formain, ut secundKm ipsam constituatur iii esse alictijus spociei, \c' aeris, V( I ignis, vel cujuscumqueallerius. Sic auteni iniellectus noti recipit formam : alioqui venlicarelur opinio Empcdoc. qui posuit, quod terram terra co*noscimus, et ignem igne. Sed fornia intelligibilis est in inte lec:u secundum ipsam rationem forma} : sic enim cognoscitur ab intellectu. Unde talis receptio non est receptio ma!eria\ sed cst receptio subsiantiie immaterialis.
Ad tertium dicendijin, quod licet in Angelo non sitconi- positio formic, et materi;e; est tanion in co actu^:, ei ])o- tentia. Quod (Juidein manifestnm polest es-c ex con^^ide- ratione rerum materialium, in quibus iavenitur duplex coinpositio. Prima qnidcin formM, ct moteria», ex quibus constituitur natura aliqua. Natura autem sic composita non cst suum esse; scd essc csl acfus ejiis. Uiide ipsa nalura comparatur ad suum esse, siciit polenlia ;id actum. Subtracta ergo materia, el posilo^ (|uod ips;i fovina suh- sistat non in maleri.i, adhuc remanet coraparalio forma: ad
ipsum esse, ut poteiili;i! ad ac'iim. Et l;ilis conipo.-Jlio iiitelligrnda e.vt iii Angelis. J^t lioc est, quod ;( (iiiibuidam dicitur. (|uod Aiigelus est composilus ex (|Uo est, et (iiiod est; vel ex essc, et quod est, nt lioel. dicil. Nam qiiod est, est ipsa forma subs.slens. Ipsum aiitem esse est, (\u6 substanlia cst, si(;ut ciirsus est, qiio currens currit, Sed in Deo non est aliiid esse, et qno est, ut supra ostensum est. Unde solus Deus cst actus ptirus.
Ad quartum dicciidiim, (|uod oninis creatiira est linila simpliciter, in (|iiaiitiim esse ejiis noii est absolule siib- sistens, sed limialur a^l nalufHin alitiunin, cin adveiiif, Sed nihil prohibci, ali(|itam creatiir;im essi^ secundum quid inlinitam. Creatiir;e aulcm inateriales babent iiinni- tatem ex |)arte mater a>, sed liiiilatem ex p:irte forime, qua; liinitatur per materiain, in qua rccipitiir.Subslantiai auiein immateriales crcal;o sunt llnita; secuiidum suum esse, sed inliijita3 secundum quod eoruin forina! ron suiit recept:n in alio : sicut si dicereinus, albedinem sop;iralain exisfen- tem esse inlinitam quanium ad lationem albeditiis, qiiia non contrahilur ad ali(|uod siibjectum; esse tamen ejiis esset linitum, quia determinatur ad aliqu..in naturam spe- cialeni. Et propter Iioc dicitur in libro dc c.iusis, qiiod intelligentia est linita superius, in ((iiantum scilicet recipit esse a suo superiori : sed est inliniia inferius, in quan- lum non recipiiur in ali([ua materia.
Gonclusio : Impossibile esl, sul)staiitiam in- t(3llectualem, qiialis cst Angelus, esse compo- sitam ex materia, ct fonna, qiia^cunnfue illa sit.
ARTICULUS III. Uinm A7i(jeli sinl iii aliquo ma(/no numero ?
A(l tertium sic proceditur. Videtur, quod Angeli non sint in aliquo magno numero. Numerus enim species quantita- tis est^ et sequitur divisionein contimJ. Hoc autein noii potest esse \n Angelis : cum sint incorporei, ut supra os- tcnsum est. Ergo Angeli non possunt esse in aliquo magno numero.
3. Praiterea, quanto aliquid est magis propinquum nni, tanto minus est muliiplicat nn, ut in numeris apparet. Na- tura autem Angelica inter alias naturas creatas est Dco propinquior. Cum ergo Deus sit maxime unus, videtur, quod in natura Angelica inven^atur minimum de muliitu- dine.
3. Praeterea, proprius effcctus separalarum subslanlia- rum videtur esse inotus corporum ca'lesiium. Sed inot'!s corporuin coeleslium sunt seciiiidum aliquem (Iptermina- tuin nameriim iiaucum, (lui a nobis aiiprehendi poicst. Ergo Angeli non suiit in majori.multitudino, quain niotus corpor(im cTelestium.
J. Prajlerea, Dionysiiis dicit quarto capit. de divinis nominibus, quod propter radios diviniio bonitatis subsis- tuiit in elligibiles, et intellertualcs omnes subslantiic. Sed radius non mulliplicatur, ni-i secuadiim divcrsilatem reci- pientiuni. \'on auteni potest dici, quod maieria sit recep- tiva intolligibilis radii : cum substantia} iiitellpctuales sint iramat"riales, ut supra ostensum cst. Ergo videtur, ((uod multiplicaiio substa.ti^irum intellectualium non po?sit esse, nisi secundum exigentiam primorum corporuin, s"i- licet coelesliiim, ut ad ea quodammodo irocessus pi\Tdic- torum radiorum termiiietur. Et sic idein, quod priu>^
Sed contra est, quod dicitur Dan. 7 : SUIlia vii/linm minislrahant ei, et decies centcnn rnillia asHi^tehant ci.
Rcsjiondoo diccndum, qnod circa numerum suhstantia- ruin soparatarum diver-i diversis viis proces»"erunt. Plato eniin posuit, substaiitias separatos e se species rerum sen- sibilium, utpote si poneremus. ipsam naturam humanam esso separatam : et secundum hoc oportebat dicere, quod subslanti;e separata? sint secundum numerum specierum sensibilium. Sed hanc po.«itionem improbat Aristoteles ex eo, quod matcria e?t fle ratione specierum sen>ibilium. Unde subsfantiic separatiTC non po<^sunt esse species exem- plares horum scnsibilium; seJ hahont qnasdam itaturas altiorcs naturis roruin sensibilium. Po uit tamen Aristote- les, quod ilhc naturas perfecliores habent ordinem ad sen- sibilia ista, secundum ratione.y moveiitis, et fiiiis. Et ideo secuntium numerum primorura motuum coiiatus est adin- venireniimerum substaniiarum separatarum.
Sed quia lioc videtur repngnare docuinentis Sacr« Scriptur^e. Rabbi IMovs. Juda'us, volens utrumque con- cordare, posuit, qiiod Angeli, sccundum quod dicuntur substantue immatcriales, mulliplicantur sccundum iiuaie-
i)E ANGELIS.
runi mutuuni, vcl corporum coelostium, secundum Aiist. Sid posuil, (luod Angeii in Sciiptura dicuntur otiaTQ iio- minos divina annuiiciantes, el ilerum vi-tutes rerum natu- raiiuin, (iu;c Dei omnipo;eniiam manifesiant. Sed lioc esl alienum a foiisueiudme Scripluric, quod virtu;es rerum iira[ioiial)ilium Aiigeli nomu;entur. Uiide dicen(Jum e-t, quod etiam Angeli, secundum quod >unt iminateiiales substanlia', in quadHin multitudiue maxima suni, omnem materialein multiludinem t xcedentes. Et lioc est, quod di- cit Dionys. 9 cap. Cffilesiis Hierarc. : MuUi sunl beati exercitus" suprrnarum nitntium, inlirmam, et constiictam excedente- nostrorum materiaium nuir.erorum commensu- rationem. Et liujus ratio est. Quia cum perlecfio univeisi sit illuJ, quod prxcipue Deus intendit in creati.ne rerum : qnanio aliqua sunt magis perfecta, tanto in majori cxccf^su suni creata a Deo. Sicut autem in corporibus attenditur excessus secundum raagnitudinem; iia in rebus incorpo- reis potest attendi exces^us secundum multitudinein. Vi- demus autem, quod corpora incorruptibilia, qnx sunt per- fectiora inter corpora, oxceduul quasi incomparabilitcr tecundum inagnitudinem corpora corruptibilia. Nam lota spliajra activorum, el passivorum (staliquid modicum respectu corpoium coelestium. Unde rationabile est, quod substauti;e immatoriales excedant secundum mu tiludiiiem substantias mati riales quasi iiicomparabiliter.
Ad primum ergo dicmdum, ([uod in Angelis non eM numeius, qui est quantitas d screia causatus ex divisioiie continui, sed causatus ex distinctione formarum, prout multitudo est de tranjcendentibus, ut supra dictum cst.
Ad secundum dicendum, ([uod ex hoc, qui d natura An- gelica est D(-o prdpinqua, oportet, quod liabeat minimum ae multitudine in sui compositione : non autem ita, quod in paucis salvelur.
Ad terlium-dicenduin, quod ratio illa est Aristotel in 11 Metapliysic. ex neces-^itate concluderet, si substan- lia; separata) essent propter substantias corporales : sic enim frusira essent imuiaterialcs subsianliae, nisi ex eis aliquis motus in rebu> corporalibus appareret. Non est au- lem hoc verum, quod substanliie imma eriales sint propter corporales : quia tini- nobilior est his, qua; suntad (ii)em. Undeetiam Aristoteles dicit ibidem, quod hajc ratio noii est necessaria, scd probabilis. Coactus autem fuit hac ra- tione uti : quia ad cognoscenduin intelligibiiia non possu- mus pervenirc, ni.H per sensibilia.
Ad quartum dicendum, quod ratio illa procedit secnn- diim opinionem oorum, ([ui causam di^tinctionis rerum po iiobant essc mati riam : lioc auleiu iinprobalum cst. UmU mullipl caiio Angelorum ne^iue sociinJum materiam, no (|iie sccuiidum corpora est accipionda, scd s cundum di- vinam sapioniiain, diversos ordiues immater alunn s"l> ttaiiiiarum excogitantem.
Conclusio : Substantioe immateriales exce- (iunt secuudum multitudinem substantias ma- teriales c[uasi incomparabiIitei\
ARTIGULUS IV.
Utrim AiHjcli di/feranl specie ?
Ad (|uariuni sic procoditur. Videtur, quod Angeli non diirorant specie. Cuin enini difTerentia siluobilior genere, q,ia!cumqiie conveniunt socundum id. quod cst nobilissi mum in eis, (■onvcniunl i i ultima diirorontia constilutiva, et ila sunt oadoiu scciiiiduiii speciem. Sed omiios Aiigcli coiivfiiiiiut in eo, quod est nobilissimum iu eis, scil.c( ! iii intollectua itato. Ergo omnes Aiigeli sunt unius spocici.
2. PriClerea, magis, et ininus iion (liversilicant spe. ieni Sed Aiigcli n(jn videiitur diircrre ad invicein nisi socunduiii magis, et minus, prout scilicet unus alio esi simpl.cior, ( l perspicacioris iutellectus. Ergo Angeli nou dillcrunt spe- cie,
3. Pra)terea, anima, et Angelus ex opposito dividuntur. Sed omnesauimic suut unius speciei. Ergo et Augeli.
4. Pncterea, quanto ali(|uid esi perfectius in natuia, tanto magis debet multipiicari Hoc ;iutem non esset si iii una specic e.isct ununi taiitum imlividuum. Ergo multi Angeli sunt unius specici.
Sed contr.i cst quod in his, quaj sunt uiiius spccici.. nou csl inveiiirc prius, ct posterius, ut dicitur in tertio Me,a- jihysic. Sed in Aiigeli'; etiani unius ordinis sunt primi, ct medii, et ultiini, iii dicit Diony^ius 10 capit. Angeicic liie- rarc. Ergo Aiigoli non sunt ejusdem siieciei.
Rc-po"ndeo dicendum, quod quidam dixoiunt, omnes
substantias spirituales csse unius spcciei, etiam aniinas. Alii \ew, quod oinnos Angeli sunt uiiius speciei, scd non anima}. Quidiin vero quod omues Angeli suut unius hierar- chia), aut etiam unius ordinis. Sed hoc cst impossibile. Ea «iiim, qua3 convcniunt spccio, et diflVrunt numero, conve- niunt in forma, sed distinguuiitur mateiialiter. Si crgo Angeli non sunt corapositi tx m teiia, ct forma, ut dictum ost supra, sequitur, quod imposjibile sit, f sse duos Angc- los unius speciei : sicut ctiam impossibile esset dicerc, quod esscnt plures albedines separata;, aut plures humani- tates : cum albcdines non sint plures, nisi secundum quol sui t in pluribus subslanliis. Si taracn Angeli haberent materiam, nrcsic possent esse plures Angeli uniu-; spe- ciei : sic enira oporteret, quod principium distinciionis unius ab alii» esset materia : non quidem sccundum divi- sionem quantitatis, cum sint incorporci; sed secundum diversitatem potentiaium : qu;c quidem diveiSitas male- ria? causat diversitatem non .'Olum specici, sed gencris.
Ad primum crgo dicendum, quod difTerentia est nobi- lior genere, sicut determiQatum indcterrainato, et pro- prium corarauni; nun autem sicut alia, et alia natura. Alioqui oporteret, quod omnia animalia irrationalia es- scnt unius speciei : vel quod esset in eis aliqua alia per- fectior forma quam aniina sen^^ibilis. Dillerunt ergo specie animalia irrationalia secundum diversos gradus de- tcrminatos natur:c scnsitivic. Et sirailiter omnes Angel diflerunt specie secundum diverfos gradus natunc inel- leclivic.
Ad secundum (>ictndura, quod magis, et minus sfcun- dum quod causantur ex iniensione, et reraissione unius forma3, non diversillcaiit speciera ; sed secundura quod causautur ex formis diversorura graduum, sic divcrsilicant spcciem; sicut si dicamus, quod iguis esl perfeclior a<rej et hoc loodo Angeli divtrsiticantur sccundum magis, et minus.
Ad tertium dicendum, quod bonura speciei prKponderat bono individui. Unde multo melius est, quod mulliplicen- lur species in Angeiis, quara quod raultiplicentur indivi- dua in una specie.
Ad quartum dicendura, quod multipUciUio secundum numerura, cum in inlinilura protendi possif, ncn intendi- tur ab agenie, sed sola moliiplicatio secumJum speciem, ut suprd dictum est- Unde perfectio naturx' Angelicic re- quirit raultiplicationem specicrum, non autem multiplice- tionera individuorum in una specic.
Conclusio : Oinnes Angeli difrerimt specie.
ARTICULU3 V.
Uiru), . mjeli sint incon-ptil/iies ?
Ad quinluin sic procedilur. Videtur, quod Ansjeli non sint incorruptibiles. Dicit cnim Damascenus de Angclo, quod e^t substantia intellectoalis, gratia, et non na^ura mmortalitatem suscipiens.
3. Prjcterea, Plato dicit in Tima^o : 0 dii Deorum, quo- rum opifex idem, paterque ego; ofcra siquidera vos raca, di.vsolubilia natura. llos autera Deos non aliud quam An- gelos inielligere potest Ergo Angeli natura sua sunl cor- ruptibiles.
3. Pra'terea secundum Gregoriiim omnia in nihiluni tenderent, nisi ca manus omnipoteuiis conservarct. Sed (juod in nihilum redigi potc-t, eslcorruptibile. Ergo cuni Angeli sint a Dco facti, vidctur, quod siul corrupt-biles secundum suam naturara.
Sed contra est, quod Dionysius dicit 4 cap. de divinis nominibus, quod inteiloctualos substantia' vitam habont iudelicientem, ab universa conuptiorc, rooite, ci maicria, et gencratione raunda! existentes.
Respondeo dicendum, quod necesse est d cere, Angelos secundura suam naiuram esse incorruptibi'es. Cuju- ratio cst. Quia nihil corrumpitur, nivi pi r hoc quod forraa ejus a raateria separatur. Unde, cura Angolus sit ipsa forma subsistens, ut ex dictis palet, impo^sibile est, quod ejus sub.vtaniia sit corruptibilis. Qiod enim (onvenitalicui se- cunduni se, riUiiqi.am ah co scparari potcsi. Ab eo ajtcm, cui convenit pcr aliud, potfst scparari, ^eparaio eo, se- cundura quoa ci convcuiebat. Rotunditas (nim a circulo separari nou potest, quia convenit ei.^-ecundum sc ipsum : sed a^ncus circulus potest amilttre rotundilatem per jioc, quod circularis ligura scparatur ab asrc. Esse autem se- cundum se coinpctit fonna', ununiquodque cnim est ens aclusecundum quod habet forinam : materia vero est ens
actu
I)IS|>. ]. I)(I|{ [
aclu por rormam. Conipositiim ij^itur ov matoria, ct rorma dc-init cs>c actu per lioc, quod turma jcjjaratur a inatc- ria. So I ?i ipsa fornia sub-istat in suo cssc, sicut cst in AnjTelis, u' (licLuin est, iion potost amiitere essc. Ip.-a i^^ltur immalcrjalitas An^tli est ratio.quarc AiiKolus cst iii'orruptibilis secuniv.m suara naturam : el Irjju^ Jn"or- ruptii)ilitaiis sigiium accipi potcst ex ejus intcllcctuali 0, cr^tione. Quia ciiim unumqundque opcratur socunilum quod est actu, opcraiio roi indicat moduin csse ip ius. Specios autem, et ratio operationis ex objccto conipic- lieiiditur. Objccliim «uiem iiilcllig hile, cam sit supra te:ri)us. est si'mp'tornum. Unie omiiis substantia inicl- leciuaiisc^t incorrupiibilis secundum suam naturam.
Ad priiniim ergo diceiulum, quod Dama^cenus accipit immort^litatcm p.^rfecam, qua; includit oinnimodam iin- mutabilitatiin : iiuia omuis nuitatio cst qnredam mors, ut AuiTusiinus dicit. Perfectam autcm immutabilitatcm An- gf li non nisi por sfatiam assequuntur, ut iiifca pair^bit.
Ad .'•ccundum dicendum, quod l*laio perDeos intdlisit corpora ra-lcstia, qujv oxisi'imabat esc ox clemeiilis coni' pojiM. Et ideo secaiidum suam nauiram cranl dis olubi- lia, s d voliintaie divina semper con^ervabantur in esse.
Ad tiTtium dicendum, q'iod sicut supra dictum cst quoddam necessnrium est, quod babet causam sua' nece>- sitatis. Unde non repiisnat ncces^^ario, nec incorriiptibili, quod es-o e\u< depcndf-at ab alio sicul a causa. Pt-r hoc ergo, qU' d dicitjr, quod omnia denidcrr^nt in nibilum, nisi coiitinerentur a Dco, et ctiam Anseli, non daiur intelligi, quod in Angclis sil aliquod corruptionis p incipium; sed quod esse Angeli L'opeiidpat a Deo sicui a ca^isa. Non au- tcm dicitir aliquid esse corrup'i.biIe per hoc, quod Deus possit ill-id in non es e redigcrc, subirabendo suam cdn- servationem; sed pcr boc, quod in se ipso aliquod princi- piam corruptionis babet, vel contrarietalem, vel saltcm potcntiam materi?e.
Angeli simt incoiTuptibilos ex
Conclusio natiira siia.
DISPUTATIO I.
De suhslanlia Angelorum absolule.
Quoniam prius est considerare, abso- hite, et in se, quam respective, et in or- cline ad aliud : ideo disputatio haec de substanlia Angelorum absolute sumpta, prsecedit disputationem de ipsa per com- parationem, et in ordine ad corporalia.
DUBIUM I.
[Jlrum Angelus sit omnino incorporeus?
Quia termini in titulo posid expositione indigent, et ex diversa eorum acceptione, non parva confusio oriri posset : ideo tituli declaratio pnemittenda est.
§1.
Explicalio tituli.
Expli- i Iq tiuilo sunt qaatuor termini, quo- cantur . ,. , ■ -, ,. r^ ■ .
lermini rum smguu elucidand] sunt. Pnmus est,
tituh. Angelus ; quod nomen Gra^cum ofiicii qui- dem est, non naturie, ut communiter do-
Cyriil. cent sancti Patres, noster Gyrillus lib, 1 in Joannem cap. 7 exponens illud :
Fuit liomo uiissus a Dco ; Amijrosius ad Jlebra-os 1, llilarius lib. 5 de Trinitate, Jsidorus lih. 1 SenleiUiarum cap. 10, Au- gustinus 1'salnio 103, et (iregorius homil. 34 in Evangeba. Signilicat autem Latine ideni, quud nuncius, seu legalus ; ac prop- terea Gliristus Dominus, qui missus est a i^atre ad annunciandum bominibus novam legem, et novum testamentum, in quo magna nol)is promittuntur, Angelus dici- tur testamenti, Malacbijc 3 ut inquit Au- gustinus lib. 2 de Trinilatc ca]). 13 etlsaioe 9 secimdum editionem Septuaginta, Magni consitii Angeius nominatur. Et bcatus Joannes Baptista, qui venit ad annuncian- dum Domini adventum, vocatur Angelus Malachicfi 3 : Ecce ego millo Angelum meum ante faciem mcam, eic. utexposuit Christus Dominus Mattbtei 11. Imo et SacerJotibus Malachia3 2 idem nomen tribuitur, quia legem, et voluniatem Dei nobis annun- ciant. Et eadem ratione Yiri sancti, qui lionis suis operibus divinam virtutem, et Yo'untatem hominibus declarant, Angeli nuncupantur, juxta illud Deuteronomii 32 : Constituit terminos Genlium secundum nu- merum Angelorum Dei, ut legunt Septua- ginta. Ita TertuUianus lib. contra Jud?eos cap. 9 et Augustinus lib. 15 de Givitate cap. 23.
Verum, quamvis nomen hoc ex sua pri- ma3va institutione habeat vim ad signili- canclum omnem nuncium ; usu tamen Scripturae, Ecclesise, et sanctorum Patrum appropriatum est ad significandos spiritus Angelicos, seu substantias separatas, pure spirituales, per se subsistentes, et com- pletas, quffi a Peripateticis motrices cato- rum, et inteltigentix vocantur, ut constat ex Aristotele 12 Melaphysica3 et 8 Physi- corum : a Platonicis vero superiores earum dicuniur Dii, et inferiores appellantur Dx- mones, hoc est, scientes, ut liquet ex Au- gustino lib. 8 de Givitate cap. 14 et lib. 9 cap. uUimo, et ex ipso Platone in Ti- ma50, et lib. 10 de Legibus. Unde me- rito hoc nomen div. Thomas in titulo hujus qusestionis in ista significatione acce- pit, et nos cum illo in tilulo hujus dubii in hac etiam acceptione sumimus, prout nimirum comprehendit omnes Spiritus An- gelicos, tam bonos, quani malos, non so- b.im infimi ordinis, sed etiain omnes illos, (]ui per novem onlines distinguuntur.
2. Secundus terminus in titulo positus ost verbum, sit, quod quidem potest sumi, vel quatenus solam essentiam, vel prout
Aiiibros.
liilar.
Isidor. Augiist.
Greiror.
Malac..3.
.\li«Ust.
ls;ri;i' 9.
Malac.3.
Mat. 11. Malac.?.
Dcut.n?.
Terluli. August.
Aristot.
August. Platon. D.Tbom.
l'xnli-
catnr 2
tcrnii-
nus.
DE ANGELIS.
Angel. Doct.
solam existentiam, vel tandem ut essen- tiam, et existentiam simul importat. In proesenti ergo sumitur hoc posteriorimodo, sicut et Angelicus Doctor in eodem sensu in litulo primi articuli hujus qusestionis il- lud accepit, itaut sitsensus: Utrum Ange- lus, cui conveniat esse omnino incorpo- reum, existat in rerum natura? quia nisi sumeretur, prout dicit existentiam, pra^ter- missa esset qufestio «?i est : qu;c tamen, cum agitur de re non ita nota, ut in pnie- senti contingit, non est omittenda, juxta Aristot. id, quod docet Aristoteles 2 Posteriorum, D.Thom. et D. Thomassupra q. 2 art. 2.Sivero non sumeretur etiam praedicta particuia, prout dicit essentiam, non posset inielligi, de qua natura probaretur esse productam, ne- que quid nominis ejusdem Angeli, de quo inquirebatur, an sit in rerum natura. Et licet posset de Angelo, inquiri, an sit om- nino incorporeus, proutly^t^, dicit essen- tiam, et deinde sigillatim, an sit incorpo- reus, prout ly sil, dicit exisLentiam : quia lamen qua)libet ex his qua^stionibus non est tanti momenti, ut seorsim petat agitari, propterea cum AngeUco Doctore utramque in unico dubio conjunximus.
Tertius terminus est, omnino : qui com- modius exponetur, expUcato prius termino incorporeits, et ideo hic, licet quarto et ultimo loco sit positus, in tertio deciaran- dus Yenit. Quod ut praBstari possit, suppo- nendum est, incorporeum importare nega- tionem corporis : et ideo sicut corpus potest tripUciter accipi : primo pro lertia specie quantitatis continute, sciiicet pro N.Com- corpore importante, modo aN. Gompluten- sibus in Logica disp. 13 n, 45 explicato trinam dimensionem : secundo pro altera parte compositi substantialis, nempe pro materia prima, qua^ est radix totius quanti- tatis : tertio pro toto composito ex taU ma- teria et forma substantiali coalescente : sic incorporeum, aliis tribus modis valet su- mi : primo pro eo, quod nullo modo habet pncdictam extensionem quantitativam : se- cundo, prout dicit negationam materiae: et tertio, prout importat negationem compo- sitionis ex pra^dicta materia et forma. In prajsenti ergo illa particula incorporeus su- mitur pr;ecise primo ex his tribus modis, prout solum dicit negationem praedicta^ ex- tensionis quantitativa). Ex quo etiam ma- net explicatus tertius terminus in tifulo positus, ncmpe, ly omnino : quia juxta dicta, non accipitur, ut dicit negationem horum trium modorum habendi esse cor-
Terlius termi-
)1US.
plut.
poreum ; sed tantum prout dicit omnimo- dam negationem corporei primo modo ac- cepti, ita ut sit sensus, an Angelus sit inextensus quantitative omnimode, idest, non solum per se, sed etiam per accidens, et non tantum adhuc per accidens quoad suam subsiantiam, sel etiam quoad om- nem operationem.
Ratio autem, quare in hoc sensu pra^- dicLas particulas sumimus, est : quia hoc dubium peculiariter excitatur ad explican- dum primum articulum prresentis qua?stio- nis D. Thomse : et S. Doctor in sensu nu- perdicto sumpsitparticulas isLas, utoptime notarunt Ferrara 2 contra Gentes cap. 49, Cajetanus, et Bannez in prsesenti, idque satis colUgitur ex D. Thoma : tum ex eo, quod articuto sequenti inquirit : Utrum Angelus sit compositus ex maleria et forma? (quod de omni materia debet intelligi, non soUim spirituali, sed etiam physica, et ma- teriali, ut intuenti, et etiam ex infra dicen- dis constabit) et q. 51 art. 1 sciscitatur : IJtrum Angeli habeant corpora naturaliter sihi unita? seu (quod in idem quoad pra^- sens redit, ut ibidem dicemus) utrum in- forment corpora ? Constat autem hos duos posteriores articulos superfluere, si in primo art. hujus qutpst. omnes tres mo- dos, quibus ajiquid dicitur incorporeum, jam recensitos comprehendisset; qui tamen non superfluunt, sed omnia optime conso- nant, si in hoc primo articulo inquiratur, utrum Angelus sit .omnino inextensus quantitative ? in sequenti vero, an sit ex materia, et forma compositus ? et q. 51 art. 1 utrum informet materiam, vel unia- tur iUi?
Tum etiam. Quia art. 4 hujus quaestio- nis probat, Angelos non posse distingui inter se solo numero, quamvis constarent materia : quia in eo casu materia non esset principium distinctionis unius ab alio, eo quod non subesset divisioni quan- titatis : nam Angeli sunt incorporei. Ubi clare condistinguit esse incorporeum ab hoc, quod est esse compositum ex materia, et forma : et prfficiso sumit iilud pro inex- tenso per quantitatem, supponitque, An- gelos esse incorporeos juxta hanc accep- tionem incorporei dictam in hoc art. 1, ut ita explicaret, se hanc vocem incorporei pro sola carentia quantitatis in illo ac- cepisse.
Deinde. Quia supra q. 3 art. 1 et 2 excitat alias duas similes quaestiones de Deo. In art. quidem 1 Utrum sit composi-
tus
Ratio prior proe- dicloe
cxplica- tionis.
D.Thom.
Ferrara. Cajet.
Baniie/.
Terlia.
l)JSl>. ], DUI^. I
7
Ullima. D.Thoin
Objec- tio.
ius ex materia, et forma? sod (ut ipso S. Doctor se il)i explicat)por corpus sumit solum trinam dimensionem, et non aliqaid compositum ex materia, et forma, alias superflueret articulus secundus. Ergo pa- riformiter id ipsum in praisenti debot in- telligi.
Tum denique. Quia D. Thomas 2 contra Gentes c. 49 probat, Angelos non esse corpus : et cap. 50 carere compositione materias, et formai : et cap. 51 non infor- mare materiam : quai tres qusestiones sunt ca^demmet, quas disputat in art. J et 2 hujus quacstionis, et q. seq. art. 1. Sed in prima illarum, quas loco citato ex 2 conira Gentes discutit, per corpus intelli- git corpus de prijedicamento quantitatis : et propterea in prima ratione assumit hanc propositionem, quod nuUum corpus inve- nitur, quod contineat aliquid, nisi per commensurationem quantitatis : ergo id ipsum dicendum est in prsesenti. Unde ex omnibus hucusque dictis integer tituli sen- sus erit : Utrum Angelus, qui sit omnino mextensus quantitative, idest, non solum in se, sed etiam in omni sua operatione, quantitate carens existat in rerum natura?
4. Nec obstat, si objicias primo, quod D. Thom. hic agit de substantia Ange- lorum absolute, ut patet ex titulo : ca- rentia autem extensionis non ad substan- tiam, sed ad accidens pertinet. Secunda. Secundo. Quia D. Thomas in pra^senti tractat. de incorporeitate, quse sit sufficiens ad inducendam intellectualitatem : ad quod non sufficit negatio solius quantitatis, ut de se patet.
Tertio. Quia ratio D. Thomoe ea est, quod quia universum debet habere aliquam partem, per quam assimiietur Deo, ut est substantia intellectualis et spiritualis om- nino, ideo debet dari aliqua substantia omnino spiritualis : at non esset talis, si solum esset incorporea per solam negatio- nem quantitatis, haberet tamen materiam physicam, et corpoream : ergo D. Thomas non solum vult inart. 1 hujus quaest. An- gelos esse incorporeos per negationem .quantitatis, sed etiam aliis duobus modis initio explicatis.
Quarto. Quia D. Thomas in prsesenti, ut ex verbis ipsius constat, excludit ab Angelis omne corpus, quod determinatur ad hic, et nunc : sed non solum corpus de prcedicamento quantitatis, sed etiam corpus in aliis duabus acceptionibus clauditur sub corpore, quod determinatur ad hic, et
Tertia.
Quarta.
nunc : orgo etiam excludit corpus in aliis dual)us acceptionibus.
Quinto denique. Nam expresse loquitur sanctus Doctor de quodam incorporeo op- posito illi, quod ponebant Antiqui^ quos ipse refert in corpore articuli : sed hoc corpus, quod ponebant isti, non erat sola quantitas : crgo non loquitur do incorpo- reo, prout solum dicit negationem quan- titatis.
Respondetur enim ad primam ex his objectionibus, quod substantia Angelo- rum absolutc explicatur per hoc, quod sit talis, quffi neque in se^ neque in suis ope- rationibus recipiat quantitatem, quod est esse omnino inextensam per se, et per accidens, ut declaratum est.
Ad secundam respondetur sanctum Doc- torem non inducere incorporeitatem ad probandam intellectualitatem ; sed potius e converso, ex intellectualilate ostendere incorporeitatem, hoc est, negationem quantitatis modo jam dicto.
Ad tertiam dicendum est, quod licet ex ratione perfeciionis universi, ac proinde ex gradu purai intellectualitatis, qui in eo debet reperiri, posset optime probari, dari incorporeum omnibus modis : nihilominus in art. 1 hujus quifist. D. Thomas solum intendit concludere id, quod nobis magis notum est, scilicet, dari incorporeum, prout dicit omnino negationem quaniita- tis jam dictam : et postea in sequentibus ex eodem gradu intellectualitatis conclu- dit, dari in universo creaturain incorpo- ream aliis modis.
Ad quartam respondetur, quod licet omne corpus, etiam in aliis duabus accep- tionibus sumptum, determinetur ad hic, et nunc, et optime posset ratio D. Thomoe ita disponi, ut ex ea prsedictum corpus exchideretur : attamen S, Doctor in prae- senti solum concludit negationem corporis de prsedicamento quantitatis, quol deter- minatur ad hic, et nunc, quippe quod est nobis magis notum, et sensibile : quia de exclusione corporis in aliis acceptionibus in sequentibus erat acturus.
Ad ultimam similiter dicendum est, quod licet incorporeum in aliis acceptio- nibus sit oppositum illi, quod ponebant Antiqui, quos refert in corpore articuli, in eo tamen eorum sententiam non intendit i-mpugnare, nisi praecise quoad corpus quantitativum, quod ponebant, propter id, quol nuper dicebamus, et propter rationes a nobis assignatas.
Uiti- nia.
Rcspon- (letur prima) objec- tioni.
Ad
secun-
dara.
Ad
teitiara.
Ad
quar- tam.
Ad
ultiinara,
DE ANGELIS,
Conclu-
sio.
MM. 18,
2Petri2.
Ju(l;iD opist.
PsaI/03
Artor.2.
Dionys.
Cyrill.
Gr<>g.
Nysscn. Cliry- so.stom. D.imasc. (Jrcsor.
.\I«1,M1.
D.TIioin.
Conc. I.atcr.in.
Decisio duMi.
5. Dicendam orgo est, Angelos, qui sint omnino incorporei, seu inextensi per quan- titatem, e.Kislere in rerum natura. Hsec conclusio habet saUem virtualiter duas partes. Unam scilicet, Angelos existere : alteram, esse omnino incorporeos, seu quantitative inextensos. Et quoad irimam partem est certa secundum fidem, ut con- stat ex ilio Matthcei 18. Ubi dicitur, pusil- lorum Angelos frui ^'isione Dei : Angeli eorum in ccdis semper vident faciem Patris mei. Ex illo 2 Petri 2 : Si Deus Angelis peccantihus non pepercit. Et ex illo Juda^ in sua epistola Ganonica : Angelos, qui non servaverunt suum principatum, judicium magni diei vinculis xlernis sub caligine re- scrvavit. Ubi fit mentio peccati, et puni- tionis Angelorum, Et ex innumeris locis Scripturre, ubi tam in novo, quam in ve- teri Testamento refertur, Angelos appa- ruisse, locutos, vel operatos fuisse : ex quibus patet, i!los existere.
6. Quoad secundam vero partom, esse videlicet omnino incorporeos, seu quanti- tative inextensos, etiam est certa : et non obscure probatur ex testimonio Psalm. 103 : Qui facis Angelos luos spiriius. Quod nomen spiritus licet interdum in Scriptura tribuatur rebus corporeis, et quantitative extensis, quales sunt ventus et aer, ut constat ex illo Actuum 2 : Factus est repente de ccelo sonus, tnnquam advenientis spiritus veJiementis ; liic tamen non posse sumi nisi pro vero spiritu carente omnino cor- pereitate, et extensione quantitativa, de- ducitur, tum ex communi expositione sanclorum Patruin, Dionysii 4 de divinis nominilius, nostri Gyrilli 4 in Joannem cap. 10, Nazianzeni oratione 38, Gregorii Nysseni oratione in illa verba : Fiat volun- tas tua, Ghrysostomi homil. 22 in Gene- sim, Damasceni libro 2 de Fide capite 3, Gregorii Magni 4 Dialog. cap. 29, et divi Thomtc in pryesenti art. 1 hujus qutestio- nis in argumento Sed contra : tum etiam ex communi Tlieologorum consensu, qui ducti hoc testimoniodocent, Angelos esse onniino incorporeos.
Gonfirmatur ha^c secunda pars ex verbis GonciliiLateranensis in confessione fidoi,ut referlur in cap. Firmiter, De summa Trini- tate et fide Calholica, ubi snc dicitur : Unum
universorum p)'^'^'f'^cil>'^'''^^> creator omnium visibilium, et invisibilium , et spiritualium ; et corporalium, qui sua omnipotenti virtute simul ab initio temporis utramque de nihilo condidit creaturam spiritualem, et corpora- lem, Angelicam vidclicet, ct mundanam, ac deinde humanam qvasi communem ex spi- ritu, et corpore constitutam ; qui clare dis- tinguit Angelum a natura corj orea. Ex quibus verbis licet non coliigatur, senten- tiam nostram quoad hanc ultimam partem esse de fide, quia Goncilium non intendebat diflinire, Angelos es-e incorporeos, sed tantum utramque creaturam esse conditam a Deo : ex eis tarnen satis colligitur ejus veritas.
7. Deindo probatur simul ulraque pars Probatur conclusionis ratione desumpta ex D. conciu-
^ SIO
Thoma art. 1 hujus qutcstionis, qure potest rationc. ad hanc forraam reduci. Quoniam univer- D.Tliom. j sum hoc debet esse perfecte simile Deo, eo saltem modo, quo creatura queit suo crea- lori assimilari : ergo debent esse in eo creatura3 pure inteliectuales : ergo crea- turai, qua3 sint omnino incorporea^ sou inextensa? quantitative, quas Angelos no- minamus.
Antecedens probatur. Tum quia id, quod est valde l)onum, et valde perfectum, debet (modo dicto) esse valle, et perfecte simile Deo Gonstat autem, hoc universum esse valde bonum, et valle perfectum : ex eo, quod dicitur Genesis l : Vidit Deus r,pne«;.l cuncta, qux fecerat ei erani valde bona, cum singulis tantum dixisset esse bona : quod notavit D. Thomas 2 contra Gent. cap. 45 D.Tnom ratione 7 his verbis : IJinc ezt, quod dicilur Genesis 1 : Vidit Deus cunclu, quse fecerat, et erant valde bona, cum de singulis dixisset, quod sunt bona ; quia singula quidem sunl in suis naluris bona ; simul aulem omnia volde bona, propter ordinem universi, qu3B cst ullima, et nobilissima perfectio in re- bus.
Tum etiam. Quia licet ha?, vel illae crea- turae sigillatim sumptse sint similes Deo in aliqua, vel aliquibus perfectionibus : atta- men uriiversnm, utpote ambiens universas creaturas, est simile ipsi in universitate, seu collectione omnium perfectionum : ac proinde est- illi perfecte simile. Quod innuit Djclor Angelicus 2 contra Gentes dicto cap. 45 ratione 3, dicens : Quanio aliquid in pluribus est Deo simile, tanto perfectius ad ejus similiiudinem accedit. Tum doni- que. Quia vir.us causa3 xnaxime splenlet in universitate, seu coUectione omnium efiec-
tuum,
.Ansd. Dort.
I)1SI>. 1, DIJH. 1
9
tuuin, fjui ab illa proceduiit : et per con?c- quens in illls elVecLibus simul suuiptis rc- peritur, pro captu siio, maxima, e^. perlecla similitudo inter ipsos, et suam causam.
Prima vero consequentia ex antecedenti constat. Quia similitudo perfecta universi, ut est elTectus Dei, petit, ut (juoad ali^iuas creaturas sit simile suae causfle in eo, quod ei est ratio agendi, sicut perfecta similitudo ertecLus ii2;nis cum eodem igne exii^it, ut sit similis ipsis in eo, quod est ei ratio agendi. Ergo cum Deus, quipne natura^ pure inLei- lecLualis, agat solum per inteilectum, ct volunlatem, oportet, ut in universo repe- riantur aliqua? creatura; pure inLelleciuales, seu babentes naturam pure inteileclualem ; > et intellectum ei correrpondentem, et so-
lummodo per illum, et volunLatem agenLes. Secunda vero consequentia ex liac priori consLat. Quoniam creatura pure inLellec- tualis debet esse omnino incorporea, sui inextensa quautitative : ex; eo quod iii, quod non est tale, vel quia est ipsa quan- titas, vel per accidens ha1)et, sive quoad aliquam subsLanLiam, sive quoad aliquam operationem, esse extensum a quantitate, non poLest elicere operafonem, nisi per organum corporeum, et talis operatio, ac poLenLia eliciLiva illius nequit versari nisi circa singularia, ut, in sensibus omnibus, tam intarnis, quam exLernis cerniLur, et N. Com- ]v^^ Gomplutenses in lil). de Anima disj. IG n. 18 et 19 ostendunL. Htec auLem duo pugnant cum natura pure intellectuali , et cum mlGlligere ei correspondente, ut constat, tum ex se, tum etiam ex eo, quod na:ura pure intellectualis non liabet aliam operationem pra?ter intelligere, et velle, qu:e nequeunt exerceri per organum corporeum ; sicut neque intelligere termi- naLur tantum ad singuaria, sed exLendiLur quo({ue ad universalia, ut ex se eliam patet.
8. Gonfirmatur primo. Quia in universo ad hoc, ut sit perfecLum, et perfecte simile Deo, concedendus est gradus purse inLel Ur lecLualiLatis ; ergo creatura aliqua omnino
IP- incorporea, et inextensa per quantiiaLem ;
ergo ddbunLur Angeli, qui sint omnino incorporei, et inextensi per quanLitatem. Secunda consequent'a paLeL ex prima; si- quidem gradus purae intellecLualitatis so- lum in suprema creatura substantiali, quam nomine Angeli inLeliigimus. valeL reperiri. Prima autem sequitur ex antecedenti, ut in ratione nuper facla probavimus. Antece- dens auLem probatur. Quia in universo ad
j.u
Confir-
matur
primn.
Connr- inatur
scrundo.
D.TIioin,
hoc, ut sit perfectum, et pcrfecte simile Deo, concedendi sunt speciales gradus es- sendi, vivendi, etsentiendi, qui sunt minus perfecii : ergo concedendus est gradus pura) intellecLualitaLis, qui est magis per- fectus. Quam rationem tradit D. Thomas D.Tliom Opusculo 2 cap. 7 5 sub his verbis : Quando aliqua sunt superiora in entibus, tanto magis i^crtingunt acl simititudinem di- vinani. Videmus enim. res quasdam infimi gradus participare divinam similitudinem quantum ad esse tanium, velut inanimata : qucvdam autem quantum ad esse, et.vivcre, ut plantx : qusedam aulcm quantum ad sentire, ui animalia. Supremus aulem mo- dus est pcr intellectum, et mnxime Deo con- veniens. Supremse igitur creaturx sunt inteliectualcs.
9. Gonlirmatur secundo ratione, quam ex parto quodammodo innuit divus Tho- mas loco sLaLim referendo, Quia in homine, qui dlciLur Microcosmos, epilogus, seu mun- clus parvus, vel universum parvum, dantur omnes gradus essendi, vivenli, sentiendi, et inLelligendi adunaLi : ergo in universo magno debenL dari divisi, et distincLi ; ergo debent dari creatura) pure intellectuales, omni extensione quantitativa carentes , quas Angelos appellamus, in quibus su- premus ex illis gradibus, nempe gradus intellecLualitaLis, divisus reperiatur. Anle- ceJens consLat. Ex eo enim nomine omnis creaLurae, vel creatura^ mundi intelligitur homo, Marci uhimo, et ad Romanos 1 : quia in eo, tanquam in epi'ogo mundi, seu universo parvo, reperiuntur omnes gradus es-endi, vivendi, senLiendi, et intelligendi adunati, qui in aliis rebus sunt exparsi, et divisi, ut notavit Angelicus Doctor ad Romanos 1 lect. 6 explicans illud ; Invi- sibilia Dei a creatura mundi, etc. Ubi sic ait : A creatura mundi, per quod potest in- tclligi homo, Marci uUimo : Prxdicate Evan- gelium omni creaturso ; quia communicat cum omni crealura ; hahet enim esse cum Inpldihus, vivere cum arhoribus^ sentire cum animalihus, intelligere cum Angelis, ui Gre- gorius dicit. Prima autem consequentia aperte sequiLur ex antecedenti ; alias enim non e-set cur toLum universum dicereLur universum magnum, et homo universum parvum, nec homo esseL epilogus. et totus mundus ab illo epilogatu.-;. SecunJa vero consequentia ex prima, suppositis jnm dic- tis, satis patet.
Marci ultimo.
Ad Rom. 1. D.Thom.
10
DE ANGKrjS.
§ III.
AUqucV ohjectioncs contra raiionem divi Thomx proponuntw", et diluimtur.
Objici- 10. Sed objicies primo contra rationem co"nira proecipuam ex D. Thoma ait. l hujus qutes- ratio- tionis desumptam, quod hoc ipso, quod
D.Thora. t)Gus agat per intellectum, et voluntatem, ac proinde hbere, non potest sufficienter probari, aliquid egisse, nisi desumatur vel ex Scriptura, et Patribus, vel expe- rimento, ycI ex effectibus, sed ratio facta a D. Thoma ex nullo horum capite proce- dit; ergo non est sulficiens ad probandum, dari in hoc universo proedictas creaturas. Minor, et consequentia palent. Major au- tem probatur ex eo, quod in nobis accidit libere operantibus; nequitenim sufficienter probari, nos ahquid hujusmodi egisse, nisi vel ex sufficienti authoritate, idest, nobis, vel Deo revelantibus, vel experimento, vel Gx effectibus, ut ex se constat; ergo, etc.
Dikiiiur. Respondetur, rationem factam a D. Thoma virtualiter ex Scriptura, etPatribus procedere. Nam ex Scriptura, et Patribus habetur, universum esse a Deo produc- tum; hoc autem semel supposito, ut in hac ratione supponitur, optime infertur, productum fuisse cum omnibus gradibus ; ex eo quod isti ad ejus perfectionem spec-
D.Thora. tant, ut bene notavit idem D. Thomas su- pra qua3St. 22 ort. 4 ubi postquam dixit: Post bonitatem autem divinam, qux est finis arebus separatus, principale bonum in ipsis rebus existens, est perfectio universi; quse Cjuidemnon esset, si non omnes gradus es~ sendi invenirentur inrebus, statim ex hoc intuht, omnes hos gradus esse productos; et ideo concludit : IJnde ad divinam provi- deniiam pertinel^ omnes gradus ejitium pro- ducere.
Elucida- Potestque hoc explicari ex eo, quod in-
sofuiio. venitur in mundo minori, nempe in homine, qui ex mundomajori, scilicet toto universo desumptus, et epilogatus est; ubi omnesgradus jam dictiad ejus perfectionem spectant. Et ita hoc ipso, quod habealur ex Scriptura , productum esse preedic- tum mundum minorem, optime inde infer- lur fuisseproductum cum omnibus his gra- dibus, ad ejus perfectionem spectantibus. Sicut etiam hoc ipso, quod tradat Scriptura hominem fuisse a Deo factum, bene etiam hinc colligitur, factum esse cum manibus, et pedibus : ex eo quod istae sunt partes illius, ad ejus perfectionem pertinentes.
Enofla-
tur primo.
Nec refert, si dicas, quod quamvis ma- Piiraa nus, vel pes pertineant ad perfectionom o^J^^''^' integram hominis, non tamen ex eo, quod constet exaliqua revelatione, vel auUiori- late, hominem esse productum, convinci- lur productum fuisse cum manibus, et pe- dibus : cum aliquando contrarium sine eo, quod inverlatur suavis ordo, et providentia Dei, contingat. Ergo quamvis daretur, gra- dum pure intellectualein esse partemad uni- versi perfectionem integram pertinentem, non concluderetur ex eo, quod sit re- velatum, universum esse productum, dan- dum esse in rerum natura pra^dictum gra- dum, atque adeo Angelos productos fuisse : quia posset oppositum sine inversione sua- vis ordinis, et providentia^ Dei contingere, ut sine illa accidunt monstra.
Respondetur enim primo, quod sicut si constaret, Deum tantum per se ipsum ho- minem produxisse, probaretur juxta sua- vem ordinem, et providentiam ipsius, illum integrum fuisse productum cum om- nibus suis partibus : ita cum in praesenti constet, totum universum fuisse a Deo solo immeliate productum, optime inde deduci- lur, fuisse ab eo juxta communem, et sua- vem ejus providentiam factum cum omnibus illis, quce ad ejus naturalem perfectio- nem spectant.
Secundo respondetur, quodlicetid, quod Secundo pertinet ad complementum alicujus na- turae particularis, possit aliquando ex con- cursu, aut defectu alicujus causae secund^e juxta suavem ordinem, et providentiam Dei deesse : non tamen id, quod pertinet ad perfectionem naturee universalis, sive hujus universi : quia adhuc i\, quod ali- (juando deest naturae particulari, seu quod aliquando dentur monstra, ut puta, si da- retur homo sine manibus, et pedibus, sit propter perfectionem universi, ad quam (juodammodo requiruntur monstra : et ideo monstra et defectus isti non sunt contra naturam universalem, ut notavit D. Tho- D.Thom mas de Potentia qua^st. 6 art. 2 ad 8 his verbis : Dicendum, quod monstra licet fiant contra naturam particularem ; non tamen fiunt contra naturam universalem. Caete- rum si deficeret id, quod pertinet ad per- foctionem naturse universalis, ut si deesset aliquis gradus, nempe gradus intellectua- litatis, tunc, cum non posset hic defectus ordinari ad perfectionem alicujus alterius naturoe universalis, seu universi, siquidem solum istud, quod nunc est, habet esse creatum a Deo, non esset cur tahs defectus
daretur ;
DTSI>. 1, Dlin. I
Objec- lio -2.
Solutio.
darcLur : sicut propLcr or.liiKiLioncm juin dicLam, qua defectus mUiira^ particularis ordinaLur ad perfecLionem hujus univorsi, reddiLur sufliciens ratio, propLor quani possint aliquando lales defecLus, si\o monstra dari.
1 1. Secundo, etprincipaliter contra eam- dem rationem objicies, quod prima conso- quentia non videlur recte deduci. Nam in agentibus per intellectum elfectus tantum evadit similis rationi agendi per modum formae intelligibiiis, non vero aliis ratio- nibus agendi : ergo ex lioc, quod in lioc universo debeant esse ellecius similes Deo in ratione agendi, et Deus agat pcr inLellecLum, non sequiLur, dandas cssc in eo creaturas intellectuales, nempe Angelos, ut in illa consequentia inferlur. AnLecedens pateL indomo producLa per in- teiiectum, etvoluntatem artificis, quse solum exit similis formiE intelligibili, non vero aliis rationibus agendi. Gonsequenlia vero probaiur : tum, quia intellectus non est ratio agendi per modum formoB intelligibi- lis : tum etiam, quia ex hoc, quod aliquid evadat simile forniai intelligibili, non est necesse, ut sit creatura intellectualis, ut in exomplo domus nuper posito constat.
Respondetur, quod licet ad similitudi- nem utcumque eflectus cum sua causa suf- ficiat, quoad evadat similis formae inteniio- nali, qua5 est ratio agendi quoad id, quod • repriEsenLaL, uL osLendit exemplum domus ab artifice factae ; ad perfectam tamen simi- litudinem effectus cum sua causa, qualis est inLer universum productum a Deo, et ipsum Deum producentem illum , major similitudo concedenda est, ut videlicet non solum assimiletur forma? intelligibili, quoad id, quod repraesentat, sed quod raodo sibi possibili habeat similem mo- dum essendi illi, quem habet forma intei- ligibiiis : et quia ha3C in Deo habetmodum essendi intelligibilem, et saltem infert na- turam pure intellectualem, in qua sit, inde colligitur, quod ad hanc perfectam simili- tudinem universi.ad Deum in forma agendi, et molo essendi illius, requiratur, dari creaturas pure intellectuales, in quibus praedicta ratio agendi sic sumpta invenia- tur, quaeque operentur pra^cise per hanc formam, et intellectum, ac voluntatem, sicut Deus, eL non aliLer : alioqui non esset perfecta similiLudo universi, ut habet ra- tionem effectus ad Deum, ut est causa illius.
Quam solutionem tradit, et explicat op-
timo Angelicus Prfcceptor 2 contra Gen- Aiiffel. tos cap. 4G ratione 4 his verbis : Simili- ^''"'''''''''P' iudo effcclus ad caiisnm agenlem allenditur sccundum formam ejfeclus, qui 'prxexisiil in agente : agens enim agit sibi simile in forma, secundum quam agit. Forma autem agentis recipilur quidem in effectu, quandoque se- cundum eumdem modum essendi, quo est i}i agenle, sicut forma ignis generati cum- dem essendi habet modum cum forma ignis generantis; quandoque vero secujulum alium modum essendi, sicut forma domus, qux est inielligibilitcr inmenle artiflcis, recipitur ma- terialiter in domo, qux est extra animam. Patet igitur, pcrfeciiorem esse primam simi- litudinem, quam secundam. Perfectio avieni vniversiiatis creaiurarum consislit in simi- litudine ad Deum : sicui eliam perfe.ciio cu- juslibet effectus in simililudine ad cavsam agentem. Requirii igiiur summa universi perfectio, non solum secundam assimilatio- nein creaiurx ad Deum, scd etiam primam, quanium possibile est. Forma auiem^ per quam Deus agit creaturam, est forma iniel- ligibilis inipso. E.4 enim agsns per iniellec- ium, ut supra ostensum est. Oportet igiiur, ad summam perfeclionem universi esse ali- quas creaturas, in quibus secundum esse inicUigibile forma divini intellectus expri- matur. Et hoc est esse creaturas secundum suam naturam intellectuales.
Ex quo fit, nihil refcrrc, si dicas, quod Replica. forma intelligibilis, cui assimilatur univer- pum, in Deo, est idea divina : idea autem, cum sit atLribuLum distinctum ab essentia, ac proinde ab intellectu Dei, necnon a sa- pientia, et reliquis virtutibus intellectivis, ut tom. 2 tract. 5 disp. 2 n. 128 innui- mus, non habet formaliter esse inlcllecti- vum, sed solum esse intelligibile per modum termini, et objecti cogniti : ergo ex eo, quod universum perfecte debeat assimilari forma3 intelligibili, non sequiLur, in uni- versodandas esse creaLuras inteilecLivas.
Non itaque hoc refert. Nam ex dictis Occurri- facile respondetur, quod licet idea, propter ^"''- rationem dictam, non sit formaliter in- tellectiva : attamen hoc ipso, quod in uni- verso debeat dari participatio divinarum idearam prout habent modum essendi in- telligibilem, et secundum illam rationem, secundum quam Deus per illas operatur. oportet, ut detur creatura intellectualis, in qua praedicta idea sic sumpta recipiatur, et quoe intendens ad illam, dum ad extra operatur, operetur, et non aliter, ut in Deo contingit. Et propterea in fine testimonii
12
DE ANGELIS.
Aliter
eiioda-
lur.
Objcc- tio'3.
Diluitiir.
l>\ i.
D.Tiiom. nuper citati sic concludit D. Thomas : Oportet igitur ad summam perfeclionem xini- versi esse aliquas creaiuras, in quibus se- cundiim esse inielligibile forma divini intel- lectus exprimatur : Et Jioc est essc creaturas secundum suam naturam iniellecluales.
Adde, quod qaamvis idea non sit for- maliter intellectiva, non tamen illa sola liabet rationem formtc intelligibilis per modum rationis agendi in Deo, sed eLiam species intelligibilis, qua? quidem formalis- sime ex parte rei conceptse esL pure intel- lectiva, quia spectat ad lineam divinse naturffi in pura intellectualitate consisten- tis : atque adeo in universo, quod debet evadcTC perfecte simile huic speciei, sal- tem quoad id, quod dicit gradum e^sendi, qualis est gradus intellectualitatis, debent reperiri crea!:ur8e pure intellecLivse.
12. TerLio contra eamdem rationem objicies, non esse legitimam probationem illius secundffi consequentia^ in ea adduc- tam, nempe, creaturam pure intellecLua- lem debere esse omnino inextensam quan- litative : exeo quod id, quod est extensum ! quanLitative, debot, prout sic esL exten- 1 sum, operari per potentiam, quai eliciat j suam operationem per organum corpo- ! reum : eL quod id, quod sic operatur, solummodo potest secundum hancrationem j operari circa singularia, solumque potest j illa cognoscere, non vero universalia : ac j proinde nequit esse natura^ intellectualis, cujus proprium est cognoscere universalia. Nam contra hoc obstat, quod etiam per organum corporeum posset cognosci quid- ditas materialis, seu ratio corporis in com- muni: quia sicut talis quiddiLas nonexcedit organum corporeurii in esse rei, quando- quidem tale organum habet etiam quiddita- tem materialem : sic noa est cur excedat iilud in esse objecti : ac per consequens non est cur per illud organum non possit cognosci quiddiLas maLerialis in communi.
Respondetur, negando antecedens. Et ad })rob.itionem dicendum est quod licet quidditas materialis non excedat organum corporeum in esse rei ; excedit tamen iilud in esse objecti. Cujus ratio est. Quia (ut N.Coin- opLime nolarunt Nostri Complutenses in libro do Anima disp. 16 num. 15 et dis- put. 17 num. 27) ratio corporis in com- muni estquodammodo in materia singulari, et quodammodo extra materiam. Est qui- dem in materia singulari, quatenus a parto rei identiiicaLur cum iila. Est autem quo- dammolo extra eam quatenus per speciem
intelligibilem , repra-sentantem naturam sine singulari, quodammodo abstrahitur ab illa. Unde, quia objectum connaturale ali- CLijus potentifE cognoscitivae, et talis po- tentia debent convenire in eodem gradu immaterialitatis, ita ut vel sint omnino commensurata in tali gradu, ut in 1 tomo, tractatu 2 disput. 2 num. 153 et deinceps diximus, vel si non sint omnino commen- surata, tunc potentia cognosciliva debet habere gradum immaterialiLaLis elevatio- rem , ut in Deo respectu creaturarum ab eo cognitarum accidit : ideo poten- tia cognoscitiva rationum universalium , et materialium debet esse vel om- nino commensurata cum illis in gradu immaterialitatis (ut contingit in nostro intellectu, qui est potentia spiriLuaUs, ot est quoJammodo in materia , quatenus est in anima, quse est in materia, et quo- dammoio est separatus a materia, prout est spiritualis, et recipitur immediate in ipsa anima spirituali) vel si pmedicta po- tentia cognoscitiva non habuerit omnimo- dam commensurationem cum his quid- ditatibus materialibus, et universalibus in gralu immaterialitatis, tunc immateriali- tas potentise non debet esse infra gradum imraaterialitatis objecti, sed habere gra- dum immaterialitatis ele atiorem, ut in Deo, ot in Angelis respectu prcCdicLarum quiddilatum materialium constat.
Quare, cum potentia, qua^ operatur per organum corporeum, non sit hujusmodi, siquidoin talis potenlia cognoscitiva, eo ipso quocl operatur per illud organum, est in 00, ut in subjecto proprio, et immediato ipsius, ac proinde non habet adtiuc quo- dammodo non esse in materia, et quo- dammo lo esse in illa, ut in intellectu nos- iro contingit ; ideo pr^edicLa potentia non potest attingere raLionem corporis in com- muni : et per consequens pra^dicta quid- ditas excedit in essc objecti talem poLen- tiam, et ejus operationem.
Qua3 solutio desumpta est ex D. Th:;;!!. d.tIioi 1 part. quffist. 14 art. 2 ej^ 4, et in 4 dist. 49 quiest. 2 art. 1, de VeritaLe q. 8 art. 1 ot 3, contra Gentes cap. 49, necnon infra q. 75 art. 2, his verbis : Omne aulem corpus habet aliquam nalurcun determina- iam, fmpossibile cst igitur, quod principium inlelleciuale sit corpus. Et similiter im- possibile est, quod intelligal per organum corporeum : quia si esset nalura determi- nala illius organi corporei , proJiiberct cognition^m omnium corporum. Ubi ro-
mine
13I8I'. J, DUB. 1.
\i
niine niituric determinatiu non intelligit S. Doctor iiaturam contractam ad specia- loni graduni, atomauKjuo spcciom, alias onim noquo potentia3 spirilualos possont porcipero omno corpus (inlcllige, secun- dum rationeni communom corjKjrisj, sed iiaturam ita determinatam, et limitatam, ut iion sit indillerens ad lioc, ut iiat in esse cognoscibili, ot por spocies universales omne corpus : qualem doLerminationem, et limitatioricm habot potentia oporans per organum corporeum, ut ox rationo nuper facla constat. Videantur tamen N. Coni- p<^oslri Gomplutenses disput. IG nupor citata a num. 1 4 usque ad 22.
fiv.
Alix objectiones contra duas confirmationcs ralionisD. Thomw, et earum solulioncs.
Quaria ^ 13. Quarto contra primam confirmatio 0 jecio. j^gj^^^ jj^ q^g^ g^ QQ quod esse intellectuale
estsupremus oranium gradus, infertur esse communicatum, ac propterea concedendas esse creaturas intellectuales, nempe An- gelos, in quibus talis gradus reperiatur, objicies, quod esse intelloctualo per mo- dum actus purissimi constituit in Deo giadum divinse intellectualiLatis : et tamon hic non communicatur : ergo ex eo, quod csse inLellectualo sit su[)romus omnium graduum, malc coliigitur 0;se aliquibus creaturJs, nompe Angelis, communicatum. Coniinn. Gonhrmabis. Nam iiic gradus supromus intellectualitatis in homine reporitur : ergo ex eo, quod debeat necessario commu- nicari ad perfeciionem universi, non in- fertur, dandos esse in rerum natura An- gelos, ne perfectio pra^dicti gradus desit universo. Hospon- Respondetur, quod esse intellectualo per obintio- '^"lodum actus purissimi non solum dicit nmn. gradum secundum gonoralom rationem gradus intellecLivi, sed modum illius, seu ipsum, ut intra propriam lineam conLrac- tum ad csse intellectuale, ot gradum pro- prium Dei, ot omni alteri oxtra Deum ropugnantem. Ex ratione aiitem facLa non infortur, modum, et gradum isLum, sicul nec modos intinitalis, entis a se, etc. qui soHus Dei proprii sunt, deboro ad por- fectionem universi communicari in sua plenitudine alicui croaturi:e (non onim ad perfectionem universi desideratur id, quod omnino incommunicabile est), sed dandos esse quatuor gradus rerum supra enume- I
raLos, nompc, gradus essendi, vcgotandi, sontiondi, et intelligcndi : non qualiter- cunjque, sed porfoctos, seu completos, ut staLim magis explicabimus.
Noc refert, si urgeas, hinc heri, non Heiilir.i. pertinoro ad perfocLionom univorsi, (juod alicui creatur.o in oo contentu3 debeant communicari gratia, et gloria, alia(|ue dona sapernaLuralia, aut unio hypostaLica ; si(|uidem omnia ha3c non sunt partici- paLioncs Dei, nisi quoad modum proprium, secundum quem Deus habet esse in so ; non vero dicunt pra^cise participationem gradus intellectualis, ut consLat ex illis, qua) in l tomo tractatu 2 disput. 3 n. 31 et 32 diximus.
Respondetur enim primo, aliud esse, Diiui- an ex aliis capiLibus pertineat ad per- ^'^''^" fectionem universi haec communicatio gratiae, glorite, unionis hypostaticye, et aliorum donorum supernaturalium , ac proinde quodammodo ei debeatur; aliud vero, an ex vi rationis factB in articulo l liujus quaestionis ad probandum dari in rerum natura Angelos, qui sinlomnino incorporei, seu inextensi quantitative, id inferatur. Dicimus ergo, quoJ ex vi Imjus rationis id non sequitur; quamvis ex vi iliius sequatur, dandos esse Angelos, qui sint omnino incorporei. Utrum auLem ex aliis capitibus id coiligatur, conslabit ex his, qua3 alibi (Deo danto) dicomus.
Secundo respondeLur, probabiio osso, v;;^.. quod in ratione facLa in articuio I Imjus cuudo. quaesLionis, debite tamen applicata, pro- batur congruenter, dandam esse in hoc universo aliquam creaturam, aut partem illius, cui prsedicta dona supernaturalia, ac proinde modus proprius Dei prout est in se, non quidem in sua plenitudine, sed dumtaxat per participationem quamdam, communicentur : quatenus ad perfectio- nem universi spectat, ut in eo denLur tam omnes gradus , quam ordines rorum, Idque etiam poLest colligi ex eo, quod in mundo minori, et perfectissimo intra ra- tionem mundi minoris cernimus, nempe in Ghristo Domino, in quo unio hyposta- tica, gratia, gloria, ca^Loraquo dona su- pernaLuialia, necnon et gradus omnis essendi adunate inveniuntur : nam hinc congruenter infertur, quod omnia iiaec debent, quantum naturiE rorum cum debita decentia exposcunt, dari in aliis divisa : ac proinde quod gratia, et gloria, qua3 non oxigunt unionem hypostaticam, com- municandie erant aliquibus creaturis in-
14
DE AJNGELlb.
Explica- tur liapc posterior solulio.
Respoii- detur
ad con- lirni.
Cajet.
tiucida-
tur solutio.
tollecLualibus, absque eo, quod eis uuio liypostatica, qu;e modo alibi tacto rcquirit, saltom per modum ornatus decentis, sive dispositionis omnino subsequentis, gra- tiam, et gloriam, et alia dona supernatu- ralia, communicanda erat ipsi Ghristo una cum gratia, et gloria.
Geterum cum dicimus, ex hac ratione modo dicto sequi, pertinere ad perfectio- nem universi hanc communicationem unio- nis hypostatica3, et donorum superna- turalium , non cst sensus, quod ipsi universo secundum esse naturale, quod dicit, ac proinde partibus eius naturahbus sit dcbita pmedicta communicatio : sed quod eidem universo, ut coalescit ex omnibus onlinibus, debetur quodammo^o taUs communicatio. Sicut licet in Ghristo Domino dona supernaturalia non sint debita naturae humanae seCundum se sumplre ; sunt tamen debita conjuncto ilU, quod ex persona Verbi, et natura humana resultat, nempe Ghristo Domino, tatione unionis ad persoiiam divinara. Sed de his iterum suo loco redibit sermo, et ex ibidem dicendis patebit, qusenam ex his duabus solutionibus probabilior sit.
Ad confirmationem respondetur, quod ex eo, quod in homine, qui est mundus, seu universum parvum, gradus inteUec- tuaUtatis adunate reperiatur cum aUis gradibus, optime infertur, dandum esse separatim in aUqua hujus mundi creatura, puta in Angelo, ut ratio, et perfectio ma gni universi in iUo salvetur, ut ex dictis num. 9 patet. Gui addi potest exGajetano in proesenli, et quaest. 51 sequenti artic. ] , quod quandocumque datur aliqua crea- tura; seu gradus distinguibilis per plures modos, aut differentias essentiales, oportet, quod si invenitur secundum imperfectiorem modum, aut differentiam, quod inveniatnr etiam secundum perfectiorem. Nam cum utrunique sit possibile , natura non est magis soUicita circa imperfecta, quam circa perfecta. Et sic ex hoc ipso, quod gradus inteUeclualitatis sit distinguibilis per mo- dos, aut differentias essentiales, homini, et creatune pure inteilectuali convenientes, et inveniatur secundum modum, et dilte- rentiam omnium imperrectiorem in ho- mine, dehet etiam secundum dilTerentiani mag's perfcctam , quam sit difierentia hominis, in creatura pure inleUectuaU , nempe in Angelo, reperiri.
Quod eliam magis explicari potest, si dttendatur, tum id, quod supra num. 7
innuimus, sciliicet, ad perfectionein uni- versi spectare, ut dentur in eo crcaturai Yalde similes Deo in modo agiendi : ita ut sicut Deus solum operatur media forma intelUgibili, et non aliter, ita et aliquae creaturye universi : alioqui (ut num. 7 dicebamus) universum hon esset valde, et perfecte simile Deo, ut effectus suoe causse. Gonstat autem solos Angelos, non vero liomines liabere hunc modum operandi. Tumetiam, quod ad perfectionem universi, et perfectam similitudinem ejus cum Deo pertinet, dari in eo creaturas habentes in- tellectum, fundatum, etreceptum in natura integra, et totali, non vero prsecise par- tiaU : et ideo ad perfectionem ejusdem universi spectat, quod caeteri alii gradus reperiantur innaturis completis,etinte2ris, in quibus potentite proximce agendi prtc- dictis gradibus correspondentes radicentur. Gonstat autem liominem ratione solius animae habere intellectum, non vero ra- tione sua3 naturse complet» : et ita intel- lectus in illa, non vero in toto homine subjectatur : ac proinde debet dari Ange- lus, qui est naturae completae pure intel- lectualis, in quaque intellectus radicetur. 14. Quinto, et ultimo contra secundam Confirmationem rationis D. Thom» , in Quinta qua ex eo, quod in homine, qui est uni- objeetio. versum parvum. dantur omnes gradus uniti, infertur, eos dandos csse divisos in universo, ac propterea dandas esse creatu- ras }»ure intellectuales , omni extensione quantitativa carentes, in quibus supremus gradus divisus reperiatur, sic objicies. Quia ex eo, quod omnes gradus sint unili in homine, qui est mundus parvus, non se- quitur, in universo dandum esse gradum sentiendi, qui non sit simul vivendi, et essendi : ergo neque sequitur dandum esse gradum intelligendi, qui non sit simul sentiendi ; ergo male infertur, dandas esse creaturas puro intellectuales, omni exteii- sione quantitativa carentes. Secunda con- sequentia ex priori constat. Nam hoc ipso, quod gradus intelUgendi sit etiam princi- pium sentiendi, non potest esse pure intel- lectualis, omnique exLensione quantitativa carere creatura, in qua reperitur, ut ex se, et ex jam dictis patet. Prima vero conse- quentia ex pariLato rationis videtur sequi. Antecodens autem ex se constat : quando- quidem gradus sentiendi supponit gradum eisondi, et vegetandi : et proplerea nulla datur creatura sensitiva, qune non sit si- mul vegetativa, habeatque gradum esseiidi. "
Gonfirmabis.
DISF. 1, J)UI3. 1
15
Coiiihni. Cuiilirmabis. Nam ox vo, quud iii iiiuiidu j)arvu, iicuiix; in liuiuino, dcntur unita sonsitivum, ct lucumutiYum pcr mutuni prugressivum, necnun ct inteliectivum, nun intcrtur, dandum csse in univcrsu lu- cumutivum sine pensitivu, neque intcllcc- tivum sine locumutivu : ergo ex eu, quud in liomine reperiatur esse vegetativum, et sensitivum cunjunctum cum intellectivu, nun infertur, dandum esse gradum intcl- lectualem separatum a gradu vegetandi, et sentiendi. iSoiviiur Respondetur, illationem illam in nusLra ;uin sua ultima confirmatione factam procederc coniinii. servata natura cujuscumque gradus : tali- tcr, quod illi separati in univcrsu repe- riantur, qui in liumine inveniuntur adu- nati, quique scparabilcs fuerint. Et quia gradus purai intellcctualitatis separabilis est, tam a gradu locumutivi, quam sensi- tivi, recte ibi deducitur, esse dandam sic in universo. At veru quia gradus sentiendi est umnino inseparabilis a gradu vivendi, et essendi, sicut gradus locomovcndi per motum jam dictum a gradu sentiendi, ut per se patet : iieo in illis non sequitur, dandos esse separatim in universo hos gra- dus perfectiores sine imperfectiuribus, ec quod conjunctim in homine reperiantur. Per quod patet ad coniirmationem.
Opposita sentenlia, el duo priora pro ca ar- giuncnta, necnon ct responsio ad illa.
15. Gontrariam nihilominus sententiam, nimirum, non dari A-ngelos, qui sint om- nino incorporei , seu inextensi quantita- tive, tenuerunt Sadduca^i, quos rcfert D. Thomas in pra^senli, et aliqui Antiqui, quu- rum meminit Arisluteles in 4 Physic.
Prubarique potest primo ex Scriptura GenesLS 6, uiji sic dicitur jux-ta anliquam lectionem Septuaginta, cujus meminit D. August. lib. 15 de Giviiat. Dei c. 23 : Vi- denles Angeli Dei filias hominum quia honx sunt, etc. et generahant eis, ctc. Quce verba de veris Angelis exponunt Lactantius Fir- mianus lib. 2 divinarum institutionum c. 14, Tertullianus lib. de Idololat. c. 0 et de velandis ■ virginibus cap. 7, et alii plures, quos referunt Pereira lib. 8 in Genesim disput. 1, Yazquez in praesenti disput. 178 c. 2, et Bubalus hic quicsito 3 diflicuUate 1 § 9. Quare, cum id, quod est omniuo incorporeum, idest carens uni ■
lonlra- ja sen- entia.
.Tliom. irislot.
•roba-
tur
Scrip- tura. enes.G,
actan- tius. ^'irm. ertul.
Jreira. Vas- [iiez. ibalus.
ninu (juatititatc, nun |)0ssit g(Uicrar(5 liliuni cor[)urcum, ut de se patct, lit indo, ut An- geli non sint omnino incorporei : ac proinde non dabuntur in rerum natura An- geli, ({ui omnino incorporei sinl.
Hespondetur, quod licet in Septuaginta logatur : Videntes Angeli Dei, elc. nihilomi- nus ibi non de vcris Angclis, sed dc ho ■ minibus nobilibus, et j)otentibus, vel do fortibus, aut ])onis, vel hliis Seth, aut Ju- dicum illius temporis est sermo, ut docent Ghrysostomus liomil. 22 in Genesim , Augustiims lib. 15 de Givitate Dci c. 23, Thcodoretus q. 47 in Gencsini, Gissianus collationc 8 c. 21, nostcr Gyrillus lib. 9 conlra Jalianum, Rupertus lih. 4 in Gene- sim c. 12, D. Thomas (j. sequentiart. 3 ad G, et alii plures. Attribuitur autem hoc nomen istis, vel quia nobiliias, et forti- tudo in Angelis maxime resplendet, vel qiiiasuis bonis operibus divinam virtutem, et voluntatem hominibus declarabant, qui nomine Angelorum optime signihcantur, ut initio hujus dubii n. 1 notavimus. Gui expositioni favent divcrsa) trarislationes Symmachi, A(|uila3, Ilioronymi in qutes- tionibus Hebraicis, Genebrardi, et Ghal- daica3 .
Ratio autem, propter quam dicimus, verba ista non esse intelligenda de veris Angelis, potestreddi. Quia Deus puniturus isLum accessum ad .filias hominum, all^ : Non permanebit spiritus meus in homine, quia caro est. Si autem_, qui accCsserant, cssent veri Angeli, et non homines, non statuisset Deus homines propter illud pec- catum jjunire, et delere : siquidem illud non commisissent. Qua ratione ad hoc ip- sum probandum usi sunt D. Thomas et Thcodoretus locis nuper relatis,
Ad id autem, quod in argumentu u!)ji- clebatur de expcsitione Patrum, respon- dendum est, quod licet inliciari non possi- mus, aliquos ex ibi citatis cxposuisse hoc tcstimonium de veris Angelis, non tamen saiis conslat^ an loquantur de generationo per semen ab eis decisum, vel per semcn aliquorum hominum ad hoc acceplum : quod satis est ad hoc, ut ex eorum auiho- ritate non possit probari, Angelos non esse omnino incorporeos.
10. Secundo probatur eadem conlraria scntenLia ex Goncilio Nica^no secundo ac- tione 5, ubi postquam Dcmetrius Diaconus legitverba quaedam Joannis EpiscopiThes- saionicensis, cum quodam Gentili de x\n- gelorum iiatura difceptantis, in quibus as-
Solulio.
Chry-
sost.
August.
Tlieodor.
Cassia-
nus. Cyrillus. Ruper-
tus. D.Thom.
Robora-
tur solu-
tio.
Gciies.6.
D.Thom. Tiiooflor.
Quid
seiiscriiit
S.S. Pa-
tres.
Scnm-* (luin argu-
menlum. Conc.
-MCXMI.
[)b: ANGELIS.
serebat, Angelos esse quidem intelligibiles substantias, non tamen omnino corpore aereo, sLve igneo constare juxta illud :
Psal.103. Qui facis Angelos tuos spiritus : et minis- tros tuos igncm urentem, idque tenere Ec- clesiam Catholicam, et multos ex sanctis
A?iiaiias' I*airibus, ut Basilium, Athanasium, et Me-
.Mciiiod.* thodium, nosque illos, ut creaturas intelli- gibiies, et ministros Dei, non tamen vere incorporeos pingere, et colere debere. Post- quam igilur Demetrius Diaconus beec sacro Concilio fuse legit, tunc il!a in summam coUegit Tarasius Patriarcha, Gon- ciHoque exposuit in hiec verba : Ostendit Patcr (Joannes scilicet Episcopus) quod An- gelos pingere oporteat, quando circumscribi possunt^ etut homines apparuerunt. Qua3ubi proposita sunt, respondit sacra Synodus : Etiam, Domine ? Ergo Goncilium aperte sen- sit, dari in rerum natura Angelos, qui ha- beant esse corporcos, seu per quantitatem extensos. Patet consequentia : tum, quia id, quod constat corpore tenui aereo, vel igneo, debet quantitate extendi : tum etiam, et maxime, quia ratio, ob quam Goncihum approbavit, Angelos essedepin- gendos, est, quia circumscribi possunt ; quod quidem est proprium earum solum- modo rerura, quie per quantitatem exten- duntur.
Solaiio. Respondetur Nicienum Gonciiium mini- me approbasse verba Joannis Thessaionicen - sis, cuminter eaplurareperiantur averitatc
IJiibalus. aliena, ut optime nolavit Bubalus in pra3- sentiquuesito 3 difticultate 1. Sed solum ea diffmisse, qusi tanquam diffmienda Conci- lio proposita luere a Tarasio Patriarcha, nimirum, quod Angelos pingere oporteat. Per quod patet ad primam probationem. Ad secundam autem dicendum est, ratio- nem propositam a Tara^io Patriarcha non esse, Angelos esse depingendos, quia se ipsis loco circumscribi possint, sed reddere hunc sensum : Quando circumscribi pos- sunt, et ut liomines apparuerunt, id est, Angelos pingere oportct, quia corporei ap- paruerunt. Unde circumscribi possunt pic tura aliqua, nimirum in eo corpore, quod assumunt pro varietate apparitionum, ut ignis, fuigoris etc, et prfcsertim in figura hominis, in qua plerumque apparuerunt. Ex quo, ut patet, nulUj modo sequitur, in se ipsis esse corporeos, seu ([uantitate ex- tensos, sed solum ut talesapparere.
m
§ VI.
Aliud argumentum contrarix sentenlix, et ejus enodatio.
17. Tertio probatur raiione liiec eadem Toitiam sententia. Quia Daemones cruciantur igne ^''S" mierni : ergo sunt extensi per quantita- tem. Antecedens patet ex ilio Matt. 25 : Mait.2^ Discedite ame, maledicti, inignem sdternum, cjui paralus est Diabolo, et Angelis ejus. Consequentia vero probalur. Quia id, quod non est extensum per quantitatem, non potest in se recipere actionem corporeara, quaiis est actio, qua ignis inferni cruciat : siquidem subjectum quo actionis, et cujus- vis alterius accidentis corporei debet esse quantitas, ut N. Gomplut. in lib. de Gene- n. Co ratione disp. 4 n. 41 docent. P*"^*-
Gonfirmatur primo. Nam piures res cor- Confir- porea3 habent virtutem fugandi Dsemones : ^[^^q^ ergo signum est, iiios, et per consequens caeteros aiios Angeios, qui quoad hoc sunt ejusdem rationis, ut ex dictis constat, esse extensos per quantitatem. Gonsequentia patet ex nuper dictis. Antecedens autem probatur : tumex illoTobia? 6 ubi dicitur, TobucG Diemonem fuisse fugatum fumo jecoris cu- jusdam piscis : tum etiam, quia ExorcisUe i ]
ad fugandos DLBmones utunturfumo rerum fLictidarum, ut fumo stercoris caprini, et '
hy^ericonis, quod a Latinis vocatur fuga Djcmonum Tum denique, quia 1 Regum i ro- 16 habetur, quod virlute musicte Davidis §""' ^\ recedebata Sauie Spiritus maius. i
Coniirmatur, et explicatur secundo. coiifii--' Nam ex eo Ghristus Dominus prout in Eu- ™^^^'' charistia nequit agere vel pali per actio- nem corpoream, quia quamvis habeat (juantitalem, caret lamen exlensione in or- dine ad iocum, ut communiter docent Tiieoiogi : ergo c[uod non soium caruerit pra^dicta extensione, sed etiam quantilate, erit incapax actionis, et passionis corpo- reye : ergo econverso, ([uod actu cruciatur, aut fugaiur per actionem corpoream, ut in Angelis coniingit, non erit inextensum : et ita non dabuntur in rerum natura An- geli, qui sint omnino incorporei, et inex- tensi per quantit.atem.
i8. Respondetur, Da^mones non cru- Evore ciari per huc, quod ignis inferni imprimat ^^''" illis aiiquam quahLatem corpoream : ac proinde nec[ue per hoc, quod in se reci- piant actionem corpoream, ad cujus recep- tionem sit ipsis necessaria quantitas. Quo- modo autem hat liic cruciatus aa scilicet
per
arg
DISP. 1, DUB. II.
17
D. Aug, Aiige'. Doct.
Fit salis I et3 instan-
liic.
Ad tcrtiani instan-
tiani.
per alligaLionnm, vcl per hoc, qiiod ignis inrerni operando circa alterum subjectum, liabeat actionem praiviam ad actionem Doi principalis agentis, et in virtute Dei, ut agentis principalis, eliciat aliam actionem altiorem, et spiritualom circa ipsos Ange- los, vel aliquo alio modo, commodius solet cxplicari intV. q. G4 art. 4.
Ad primam conOrmationem responde- tur, D<jemones fugari rebus corporeis, vel tanquam instrumentis divina) virtutis, vel quatenus sunt contrarijo aliis rebus corpo- reis, quibus velut signis rerum spiritua- lium ipsos allici, ex D. Augustino docet Angelicus Doctor infra q. 115 art. 5 ad 3 his verbis : Ad tertiuin dicendum, quod, si- cut Auguslinus dicit 21 de civitate Dei, Dx- mones alliciuntur per varia generalapidum, herbarum, lignorum, animalium, carmi- num, rituum, non ut animalia, cibis, sed ul spiritus signis, in quantum sciticet hxc eis exhibenlur in signum divini honoris, cujus ipsi sunt cupidi. Per qiiod patet ad pri- mam, et secundam probationem.
Ad tertiam de musica Davidis dicendum est, vel quod virtute divina, et supernatu- rali hymnorum, quos concinebat David, recedebat spiritus malus a Saul ; vel quod musica illa concurrebat indirecte ad hunc effectum, mutando dispositionem corpora- lem , ratione cujus Dsemon inhabitabat Saulem : erat enim in eo mediante causa- litate humoris melancholici, quem in ipso excitabat. Musica ergo Davidis, qujfi miti- gabat tristitiam Regis, expellebat Daemo- nem, impediendo dispositionem, per cujus excitationem erat in eo. Et sive hoc, vel illo, vel alio quovis, mudo, in isto, et in ahis casibus Daemones arceantur, nun- quam tamen (ut nuper dicebamus) lioc fit, quia in se vel qualitatem aliquam, vel ac- tionem, aut passionem corpoream reci- piant , ratione cujus egeant extensione quantiiatis. Per quod etiam patet ad so- cundam confirmationem.
DUBIUM II.
Utrum Angelus sit compositus ex maleria ejusdem rationis cum noslra, sive (ut sic dicamus) materiati, necnon et ex sua forma spirituali.
19. Postquam explicatum est, quomodo,
Angelus sit incorporeus, idest, omni ex-
tensione quantitativa carens, recto ordine
sequitur dubium praesens : ut ita innotes-
Salmant. Curs. theolog., tom. IV.
Avi-
comb.
D.Tliom,
cat, quomodo etinm omnis compositioiiis materiie ejusdem rationis cum nostra, sive (ut sic dicamus) materialis sit expers. Et licct revera hoc ex illo sequatur : quia ta- men Avicembron (ut refert D. Thomas in proBsenti) ponebat Angelos quantitate ca- rentes, vera tamen compositione forrna}, et matericc, ejusdcm raiionis cum nostra constantes, ideo pra^sens dubium praice- denti merito annectimus. Gonsulto autem in titulo non de omni materia, sed de sola materia ejusdem rationis cum nostia, sive (ut sic d.camus) materiali, prout distingui- tur a spirituali, inquirimus : quoniam an Angelus ex materia spirituali, et sua forma itidem spirituali physice constet, dubio se- quenti discutiemus.
§ I-
Vera sententia, et p^rimum ejus fundamen- tum.
20. Dicendum ergo est, Angelos non Asser- constare materia nostra, seu ejusdem ra- tio. tionis cum illa, neque ulla alia materia cor- porea, et (ut sic dicamus) materiali, et forma spirituali. Haec conclusio colligitur ex Sacra Scriptura. Nam Psalm. 102 et Luca? 21 p^ai.ioi. Angeli appellantur virtutes. Qua3 loca sic ^"^- ^^* elt^gantor explicat, et ex eis hoc ipsum de- ducit D. Thomas opusculo 15 c. 18 his D.Tliom. verbis : Si quis autem ditigenter velit v&rba Sacrse Scripturse inspicere, ex eisdem accipere poterit, eos (scilicet Angelos) immateriales esse ; nominat enim eos Sacra Scriptura quasdem virtutes. Dicitur enim in Psalmo 102 : Denedicite Domino, omnes Angeli ejus. Et postea sabdilur : Benedicite Domino, om- nes virlutes ejus. Et Lucx 21 dicitur : Vir- tutes cwlorum movebuntur ; quod de sanctis Atigelis omnes Doclores exponunt. Quod au- tem wateiiale est, non est virtus, sed liabet virtutem, sicut non est esseniia, sed habens essentiam,' scquitur enim essentiam virtus. Non est autem homo sua humanitas, neque sua essentia, neque sua virtus, similiter au- iem neque aliquid aiiud ex materia, et forma composilum. Relinquitur igiiur, se- cundum intentionem Scripiurx Angclos im- materiales esse. In quo autem sensu verum sit id, quod D. Thomas ait, nempe, quod id, quod est compositum ex materia, et forma, non sit sua quidditas, et essentia ; bene autem id, quod tali compositione ca- ret, alibi Deo dante explicabitur ; interim tamen potest videri Bannez supra quiest. 3 b,m)ii(7..
2
18
DE ANGELIS.
Dionys.
Damasc. D.Thora
Halio prior.
Conlir-
inatur
primo.
D.Tliom
Coiifir- matur secundo, Angel. Doct.
art. 3 dubitatione 2, ubi cx monte S. Doc- toris id explicat.
Eamdem conclusionem tenent ex sanctis Patribus Dionysius cap. 4 de divinis nomi- nibus in principio, et 10 de Goelesti hierar- chia, Damascenus 2 de Fide c. 3 et D. Thomas in prii?senti art. 3 et de Spirituali- bus creaturis art. 1 in 2 dist. 8 q. 5 art. 1 et 2 et opusc. 15c. 3, 5, G, 7, 8etl8, et aUbi sfepe, et est communis Theologorum, atque adeo non est opus singulosreterre.
21. Prior, et fundamentalis ratio desu- mitur ex his, qucie ex D. Thoma in 1 tomo tractatu 3 disput. 1 an. 19 usque ad 26 diximus, ubi ostendimus, immat^rialita- tem esse rationem (modo ibidem explicato) intellectualitatis, ita ut, quod intellectuale fuerit, debeat secundum hanc rationem esse omnino expers, saltem materia?, quoe sit ejusdem rationis cum nostra, aut cu- jusvis alterius materise (ut sic dicamus) materialis, prout materia ista distinguitur a materia pure spirituaU. Ergo id, quod fuerit secundum se totum intellectuale, quale est Angelus, ut ex dictis dubio pr£e- cedenti constat, debet secundum se totum carere prsedicta materia. Yideantur illa, quce loco citato arlduximus, ubi plures ob- jectiones contra rationem militantes sol- vimus.
22. Gonfirmatur primo ratione D. Thomse art. 2 hujus qusestionis in corpore, quse po- test ad hanc formam reduci. Quoniam in- tellectio est operatio penitus immateriaiis : ergo etiam substantia intellectualis, quee est ejus principium, caret omni materia. Consequentia patet. Quia operatio cujusli- bet rei est secundum modum substantise ejus, quod est talis operationis principium : ac proinde, si intellectio est operatio peni- tus immaterialis substantise intellectualiS;, quse est ejus principium, debet talis sub- stantia carere omni materia. Antecedens autem probatur. Quia objectum intellectio- nis est penitus immateriale, cum sit abs- tractum ab omni individuatione. et per consequens ab omni materia, quse est prin- cipium individuationis : ergo ipsa intellcc- tio erit etiam penitus immaterialis : quo- niam intellectio, sicut quilibet alius actus, recipit suam rationem, et speciem ab ob- jecto.
23. Gonfirmatur secundo ex his, qua? Doctor Angelicus ibidem in soiutione ad 2 docet, quajque loco nuper citato a nu- mero 22 usquc ad 25 explicuimus. Nam forma intelligibilis recipitur in intellectu,
et substantia intellectuali secundum ipsam rationem formee : ergo quod secundum se totum fuerit intellectuale, ut in Angelo contingit, erit secundum se totum expers praidictffi materiae. Antecedens probatur, et elucidatur. Nam forma non limitatur quoad suam universalitatem, et amplitudi- nem, nisi per materiam, ut tom. 1 tract. 1 disp. 1 a n. 20 usque ad 24 dixiraus. Et ita hoc ipso, quod forma recipiatur, et media hac receptione limitetur ejus ampli- tudo, recipitur ut participans aliquid de materia, nempe limitationem : ac proinde admiscetur ibidem ratio forma^, et ratio effectus materialis, et ideo forma illa non recipitur secundum ipsam rationem for- ma), idest, conservando ibi puram ratio- nem formoB. Unde quia forma intelligibihs recipitur in intellectu secundum totam suam ampliludinem, et universalitatem, ita ut si reprtBsentaverit naturam in sua amplitudine, non ideo limitetur, et coarc- tetur, sed post talem receptionem maneat ita ampla in esse reprsesentativo, sicut se- cundum se ampla, et universalis erat, fit inde, ut prsedicta forma recipiatur in in- tellectu, et substantia intellectuali secun- dum rationem formse.
Gonsequentia vero ex antecedenti con- stat. Quoniam , ut loco citato ostendimus, proprium est materiLelimitare, et coarctare amplitudinem, et universalitatem formae universalis : et ita hoc ipso, quod albedo recipiatur in subjecto, et forma substan- tialis in materia, limitantur in illis, ita ut albedo recepta sit htEc singularis albedo, et non illa, nec habeat omnem rationem albedinis ; quod idem de forma subitan- tiali cum proportione dicimus. Ergo quod secundum se totum recipit formam intel- ligibilem in tota sua universalitate, qualis est substantia Angeli, debet secundum to- tam suam substantiam esse expers j)ra)- dictse matericG.
Quod totum eleganter explicuit, mireque complexus est D. Thomas de Spirituali- d.tii bus creatur. art. 1 in corpore his verbis : Talem igitur poteniiam oporiet in substantiis spiriiuaiibus requirere, quw sit proportio- nata ad receptionem formx inieiligibiiis . Ilujusmodi autem non est poieiiiia materix primx. Nam materia prima recipit formam conirahendo ipsam ad essc individuale ; forma vero inielligibilis est in inleileclu absque hujusmodi coniractione ; sic enim inieiiigit inlciiecius unumquodque iniclligi- biie, secundum quod forma ejus est in co.
Inielligit
om.
1)IS1>. 1, DUIJ. 11
l'J
Jntelligit aulem inlellecius iiiteUigibile prw- cipue secundum naluram communem, el universalem : et sic forma intcUigihilis in intcUectu est secundum rationem suw com- munitatis. Non est ergo substantia intellec- tuaiis reccptiva formx ex ratione materix, sedmagis per opposilam quamdam rationem. Undc manifestum fit, quod in substantiis spiritualibus iUa prinia materia^ qux de se omnino specie caret, ejus pars esse non potest. Ac proinde si sul;stantia intellectua- lis secundum se totam fuerit receptiva forma) intelligibilis, sicut est Angelus, se- cundum se totam crit expers matoria}, (juic de sc omni specie caret. Objcctio 24. Nec refert, si contra primam con- iirmationcm objicias, pati plures defectus. Tum primo. Quia in ea probatur, objec- tum intellectionis esse omnino abstractum a materia, ex eo quod est abstractum ab individuatione, et quaecumque materia est individuationis principium : at bnec proba- tio non videtur legitima : ergo, etc. Mi- nor probatur. Quoniam materia non solum est principium individuationis, sed etiam naturae specifica), et materialis, ut est abstracta a condiiionibus individuantibus : ergo ex eo, quod objectum intellectionis sit abstractum a materia, prout est prin- cipium individuationis, sive a conditioni- bus individuantibus, non sequitur, esse omnino abstractum a materia.
Tum secundo. Quia non videtur, D. Thomam recte adducere hanc probationem abstractionis objecti a materia, ut est principium individuationis, ad probandum inteUectioneni Angelicam, ac proinde ejus substantiam esse peniius immaterialem : siquidem Angelic» intellectionis objectum directum est eiiam singulare materiale : ex eo quod Angelus directe cognoscit ista singularia. Unde ad probandam spiritua- litatem Angeli potius erat recurrendum ad hoc, quod Angelus potest cognoscere sin- gularia spiritualia, quam ad id, ad quod in hac probatione recurrit.
Tum denique (id, quod ex praecedenti sequitur). Nam si ex eo, quod objectum intellectionis est omnino immateriale, prout hicc immaterialitas dicit abstractio- nem a conditionibus individuantibus, col- ligitur, intellectionem, et substantiam An- gelicam esse immaterialem, tunc fieret inde, ut eadem colligeretur, talem intel- lectioncm, ct substantiam Angelicam esse materialem, ex co, quod ejus objectum est etiani singularo materiale.
25. Non ita([ue hoc refert : negandum Soiviiur est enim antecedens. Et ad j)rimam pro- bationem respondctur, quod D. Tliomas in hac probationo nomino objccti omnino abstracti a materia non vult excludere materiam communem, sed solum illam, qua3 impedit, quominus objectum sit sim- pliciter in gradu immaterialitatis : ac proinde solum vuit, quod pcnitus carcat materia impediente pra^dictum gradum, ut ita distinguatur ab illis obicctis, qua3 solum comparaLive sunt in tali gradu, ut o1)jecta sensuum comparative ad objecta potentiarum vegetativarum : quatenus etsi talia objecta cum singularitate percipian- tur; attinguntur tamcn pcr species intcn- tionales, qua) aliquo modo, et secundum quid elevantur supra materiam ; sicut et ipsi sensus solum comparative dicuntur immateriales, quatenus non sunt ita im- mersi in materia, sicut virtutcs rerum inanimatarum, aut animee vegetativaB. Unde ad probandum hunc immateriali- tatis gradum absolute, et simpliciter ele- vatum supra materiam, usus est sanctus Doctor optimo medio, nempe, pra^dictum objectum aljstrahere a materia singulari, qua3 est principium individuaiionis. Quo- niam objectum sic a])stractum constituit prsedictum gradum, qui simpliciter, et al)- solute sit per modum o])jecti elevatus su- pra materiam. Et ideo, quamvis solum careat prsedicta materia ; nihilominus pc- tit potentiam cognoscitivam, nempe intel- lectum, quffi sit in sua intrinseca entitate pure spiritualis, et simpliciter elevata su- pra alias potentias cognoscitivas materia- les, ut num. 12 dicebamus, et statim ma- gis explicabimus. Quare hoc ipso, quod substantia Angeli secundum se totam sit intellectualis, ac proinde possit attingere praDdictum objectum sic elevatum, conse- quens est, ut optime hinc intulerit D. Thomas, debere secundum se totam esse spiritualem, et expertem materise (ut sic dicamus) materialis.
Ad secundam probationem respondetur, Ad quod licet potentia directe attingens sin- !^ff«i'- gulare materiale tantum, non debeat esse ]n'oi);i- omnino spiritualis in sua entitate, ut ia t'ononi sensibus patet : quando tamen attingit taliter singulare materiale, quod simul possit se extendere ad percipiendas ra- tiones universales materiales abstractas a singularibus, optime infertur, talem po- tentiam deberc esse spiritualem : defectum enim hujus spiritualitatis sensus externi,
20
l)E AiNGELl^.
attingentes
singularia
et interni directe materialia, non possunt se extendere ad percipiendas rationes universales materia- les abstractas a singularibus. Et quia in- tellectus Angelicus, etsi directe attingat singulare materiale, potest tamen se ex- tendere ad rationes materiales universales, ut sic abstractas percipiendas, recte de- ducitur, debere esse omnino immateria- lem : ac proinde ejus substantiam, quae secundum se totam recipit talem poten tiam, del)ere etiam secundum se totam esse omnino immaterialem. Et quamvis hanc immaterialilalem Angeli posset divns Thomas prol^are ex eo, quod objectum cognitionis Angelicae est etiam objeclum spirituale ; in hac tamen ratione pnxi- cise id voiuit deducere ex principio com- muni intellectionis, prout abstrahit ab hu- mana, et Angelica, quse ut sic non respicit universale spirituale, bene tamen universale materiale : ex quo quidem principio recte intulit Angelicus Doctor puram spiritualitatem Angeli. Nam si intellectio, ut sic debet esse omnino im- materialis, propter immaterialitatem ol)- jecti ; substantia etiam, a qua talis intel- lectio procedit, erit omnino immaterialis : ita ut si tantum secundum unam partem intellectionem efficiat, et recipiat, tunc secundum iUam partem omni materia ca- reat, ut contingit in homine secundum animam rationalem. Si vero substantia secundum se totam intellectionem eliciat, et recipiat, tunc secundum se totam om- nino sit spiritualis : et hoc est, quod in Angelo reperitur. Per quod patet ad se- cundam partem hujus secundae impugna- tionis. Ad Ad tertiam probationem respondetur,
tertiam. negando sequelam. Ratio autem, quare in Angelo non sequatur, dandam esse mate- rialitatem aliquam ex eo, quod attingat singulare materiale, est, quia ita attingit illud, ut possit etiam rationes communes abstractas a conditionibus individuantibus, cum sibi libuerit, percipere. Potentia au- tem cognoscitiva, quae taliter attingit sin- gularia, ut cum libuerit, possit cognoscere rationes communes abstractas a conditio- nibus individuantibus, est potentia pure spiritualis : sicut e contra, quia sensus ita sunt addicti ad cognoscenda siitgularia, ut nequeant attingere res universales abs- tractas a singularibus, idcirco sunt poten- Cora- ^^'^ corporeui, et materiales. Qute solutio liiut. tacta est a nostris Gomplutensibus in libro
Occurri-
tur ob- jeciioni Diirandi
etalio-
luni. Durand.
Valent.
de Anima, disputatione nona numero vige- simo nono.
26. Ex his fitprimo, nuUius esse roboris objectionem, quae ex Durando in 2 distinc- tione tertia, qusestione prima; et Valentia in prsesenti contra primam, et secundam coniirmationem ex divo Thoma allatas potest fieri, nempe, quod in homine datur intellectio, et similiter forma intelligibilis recipitur in intellecto humano secundum rationem formae : et nihilominus homo est compositus ex materia, et forma : ergo ex eo praecise, quod in Angelo fit intellectio, et forma intelligibilis recipiatur secundum rationem formae, non coUigitur, Angelum non esse compositum ex materia, et forma.
Ex dictis enim jam paiet disparitatis ratio. Quia intelleciio, forma intelligibilis, et intellectus non recipiuntur in homine, nisi secundum unam partem; in Angelo vero secundum se totum. Imo hinc etiam immaterialitas Angeli efficaciter convinci- tur. Si enim ubi intellectio, et forma in- telligibilis recipltur solum secundum unam partem, ibi secundum illam debet dari omnino immaterialitas, ut in homine se- cundum animam rationalem cernitur, con- sequens est, ut ubi intellectio, forma in- telligibilis, et intellectus secundum totam substantiam recipiuntur, ut contingit in Angelo, ibi secundum totam substantiam concedenda sit spiritualitas, seu imma- terialitas.
27. Fit secundo nihil referre, si contra eamdem secundam confirmationem objicias secundo, formam intelligibilem limitari in esse entitativo per hoc, quod recipiatur intellectu : ergo sicut propter istam limita- tionem non conceditur illi cornpositio ex materJa, ita e contra propter hoc, quol non limitetur in esse reprsesentativo, etiam non erit concedenda omnimoda carentia compositionis ex materia. Antecedens ex se, et ex dictis in primo tomo, tractatu 3 disputatione 2 numero 22 constat. Conse- quentia vero probatur. Si enim carentia li- mitationis esset causa carentia) composi- tionis ex materia, etiam limilatio esset causa compositionis ex illa.
Hoc igitur nihil obstat. Ad limitationem Soiutio. enim in esse entitativo sufficit reoipi ali- quid in alio tanquam in subjecto, ad quod non est necessaria maieria prima : ad limi- tationem vero in esse repra^sentativo requi- ritur materia prima : haec enim sola limi- tat in hoc genere, ut tomo primo, tract. 3 disp. 1 a n. 22 et deinceps ostendimus. Et
sic,
Objec-lio sccundii.
DISP. I, DUH. II
21
sic, ubi limitatio in csse rcpryesontalivo non datur, ibi innnaterialitas jam dicta in oo, quod suscipit, et non limitat proedictam formam intelligibilem, invenitur.
Ropiica. Quod si urgeas. Species intentionalis co- loris recipitur in duplici oculo eadom nu- mero in esse repra^sentativo, atque adeo in hoc esse non limitatur, ut tractatu citato, disp. 2 num. 72 diximus : et nihilominus oculus non est simpliciter immatorialis : ergo id, quod non limitat in esse reprajsen- tativo, non sequitur, esse simpliciter im- materiale.
Respon- Respondetur, quod visus, propter ali- ^' ■ quam immaterialititem, quam habet, non limitat in esse repra?sentativo secundum quid speciem coloris, ut objoctio probat; limitat tamen simpliciter, quatenus non potest talis species repraesentare colorem sine individuatione. Quando autem dici- mus, ex receptione formse intentionalis sine limitatione in esse repra^sentativo in- ferri immaterialitatem, quam intendimus, debet intelligi de receptione sine limitatione simpliciter, quatenus reprsesentat rationem communem sine singularibus.
Urgebis. Quod si iterum urgeas, speciem Angeli- cam non repra:^sentare naturam, verbi gra- tia, humanam sine siiigularibns, atque adeo non recipi sine hac limitatione sim- pliciter.
Occurrit. Respondetur, quod per speciem Angeli- cam repraesentatur simul natura humana cum omnibus suis singularibus, in quo ma- jor amplitudo, et illimitatio resplendet : et ille modus reprsesentationis est talis condi- tionis, ut possit praedicta species deservire Angelo ad cognoscendam naturam commu- nem sine singularibus, ac proinde ac for- mandam speciem expressam illius natura? abstracttB a singularitate. Unde sicut suf- ficeret ad immaterialitatem reprajsentatio naturae solius, sine singularibus : ita ma- jori ratione sufficiet repraesentatio natura), modo dicto, cum omnibus suis individuis : quod tamen e contra in sensu accidit,
§ n.
AUerum fundamenlum verse senlentiae.
^afnn^ 28. Secunda, et fundamentalis ratio de- daraen- sumitur ex divo Thoma in praesenti, art. 2 raUo ex ^" corpore, qua3 potest al hanc formam re- oodem duci. Nam Angelus non esi compositus ex sumpta inateria (ut sic dicamus) materiali, quse sit D.Ttiom. ejusdem rationis cum nostra, nequo ex
matoria otiam maloriali, (jua; sit diversai rationis ab illa : ergo ex nulla matoria (ut sic dicarnus) maleriali ost coinpositus. Gonsequentia patot. Et antocodoiis quoad utramquo partom probatur.
Quoad primam quidom. Quia cum An- gelus sit inextonsus por quantitatoin, ut supra ostensum est, non potorit dividoro sihi partem materia) in qua forma recipia- tur : materia enim seclusi quantitate in })attes dividi non potest : ergo si recipitur in materia ejusdem rationis cum nostra, recipietur utique in eadom parte materia^, in qua recipitur forma corporalis nostra : lioc autem stare non potest, tum quia alias jdom individuum, utpote habens eamdem materiam, esset simul corporale, quatonus iii eo esset forma corporalis, ot spirituale, quatenus haberet formam spiritualem : tum, quia jam daretur, quod duffi forma? 'su!jstantiales informarent eamdem mate- liam, quod implicat, ut N. Gomplut. in lib. n. Com- Physicor. disp. 4 n. 61 et deinceps osten- P'"^- dunt.
Quoad secundam vero partem prubatur idem antecedens, Quoniam ad hoc, ut ma- tcria diversse rationi'? a nostra esset mate- r^alis, deberet reperiri in oa capacitas ad rccipiendas alias formas pra^ter Angehcam, (jujo essent materiales : quia materia, in qua non reperitur capacitas ad recipiendas lormas materiales, sed solum spirituales, qualis est Angelica, nequit esse materia (iit sic dicamus) materialis, prout condis- tinguitur ab spirituali, At eo ipso, quod posset recipere alias formas materiales, fit idem argumentum ac si esset ejusdem ra- tionis illa materia cum materia nostra. Nam eo ipso nec posset recipere illas, et Cormam spiritualem in diversis partibus ojusdem materiap : siquidem materia, quse recipit formam Angelicam, ponitur incapax quantitatis, per quam (modo tamen a nos- tris Gomplut. in lib. de Genei-at. disput. 5 num. 32 latius ostenso, et explicato) ma- teria nostra habv^t dividi in partes, seu fieri aliam, et aliam materiam numerice dis- tinctam : nec valeret talis materia pra^dic- t')S formas, et formam Angelicam recipere in eadem parte miteriae, propter illa, quae in praecedenti probatione primse partis ejus- dem antecedentis dicobamus. Ergo sicut Angelus nequit esse compositus ex mate- ria ejusdem rationis cum nostra, ita neque ex materia diversae rationis, quae (ut sic dicamus) sit materialis.
29. Gonfirmatur ratione, quam innuit confirra.
C)<.^
DE ANGELIS.
.,r,^ 0- D. Thomas opusc. lo, c. /. Quia prsedicta ll)oma. ^ . . • j- ^ • 1-
materia, ut sic aicamus, materiahs, sive
ejusclem, sive diversa^ rationis cum nostra,
vel p-ostulat ex nalura sua quantitatem, ut
sit in rerum natura, vel solum habet indif-
ferentiam, ut juxta exigentiam forma:^, vel
habeat quantitatem, vel careat ea? Si pri-
mum dicatur : ergo naturaliter non pote^t
informari forma Angelica, cum ha^c sit in-
capax quantit^tis : et consequenter Ange-
lus non poterit ex tali materia componi.
Secundum autem dici non potest : quia
quaelibet entitas, ut existat in rerum na-
tura, postulat determinate unum ex duobus
modis essendi, vel divisibilem provenien -
tem a quantitate, vel indivisibilem prove-
nientem ab indivisibilitate positiva quan-
titati opposita. Nam cum hi duo modi
essendi sint ita incomposibiles, infcquales,
et extreme oppositi, non potest eadem en-
titas postulare ex natura sua utrumque, *
neque simul propter incomposibilitatem, et
oppositionem ; neque successive, propter
inaequalitatem perfectionis. Ergo non po-
test materia habere indifferentiam ad alte-
rum ex his duobus modis essendi : et
' consequenter neque ad hoc , ut habeat
quantitatem, vel careat ea juxta exigen-
tiam formie.
Evasio. 30. Occurres primo rationi factas. Quia
lirima. jYiateria illa communis Angelo, et rebus
corporeis, sic divisa est, quod per receptio-
nem quantitalis facta est una pars materia?
rerum corporalium : reliquum vero mate-
ria3 hoc ip^o, quod remansit sine quanti-
tate, est d stinctum ab eo. quod mansit
sub pra^dicta quantitate, et sic est materia
rei spiritualis, nempe Angeli : ac proinde
cessat inconveniens in hac ratione adduc-
tum.
Evcrsip Sed hanc evasionem optime praecludit
'p^riimc'^ Cajetanus in prmsenti, art. 2. Tum, quia
C3jet. haec responsio non potest dari ab illo, qui
teneat, darl ad minus duos Angelos. Nam
in illis materia communis non est quomodo
in partes dividatur, siquidem caret; quanti-
tate, tam actu, quam potentia. Tum etiam,
quia per eam non sublerfugitur, quin ma-
teria Angeli sit divisibilis quantitative,
quamvis non sit actu divisa. Nam cum sit
una secundum se, et ante receptionem
quantitaiis, non est major ratio, quare se-
• cundum hanc portionem potius, quam se-
cundum illam, queat esse affecta quanti-
tate. Ponere autcm substantiam Angeli
divisibilem quantilative, non minus incon-
veniens est, quam ponere eam actu divi-
Cnm- plut.
sam; siquidem potentia, et actus illi cor- respondens ad eumdem ordinem rerum spectant.
Nec polest dici, non esse inconveniens, quod materia Angeli sit divisibilis quanti- tative secundum se, et (ut sic dicamus) in sensu diviso : licet in sensu composito, idest, ut informala forma Angeli, nequeat per quantitatem dividi. Nam contra hoc est, quod materia, qucne secundum se est capax quantitatis, est prima radix illius, ut docent N. Gompiutenses in sua Logica disp. 9 n. 15 et 16, et constat ex illis, qua) in primo tomo, tract. 1 disp. t dub. 3, 4 et 5 diximus : ergo nequit materia, adhuc ut informata forma Angeli, esse incapax quantitatis, si semel secundum se erat ca- pax illius : quia forma connaturalis mate- ria? non tollit ab ea, quod sit radix eorutn, qua3 ab ipsa connaturaliter, ut a primo principio quo dimanant : ex eo, quod prce- dicta forma perlicit materiam, et ideo non tollit ilia, qua> sunt propria ejusdem mate- riae. Sicut e contra hoc ipso, quod forma sit radix alicujus accidentis secundum se sumpta, non tolhtur ab ea, quod actu fluat ab illa prsedictum accidens, per hoc, quod recipiatur in materia connaturali; quin po- tius hoc ipso, quod in ea suscipiatur, habet ibidem quod ab illa accident'a ei connatu- ralia fluant.
31. Occurres secundo eidem rationi , Secuiuia quod non est necessaria quantitas ad hoc, ut partes materiie distinguantur. Siquidem distUictio unius partis maieriae ab alia, ut- pote substantialis, non provenit a quanti- tate, sed ab ordine ad formam disLinctam substantialem, sicut ab eodem ordine pro- venit, quod una natura totalis, et materia- lis sit substantialiter diversa ab alia natura totali, non vero hoc ab ipsa quantitate or- tum ducit.
Ha3c autem evasio satis impugnata ma- impu net ex iis, quie tradunt N. Gomplut. in lib. de Generat, disp. 5 num. 21 et deinceps, ubi late ostendunt, actualcm distinctionem partium materiae esse effectum formalem quantitalis, et in ip?a materia intra pro- priam lineam substantia3 nunquam talem distinctionem actualem substantialem per modum partis a parte reperiri : indeque optime disp. citata a n. 39 usque ad 41 et n. 94 et 95 delucunt. substantiam mate- rialem non distingui numero ab altera substantia materiali, nisi ut materia prae- habet ralicaliter hanc potius quantitatem, quam illam : quod etiam constat ex illis,
qua?
evasio.
giialio ejus. Com- plut.
DISl>. I, DIIH. II.
23
Com- plut.
quse in primo tomo, tract. 1 disp. 1 num. 98 et 99 diximus, ubi ostendimus, quo- modo matoriam esso distinclam ab alia parto matoria) per moduni partis, et parlis entitativtJG, et integralis proveniat a quan- titate, ut a Ibrma inhioronlo, ipsam vero materiam distingui al) alia materia totali per modum partis, ot partis subjeclivte, id- est , per modum dupiicis individui sub- stantialis, non provcniat a quantitate, ut forma inha3ronto, et habita, sed ut radica- liter pradial)ita in ipsa materia, idquo latius a n. 116 usque ad 133 explicuimus, et po- culiariter alj hoc num. usque ad n. 143 ra- dicitus oxposuimus, quomodo materia, ut radicaliter prffihal^ens quantitatem, et ipsa quantitas, ut habet esso sx pra^habitam in materia , dicat aliquid substantiale : ac proinde quomodo substantialis, et rmme- rica distinctio^ individuorum materialium, et ipsarum materiarum proveniat ab aliquo substantiali : et per consequens hinc con- stat, qua ratione materia, qua3 est incapax praehabendi quantltatem, sit etiam incapax distinctionis numericae, et divisionis in partes subjectivas.
32. Occurres deinde confirmationi, quod licot materia actuata per formam petat do- terminatum modum essendi, ipsa voro sine tali actualitate, cum sit entitas imperfecta, et potentialis ad diversas formas, sive spi- rituales, sive materiales, nullum ex his duobus modis essendi postulat determinate, sed ab utroque abstrahit, ut ita possit esse subjectum tam formae materialis, quam spiritualis.
Verum heec etiam evasio facile corruit. Primo, quia materia prima, quantumcum- que potentialis sit, et imperfecta, subest (modo a N. Gomplutensibus in lib. Physic. disp. 3 explicato) existentia^ per suam en- titatem in particulari sumptam : ergo per eam postulat aliquem modum essendi in particulari ex illis, qui in hac confirma- tione recensiti sunt, sive iste tribuatur ei immediate , sive mediante forma. Patet consequentia. Quia cum isti duo modi es- sendi dividant omnem modum essendi con- venientem cuivis rei creatse, vel increata?, nequit ulla res in particulari, quantumvis sit potentialis, habere unum, vel alterum indifferenter, sed determinate petit unum ex illis : sicut quia esse per se, et esse in alio (Uvidunt omne ens sive creatum, sive increatum, idcirco nullum ens in particu- lari, quantumvis potentiale, est dabile, quod non dicat determinate vel modum es-
sendi per se, vel modum essondi in alio, seu rationom sul^stantia?, vol accidontis.
Rocundo. Quia saltom debet ox natura sua materia prima postulare formam, (jua media competat ipsi aliquis modus essendi ex illis duobus : et sic conficitur idem ar- i^-umontum. Nam formai, quibus mediis re- sultant illi duo modi ossendi, quorum unus sit indivisibihs, et alius divisibilis, non minus crunt inter se incomposibilos, ct intequales in perfectione, quam ipsi modi : ot ita materia prima non poterit ex natura sua postulare utramquo simul, propter in- composibiliiatem ; neque successivo, prop- ter inj«qualitatem, et distantiam in porfec- tione : ergo postulabit ex natura sua unam formam ex illis determinato : et consequen- ter modum essendi, qui ab illa resultat.
Gonfirmatur, et explicatur simul totum Confirm. hoc. Nam per duos modos essendi, divisi- ^catur.*' bilem scilicet, et indivisibilem, intelligi- mus unum modum essendi, qui sit incapax quantitatis, et alium, qui sit capax illius : sed inter istos duos modo cernimus talem distantiam, efc insequalitatem, quod forma communicans materiae unum ex illis, ni- mirum, quod sit capax quantitatis, nequit altorum communicare, quamvis talis forma in se habeat modum essendi indivisibilem, ut patet in anima nostra rationali : et in- super forma, quiB habet prsedictum modum essendi indivisibilem, nunquam potest ha- bere modum oppositum, neque simul, ne- que successive, ut patet in eadem anima, qua3 in se neque simul, neque successive est capax habendi quantitatem : ergo si- gnum est, istos duos modos ossendi adeo esse incomposibiles, ot insequales, quod materia, aut quaeh'bet alia res, qua3 oxistit in rerum natura, non possit manero cum indifferentia ad utrumque, vel simul, vel successive habendum, sed quod eo ipso, quod ex natura sua potest recipere unum ex illis, est incapax recipiondi alterum : ac . per consequens postulat ex natura sua sive immediate, sive mediate unum tantum de- terminate.
§ ITI.
Avicembron senieniia , argumenia pro ea, una cum soluiione eorum.
33. Oppositam tamen sententiam tenuit Contra-
Avicembron lib. fontis vitae, dicens, An- "^H^^^'
gelos esse inextensos quantitative, con- Avi-
stare tamon ex forma substantiali, et ex ^^•"^''-
OA
DE ANGELIS.
D.Thora.
Priraura funda- inentura ex PP. D. Aas.
Daraasc.
Orige- 11 es.
Boclius.
Respon- delur.
D.Thom,
Idem.
maleria prima ejusdem rationis cum nos- tra : quaiu quidom maleriam (ut innuit D. Thomas in art. 2 liujus quaest. et cla- rius explicat opusc. 15 c. 5) credit hic Au- thor esse genus respectu nostrse, et Ange- lorum.
Probatur primo testimoniis Patrum. Quia D. August. lib. 12 Gonfessionum c. 21 asserit : Deus fecit maleriam commu- nem visibilium, et invisibilium. Invisibilia autem sunt substantise spirituales, scilicet Angeli : et ita Angeli habent materiam. Et Damasc. hb. 2 de Fide c. 3 inquit : Solus Deus immaterialis esl. Idemque habet Ori- genes lib. 2 Periarch. c. 2. Et deinde Boetius in 1 de Trinitate ait, quod forma simplex subjectum esse non potest. Quare cum Angelus sit subjectum scientia?, vir- tutum, et gratine, non erit forma simplex, sed compositus ex materia, et forma.
Respon letur ad testimonium D. Augast, quod nomine materise visibilium et invisi- bilium non inlellexit materiam primam, sed informitatem quamdam proportionali- ter convenientem materiae corporece, et sub- stantia? spirituali; illi quidem, quatenus ca- ret omni specie ; huic vero, quatenus fuit prius creata, quam converteretur (conver- sione statim dicenda) inDeum. Ita exphcat August.D.Thom. deSpiriluali])us creaturis art. 1 ad 4 his verbis : Ad quartum dicen- dum, quod non est intentio Augustini dicere , quod eadem numero sit materia visibilium, et invisibillum : cum ipse dicat, duplicem in- formitatem intelligi per cwlum, et terram, qux dicuntur primo creata, ut per coolum in- telligatur substantia spiritualis, odhucinfor- mis ; per terram autem materia rerum cor- poralium, qvx in se considerata informis est, quasi omni specie carens. JJnde etiam dicitur inanis, et vacua, vel invisibilis, et incompo- sita secundum aliamlitteram; coolum aulem non describitur inane, et vacuum. Per quod manifeste apparet, quod materia, qux caret omni specie, non est pars substantisB Ange- licx; sed informitas substantise spirituaLis est, secundum quod 7iondum est conversa ad verbum, a quo itluminatur : quod pertinet ad potentiam intelligibilem. Sic ergo matt- riam communem visibilium, et invisibilium notat utrumque, prout est informe suo modo.
Ad testimonium D. Damasc. respondet idein Angel. Doct. loco nuper cit. in so- lut. ad 14 his verbis : Ad i^ dicendum, quod solus Deus dicitur immaterialis, et in- corporeus : quia omnia ejus simplicitati comparata possunt reputari quasi corpora
matcrialia, licet in se sint incorporea, et im~ materialia. Et eodem modo exponendus est Origenes loco in argumento adducto.
Locum denique Boetii interpretatur idem Boet. 1). Thom. ibidem in solut ad l his verbis : Ad ptrimum ergo dicendum; quod ratio formss opponitur rationi subjecti. Nam omnis forma, in quantum hujusmodi, est actus. Omne autem subjectum comparatur ad id, cujus est subjectum, ut polentia ad actum. Si qua ergo forma est, quas sit actus tantum, ut divina essentia., illa nullo modo potest esse subjectum : et de hac Boetius loquitur. Si au- tcm aliqua forma sit, quse secundum aliquid sitinactu, etsecundum atiquid in potentia, secundum hoc tantum erit subjectum, se~ cundum quod est in polentia. Substantix autem spirituates , licet sint formx subsisten- tes, sunttamenin potmtia, inqmmtum ha- bent esse finitum, et limitatum. Et cjua intel- tectus est cognoscilivus omnium secundura sui rationem, et voluntos est amativa univer- salis boni, remanet semper in intellectu, et voluntate substantix creatx ^^oteiiiia ad oli- quid, quod est extra se. Unde si quis recte consideret, substantix spirituales non inve- niuntur esse subjecta, nisiaccidentium, qux %
pertinent ad inteltectum, et voluntatem. l
34. Secundo probatur ratione eadem Secun- 1
sententia. Nam ens substantiale dividitur ^"."^^^,^ ,
raiione
in duo extrema suse Imcaij m actum pu- petitum.' rum, nempe Deum, et potentiam puram, qU(je est nostra materia prima : ita ut hsec iinea quasi incipiat a Deo, et fmiatur in pra^dicta materia : ergo omnia alia entia substantialia, et completa, quah'a sunt An- geli, includent tanquam partem sui mate- r.am primam : et per consequens erunt composita ex materia, et sua forma sub- stantiali. Ha3C secunda consequentia patet ex prima. Prima autem videtur colligi ex antecedenti. Nam cum praidicta entia sub- stantialia, et completa sint medium quod- dam inter duo extrema jam dicta, debent participare de utroque extremo juxta natu- ram cujuslibet. Et ideo, sicut participant aliquid actualitatis ab actu puro, nempe Deo, tanquam a causa efficiente, et prop- terea Deus est causa extrinseca iilorum, et non inclusa per modum partis intrinsecai in iliis : ita debent participare de altero extremo, nempe materia prima, tanquam a causamateriali, qu» est causa intrinseca, ac proinde tanquam ab aliquo intrinseco, et per raodum partis, respectu eorum se habente. Antecedens autem ex se constat : siquidem lijiea entis substantiaHs nequit
ascendere
nisp. 1. Diin. ir.
25
Gonlir- matur
Se- ci;ii(la.
ascendere ultra actum purum, noque dcs- cendere infra puram potentiam, qiuv! cst nostra materia prima. Et ita hicc duo erunt veluti dua? extremitates ejusdem iinetC.
Gonfirmatur primo. Nam Angeli liahent prrmo. potentialilaLem : ergo materiam primam ; et per consequens erunt compositi ex prsedicta materia, et forma substantiali. Antecedens patet. Nam Angeli possunt recipere plura accidentia, quibus multoties carent. Prima vero consequentia ex anle- cedenti, et ex nuper dictis videtur con- stare. Qaoniam primiim in unoquoque ge- nere est causa ceterorum illius generis : ergo sicut quia Deus est primus in ratione actus, debet ab eo omnis actualitas prove- nire : ita quia nostra materia prima est prima in ratione poteiitijE (et ideo est om- nino pura potentia, sicut Deus est omnino purus actus, quia est actus omnino primus) oportebit, ut ab ea omnis potentialitas proveniat. Gumque materia, quippe causa materialis intrinseca , non causet , nisi dando seipsam, necesse erit, ut id, quod habet prsedictam potentialitatem, includat etiam materiam.
Gonfirmatur secundo. Quia Angeli sunt simul in actu, et potentia respectu suarum operationum : ergo habent diversas partes, secundum quarum unam sint in actu, et secundum alteram in potentia : ergo ha- bent materiam. Haec secunda consequentia patet ex prima : siquidem substantia, quie habet diversas partes, non potest non ha- bere materiam. Prima vero consequentia ex antecedenti sequitur : quia idem secun- dum idem non potest esse simul in actu, et in potentia. Antecedcns autem probatur, Nara Angeli efficiunt simul, et recipiunt suas operationes : efticere autem non con- venit rebus, nisi secundum quod sunt in actu, sicut nec recipere, nisi secundum quod sunt in potentia, ut ex se patet : ergo etc.
35. Respondetur, admisso antecedenti,
':°"j^|^'"'' negando primam consequentiam Et ad
(lain. probationem illius dicendum est, quo 1
''m'*" quando medium est superioris rationis, et
coiifirm. gradus, et duo extrema ita se habent, ut
unum perfectissimum, et alterum imper-
fectissimum sit, tunc medium non partici-
pat de extremo omnino imperfecto, sed de
perfectissimo, cum elongatione tamen ab
illo : nam quae sunt superioris rationis, et
gradas, non oriuntur ab imperfectis. Et
quia Angelus est medium inter Deum per-
Res-
fectissimum, et materiam imperfectissi- mam, et est superioris rationis, et gradus, si conferatur cum materia, propterca debet participare de Deo, cum elongatione, non tradit vero de matcria. Quam solutionem tradit D. Thomas de Spiritualibus creaturis art. citato in solutionc ad 25 his verbis : Acl 25 dicendum, quod qiianlo aliquid esl plus in actu, tanto perfectius cst : quanto autem ali- quid est plus in potentia, tanto est imperfec- tius. Imperfecta autem a perfectis sumunt originem, et none converso. llnde nonopor- tet, quod omne, quod quocumque modo est in potentia, hoc habeal a pura potentia, qux est matcria. Et in hoc videtur fuisse decep- tus Avicemhron in lib. fontis vilse , dum credidit, quod om7ie illud, quod est in po- tentia, vel subjectum, quodammodo hoc ha- beat ex prima materia. Per quod etiam patet ad primam confirmationem.
Ad secundam conhrmationem concesso antecedenti, neganda est consequentia, si nomine diversarum partium partes Physica^ inteUigantur ; concedenda vero, si nomine partium diversarum solum intendatur, de- bere dari realem distinctionem inier esse in actu, et in potentia inter agens, et pas- sum. Et sic, quia operationes Angeli tan- tum sunt intellectio, et volitio, respectu intellectionis Angelus est in actu per suum intellectum informatum specie intelligibili ; est vero in potentia per eumdem intellec- tum nudum : respectu autem volitionis est in actu per voluntatem connotantem verbum mentis, tanquam causam forma- lem extrinsecam ; in potentia vero per vo- luntatem solam. Imo respectu posterio- rum operationum sunt in actu tam voluntas quam intellectus per primam operationem ; in potentia vero absque illa. Ex quo (ut intuenti constabit) nihil contra nos. Vi- deantur tamen N, Gompi. in lib. Physic. disp. 18 a n. 4 et deinceps^ ubi hoc late tractant, et expendunt.
36. Tertio probatur eadem opposita sen- tentia Avicemhron ratione, quam pro sua facit D. Thomas opusc. 15 c. 8. Quoniam omnis substantia creata, oportet, quod dis- tinguatur a creatore : sed creator est unum tantum : oportet igitur, quod om- nis substantia creata non sit unum tan- tum, sed composita ex duabus : quorum necesse est, ut unum sit forma, et aliud materia : quia ex duabus materiis non po- test aliqui fieri, neque ex duabus formis.
Huic argumento respondet Angel. Doct. ibidem insolat. ad 4 rationem his verbis :
D.Thom.
Ad sfccun- (lam
N. Com- plut.
Tertium
funda- mentum.
Solutio Angel. Doct .
26
DE ANGELliS.
Quarla vero ralio efficaciam non liahct. Non enim oportet, ut si suhslantix spirituales ma- teria careant^ quod ideo non distinguantur (intellige a Deoj; suhlata enim potentialitate niateriw, remanet in eis potenlia qusddam, in quantum non sunt ipsum esse : nihil au- tcni per se subsistens, quod sit ipsum esse, poterit csse, nisi unum solum. IJbi (ut vides) licet Aiigelus non sit compositus ex ma- teria, et forma, potest tamen esse comj)o- situs ex alia potenlialitate, et alio actu, nimirum, ex essentia, et existentia : et ita ibi non erit una tantum realitas, et entitas, aut unum tantum simplex ens, sed multi- plex realitas, sive entitas actu, et secluso intellectu distincta, lioc ipso quod i!)idem reperiatur reaiis compositio. At proprium est solius Dei, seu ejus, qui est ipsum esse, caretque compositione ex esse., et es- sentia, quod sit unum solum, idest, uni- cum simplex ens, in quo nulla realitas, sive entitas distincta actu, et secluso in- teilectu ab ejus essentia est assignabilis.
DUBIUM III.
Utrum Angelus sit phijsice compositus ex ma- teriaprima pure spirituali, et sua forma ?
Ex se, et ex dictis supra n. 19 constat quo ordine dubium istud post pr?ecedens sequatur. In titulo autem nomine materi^ primx spiritualis nihil aliud inteliigimus, quam entitatem physicam partialem, om- nino indivisibilem, seu incapacem quanti- tatiji, et qua3 sit pura potentia.
§ I.
D. Thom<T mens, etprimum ejus funda- ' mentum.
Asscrtio. 37 _ Dicendum ergo est, Angelam non componi physice ex sua forma, et praerlicta
D.Thom. materia primaspirituali. Ita D. Thomas in praiscnti art. 2 in corpore, ubi postquam probavit contra Avicembron , Angelum non componi ex materia (ut sic dicamus) materiah, ad excludendam materiam etiam spiritualem, et relegandara illam ab An- gelo, addidit : Sed adhuc ulterius impofsi- bile est, quod subslantia intellectualis lia- beat qualemcumque materiam. Et q, 6 de Potentia art. G ad 4 ubi postquam inquisi- vit, an in Angelo sit maieria distmcta3 rationis a materia corporea, qucneque suma- tur per ordinem ad formam alterius gene-
ris, et tanquam potentia proportionetur actui pure spirituali, ac per consequens sit ipsa spiritualis, illam negat his verbis : Posset autem dici, quod esset alia materia a materia corporum divisa, non quidem di- mensionis divisione, sed per ordinem ad at- terius generis formam; nam poientia actui proportionatur . Magis tamen credimus, quod non sint Angeli ex materia, et forma compo- siti. Et ut mens ejus clarius pateret, sub- jecit immediate : Sed sint fornicX tantum pcr se stantes. Non autem essent formaj tan- tum, ut de se patet, si materia spirituali constarent.
Hujus sententia) fuit etiam D. Diony- sius cap. 4 de Divinis nominibus, ubi lo- quens de Angelis, dicit, quod intellectua- les substantia3 ab universa materia mundae existunt : et cap. 1 et 2 Goelestis hierar- chia3 appeliat eos immateriales. Ex quibus iocis concludit D. Thomas opusculo 15 cap. 18 hanc fuisse mentem D. Dionysii, his verbis : Ex quibus patet omnibus, hanc fuisse Dionysii sententiam, quod Angeli sunt immateriales, et simplices substantise (hoc est nulla prima materia, etiam spirituali compo&iti). Eamdem etiam sententiam tuen- tur I). Damascenus 2 de Fidecap. '6, Hugo de Sancto-Victore super cap. 4 Dionysii, et ex Scholasticis communiter fere onmes, qui qugestionem hanc excitant, Gapreolus in 2 dist. 3 q. 1 in principio, GajeLanus, Zumel, Nazarius, Molina, et Vasquez in pra3senti, Valentia q. l puncto h, Suarez disp. 13 Metaphysicte sect. 14 n. 8 refe- rens Marsilium, Henricum, et Herbeum, etlib. 1 de Angelis cap. 7 n. 2, Granado in prsesenti tract. 1 disp. 2 n. 7, Bubalus q. 2 difhc. ult. § 1, et alii plures.
38. Ratio autem prima, et fundamenta- iis hujus assertionis est eadem, qua ex divo Thoma art. 2 in corpore dubio prie- cedentinum. 22 et 23 probavimusnostram. conclusionem, quoe majoris claritatis gratia potest sic ad praesens urgeri. Nam Angelus secundum se totum est intellectualis : ergo secundum se totum est expers qualiscum- que materioe primae, etiam spiritualis. An- tecedens constat ex dictis dub. 1. Gon- sequentia autem probatur. Tum, quia materia prima etiamsi sit spiritualis sicut est principium singularitatis, sic limitat principium media illa cognoscens, ut non possit attingere n'si tantum singulare, et non universale abstractum : ergo cum res inteliectuaiis debeat esse talis conditio- nis, ut possit media sua inteiiectione attin-
Q;ere
D. Dion.
D.Tliom.
Daraasc. Ilug. de S. Vic-
tor. Capreol.
Cajet. Zumel. Nazar. Molin.
Vazq. Valent.
Suar. Marsil.
Henr.
Herb. Granad. Bubal.
Prima et
funda-
mentaiis
ratio.
D.TIiom.
DISP. I, DUH. 111
27
Confir- inatiir priuio.
gero rem hujusmocli universalem tanquaiu proi rium ol^jeclum, conscqucns osl, ut si secuiiclum se totam fuerii intellectualis, ut cst Angelus, secundum se tolam ilehoat osse expers cujuscumque maieria^ primio, adlmc spiritualis. Tum etiam, quia id, quod est secundum unam partem intel- lecluale, utliomo secundum animam ratio- nalem, debet secundum illam esse ox[)ors cujuscumque materia^, ctiam spiritualis : ergo id, (juod secundum se totum tuerit in- tellectuale, erit secundum se totum etiam expers cujuscumque materiuo, adhuc spiri- tualis.
39. Gonfirmatur primo ratione D. Thom'.e loco statim citando. Nam Angoh D.Tiiom. eo ipso quod secundum se toLos sunt puro intellectuales, inter omnes creaturas magis appropinquant Deo : ergo carent omni ma- teria prima, eiiam spirituah. Antecedens D. Dion. patet, tum ex D. Dionysio cap. 4 Goelestis Hierarchiae : tum etiam , quia eo ipso , quod secundum se totos sint pure intellec- tuales, sunt substantite, qua^ participant in Deo gradum nostro modo concipiemJi per- fectissimum. llnde si Deus veliet ahas perfectiores creaturas producere ordinis na- turalis, excederent, quidem in specie Ange- los productos; non vero essent in alio gradu, nisi in quo sunt Angeli de facto. Gonsequentia autera probalur. Nam mate- ria prima, etiam spiritualis, cum sit pura potentia, est res, inter omnes substantiales magis distans, et elongata a Deo, qui est purissimus actus : ergo eo ipso, quod An- geli inter omnes creaturas magis appropin- quent Deo^ debent carere omni materia prima, adhuc spirituah.
Quam rationem tradidit Angelicus Doc- tor de Spiritualibus croaturis art. 1 his verbis : Inter omnes autem crealuras Deo maxime appropinquant spirituales suhstan- tise, ut patet per Dionysium 4 cap. coilesiis Hierarchicd. Unde maxime accedunt ad per- fectionem primi octus, cum comparentur ad infenores creaturas, sicut perfectum acl im- perfecium, et sicut actus ad potentiam. Nxdlo ergo modo hscc ratio ordinis rerum habel, quod substanlise spiriluales ad esse suum requirant materiam primam, qus'' est in- completissimum inter omnia entia, sed sunt longe supra totam maleriam, et omnia ma- lerialia elevatse.
40. GonQrmatur secundo ratione ejus- dem S. Doctoris. Nam Angeli sunt inter omnes creaturas altissimi : ergo inter om- nes illas magis participant de ratione es-
Angel. Doct.
sendi : ergo carent maleria prima, cliaui spirituali, oo ipso quod sit pura potontia. Antecedcns patet ex nupcr dictis, ot prima consequentiasequitur ex antecedenti : quia (juanto aliquid in entibus est altius, tanto magis ha])Ot do ratione essendi. Socunda autem consequontia sic probatur. Quia (luod inter omnes creatturas magis partici- pat do ratione essendi, magis participat de actu, etest remotius a pura potentialitate : siquidem actus est potissima ratio essendi, et quod magis participat de actu, magis est remotum a pura potentialitate. Id autom, quod magis participat de actu inter omnes creaturas, et est magis remotum a pura potentialitate, oportet, quod ita sit actus, ut non constet ex aliquo, quod sit pura po- tentia : alioqui non essot id, quod magis inter omnes creaturas participat de actu, neque esset remotius a pura potentialitate, ut ex se constat : ergo, etc.
Quam rationem tradidit D. Thomas D.Tiiom. opuscul. 15 cap. 7 his verbis : Manifes- tuin fil, quod tanto aliquid in entibus est al^ tius, quanto magis habet de ratione essendi. Manifestum est autem, quod cum ens per poieniiam, et acium dividatur : quia actus est potentia perfeciior, et magis habct de ra- iione essendi : non enim simpliciier esse di- cimus, quod esi in poieniia, sed solum quod est in actpi. Oportet igiiur id, quod semper est superius in entibus magis accedere ad acium ; quod auiem cst in entibus infimum^ propinquius esse poieniix. Et paulo infra in- fort : Relinquiiur igiiur, quod maieria sub- stantiarum spiritualium non sit poientia pura.
II.
Evasiones ad hanc divi Thomse raiionem, et earum prseclusio.
41. Sed occurres primo rationi facta^, Evasio- concedendo antecedens, et negando conse- D^^n^Jij quenliam. Et ad primam probationem di- i-aiio- ces, per eam optime probari, Angelum "^"^" debere esse expertem materise primte cor- poralis, seu materialis (ut sic dicamus), nam ha^c est radix individuationis, et limi- tat principium media illa cognoscens ad attingendum tantum singulare : non voro ex hac ratione inferri, Angelum cirere etiam materia prima spirituali : hac enim sicut est eievata supra materiam nos;ram propter sui spiritualitatem, ita est elevata supra conditiones materijB nostrae, nempe,
28
DE ANGELIS.
supra conditiones individuandi, etlimitandi principium media illa cognoscens ad attin-
gendum solum singularo.
Quibus etiam forie addes, quod etsi da- retur, materiam illam spiritualem esse ra- dicem individuationis substantiae spiritua- lis, non tamen idcirco limitaret eam ad percipiendum sola singiilaria materialia. Sicut licet nostra materia sit radix indivi- duationis animse raiionalis, et intellectus in ea residenlis; non tamen idcirco limitat animam, et intellectum, ne percipiant nisi tantum singularia.
Et tandem ad secundam probationem ejusdem consequentiae respondebis , non berie sequi ex eo, quod id, quod est secun- duni unam tantum partem iniellectuale, sit secundum illam expers materia^, etiam spi- ritualis, debere etiam id, quod secundum se totum est intellectuale, esse expers ejus dem materise. Nam pars, hoc ipso quoi talis, non potest esse composita ex mate- ria, et forma, alioqui in genere substantiae non esset pars, secus tamen id, quod est totum quoddam, ut contingit in Angelo, qui secundum se totum est intellectualis. Earum Verum solutio ista facile evanescit. Nam praeclu- jj^ primis negari non posset, pra^dictam materiam fore radicem individuationis. Quoniam materia prima spiritualis non obstante spiritualitate, solum importat se- cundum sibi propriam, et ultimam forma- litatem,- esse puram potentiam, ut suppo nimus ex titulo, et adversarii etiam ' admittunt : et sic non obstante spirituali- tate, nullum includet actum etiam entitati- vum transcendentaliter. Nam ut optime N. Com-- Nostri Complutenses in libro Physicorum P'"f- disputatione 3 num. 12 expendunt, sicut repugnat, rationem verae potentise in aliquo transcendentaliter imbibi, quod a sua ul- tima, et propria rdtione non dicat specia- lem potentialitatis modum : ita etiam re- pugnat, imbibi transcendentaliter aliquem in re illa, quse a sua ultima ratione r,on habeat aliquem specialem modum actus. Et ita repugnabit, quod in materia prima spirituali transcendentaliter imbibatur ratio actus, eo ipso, quod ipsam secundum sibi propriam, et ultimam formalitatem solum importat esse puram potentiam. Ergo pnr- dicta materia erit principium individuatio- nis ejus substantia?, in qua est, et non ele- vabitur quoad hoc (proportione tamen ser- yata) supra conditiones materiae nostrae : sed sicut haec est principium individuatio- nis snbstantiaB materialis , ita illa erit
principium individuationis substantia} spi- ritualis. Patet consequentia. Nam cum prima substantia sit, qua3 neque in sub- jecto est, neque de subjecto dicitur, con- sequens est, ut illa pars substantiae spi- ntualis sit accommodata ad hoc , ui sit respectu ejusdem substantiae totalis , et spiritualis principium individuationis, et radix illius, quse hoc ipso, quod sit pura potentia, nequit esse in aliquo, tanquam in primo subjecto, ut in materia nostra respectu substantia} materialis contingit. Et deinde neque posset negari quin prae- dicta materia spiritualis limitaret Angelum, ne perciperet rationes universales, et abs- tractas, sed singularia, aut spiritualia, aut materialia. Nam id ipsum cum propor- tione debet habere materia, qua3 per mo- dum purse potentise est principium indi- viduationis substantiiB spiritualis , quod habet materia, quae ut pura potentia est principium individuationis substantise ma- terialis : ergo si illa, hoc ipso, quo 1 modo dicto sit principium individuationis sub- stantise materialis, limitat eam, ne perci- piat, ni^i singularia materialia, ita illa, quia est principium per modum purae po- lentiae individuationis spiritualis, limitabit talem substantiam ad hoc, ut percipiat sin- gularia spiritualia, non vero rationes uni- versales, et abstractas , licet permitteret cognitionem singularum malerialium, quia ad hanc cognitionem minus immateria- litatis requiritur.
Neque id, quod in hac solutione additur de materia nostra individuante per modum pura> potentiae animam rationalem, et ejus intellectum, et non limitante eam ad attin- gendum sola singularia, est alicujus mo- menti, propter apertam disparitatem in hoc repertam. Quoniam anima nostra, et ejus intellectus ita individuantur a nostra mate- ria (modo tamen in primo tomo tract. 1 disp. l n. 31 et deinceps dicto) quod ipsa, adhuc informata per animam, non concur- rit ad intellectionem, sicut concurrit ad audiendum, aut olfaciendum, secundum quod per eamdem animam actuatur : et ita non mirum, quod non limitet intellectio- nem, ne se extendat, nisi tantum ad sin- gularia : quia munus hoc non praestat, nisi quatenus individuat concurrendo si- mul una cum anima ad ejus productio- nem : ex eo, quod ipsa nequit se extendere ad universalia, nisi illa limitando, et indi- viduando. Et propterea dum sic inlluit in olfactionem una cum anima, limitat eam,
ne
DISP. 1, DUB. 111
29
ne olfaciat rationes communcs, ct absirac-
tas, setl tantum singularia. Ga^tcrum si ma-
teria spiritualis com[)onens Angclum da-
rctur, tunc ipsa materia, non utcumque,
sed per modum punc potcntia3 esset radix
indivirluationis, et simul concurreret cum
forma Angeli, et ut acLuata per illam, ad
cognitionem ejus : sicut nostra materia
corporalis actuataper animam concurrit ad
actionem corporalem, nempe olfactionem :
ex eo, quod anima sola non olfacit, sed
conjunctum ex anima, et materia : et idco
limitaret eam ad perceptionem singula
rium, ita ut non se extenderet ad rationes
universales, et abstractas.
Confirni. Gontirmatur et explicatur ex discrimine, fit cxdII"* catnr. quod intercedit inter subjectum spirituale,
verbi gratia, substantiam Angeli, ut est
radix individuationis, et limitationis suo-
rum accidentium spiritualium, et inter ma-
teriam primam, ut est etiam radix in-
dividuandi, et limiiandi formam. Nam
subjectum spirituale non est radix indivi-
duationis, et limitationis per modum purtc
potentia?, sed per modum potentia; admixta)
actualitate : et ideo non limitat summe,
sed relinquit satis amplitudinis in suis ac-
cidentibus, ratione cujus possint se exten-
dere ad cognitionem universalium. Gcete-
rum materia prima est radix individuationis,
et limitationis per modum pur^e potentise :
et propterea, quia proprium est potentiio,
limitare, et potentiae receptiva? purse, ac
proinde summae, summe limitare juxta
suam naturam, consequens est, ut licet
praedicta materia, quia est capax recipiendi
formas cognoscitivas, non tollat ab eis, quod
sint cognoscitivse, et una cum ill s ad cogni
tionem (modo tamen insinuato) concurrat :
nihilominus limitat illas intra latitudinem
formarum cognoscitivarum summe : et ila
quatenus concurrit cum eis, solum possunt
esse in infimo gradu , cognoscendi , ni-
mirum , in gradu cognoscendi sensitivo,
qui solum potest ad singularia se exlen-
dere.
Ex quo etiam solutio ad secundam pro-
bationem ejusJem consequentice corruit.
Quoniam licet non repugnet, partem for-
malem esse incompositam ex materia, et
forma secus vero totum aliquod : attamen
in prassenii id omnino repugnat : si(]uidem
Angelus, qui esset quoddam totum intel-
lectuale, haberet magis de intellectualitate,
quam pars formalis, nempe anima nostra :
ergo si haec, quee est rainus intellectualis,
dcbet esse expers maleriie, multo magis id
habcbit Angelus : si({uidem immatcrialitas (^sl rad x intellectualicatis, et major imma- terialitas cst radix majoris intcllectualita- tis.
Unde ex his omnibus satis constat, quo- modo pnedicta maleria spiritualis csset principium individuationis, ct limitationis, ne Angcius intelligeret rationes univ(-rsa- Ics, et abstractas. Quamvis etiam (ut ve- rum faleamur, per quod cjus implicatio magis apparet) sequeretur, tum pruidictam materiam, qujc sit pura potentia spiritua- lis, fore, et non fore per modum punc po- tentia? primum principium individuationis, ac proindeafrerre, et non afTerre pnedictam limitationem. Fore quidem, proptcr ratio- nem nuperfactam, etquia esset principmm distinctionis materialis, prout condistinctjc a disLinctione formali, qua? provenit a forma : non fore vero, quia non est ali- quod accidens spirituale, quod a se aliquo modo habeat individuari, quodque conno- tet praedicta materia, et ipsa est pura po- tentia de se indiflerens, et non postulans hanc potius, quam illam formam : non se cus ac materia nostra, qute si non conno- laret, seu prffihaberet hanc potius quan- titatem, quam illam, qua ex se est quodammodo individua, ex eo, quod ex se habetpartes ejusdem rationis, seu solo nu- mero diversas, ut constat ex illis, qufc in primo tomo, tract. 1 disp. 2 num. 2l et deinceps diximus, tunc non posset esse principium individuationis, ut ex dictis in eodem tractalu, disp. 1 dubio penulthiio et ultimo patet.
Tum CLiam sequeretur, pra^dictam ma- teriam primam spiritualem esse, et non esse una cum toto, in quo est, intellecii- vam : esse quidem , quia esset princi- pium cognoscendi singularia spiritualia, sicut materia informata anima corporea bruti concurrit simul cum anima ad cog- noscenda, singukria corporea : at priedicta materia spiritualis non esset principium cognoscendi singularia illa spiritualia per cognitionem sensitivam, ut de se patet : ergoper intellectivam. Non esse vero, quia non posset attingere universalia : intellec- tivum autem est de universalibus, sicut sensitivum de singularibus.
30
DE ANGKLIS.
S
Prima evasio primae conlir- malio- nis.
Refelli. tur.
Evasio secun(J;i secnnda; coiilir- m;it.
AlicC solutiones uiriusque confirmaliouis p-x D. Thoma § 1 adducix, et impugnationes illarum.
42. Deinde occurres primae confirma- tioni ex divo Thoma § 1 adductse, qaod licet materia prima materialis (ut sic dica- mus) sit substantia magis elongata a Deo inter omnes res substantiales, eo ipso, quod sit pura potentia in ordine infimo substantiae materialis. et corporeaj : mate- ria tamen prima spiritualis, etiamsi in suo ordine spirituaii sit pura potentia, non est ros magis distans, et elongata a Deo, qui cst purus spiritus, sed excedit supremas substantias creatas corporeas, etiamsi sit infima inter spirituales : infimum enira supremi excedit supremum infimi, ut ex D. Dionysio admittunt communiter om- nes.
Sed contra hanc solutionem obest, quod pra^dicta materia prima spiritualis, licet non in ratione spirituaHs, attamen in ra- tione pur[B potentia? non potest non esse magis elongata a Deo, quam alia qusevis substantia : et ita substantise, qua) Deo magis appropinquaverint, quales sunt An- geli, debent esse magis elongata^ a pnie- dicta materia, atque adeo expertes ilUus. Neque id, quod ibi dicitur, scilicet infi- mum supremi debere esse perfectius su- premo infimi, si de perfectione simpliciter lit sermo, est universaliter intelligendum. Sufficit enim, quod infimum supremi sit perfectius secundum quid tantum supremo infimi, ut patet in forma incorruptibili coeli, qua3 solum secundum quid exceJit formas corruptibiles animaiium, etiam si incorruptibile sit superius ad corruptibile. Adde, quod sequuntur ambse partes con- tradictionis nimirum, quod prj^dicta mate- ria spiritualis excederet simpliciter actus, et formas corporeas, quia spiritualis est, et non excederet illas simpliciter, quia pura potentia cst,
43. Occurres preeterea secundse confir- mationi ex eodem S. Doctore § 1 allata^, et rcs^.ondebis, quod cum illud magis partici- pet simplicitcr de ratione essendi (ut ipsa confirmatio fatetur) quod magis assimilatur Doo, et est in suprcmo ordine, liinc est, quod materia haec spiritualis magis similis Deo, et in supfcmo ordine, quam rcs cor- poreaj, magis ctiam simplicitcr participot de ratione essendi, quam ilio! : licet cum
tur.
hoc stet (et hoc, et nihil aliud videtur probare liaec secunda confirmatio) ut se- cundum quid excedatur a formis, et acti- bus corporeis, illique etiam secundum quid magis participent de raiione essendi.
Sed contra hanc solutionem obstat, quod Refuta- in ea magis resplendet ratio implicationis prsedicta? materise primae spiritualis. Nam ex quo capite spiritualis est, oportet, ut sit actu intelligibiiis, siquidem spiritualitas est ratio intelligibilitatis : ac proinde debet aliquid actus includere, et ita participare magis de ratione essendi. Ex capite vero, quo est pura potentia, non potest partici- pare magis de ratione essendi, neque essc spiritualis, et ex se intelligibilis. Nam (ut J
optimenostri Complut. in lib. Physicorum, N.Com-' disp. 3 n. 78 et 79 ex Aristotele, et D. ^v|i'jt-^ Thoma probant) intelligibile debet partici- D.Thom*. pare aliquid actus. Nam cum intellectio sit qucedam commensuratio, et adaptatio ac- tualissima rei intelligibilis, et intellectus, ratione cujus intellectus ipse quodammodo transformatur in ipsum objectum intelligi- biie, propter quod dicitur, quod intellectus ;
intelligendo fit omnia : inde est, quod sicut 2
intellectio est actus, ita etiam ipsum intel- *
ligibile debet aiiquo modo participare ratio- nem actus, ut possit intellectus in illud transformari, et fieri ipsum. '
44. Nec obest, si contra hanc impugna- oi).iectio' tionem objicias, tum non obstare prsedictse prima. materia.' puram potentialitatem, quominus sit intelliuibilis, aut intellecliva : eo quod ij
non impedit ei, quominus sit magis propin- qua Deo simpliciter, quam accidens, et perfectior illo : ergo sicut non tollit ab ac- cidenti, quominus sit intelligibile, aut in- tellectivum, quod habeat esse imper.fectius simpliciter, et magis elongatum a Deo, quam pura potentia, quse est substantia : ita non impediet materia^ prima3 esse pu- ram potentiam per modum substanti^e, quominus sit intelligibilis, aut intellectiva. Tum etiam, quo I ad hoc, ut materia prima sit ordinis spiritualis, et intelligibilis, satis est, quod licet sit pura potent^a, sit actua- bilis praecise per formam spiritualem : si- cut ad hoc, ut sit ordinis vegetativi, et sen- sitivi, etiamsi sit pura potenlia, sufficit, quod actuetur per fjrmam vegetandi, et sentiendi.
Respondeturad primam ex his impugna- Sohitio gnationibus, quod licet in modo essendi sit simpiiciter accidens imperfectius, ct inagis elongatum a Deo, quam substantia, (iutc est pura potentia ; non tamen in ac-
tualitaie
Disr. J, DUU. lil.
31
tualitatc et immatorialitato, sed potius o contra, ut de se patot. Et propteroa acci- dentia propria substanti;e, verbi gratia, Ani^eiica3, liabent eumdom immaterialila- tis, et actualitatis gradum, quem subslan- tia Angeiica liabet, ut in primo tomo, tractatu secundo disputat. 2 num. 157 diximus : et materia? primic non qua.'cum- que major elongatio a Deo toliit rationem intelligibilis, sed qu;e estab ipso in rationo puri actus.
Ad secundam vero impugnationem res - pondetur, negando paritatem. Et ratio est. Quia per lioc, quod materia prima per for- mam vegetativam, et sensitivam, eievetur ad ordinem vegetativum, ""ct sensitivum_, non tollitur a materia, quod solum sit ca- pax concurrendi una cum forma ad ope- rationem, qua? soium attingit objectum singulare. et nullo modo universale, et abstractum : at vero eo ipso, quod elevare- tur ad ordinem spirituaiem, deberet esse capax concurrendi una cum forma ad ope- rationem spirituaiem, quce (ut sa3pe dixi- mus) debet habere pro objecto ab'quid uni- versale : quod tamen est contra rationem puric potentia3, ut ostensum est.
45. Nec obest, si contra hanc eamdem confirmationem, quam elucidamus, obji- D.Tliom. cias ex alio capite, quod D. Thom. in ea consulto concluditin ha3c verba : Relinqui- tur igilur, quod maieria substaniiarum spi- riiualium non sit poieniia pura. Ut denota- ret, esse quidem in substantiis spirituaiiljus materiam, hcet non cum conditionibus nostra3 materise, ac proindecum conditio- nibus pura3 polentiahlatis
Respondetur enim, quod Angelicus Prae- ceptor nomine materise, qua3 non est pura potentia, sed est ens actu, soium inteUigit substantiam rei : et sic in eodem sensu con- cedit in Angeio materiam, in quo ab omni- bus conceditur inilio substantia rei : atque ita occurrens huic objectioni, subdit : Ubi- cumque auiem poniiur materia ens actu, ni- hil differt dicere materiam, et subsianiiam rei. Sic enim aniiqui naiurales, cjui pone- bant, primam materiam corporalium rerum csse aliquid ens aciu, dicebant, maieriam esse omnium rerum subsianiiam, per mo- dum, quo arlificialium substaniia nihil csi aliud, cjuam eorum maieria. Sic igiiur si materia spiritualiumsubstantiarum non po- test esse aliquid ens in poieniia tantum, sed cst aliquid tns actu, ipsa spirilualium rerum maieria est eorum subsianiia ; ci secundum hoc, nihil diffcrt ponerc materiam in sub-
Secnndii objoctio.
Rcspoii- (ielur. Anscl. Prtuc.
sianiias spiriiualcs simplices non composilas ex maieria, el forma.
§ IV.
Aliud fundamentum verx scntenlisB.
4G. Secundo, et principaiiter probatur assertio ratione dosumpla ex eodom D. Thoma, partim in praesenti, art. 5 et par- tim quccst. sequenti, art. 1, qua3 ad hanc formam valet reduci. Nam voi Angeii constant materia prima spirituali, a qua eorum forma sit naturaliter separabilis; vel materia prima spirituali, a qua eorum forma naturaliter noqueat separari ? Neutra cx his : ergo nuiia materia spirituali con- stant. Major, et consequentia de so patent. Quia non est excogitabilis materia prima spiritualis, cui aiiquod ox iliis pradicatis contradictoriis non conveniret. Minor au- tem quoad primam partem probatur. Nam 00 ipso, quod Angeii constarent materia prima, a qua eorum forma essetnaturalitor separabilis, essent naturaliter corruptibi- les, sicut propter earadem raiionem liomi- nes corrumpi possunt : Angolum autem naturaliter incorruptibilem osse, artic. 5 osteudemus. Quoad secundam -vero partem eadem minor etiam constat. Nam si forma Angelorum esset naturaiiter inseparabilis a materia, non esset forma per se subsistens, ut de se patet, et inductive in aliis formis inseparabiiibus cornitur : esse autem An- gelicam formam per se subsistentem ex se, et ex his, qu3e queest. 51 art. 1 dicemus, constabit.
47. Nec obost, si occurras huic rationi, eligendo secundam partem ilhus dilemma- tis, scilicet, Angelos constare forma insc- parabili naturaliter a materia spirituaii, et dicendo ad impugnationem, quod ad hoc, forma Angeli sit per se subsistens, sufficit, quod si supernaturaiiter separaretur a ma- teria spirituali. existeret sine ilia, et sic existens posset omnes proprias operationes efiicere : propterea enim forma equi, verbi gratia, non est per se subsistens, quia vel nec supernaturaiiter potest existere sine materia, vei saitem sic existens non posset cfficere operationes proprias form»Eequi.
Nam contra hanc solutionem est, quod in formis, signum indicans eas per se sub^ sistere, tantum est, quod naturaiiter sint soparabiles a materia, non vero, quod su- pornaturaiiter possint, aut sic separata3 oporari, ut patet in forma ignis, qu;B si
Sccunda
el furi-
damenta-
lis nitio
ex D.
Thom.
dcsump-
ta.
Solutio
pro ad-
versa-
riis.
Eversio ejus.
3-2
DK AiNGELlS.
cum siio calore a maieria separaretur su- pernaturaliter, tunc si separata posset ope- rari, et nihilominus non esset per se sub- sistens. Gui etiam addi potest , quod si semel Angelus constaret forma phys ca spirituali, et materia itidem physica, et spirituali, tunc omnes operationes spiritua- les, quarum forma esset principium, de- penderent etiam a materia illa spirituali, et pura potentia : quia non excederent or- dinem talis materise. Sicut propter eam- dem rationem omnes operationes materia- les, ut videre, etc. pendent a materia prima hominis, neque supernaturaliter potest ejus forraa elicere iilas sine materia, quia non excedunt ordinem materiae materialis. Et ita sicut ratione Yitalitatis, quam ha- bent, non possunt procedere, nisi a sua forma : ita nec possunt exerceri, nisi de- pendenter a composito vivo coalescente ex materia, et forma viva
Ex quo etiam uUimo sequeretur mani- festa ratio implicationis, nimirum, quod forma Angeli esset per se subsistens, et non esset per se subsistens. Esset quidem, quia est superior forma hominis, et illa no- bilior : ergo cum per se subsii^tere sit maxima perfectio in forma, non deberet ea carere, qua non caret forma hominis. Non autem esset forma per se subsistens, quia nuUas haberet operationes independentes a materia propter rationem factam.
48. Ex quibus omnibus sequitur, non bene Bubalum in prsesenti» qusesito se- cundo, difficultate secunda, et tertia, dis- tinguere in Angelo id, quod est de facto, ab eo, quod potuit esse de possibili, et con- cedere, Angelum non componi de facto ex materia prima spirituali; non tamen ira- plicare talem compositionem de possibili. Ex dictis igitur constat, non bene quoad hoc Bubalum distinxisse : rationes enim a nobis ex D. Thoma factoe seque utrumque probant, ut intuenti constabit.
V.
Contraria sententia, argumenta pro ipsa prseter ultimum, et solutiones eorum.
Opposiia 49. Opposita sentcntia asserit, Angelos ^^tif"' constarc pra^dicta matcriaprima spirituali, qua3 sit entitas partialis, et incompleta per raodum pura3 potentioe omnino indivisibi- lis, et incapax quantitatis : ac proinde ex ca, una cum sua forma spirituali illos phy- Alensis. sice componi. Ita Alensis 2 par. qusest. 20
membro 1 in fine, etqu*st. 44 membro 2, D. Bonavent. in 2 dist. 3 art. 1 q. \ et 2, Richardus ibidem art. 1 q. 2 et art. 2 q. 1 et 2, Aureolus apud Gapreolum in 2 dist. 3 q. 1 circa primam conclus., Plocus, et alii.
Probatur primo ex D. Augustino 12 Gonfessionum cap. 20 ubi in duobus locis exponens illud, In piHiicipio creavit Deus Gcdum, et terram, elc. dicit, quod quinque expositiones dantur, quae omnes verae sunt, inter quas ponit illam, quse inquit, quod Deus fecit informem materiam omnis creaturLe spiritualis, et corporalis : ergo cum materia creaturje pure spritualis non possit esse corporalis, sicut neque ma- teria creaturse pure corporaiis potest esse spiritualis, fit inde, ut in sententia Augus- tini creatura3 pure spirituales, quales sunt Angeli, constent materia spirituali.
Respondetur cum Gapreolo in 2 dist. 3 q. 1 artic. 3, quod vel D. August. loco ci- tato nomine maieria^ creaturie spiritualis, scilicet Angeli, solum intelligit, quod in illo est aliquid potentiale, nempe essentia respectu existentiee : vel secundo, et me- lius, quod nomine materiae solum intelligit informitatem naturae spiritualis, secundum quod nondum est conversa ad ver])um, a quo illuminatur. Quse expositio est expresse ad mentem S. Thom£E, ut constat ex his, qucenam. 33 ex ipso Doctore Angelico re- tulimus.
50. Secundo probatur eadem sententia argumento facto a D. Thomade Spirituali- bus creaturis artic. 1 . Nam Phitosophus di~ cit in 8 MetaphysicsB, quod si qua substantia est sine materia, slatim est ens, et unum, et non est ei alia causa, ut sit ens, et unum : sed omne creatum habet causamsui esse, et unitalis : crgo nullum creatum est substantia sine materia : ergo omnis substantia spiri- tualis creata est composita ex materia, ct forma : ita ut illa materia sit, non quidera corporea, et (ut sic dicamus) materialis, ne totum illud compositum sit corporeum, et materiale, seu ita ut tam forma, quam materia sint quid spirituale.
Respondet idem Angelicus Doctor ibi- dem in solutione ad 5 his verbis : Ad quintum dicendum^ quod Philosophus loqui- tur ibi, non de causa agente, sed de causa formali. llla enim, qux sunt composita ex materia, et forma, statim sunt ens , et unum : quia materia est ens in potentia, et sic ens actu per adventum formx, quse esi ei causa essendi; sed forma non habet sic
esse
D. Bo- fl
navent. Ricliard. Aureol.
Plocus.
Funda- mentum
primum.
D. Aug.
Respon- detur ciim
Capreol.
j
Secun- dum
funda- nientuni.' D.Thom.
Solutio
ejus ex
D.Thom.
DltSi». J, DUB. 111,
33
Tcrtium funda-
Respon detur.
esse per aliam formam, Undc si sil aliqua forma subsislens, stalim est ens, et unum, neque habct causam formatem suiesse, kabet tamcn causam inftue?item ei esse, non au- tem causam moventem, quse reducit ipsam de potentia prxexistenti in actum.
51. Tertio probatiir argumento 23 quod mcmum. conficit ibidem Angelicus Doctor. Nam, Omne quod eU in genere, participat princi- pia generis. Substantia autem spirilualis creala cst in prxdicamento substantise : principia autem hujus prsedicamenii sunt materia, et forma, quod patet per Boetium in commento prsedicamentorum, qui dicit, quod Aristoteles relictis extremis, scilicet materia, et forma, agit de medio, scilicet de composilo, dans intelligere, quod, substan- tia, qucc est prxdicamentum, de qua ibi agii, sit composiia ex materia, et forma : ergo substantia spiriiualis creata est composita ex materia, et forma : non quidem maieria- libus, ut patet : ergo spiritualibus.
Respondet etiam idem Angelicus Doctor ibidem in solutione ad 23 his verbis : Ad 23 dicendum, quod intentio Boeiii non est dicere, quod de ratione substantix, quod est genus, sit esse compositum ex materia, et forma : cum substaniia sit de considera- tione metaphysici non naturalis ; sed inlen- dit dicere, quod cum forma, el materia non periineant ad genus substantise tanquam species, sola substantia, quse est compositum, collocaiur in genere utspecies.
§ VI.
Uliimum argumentum contrarisB senientise, et responsio illius.
Ultimum 52. Quarto, et ultimo probatur eadem raent*um. sententia. Quia inter formas qusedam sunt materiales : quffidam spirituales, ergo inter matei ias alia3 etiam erunt materiales, alise spirituales : ergo datur materia spiri- tualis, ex qua coaiponatur Angelus. Ha^c ultima consequentia patet ex prima. Semel enim admissa in rerum natura materia pure spirituali, cum non possit esse se- parata, quia est pura potentia, non est ubi melius possit existere, quam in Angclo,. qui est pure spiritualis. Prima autem se- quitur ex antecedenti : tum, quia nulhi apparet repugnantia taiis materia^ spiritua- lis : tum etiam ; quia secundum commu- nem doctrinam Pliilosophi, actus, et po- tentia sunt in eodem genere, hoc est, quod ubicumque reperitur aliqua forma, debet Salmant. Curs. theolog., tom. IV.
etiam re^^eriri materia illi proportionata, et ejusdem giMieris (uim forma : ergo ei» ipso quod detur forma spiritualis intra genus substantia}, debet dari materia spi- ritualis. Antecedens autem non indiget ])r()batione.
Gonfirmatur primo. Nam Angeli con- stant genere, et dilVerentia : ergo debent constare aliqua matcria saltem spirituali. Antecedens ab omnibus recipitur. Gonse- quentia probatur. Nam genus, et diileren- tia non est unde sumantur in Angelo, seciusa omni materia, adhuc spirituali.
Confirmatur secundo. Nam si propter aliquam rationem Angeli non constarent materia spirituali, maxime, quia se totis sunt intellectivi, et materia impedit esse alicpiid se toto intellectivum : at ha3C ratio nihil obstat : ergo, etc. Minor probatur. Quoniam etsi materia corporea, et (ut sic dicamus) materialis impediat rationem pure intellecti^d, et tollat, quod aliquid sit se toto intellectivum, non tamen materia spiritualis : nam ista, hoc ipso quod sit spiritualis, pertinet ad eumdem ordinem, siquidem spiritualitas est ratio intellectivi.
53. Ad argumentum respondetur, ne- gando primam consequentiam. Et ad pri- mam probationem satis patet ex dictis, materiam primam pure spiritualem impli- care contradictionem. Ad secundam vero probationem dicendum est, quod illud axioma, scilicet, quod actus, et potentia sunt sub eodem genere, non intelligitur de quocumque actu, sed solum de actu receptibili, aut dependente a materia : forma autem Angeli neque est receptibilis, neque dependet a materia : et ideo non oportet, quod sit aliquod genus, sub quo contineatur cum materia.
Ad primam confirmationem concesso antecedenti, neganda est consequentia. Et ad probationem optime N. Complut. in Logica disp. 5 n. 72 et 73 respondent ex D. Thoma opusc. 42 c. 4, genus, et dif- ferentiam in Angelis sumi ex tota essen- tia : genus quidem ab illa, secundum quod consideratur elongata ab existentia; dif- ferentia vero ab eadem tota essentia, sc- cundum quod consideratur, modo ibidem explicato, magis appropinquata existentia}. Ad secundam confirmationem respon- detur, concedendo majorem, et negando minorem. Et ad ejus probationem patet ex dictis n. 43 quomodo utrumque seque- retur, et quod talis materia esset intel- lectiva, quia spiritualis, et non esset in-
3
Gonlir- matur priino.
Secundo.
Rfspon- sio ad argu-
menium.
Ad
l)rimanfi
conlir-
matio-
nem.
N. Conji-
plui.
Ad seeuii- dani.
34
DE ANGELIS.
t(?]lecliva, quia esset (ut supponitur) pura potentia.
DUBIUM IV.
Utrum numerus Angelorum excedat multi- tudinem omnium specie'rum materialium creatarum ?
Postquam in dubio prsecedenti de liis, quee ad an est, et ad quid esi Angelorum spectant, egimus, nunc ad investigandum eorum numerum, et multiplicitatem non incongrue prsesens duLium excitamus. Gognita enim essentia, et existentia rei, recto ordine sequitur ejus multiplicitatis investigatio.
Vera sententia, et primum ejus funda- menlum.
Assertio, .54. Dicendum ergo est numerum An- gclorum excedere multitudinem omnium specierum materialium creatarum. Asser- tio hiec est valde consona Scriptura» : di- citur enim Danielis 7 : Millia mitlium mi- nistrabant ei, et decies millies centena miltia assistebant ci. Super qua; verba sic loqui- tur D. Th. infra q. 112 art. 4 ad 2 : Nec tamen hoc pro tanto dicitur, quia iantus solum sit Angelorum numerus ; sed mulio major, quia omnem materialem muUitudi- nem exccdit. Quod significaiur per midtipli- cationem maximorum nMmerorum supra se ipsos, scilicet denarii, cenlenarii, millena- rii, ut Dion. ibidem dicit, et est commu- nis inter Doctores, docentque eam ex Pa- tribus divus Dionysius cap. 14 Goelestis liierarcbire, relatus a D. Thoma in prre- senti , S. Bernardinus Senensis tomo 4 serm. 48 et D. Tliomas in prcesenti art. 3 et infra quaist. 112 art. 4 et ad 2 et 2 contra Gent. c. 92 et de Potentia q. G art. 6 in corpore circa finem. Favent illi D. Hicronymus in cap. 7 Danielis, D. Gregor. lib. 17 Moralium cap. 9, et D. Anselm. super Apocalypsis 5. Ex scho- lasticis tenent cam communiter omnes, Cajet., Bannez, Nazar., Zumel, Ripa, Mo- lina, Valentia, Vasquez, Granado, Arrub. et Bubalus in praesenti, Ferrara 2 contra Gent. cap. 92, et Suarez lib. 1 de Ange- lis cap. 11 n. 15.
55. Prior, et fundamentalis ratio desu- mitur ex divo Thoma 2 contra Gentes
nicl. 7>
D.'f'liom.
Diouys.
S. licr-
iianl,
Sfiiien-
sis,
D.Thom.
D. Hier.
D. Greg.
D. An-
selm.
Cajel.
Bamiez.
Nazar.
Zuinel.
Ripa.
Molina.
Vazq.
Granado,
Arrubal.
Bubai.
Ferrara.
Suarez.
Primum
funda-
ment.
cap. 92 ratione 5 qua3 potest ad hanc formam reduci. Quoniam Angeli sunt in esse intelligibili secundum suam natu- ram : ergo sunt magis multiplicabiles, quam omnes species materiales : ergo de facto major multiplicitas reperitur in An- gelis, quam in omnibus speciebus mate- rialibus. Antecedens ex se, et supra dictis patet, Et prima consequeijtia probatur. Nam magis est aliquid multiplicabile se- cundum esse intelligibile, quam secundum esse materiale, ut patet, tum in linea fi- nita, cui potest fieri additio usque in infinitum secundum intellectum, non au- tem materialiter : tum etiam in raritate corporum, velocitate motuum, et diversi- tate figurarum, in quibus etiam augmen- tum potest fieri in infinitura secundum intellectum, quamvis sit impossibile in natura sic esse materialiter. Ergo esse in- telligibile, et id, quod secundum suam naturam est in tali esse, ut sunt Angeli, erit magis multiplicabile, quam esse ma- teriale, et id, quod secundum suam na- turam est in tali esse, ut sunt omnes species materiales. Secunda quoque con- sequentia probatur. Nam Angeli sunt perpetui : in perpetuis autem non dif- fert esse, et posse.
56. Nec refert, si objicias, tum falsum esse, aliquid esse magis multiplicabile se- cundum esse intelligibile, quam materiali- ter, vel facta coUatione inter eamdem rem sub . utroque esse^ vel inter unam in esse intelligi])ili, et alteram in esse materiali. Secundum priorem quidem comparatio- nem. Nam species materialis lapidis, Yerbi gratia, in intellectu est tantum una, in materia autem multiplicatur. Secun- dum posteriorem etiam coUationem : quia aniraa rationalis secundura suara naturara est in esse intelligibili, et arena maris sub esse materiali : et tamen illa non magis, quara hsec, est raultiplicabilis.
Tura etiara. Quia secunda consequentia non recte probatur, scilicet, Angelos de facto raagis raultiplicari, quia sunt raagis raultiplicabiles, et in perpetuis non dif- fert esse, et posse. Siquidera si hiec ratio aliquid valeret, probaret utique de facto esse infinitos Angelos : quia sunt possi- biles, et in perpetuis idera est esse, ac posse : hoc autera est aperte falsura : ergo, etc.
57. Non itaque hsec referunt. Non qui- dera priraura : illa enira propositio, sciU- cet, Magis est aliquid multiplicabile secun-
dum
Objecti')' contra primura * funda- meatum.
Enoda- tur.
DJsi». J, J)un. IV.
35
diu)i csse inteUioibile, quam malerialiler, Yora ost iu \itroqno sonsii, modo tamon jam oxplicando. Et ad impnnnationom illins, si snmatnr in primo, ros[)on(lotnr, ([nod licot spocios, son natnra lapidis, Yorl)i gratia, in intoUoctn sit tantnm nna socnndnm rationcm spocillcam, vt socnn- dnm esse speciticnm, attamon socnndnm esse nnmeralo, modo alibi insinnato, ot secundum esse apprcliensnm, potost ma- gis per intollectnm, aut imaginationom mnltiplicari, qnam secundnm esse mate- rialo, ot cxtra intellectum : ac proinde, prout habet esse intelligibilo in specie improssa, ycI expressa, est magis mul-^ tiplicabilis, quam ut habot esse materialo. Et ad impugnationem ejusdem propositio- nis, si sumatur in secundo sensu, res- pondetur, muhiplicationem animarum non lieri, nisi dopendonter a corpore, nt a prima radice individuationis, et multi- plicationis numoralis earum, et idoo non esse capacos multiplicationis, ut pnecise pertinent ad ordinem intelligibilem : ac proindo in ois non essc neccssarinm, ut Yeriticotur propositio D. Thonui', quse tantum petit esse Yeram in his, quiu prcO- cise pc^Vtinont ad ordinem intoUigibilom, ut in Angolis contingit.
Neque etiam obstat secundum. Nam cum ex uno capite gradns purse intellec- tualitatis, seu Angelorum sit magis ex natura sua multiplicabilis in species, quam gradus rerum materialium, oportet, ut dc facto sic multiplicetur. Quoniam cum gonus connaturaliter loqucndo petat ad sui conservationem plures species, consequens est, ut genus ex natura sua magis multiplicabile exigat pluros specios, ad hoc, nt connatnralitor conservotur, Gumquo ox alio capite hujnsmodi gonns, seu gradus mensuretur awo, in quo non ost variatio, et successio quoad esse roi mensurata) per illud, necesse est, ut hsec potentia connaturalis, quam prsedictum genus habet, ad hoc, ut multiplicetur in plures specios (quseque licet non logice, bene tamen physice sumpta existit a parte rei una cum ipso genere fundamentaliter sumpto) sit somper ad actum roducta. Et ita loquendo de hac potentia connaturali, do qua ratio divi Thomse intelligiLur, vorum est, quod in perpetuis idem sit esse, ac posso. Multiplicari autem de facto in infini- tum species Angelicas, non solum non petit connaturaliter genus purse intellectualita- tis ; imo implicat contradictionom : et
Seeun-
dum lunda- menturn
vera) senlen-
sic rospoctii liiijiis inlinita' miilliplicabi- litatis in actu non potost vorilicari, (|uod sit idom osso, ac posso. Quod autom \n"iV.- tor iiuijorom mnltiplicitatem sp(;ci(!rum puro intolloctualium, quam materialium tot determinato, ot finito, potius, (juam aliie de facto producantur, in liboram I)oi Yoluntatem, congrue ad naturam hujus universi operantis, debet reduci.
§ n.
AUerum fundamentum verx senienlian.
58. Secundo probatur assortio ratione, quam innuit D. Thomas infra quaist. 1 1 3 artic. 2 in corpore, qua? potest sic effor- mari. Nam cuilibet etiam individuo na- tura? humana^ assignatur in custodiam proprius, ct determinatus Angelus : crgo tot sunt Angeli, quot species, et insuper alii innumerabilos : ergo numerus Ange- lorum incomparabiliter exccdit omnos spo- cios rerum materialium. Jlroc ultima con- sequentia patot ox prima, ot prima eX antecedenti. Antecedons autem quoad oiti- nesejus partos probatur auctoritate, et ra- tione. Auctoritate quidem, Quia socun- dum divLim Gregorium homilia trigesinia D.Greg. quarta in Evangel. relatum a divo Thoma articulo secundo nuper citato, diversi or- dines deputantur diversis rerum generi^ bus : quce est prima pars antecedentis. Et secundum Augustinum, Anselmum, et Origonem , adductos a Gajetano super eumdem articulum divi Thoma^, singulis speciebus diversi Angeli designantur : quai ost socunda pars pra^dicti antecedentis. Et tandom sccundum divum Hieronymnm d. Hier Matthan 18 quem omnes Doctores , ot Scholastici communitor cum divo Thoma soquuntnr, singuli Angeli singnlis homi- nibus in tutelam delogantur : qua) c^st tortia pars ojusdem antecedentis.
Ratione voro probatur idem antecedeus, assignando congruentiam, quare de facto ita contingat : vix enim aliter a nobis ca, qua3 a Deo libere hunt, ita de facto accidis- se, supposita authoritate possunt probari, quam ostendendo, id optime rationi con- gruere. Gongruit autem optime, quod sin- gulis generibus, speciebus, imo et singn- lis naturse hnmanae individuis, singuli Angeli in custodiam deputontur. Nam An- gelorum custodia est quaedam executio di- vina^ providentia?. Manifestum est autem, quod divina providentia principaliter est
August. Anselm.
Orige-
nes. CHJetan.
36
DE AxNGELIS.
Contra secun- dum funda- mentum objicitur primo.
Psal.109.
Ad Ephes.l.
D. Au-
gust.
D. An-
selm.
Apoc.l2.
circa illa, quae perpetuo manent : cum circa transeuntia sit, ut ordinantur ad perpetua. Ergo cum genera, et species, et individua, etiam naturse humanse, quan- tum ad proprias formas singulorum per- petuo maneant, rationi consonum est, qnod singulis generibus , speciebus, et individuis naturae humanae singuli Angeli a divina providentia ad custodiam dele- gentur.
59. Sed objicies primo, hoc videri im- possibile. Quia tot sunt ad minus homines beati, quot AngeU damnati : et Angeli beati multo pauciores sunt, quam homines damnati : ergo plures sunt homines, quam Angeli : ac per consequens impossibile erit, non solum quod generibus, speciebus, et individuis naturae humanye simul singuU AngeU deputentur, verum etiam quod sin- guU homines singulos habeant Angelos de- legatos. Hsec uUima consequentia patet ex prima. Et ex utraque parte antecedentis aperte sequitur. Quia si dua} multitudines ita se habeant, ut divisae in duas partes, quoad alteram iUarum sint a^quales, ne- cesse est, ut iUa sit absolute major, quaD quoad aUeram fuerit major : ergo cum muUitudo hominum, et muUitudo Angelo- rum sint divisae in antecedenti in duas par- tes, et in prima sint aequales, et secunda pars multitudinis hominum sit major se- cunda parte muUitudinis Augeiorum, sim- pUciter multitudo hominum erit major muUitudine Angelorum.
Utraque autem pars antecedentis proba- tur. Prima quidem; tot scilicet ex homi- nibus salvari, quot ex AngeUs ceciderunt. Tum quia coUigitur ex iUo Psalm. 109 : Ju- dicavit in nalionibus, implevit ruinas : et ex illo Pauli ad Ephesios 1 cum dicit, ins- tauranda omnia per Ghristum, quie in ca- lis, et qux in terra sunt, in ipso. Tum etiam, quia id affirmant D. Augustinus lib. 22 de Givitate Dei c. 1 et in Enchirid. c. 29, 61 et 62, et D. Anselmus lib. 1 : Cur Deus homOj c. 18.
Secundam etiam pars antecedentis, ni- mirum, Angelos ])eatos pauciores esse ho- minibus damnandis, probatur. Nam Ange- lorum Ijeatorum numerus solum est duplo major numera Angelorum damnatorum, utcolligitur ex iilo Apocal. 12, ubidicitur, quod Lucifer traxit de cceio lertiam par- tem slellarum, idest Angelorum. Numerus vero hominum damnatorum plus est, quam major numero hominum beatorum, ut sa- tis ostendit maximus numerus peccatorum,
et inUdeiium. Ergo eo ipso, quod sinX tot homines beati, quot Angeli damnati, An- geli beati multo pauciores erunt, quam ho- mines damnati.
Gonfirmabis. Quia tot sunt homines beandi, quot Angeli remanserunt : sed multo plures sunt homihes damnandi, quam Daemones : ergo multo plures sunt homines, quam Angeli. Minor cum conse- quentia ex nuper dictis constat. Major autem est D. Gregorii homil. 34 in Evan- gelia, ubi sic ait : Superna illa civitas ex Angetis , et hominibus constat; ad quam tantum credimus humanum genus ascendere, quantos illic contingit electos Angelos re- mansisse.
60. Objicies secundo. Quod Deuteron. 32 juxtaeditionem Septuaginta sic legitur : Constituit terminos gentium secundum nu- merum Angelorum Dei. Quibus verbis vi- detur significari, terminum, idest numerum hominum, aequalem esse numero Angelo- rum : ergo cum Angeli in custodiam so- lum ex infimo ordine deputentur, ut docet D. Thomas infra q. 113 art. 3, consequens erit, ut non solum omnibus generibus, speciebus, et individuis naturae humanae simul, verum nec etiam singulis hoTninibus seorsum proprii possint Angeli delegari.
61. Ad primam ex his ol)jectionibus res- pondetur, quod transeat prima pars ante- cedentis (optime enim posset absolute ne- gari, cum loca illa, quibus probatur, plures alias habeant expositiones, quae videri pos- sunt apud interpretes. Deinde nec SS. Pa- tres Augustinus, et Anselmus id expresse, vel certe, et indubitanter affirmantj. Data ergo gratis hac prima antecedentis parte, neganda est secunda. Ad cujus probatio- nem neganda est major, quae non satis probatur ex illo Apocalypsis 12 : Et cauda ejus trahebat tertiam partem stellarum cosli, et misit eas in terram ; ibi enim non de casu Angelorum, sed de ruina fidelium in fine mundi, cujus tertia pars dicitur ab Antichristo seducenda, et tanquam stellae de coelo in terram, hoc est, a fide Ecclesiae in errorem, et a spe coelestium ad gloriae saeculi ambitionom trahendam, ad litteram fit sermo. Hanc expositionem tradit D. Gregorius lib. 32 Moraiium cap. 12 in hiec verba : Caium est Ecclesia, qux in hac nocte vitx pjrxsentis, dum in se innumeras Sanctorum virtutes continet, quasi radianti- bus desuper sideribus fulget. Sed draconis cauda in terram stetlas dejicit : quia illa Sa- tanse slrenuitas per audaciam assumpli ho-
minis
Corifirm.
D.Grcg.
Objicitur
secundo.
Deut.
D.Tliom.
Respon- detur primo ad pri - mam objectio- nem.
August. Anselm.
Apoc. 13.
D. Greg. *;
DISP. 1. 1HJ13. IV.
37
S. Hie- roiiyin. Thoodor. D.Tlioin Aretas. Vit^gas. Ribera. Cornel.
Bubal. Viega-^. Cornol.
Respon- tletur.
mbm erccla (puta Anlichristi) quosdam, quos velut electos iJei in Ecclesia inveniel, obtinendo, reprobos ostendet. Stellas itaque de ccbIo in terram cadere, est nonnultos re- licta spe calestium, itto duce, ad ambitum ijtorix sxcutaris inhiare. Sic de Antiocho Epiphane dicitur Daniel 8 versu 10 : Deje- cit de fortitudine, et de .stettis, et concutca- vit eas : ubi stellas vocat Jucla^os, doc- trina, pietate, vel genere illustres, quos Aniiochus suis minis ad idololatriam in- llexit, ut interpretantur S. Hioronymus, Theodoretus, et alii ibidem. Et eam lem exposilionem D. Gregorii amplectitur Div. Thomas (vel ille, cujus hoc opus ost) super eumdem locum Apocal., Aretas, Viegas, Ribera, Gornehus, et alii ibid.
Et insuper quamvis daremus, hunc lo- cum Apocalypsis ad Angelos posse trans- ferri, respondetur cum Bubalo, Viega, et Cornelio ibi, numerum determinatum poni pro indeterminato : et sic tertiam partem non significare tertiam partem mathema- tico more, sed magnam partem : hoc enim sensu (inquit Viegas) saepe Joannes in hoc opere tertiam partem nominat, ve- lut cum ait cap. 8 tertiam partem terrai combustam ; tertiam partem arborum con- crematam : tertiam partem maris con- versam in sanguinem; tertiam partem creaturarum, qua3 bibebant in mari, inte- riisse ; tertiam partem solis obscuratam ; itemque tertiam partem lunae, imo et ter- tiam partem stellarum, ut eamdem om- nino phrasim in eisJem verbis hceat agnoscere : quibus omnibus in locis com- muniter interpretes tertiam partem, non tertiam partem mathematico more, sed magnam partem interpretantur.
Secundo respondetur cum D. Thoma super eumdem locum, draconem tertiam partem traxisse, idest omnes illos, qui reprobi sunt : dividitur enim muhitudo Angelorum in tres partes, in Angelos scilicet assistentes, in eos, qui mittuntur, et in reprobos. Stat autem optime, traxisse terliam partem, quamvis haec aliis duabus incomparabiliter minor sit. Sunt autem verba Doctoris Angehci hsec : Secundum aliquos exponuntur hwc verba prwter mo- dum prxmissum de reprobis Angetis. Cauda ejus, idest naturalium excellentia, qua alios traxit, sicut aliquid trakitur cauda. Tra- hebat, idest, traxit, dejiciendo per super- biam . Ipse enim Diabolus cum primo esset omnibus exceltentior , videns suam natu- ralem exceUenliam superbuit. Multi autem
A(! conllr- niatio-
nem
piima
soiutio.
ex aliis videntes eum tam exceltentem, con- senserunt ejus supcrbix, et ei adhxserunt. Tertiam partem stellarum, idest omnes An- gelos reprobos, qui stelliB erant per clari- tatem, ac volubiliiatem jiaturx. Ihia pars Angetorum est multitudo eorum, qui as- sistunt; ita quod si mittuntur, raro mit- tuntur. Atia est eorum, qui ita assislunt, quod frequenter mittuntwr. Tertia pars sint illi, qui nec sunt de illis, nec de istis. IIos traxit Diabolus. De primis, et secundis Danielis 7 : Miltia miltium, et decies xen- lena millia, itc.
Ad confirmationem hujus prima) ol)- jectionis respondetur, negando majorem. Et ad probationem dicendum est, D. Gregorium intelligi, non de omnibus or- dinibus Angelorum, sed solum de Angelis ordinis infimi ; et adhuc non de omnibus his, sed de pra^cipuis illorum tantum, qui praeficiuntur hominibus pnedestinatis. Ut enim docet D. Dionysius 4 et 10 Goelestis D.Dion. hierarcliiae, in quoHbet ordine Angelorum sunt primi, medii, et ultimi. Primi ergo, idest, perfectiores, juxta suam dignitatem deputantur nobiUoribus, et perfectioribus rebus. Gumque homines prsedestinati in- ter cjBtera inferiora sint perfectiores, qua- tenus sunt per se intenti, reUqua vero disponuntur, ut conducunt ad eorum sa- lutem : ideo Angeli primi, et perfectiores praeficiuntur iUis juxfca majorem, vel mi- norem utrorumque perfectionem.
Vel secundo dici potest, divum Grego- Poste- rium non loqui de individuis hominum, ^iJJgfjo sed solum de ordinibus eorum, solumque veUe significare, tot ordines reperiri in bominibus beati, quot in Angelis, qui remanserunt : quia scilicet (ut ubi late prosequitur sanctus Doctor) non est ordo in Angelis, ad quem homines juxta sua merita non assumantur.
62. Ad secundum o])jectionem respon- Diiuitur
delur, iUud testimonium Deuteronomii in s.^.<^""'''' , ,. . , . objectio.
nostra vulgata editione non legi, secun-
dum numerum Angelorum Dei, sed juxta
numerum filiorwn Israel. Filii autem Ts-
rael, juxta lectionem Septuaginta, Angeli
nuncupantur : quia legem, et volunta-
tem Dei nunciabant populis, in quibus
habitabant, et hujusmodi munus exequen-
tes solent in Scriptura Angeli nominari,
ut ex divo Augustino, et TertuIIiano su-
pra dubio primo, num. 1 observavimus.
Et ita sensus erit, Deum ita constituisse
terminos aliis populis, ut tantum spatium
relinquerent hliis Israel, quantum ipse
D. Xns'. Teitull.
00
DE ANGELI8.
Ultima ratio pro
vcra
senlen-
tia.
Objici-
tur primo contra
lianc ratio- nem.
Urgetur iiistan-
liis.
noverat sullicere ad eorum habitationem : vel, quod tanta cura statuerit Dominus terminos populorum filiorum Israel, ut major, vel minor terminus constitueretur, juxta majorein, vel minorem multitudi- nem Israelitarum. Nam quando erant pauci. non delevit tolaliter habitatores Chanaam, sed tantum extendit terminos, quantum sufiiciel)at paucis. Multiplicatis autem illis, lotaUter delevit inimicos, ut nxtenderentur termini liliorum Israel.
§ m.
Postremitm fvndamenium verx senlenlisB.
63. Tertia, et fundamentaUs ratio de- sumitur ex divo Thoma in pnesenti, ar- tic. 3 et 2 contra Gentes^, cap. 92 ratione 3, potestque ad hanc formam reduci. Quoniam entia perfectiora per se intenta, quo sunt nol^iUora, eo sunt in majori excessu creata : seJ AngeU sunt perfectis- simi inter omnes species substantiales creatas, et per se intenti : ergo sunt creati in majori excessu, quam omnes illae. Minor, et consequentia non indigent probatione. Major autem probatur. Tum, quia maxima perfectio universi, quam Deus in productione ilUus intendit, ut disputatione prima, duljio primo diximus, per se postulat, ut entia per se intenta, quo fuerint perfectiora, eo plus multipU- centur, aut in majori magnitudine pro- ducantur : quia eo ipso entia iUa per se intenta, et ipsum universum ex eis coa- lescens, erit saUem extensive perfectius : ac proinde a Deo optimo maximo, qui universum cum maxima perfectione sibi connaturali condidit, taiia entia, quo fue- rint perfectiora, eo erunt in majori ex- cessu creala. Tum etiam, quia videmus corpora coelestia, quia sunt per se in- tenia, et perfeciissima, esse creata in magno excessu secundum magnitudinem.
Neque obstat, si objicias primo, illam majorem universaliter intellectam esse fal- sam, ut apparet ahquibus instantiis. In primis. Quia aurum perfectius est ferro, et gemmiB pretiosiores sunt lapidibus : et ta- men neque aurum, neque gemmse in ma- jori excessu sunt a Deo creata, quam fer- rum, et lapides. Deinde. Nam ex perfectis animantibus ssepe pauci, ut Elephantus, et Phfjenix, qua^ avis perfecta, et unica tan- tummodo in rebus reperitur : e contra vero ex imperfectis innumeri reperiuntur,
tur.
ut culices : ex muscis item ingens et co- piosa adest muUitudo. Praeterea. Gorpora viventia perfectiora sunt corporibus coeles- ti])us, a quibus in magnitudiiie incompara- biliter superantur. Rursus. Astra, el Pla- neta3 sunt corpora distincta^ speciei a suis orbil)US, et iUis perfectiora (habent enim nobiliora accidentia, et virtutes perfectio- res) suntque per se intenta, cum sint in- corruptibiUa : non autem excedunt quanti- i tatem suorum orljium, ut per se patet, Tandem. Luna non adfcquat quantitatem terroe, hcet sit iUa perfectior : ergo, etc.
Non itaque hoc obstat. Neque instanti» Occiuri nuper allalse enervant vim rationis divi Thom.T, si recte intelligatur. Non enim in ea est sermo de perfectione per se non in- tenta ab authore natura^, qualis est multi- pUcatio individualis, Neque illa major propositio taliter accipienda est, quod semper, et quibuscumque occurrentibus circumstantiis, debeat veriticari : hoc enim aperte falsum esset, ut convincunt plures ex appositis instantiis, et alise similes, quse adduci possent. Sed sensus illius dumtaxat est, quod entia perfectiora per se intenta, qualia sunt species a Deo productse, quo su)U nobiliora, eo sunt ab ipso in majori excessu creata, vel secundum magnitudi- nem, si sint corporea, vel secundum mul- titudinem et numerum , si sint incorpo^ rea, nisi vel pecuUaris natura alicujus rei oppositum petat, vel aliunde hoc impedia- tur, ex eo, quod reliquse partes univei^si ali- quo modo Isederentur, tunc enim impedi- retur major perfectio intensiva universi, quffi ex diversis speciebus consurgit, quse- que pra3cipue intenditur : vel tandem propter alias causas naturaUter occurrentes. Et aliquo ex his modis contingit in omni- bus instantiis appositis.
64. Sed dices, non posse hsec duo cohso- RepUca rere, et quod ex ratione generali rei magis perfectoe petat aliquid majorem quantita- tem ; et quod simul ratione suse differentia^, et forma) specihcse exigat oppositum : sicut in homine, verbi gratia, nequeunt hsec duo conjungi, et quod ratione animalis petat aliquid; et ratione rationalis postulet oppo- situm.
Respondetur, quod duplieiter potest ali- Solutio. quid postulari ex aliqua ratione communi : vel simpliciter, et in omni eventu, vel so- lum quantum est ex vi rationis communis, et cum hoc addito, nimirum, nisi aliunde id impediatur. Et licet quando ahquid pe- titur primo modo, non possit ex ratione
diUerentiaH
DISP. 1, DUli. IV.
39
{lifTcrcntiali postulari oppositum ei, quod oxigitur cx rationc communi ; benc tamon posteriori modo, ut patct excmplo actus odii Dci, qui quantum est ex vi rationis communis pra^cisc actus humani vcrsantis hic, ct nunc circa D(!um, postulat rcctitu- dinem, et nihilominus, quia oam non pctit simplicitcr, et priori modo jam dicto, ideo exigit rationc sujc ultima* diHercntia^, et