This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the Copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to Copyright or whose legal Copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken Steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

+ Make non-commercial use of the file s We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these flies for personal, non-commercial purposes.

+ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's System: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in Copyright varies from country to country, and we can't off er guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner any where in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's Information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the füll text of this book on the web

atjhttp : //books . qooqle . com/

Digitized by

Google

Digitized by

Google

Digitized by

Google

Digitized by

Google

Digitized by

Google

CODEX UNMiUUATin S LI BK( ENSIS,

Lull

>>+^S*Q<S^~*<<

ckisches Urkniideiibuch.

l8^ Abtheilung.

Irkundenbneli der Stadt Lübeck*

Dritter Theil

Lübeck,

Ferdinand G r a u t u f f.

1871.

Digitized by

Google

Digitized by

Google

URKUNDEN-BUCH

der

Stadt Lübeck.

Herausgegeben

dem Vereine für Lübeckische Geschichte and Alterthumsktmde.

Dritter Theil.

6*$&&^&*=*

Lfibeck,

Ferdinand Grautoff. 1871.

£ZfO£) 3 . & / Disili2edbyGoogIe

Drock tod H. G. Rahtgens in Lübeck.

Digitized by

Google

Urkunden bis 1350.

Digitized by

Google

Digitized by

Google

Gerhard IL, Erzbischof von Bremen, beurkundet den Verkauf der Dörfer Tes- dorf, Kükelühn und Klein- Rolühbe Seitens des Grafen Adolf IV. von Holstein an das St. Johannis-Kloster zu Lübeck. 1230. Mai 14. l

In nomine sanctae et individuae Trinitatis. Gerhardus Dei gratia sanctae Bremensis ecclesiae archiepiscopus. Omnibus in perpetuum. Officij nostri sollicitudo exigit, ut vineam domini Sabaoth excolentes fideles dispen- satores invenire satagamus solerter invigilantes, ut divini cultus religio in secula futura propagetur et servorum Dei necessitatibus in fine mundi con- sulatur. Hujus rei gratia ad notitiam sacrosanctae matris ecclesiae tarn posterae quam presentis aetatis fidelium pervenire volumus, quod fidelis noster Adolfus comes Holsatiae cum consensu uxoris suae Heilwigis comitissae et haeredum suorum ecclesiae beatae Dei genetricis et virginis Mariae et sancti Johannis apostoli et ewangelistae in Lubeka, consensu et assensu ducis Alberti, de quo terram tenuit, accedente, tres villas in provincia Aldenborch, videlicet Teszlavestorp , Coculune, Rodelube, ducentis et quinque marcis examinati ar- genti vendidit cum omni juris integritate et utilitate, agris et silvis, cultis et incultis, rivis, aquis, aquarum decursibus, piscationibus, pratis et pascuis, juditio capitis et manus, ita etiam, ut coloni praedictarum villarum ab omni exactione, petitione, expeditione, borgwere, brugwere, praeter solam defen- siönem terrae, quae vulgo lantwere dicitur, sint exempti. Praenotato autem vendito adjectum est nemus, inter praefatas villas et Cuseresstorp adjacens, a terminis villae Teszlavestorp ad orientem valle, palude, unde2 congerie lapidum, inde paludibus ad terminos villae Karzov, in septentrione vero a terminis villae Rodelube rivis et paludibus ad collem Hertesberge, inde rivo, inde colle Krizelberge, inde ad novale, quod Watterdessore dicitur, profunda valle distinctis, cum rivis, pratis et pascuis. Et quicquid fratres praedicti caenobii

1) Urk.-B. IL, 10. 11. 2) 1. inde.

Bd. III.

Digitized by

Google

2 1230. Mai 14.

seu homines ecclesiae attinentes in praenotato nemore laboribus suis exco- luerunt et expensis, eodem jure, quo praedictae villae cum omni utilitate, libertate, integritate et cum omnibus servitiis inde provenientibus eis libere cedere permisit. Et sie juri suo sponte renuncians, dominum Johannem abba- tein ejusdem loci tertium cum fratribus suis in possessionem misit, humiliter nobis suppücans, ut praefatae ecclesiae beneficio confirmationis ad perpetuae robur lirmitatis subveniamus. Quia vero generatio perversa est et infideles fiüj, volentes his, quorum natura prona est ad malum ab adolescentia sua, obviare, ne, impune hereditatem crueifixi sibi vendicantes, cum blasphemis filium Dei eonculcent, auetoritate omnipotentis Dei et apostolorum Petri et Pauli praedietas possessiones ea integritate et übertäte, quae intercessit, prae- notato coenobio confirmamus, ut, si quis infregerit vel aüenaverit, maledictus a Deo et a nobis anathematizatus et exeommunicatus cum eis, quorum Deus non est memor amplius, nisi resipuerit, sententiam aeternae dampnationis in- currat. Testes vero, qui huic nostrae confirmationi interfuerunt, sunt: Yso Verdensis episcopus, Johannes Lubecensis electus ibidem contirmatus; Burchardus major praepositus, Hermannus decanus, Heinricus scholasticus, Daniel de Bliderstorp, magister Wilbrandus, canonici majoris ecclesiae Bremensis} Alexander scholasticus saneti Willehadi, Stephanus ejusdem ecclesiae canonicus } Magister Teodericus saneti Anscharij canonicus, Teodericus praepositus de Kevena, Thegenhardus praepositus de Lyppia; Hyldewardus praepositus major Verdensis, Herrandus decanus, Hermannus scholasticus, Hartmannus cellerarius, Fridericus custos, Johannes Marcus canonicus ibidem Verdensis et major praepositus in Hyldensem, Luderus de Borch, Ludolfus de Lüchow, canonici Verdenses; Amalungus praepositus in Saleraria ecclesia, Cono canonicus ibidem, Gervasius praepositus in Ebbekestorp; de laicis vero Sygebodo marscalcus, Ericus camerarius, Heinricus de Borch, Iwanus de Büderstorp, Bremenses, Hyldemarus Scakke, Sygebodo de Huginge Verdenses, et alii quamplures. Data per manum Lutberti capellani nostri, pridie Idus Maji, in villa Achem. Acta fuerunt haec anno gratiae MCCXXX indictione tertia, pontificatus nostri anno undeeimo.

IS ach einer im Archive zu Kopenhagen bewahrten Abschrift Ulrich Petcrsen's aus dem Anfange des vorigen Jahrhunderts. Das Original wird mit andern Osmotischen Klosterurkunden sieh im Gottorfer Archive befunden haben; unter den zu Kopenhagen noch erhaltenen Urkunden des Klosters ist es nicht.

1) 1. exeoluerint.

Digitized by

Google

1241 3

D.

Der Roth von Soest bevollmächtigt mehrere Lübecker Bürger, die Ansprüche von Soester Kaufleuten wegen erlittener Beschädigungen auf der See end- gültig zu erledigen. 1241. l

Aduocatus, sculthetus, consules ceterique burgenses Susaciensis ciuitatis Vniuersis, ad quos presens scriptum peruenerit, in perhenne. Tarn futuris quam presentibus declarandum duximus, quod nos dilectis amicis nostris domino Wilhelmo Albo, Jordano Benedicte et Euerhardo dicto Brake, burgensibus de Lubeke, vicem nostram commisimus, ita videlicet, ut, quicumque de dampno burgensibus nostris in puppe illato cum ipsis concordauerint vel satisfactionem exhibuerint, nos id factum ratum et stabile obseruemus, et si eosdem, qui satisfecerint) alicubi ad nostros burgenses venire contigerit, pace firma et stabili perfruantur et de causa huius dampni ab omni inpetitione in posterum liberi maneant et securi. Ceterum decreuimus, ut, quibuscumque consules Lubicenses super tali compositione et concordia suas apertas litteras donauerint, adeo firmum sit et stabile, ac si ciuitatis nostre essent priuilegio roborati.

Acta sunt hec anno gratie MCCXLI.

Nach einer von Dr. Jafft* mit get heilten Abschrift des Originales der Gatterer1 sehen Sammlung in Luaern,

an welchem noch einige Siegelreste hängen.

in.

Protokolle über Gerichtsverhandlungen

1) unter dem Vorsitze des Vogts Hermann Riquard und der Bathmänner Her- mann von Morum und Gerhard von Heringen wegen mehrerer vorgekommenen Beraubungen. 1243;

2) unter dem Vorsitze des Vogts Heinrich Hildeswiden und der Bathmänner Hein- rich von Boizenburg und Johann Goldoge wegen Todtschlag. O. ./.;

3) unter dem Vorsitze des Vogts Beineke Pomule und der Bathmänner Heinrich von Boizenburg und Heinrich von Mölln wegen Beraulmngen. O. J. 2

1) Urk.-B. I., 65. 74. 92. 93.

2) Auf dem ersten der oben abgedruckten Pergamente A. ist von anderer Hand der S. 6 naher bezeichnete Absatz eingetragen, vielleicht weil das Aotenstück später (1255) bei einer Qcsammtklage gegen die von Buch- wald benutzt ward (Urk.-B 1,216) Obwohl nun der betreffende Absatz einer spatem Zeit, als 1243, angehört, schien es doch nicht rathsam, ihn von der Stelle, wo er verzeichnet steht, wegzunehmen ; vielmehr glaubten die Herausgeber auch noch die ähnlichen Verhandlungen unter B. gleich anschliessen zu müssen, zumal sich ans den angeführten Persönlichkeiten nicht mit Gewissheit bestimmen lftsst, welche von beiderlei Gerichts-

Digitized by

Google

1243.

Anno gracie MCCXLIII proscripti sunt || pro violento spolio Lvbicensibus illato Thetlejjuus de Bochwolde et frater suus et sororius | ipsorum, dominus Henricus de Terente miles et frater suus Elerus caluus, filius domini Go- descalci de Reuetla, Johannes de Der- zowe et frater suus Nicolaus, Sone filius Wichmanni de Walle, Hermannus de Lesten^ Nicolaus de Hamborg et socius suus Ricolfus, Hence Steding seruus Wichmanni de Walle, Henricus cruse Brasche, jvuenis Reimarus Sca- lipe, Lantwardus, Hasso, Henricus de Viszowe, Riquardus de Segeberge et eorum iniusti complices, quorum multi sunt, et in sequentibus scribentur, cum eorum investigare possumus nomina.

In ipsorum proscriptione presedit judicio ex parte domini imperatoris Hermannus Riquardus aduocatus et ex patte ciuitatis Hermannus de Morum et Gerhardus de Heringe. Presentes erant Albertus de Clingeberch, Con- radus ropere, Gerhardus Bule, Johannes domini Alradi, Roseko, Reinoldus Zisic et Eckehardus, Godefridus de Brema et

Hec sunt bona, que Thetleuus et sui iniusti || complices ciuibus Lubicen- sibus violenta predafcione primo sab- bato abstulerunt: Domino Aspeflano et domino Jordani pellusium merderinum et duas pluuiales vestes et pelles. Jo- hanni Hasart HU equos cum attinen- tibus, scilicet seien, et vnam lanceam. Marquardo molendinario I equum et IUI seien. Henrico de Brema gladium, duas secures et frenum. Johanni de Todeslo I equum. Brunoni fabro II equos, duas secures, cucullum et vnum acterselen. Hermanno clerico III equos et seien et uestem et pell(es). Mar- quardo de Segeberge III equos, II se- cures et lanceam, et famulum suum uulnerauerunt. Thegenardo II secures et bipennim et pilleos seruorum. Mar- quardus wagenman I equum, sellam et frenum. Johannes iilius Wisceli vnum acterselen et frenum. Hermanno wa- genman de Brema Uli solidos et se- curim et bipennim carpentarij.

In sancto die Epiphanie abstulit filius aduocati Wichmanni et filius do- mini Altmanni de Gneusmolen et fa-

sitznngen früher Statt fanden. Im Allgemeinen muss das Jahr 1255 als chronologischer Anhalt für 2. und 3. aufgestellt werden. In beiden Verhandlungen erscheinen zum Theil dieselben Zeugen, von welchen Hermann von Gadebnscb, Thomas von der Hölle, Jordan der Böttcher, Dethard Ludekens Bruder, Johann von Paderborn, Conrad der Rothe und die Vorspraken Dietrich Rance, Friedrich, Burchard und Ekkehard in der Bürgennatrikel von 1259 (Urk.-B. II., 31) genannt werden. Ein Vogt Heinrich kommt 1258 vor (Urk.-B I., 243), wohl derselbe mit dem Vogte H. (Urk.-B. n., 126). Der Ratbmann Heinrich von Boizcnburg wird von 1238 69, Johann Goldoge 1253 94, Heinrich von Mölln, genannt Runeser 1253—69, Marsilius von Hagen 1256—61, Wilhelm von Stade 1242—63, Conrad Vorrade 1256—74 erwähnt. Weder Timmo von Buchwald, noch Hildelev von Brokdorf verhelfen zu einer genauem Zeitbestimmung, da jener Name das ganze 13. Jahrhundert hindurch erscheint, ein Hildelev von Brokdorf aber sowohl. 1220—21 (Hämo. Urk.-B. I., 441. 443), als 1302—7 (Lüb. Urk.-B. II.) urkundlich genannt wird.

Digitized by

Google

1213.

frater suus, Fridericus de Witten borg, Hermannus clericus, Heidenricus Stri- ceke, Bertoldus filius B\ coggenworh- tere, Goldeko ropere, ConradusBrasche, Thomas in platea molendinorum, Aspe- lanus, Marquardus in platea Holtsato- rum et alij quam plures.

Feria VIa post Epiphanie octauam. Item proscripti sunt pro spolio Jo-

hannis famuli domini Johannis '

pro XV solidis et cingulo suo Nicolaus frater Johannis de Derzowe, Henricus cocus, Herice pape et adhuc vnus, quem ignoramus, coram domino H(er- manno) aduocato, domino G(erhardo) de Heringe, domino H(ermanno) de Morum. Presentes erant Eilardus crispus. Hermannus Episcopus, Lode- wicus pellifex, Alexander pellifex, Ti- dericus paruus, Nicolaus wantsnidere, Hermannus Ropenacke. Henricus, Hille- brandus, Tithmarus Wadut, Henricus de Brema, Henricus de Oldenborg pro- locutor et Johannes prolocutor et alij quam plures.

Ante Natiuitatem. Proscripti sunt pro spolio pro tri- bus equis Alberti ceci et pro lineo panno Conradi Valens HU marcas de- nariorum Henricus de Tralowe et Tith- marus Brasche coram domino H(er- manno) aduocato, domino G(erhardo) de Heringe, domino H(ermanno) de

mulus Johannis de Derzowe et eorum complices famulis domini Conradi de Caldinge et domini Petri de Calinge- borch carnes et cutes et vestimenta et III equos et cetera clenodia in cista, in valore XXVII marcarum denariorum, in villa Mummendorpe. Post Epiphaniam. Feria Va- spoliauit Marquardus et Tymmo filius domini Dosen de Dode- ken et Hasso filius domini Herderi de Bistekesse et Hence de Tralowe Hu- gen de Etseho I marcam denariorum et II denarios et preterea vestibus et gladio XX solidos in valore.

Feria Va abstulerunt complices Tet- leui Hvgoldo IUI marcas denariorum et tunicam et gladium et alia vnam marcam denariorum Valencia. Feria VIa Johannem in alia parte notatum. Sabbato post meridiem spoliauerunt predicti complices Th(etleui) Wulueki- num in anglicis denariis, vestibus lineis. glad(io) et aliis, Villi marcas engeis in valore.

In vigilia Epiphanie.

Post hec feria III*- spoliauerunt prenominati Bernolfum de Todeslo tri- bus solidis et VI marcis denariorum et duobus gladiis, cucullo et cuflio et fibula argentea. Nicolaum et Johannem Kouolt XXXVI pullis et vehiculo et lancea et cerotecis et tribus sexagenis

1) Lücke für den Zunamen gelassen.

Digitized by

Google

1243.

Morum. Presentes erant Mummardus, Johannes Houbanc, Rodolfus pellifex dictus de monte, Tithmarus et Hart- mannus clippearius, Herderus, Lutber- tus de Kopmannehauene, Tethardus et Winricus, Johannes niger, Tidericus prolocutor et alij plures. !)

2Feria secunda post Epyphaniam spoliauerunt predicti Thetleuus et sui iniusti complices prope Ibendorpe. Ni- coiao abstulerunt IUI last allecis: quar- tam last rehabuit, et illa peiorata fuit ad dimidiam inarcam argenti et con- stitit insuper III solidos sine vectura, et seruo suo I solidum, et valens I so- lidum de cista in crumena et aliis, et puluinar et cussinum et lanceam. Wichboldo paruam mesam allecis. Ri- chardo XVI pernas et VIII flick', et vestem stripaticam et lyuonicum sper et norwagicam bipennim et cultellum.

ouorum. Johannem witgerwere equo, sella et freno et IUI marcis denario- rum et Uli solidis et tribus obolis, fibula argentea, veste ruffa et pellibus, pilleo, cingulo et duobus cultellis, et bursa de bracis incisa, cum duabus clauibus, glad(io) et veste serui et VIII denariis serui. Famulo domini Werneri slauici equuni valentem VI marcas denariorum et duas marcas denariorum in bursa et manticam, sei- licet malen, cum lineis vestibus et II lintheaminibus et freno. Marsilio ceco et Gerhardo in speciebus et cramwant XXXIH marcas denariorum in valore. Ipso die aeeepit Olricus caluus vaccam Werneri generi domini Hoyeri de Bar- dewic et seruo suo, qui vaccam pepu- lit, IU solidos.

Struz eciam fuit in spolio Traue- nemunde.

3Feria IUI*- post Michahelis pro- scripti sunt a Nychola Tymmo de Boc-

1) Die beiden letzten Absätze sind durchstrichen, was sich indess nur anf ihre Erledigung beziehen wird.

2) Rückseite.

8) Von andrer Hand. Vgl S. 8 Anm. 2.

Digitized by

Google

1243.

Gerhardo longo carnes VIII pecorum, scilicet rindere, et XI salsas cutes et navale talentum sepi, scilicet talges, et tria lyuonica talenta vngenti por- cini et VI dechades clipping et plus quam centenam watmales et vnum talglef et Uli clipping valentes IUI so- lidos, et Vi solidos engeis, et VI so- lidos lvbicensium et rvianorum dena- riorum, vestem, gladium et fibulam argenteam XIX marcas denariorum in valore. Winando VII pernas et II me- sas talges et duorum boum carnes et cutes, XXXIII vlnas watmales, duas tunicas, II vestes et pelles et duo paria linearum vestium, duo lintheamina et balneamen, cistam, tinam et hvdevat cum omnibus, que intus erant, et I ollam eream: ista omnia valuerunt XVI marcas denariorum. Johanni ab- i stulerunt I puluinar, III cussinos, ka- towam et zalun et duo lintheamina, : lineas vestes, caligas, striuales cum , matta, que ista continebat, valens mar- cam et amplius. |

Hij sunt, qui bona sua iuramento obtinuerunt, que dominus Th(etleuus) de Bokewolde et sui arnici et famuli ipsorum ciuitati abstulerunt: Johannes Hasart optinuit XII marcas denariorum (de hiis III marcas recepit).2 Marquar- dus molendinarius V marcas denariorum (XX solidos recepit). Bruno faber V marcas denariorum (XX solidos recepit). Marquardus de Segheberg VI mar- cas denariorum (XXIIII solidos recepit). Marquardus Wagenman III marcas denariorum (XII solidos recepit). Bernerus de Todeslo VI marcas denariorum (XXIIII solidos). Nicolaus et Kouoldus XV solidos (IUI solidos). Johannes wit- genvere VIII marcas denariorum (II marcas denariorum recepit). Wernerus

wolde et 1 pro homicidio, quod

commiserunt in Busener ante ciuita- tem. Testes sunt Johannes de Pader- borrie, Johannes filiusBerleui, Johannes Wrhake, Johannes filius Coz, Henricus de Cymiz, Hermannus de Godebuz, Thidericus Holtzatus, Conradus rufus pistor, Gerlagus de Cymiz, Fridericus filius domini Henrici de Boyceneborg, Johannes de Brema gener Sweimen, Bertoldus magister, Thethardus frater Lvdiconis, Fridericus rethor, Thideri- cus Rance, Henricus de Oldenborg et Borchardus et Ekehardus rethores. Henricus domine Hildeswidis fuit ad- uocatus. Dominus Henricus de Boyce- neborg et dominus Johannes Goldouge erant assessores advocati.

1) Der zweite Name ist ausgekratzt.

2) Das in Klammern Stehende ist im Original übergeschrieben.

Digitized by

Google

8

1243.

slauicus VIII marcas denariorum (II marcas denariorum). Hermannus clericus IX marcas denariorum (IUI solidos et III marcas denariorum recepit). Marsilius cecus XXVI marcas denariorum (Vit marcas denariorum recepit). Wiscelus de Santwell(is) I marcam denariorum (IUI solidos). Gerhardus longus XVU marcas denariorum (IUI solidos et Uli marcas). Winandus XIIII marcas dena- riorum (Uli marcas denariorum recepit). Richardus et socius suus VIII marcas denariorum (II marcas denariorum). Nicolaus et Wiscelus socius suus XII mar- cas denariorum pro allece (in marcas denariorum receperunt). Johannes albus, qui est in Lyuonia, I marcam denariorum (IUI solidos recepit). Johannes de Todeslo UI marcas denariorum (XII solidos recepit).

B.

Feria IUI«- post Purificacionem || pro- scf ipti sunt pro preda Hildel(e)uus | de Brocdorp, niger Helmericus, Zast, || Hil- deleuus Wetecamp, Sist monoculus et frater suus, sculthetus de Brocdorp, Hermannus Stinevel, Gruder, Nycolaus Wopos, Stormarius et sui serui, Wich- mannus sculthetus et Henzo et eorum iniusti complices.

Testes huius prosripcionis sunt do- minus Marsilius de Indagine, Bertram- inus de Wischele, Nycolaus remen- makere, Everhardus gener Godescalci de Verda, Thomas de inferno, Johan- nes de Wirichusen, Alardus in fossa ducis, Henricus filius Magermanni, Jor- danus dolifex, Henricus Borewini, Her- mannus lore, dominus Willikinus de Sthadis, dominus Conradus Vorrat, Thidericus Rance, Henricus de Olden- borg, Borchardus, Ekehardus prolocu- tores.

Isti erant consules assessores ad- vocati : dominus Henricus de Boycene-

Misereris omnium proscripti sunt a Brunone piscatore pro preda Everhar- dus Dunkel et sui complices. Testes sunt Hermannus de Godebuz, Olricus Wltur, Wichmannus de Zarnicowe, Henricus de Cymiz, Johannes filius Berleui, Ropico Poppetz, Fridericus prolocutor, Thidericus Rance, Borchar- dus, Ekehardus, Henricus de Olden- borg prolocutores. Isti erant assesso- res aduocati: dominus Henricus de Boyceneborg et dominus Henricus de Molne. Dominus Reinico Pomule fuit advocatus.

Digitized by

Google

1245. 9

borg et dominus Henricus de Molne. ' Dominus Reinico Pomule fuit advo- j catus. j

Wach den Originalen auf der Trese. A. itt ein auf beiden Seiten beschriebener langer Pergamentstreifen, welcher vordem aufgerollt gewesen au Bein seheint, denn es befinden sieh am untern Ende noch zwei Reste von eingeknüpften Pergamentbändehen, B. ist ein unregelmdssiges Stück Pergament, von dessen zweiter Spalte, was unbeschrieben war, weggeschnitten ist.

IV.

Birger, Herzog von Schweden, dankt dem Ruthe zu Lübeck für die Sendung des Alvinus und lobt des Letzteren umsichtiges Verfahren. O. J. (1250 St.) l

JD(irgerus) Dei gracia dux Sweorum. Aduocato, consilio et ciuibus Lybicensibus salutem et sincere dilectionis affectum. Pro eo quod nobis dis- cretum | virum dominum Aluinum in agendis uestris transmisistis, uobis intime regraciamur, attestantes ipsum in omnibus tarn in negoeiis nostris || quam in uestris prudenter et honeste processisse. Ipsum ergo, quem nobis ueraciter fidelem esse cognouimus, uniuersitati uestre recommenfdamus , rogantes, ut ipsum fauorabiliter et lete suseipiatis.

Nach dem Originale auf der Trese, von welchem das Siegel abgeschnitten ist.

V.

Johann I, Herr von Meklenburg, urkundet über die auf Bitte des Hüters Gottfried von tiiilow geschehene Ueberlassung des Dorfes Küssow mit der Mühle an das St. Johannis -Kloster zu Lübeck. t253. Oct. 8. 2

In nomine sanete et indiuidue Trinitatis. Johannes Dei gracia dominus Magnopolensis. Omnibus presens scriptum visuris uel audituris prosperis sem- per gaudere successibus cum salute perhenni. Quoniam labilis est memoria hominum et labitur simul cum tempore labente, necesse est ut scripture testi- monio commendetur, quod perpetuis temporibus conseruari debet inviolatum. Nouerit igitur presens etas fidelium et discat felix successio futurorum, quod nos ad instanciam et peticionem dilecti et fidelis nostri Godefridi de Bulowe et ob dilectionem ciuitatis Lubicensis contulimus abbatisse et monialibus Cyster- ciensis ordinis in Lubeke villam Kuzowe cum omnibus suis attineneiis, terminis, pratis paseuis silvis, eultis et incultis, aquis, molendino et judicio, cum omni

1) Urk.-B. I., 170.

S> Als Regeste angefahrt Urk.-B. II, 24.

Bd. m.

Digitized by

Google

10 1253. Oct. 8.

jure et übertäte, sicut ad nos pertinebat, perpetuis temporibus libere et quiete possidendam, excepto iudicio colli et manus, de quibus due partes nobis ce- dent et tercia pars ipsius judicij cedere debet sepedicte abbatisse et monia- libus Cisterciensis ordinis in Lubeke, insuper de quatuor mansis tantum nobis seruicia conseruantes. Vt autem predicta donacio a nobis et nostris successo- ribus rata et inconuulsa permaneat et robur perpetue firmitatis obtineat, nos presentem paginam hinc inde cons'criptam cum testium annotacione et sigilli nostri appensione in sufficiens testimonium duxirnus communire. Huius rei testes sunt venerabilis dominus Thetwardus episcopus Zambie, dominus Nicolaus de Reineuelde quondarn abbas in Dargun; Bernardus de Walie, Aluericus de Proceka, Godescalcus Preen, Theodericus Clawe et Olricus frater suus. Bene- dictus de Rodenborch et alij quam plures milites et fideles nostri. Datum in Mekelenborch, anno Dominice incarnacionis MCÖ quinquagesimo tercio, octauo Ydus Octobris.

A tieft einer Abschrift im älteren auf der Registratur bewahrten Copiarius des St. Johannh - Klosters, fol. 67 *• «f.

VI.

Papst Innozenz IV. beauftragt den Prior der Dominikaner in Lübeck mit der Entschei- dung über die zeitweilige Dispensation von einem Gelübde. 1234. März 7.

Innocentius ep. s. s. D. Dilecto filio priori ordinis fratrum predicatorum Lubicen. sal. et a. b.

Ex parte Gerardi civis Lubicensis ac G. uxoris sue fuit propositum coram nobis, quod, eadem G. olim infirmitate gravata, idem civis ad militiam clericalem, dicta vero G. ad religionem aliquam se transferre ex tunc ad biennium iam preteritum in manus confessoris eorum secreto et verbo simplici promiserunt. Quare humiliter petebant a nobis, ut, cum ipsi quinque par- vulos habeant et unum eorum lactentem, qui vix possint absque discrimine eorum relinqui, sibi dispensatione, quod usque ad quinquennium simul manere valeant, concedere misericorditer curaremus. Quia v^ro tu de facto et facti circumstantiis habere poteris notitiam pleniorem, nos de tua circumspectione confi§i mandamus, quatenus super premissis auctoritate nostra sibi provideas, prout secundum Deum animarum suarum saluti videris expedire.

D. Lateran., Nonis Martii, pont. nostri a. undecimo.

Nach dem ex Areh. Ord. lib. A. /. 762 entnommenen Abdrucke in Bremond Buliarium Predicatorum Vo\A. p. 24 f.

Digitized by

Google

15254. 11

HL

Albert, Erzbischof von Liefland und Preussen, verkündet den Grafen von Hol- stein und der Gemeine von Lübeck den wider Abt und Mönche zu Cismar ausgesprochenen Bann. 1234.

A(lbertus) miseracione diuina archiepiscopus Lyuonje et Prucie, apostolice

sedis legatus et in causa monasterii sancti Johannis in Lubeke delegatus.

Nobilibus j| viris Jo(hanni) et G(erhardo) comitibus Holts^cie, consulibus et

ciuibus ciuitatis Lubicensis vniuersis salutem et bonum a Domino. Quia per

litteras domini | pape manifeste constat nos iustam auctore Deo tulisse sen-

tenciam pro abbatissa et monialibus sancti Johannis in Lubeke contra abbatem

et piona|chos de Cycemer et fautores ipsorum et diffinitiuam ac excommuni-

cacionis sentenciam a nobis latam a sede apostolica confirmatam , et per hoc

iuridictio nostra robur iirmitatis accepit. ne quis amplius per ignoranciam se

ualeat excusare, auctoritate nobis delegata denunciamus abbatem Johannem

de Cycemer cum suis complicibus atque fautoribus uinculo excommunicacionis

astrictos, et ne quis ipsum in facto uel uerbo promoueat uel ei communicet

uel hospicio presumat suscipere, auctoritate qua fungimur prohibemus, ita

quod. quicunque hoc fecerit., ab ingressu ecclesie et a corpore sit suspensus.

Qui uero intelligantur fautores ipsius, et qui propter hoc irregularitem inci-

derint. ' in audiencia superioris iudicjs dante Domino proponemus, ubi similiter

declarabitur, que sit pena illorum, qui ryte latas sentencias non obseruant.

° *

Datum anno Domini millesimo CCLII1I.

JVaek dem Original* in der Lubeeensiensammlung des verstorbenen Professor De ecke auf der Stadtbibliotkek.

Das Siegel ist vom Siegelbande abgeschnitten.

vin.

Johann L, Herr von Meklenburgy giebt seine landesherrliche Einwilligung zum Verkaufe von 7% Hufen in Timmendorf auf Pol abseilen des Conrad Berkhane an das St. Johannjs-Klosler in Lübeck. i287. Jun. /. 2

In nomine sancte et indiuidue Trinitatis. Johannes Dei gracia dominus Magnopolensis. Omnibus Christi fidelibus presens scriptum visuris et audituris eternam in domino Jesu Christo salutem. Vt ea, que geruntur in tempore,

1) Urk-B. L, 214.

*) Als Regeste angeführt Ürk.-B. II., 35.

2*

Digitized by

Google

12 1257. Jun. 1.

lapsu temporis obliuionis Senium non incurrant, congruum est et vtile tarn scriptis quam testibus perhennare, quod nee lpodernos nee posteros volumus ignorare. Nouerit itaque presens etas fidelium et discat felix successio futuro- rum, quod de consensu ac bona voluntate nostra et heredum nostrorum C(le- mencia) abbatissa et collegium sanetimonialium beati Johannis ewangeliste in Lubeke emit rite ac legitime a Conrado dicto Berkhane in villa Tymmendorpe terre Polensis Septem mansos et dimidium cum omni jure, libertate et pro- uentu, quo idem C(onradus) illos a nobis habuit et quiete possedit. Nos eciam ad honorem Dei omnipotentis et beate virginis Marie sanetique Johannis ewan- geliste conferimus in perpetuum ipsi collegio proprietatem nostram, quam hactenus in eisdem bonis habuimus, ipsos eciam mansos ab omni grauamine atque seruieijs deineeps exemptos presentibus protestamur. Emit eciam sepe- dictum collegium ab eodem Conrado Berkhane memorate ville Tymmendorpe omne Judicium, quod habebat in predictis mansis Septem et dimidio, et pre- terea in decem et Septem mansis et dimidio, sicut tarn ipse quam sui pro- genitores hactenus de gracia nostra tenuerunt Et licet hominibus et vasallis nostris non recognoseimus, quod ad eos spectet Judicium duodeeim solidorum, tarnen minus Judicium, quod usque ad duodeeim solidos et infra currit, ine- morato collegio in predictis bonis conferimus propter Deum. Maioris vero judicij terciam partem tantum sine impedimento ipsum collegium temporibus perpetuis habere et plene pereipere tenebitur. Huius rei testes sunt Theode- ricus Clawe, Johannes Molteke, Fredericus Molteke, Otto de Suinga, Euerhar* dus de Cassowe, Conradus Berkhane, dilecti nostri milites et fideles vasalli nostri; consules vero et ciues Lubicenses: Henricus Vorrad, Sifridus de Ponte, Henricus de Boycenborch, Heinricus de Wittenborch, Willekinus de Staden, Rodolfus Wrot et alij quam plures viri fidedigni. Vt autem hec rata et in- , uiolata a nobis et nostris successoribus perpetuis temporibus permaneant, pre- sentem paginam super premissa empeione confeetam sigilli nostri munimine in sufKciens testimonium duximus roborandam. Acta sunt hec anno Dominice incarnacionis I&CC quinquagesimo septimo, Kalendis Junij. J

ISaeh einer Abschrift im älteren Copiariu* de* St. Johannii- Klettern, fol. 56 b sq.

1) Unmittelbar nach der obigen Copie steht mit Roth, gleich den Ueberscbriften der einzelnen Urkunden, geschrieben: Originales littere sunt in thesauraria consulatos Lubicensis et sunt omnes duplicate, wel- chen Worten eine spätere Hand des 15. Jahrhunderts, dieselbe, wie es scheint, welche durch den gansen Copiirius am Rande den Hauptinhalt der einzelnen Urkunden-Abschnitte angegeben hat, beifügt: et »e- quuntur earum tenores. Die nächstfolgenden Urkunden beziehen sich gleichfalls auf Timmendorp.

Digitized by

Google

1263. März 7. 13

Johann L, Herr von Meklenlmrg, verleiht dem St. Johannis-Kloster zu Lübeck das Eigenthum der Landmühle zu Gadebusch9 welche das Kloster von dem Bürger Gerhard von Hagen gekauft hat. 1263. März 7.

In nomine sancte et indiuidue Trinitatis. Johannes Dei gracia dominus Magnopolensis. Omnibus Christi fidelibus presens scriptum uisuris uel audi- turis in perpetuum. Ne rerum gestarum memoria per successiua temporum labatur spacia, humana soltercia sibi consueuit adhibere remedia scripturarum. Nouerint igitur uniuersi presentis temporis et futuri, quod Gerhardus de In- dagine, ciuis et burgensis in Lubeke, uendidit abbatisse et conuentui sancti- monalium beati Johannis in Lubeke pro trecentis minus quindecim inarcis de* nariorum molendinum in terminis Godebuz, lantmolen uulgariter appellatum, cum omni libertate et temporali utilitate, quo idern Gerhardus hactenus possi- debat: nos uero, peticioni et uoluntati eorum annuentes, proprietatem ad nos pertinentem contulimus ipsi cenobio perpetuis temporibus possidendam. Vt igitur tarn uenditio predicti Gerhardi, quam nostra donatio a nostris heredibus seu etiam successoribus firma et inuiolabilis in perpetuum perseueret, nos super hoc scriptum nostrum cenobio supradicto dedimus et illud sigilli nostri appen- sione fecimus communiri. Testes huius facti sunt Bernardus de Walie, Al- uericus de Barnecowe, Ben£dictus, Theodericus et Arnoldus' Clawe, Johannes Molteke, Hermannus de Modentin, Otto de Suinga, Vredhebernus Huscummer, Hinricus Lupus., Otto de Reuetlo, Thirnmo Holtsatus. Gerhardus et Harduuicus Metceke, Theodericus de Ordessen, Ludolfus de Vrimannestorp ., Hinricus de Tramme, Bertoldus Pren, Hinricus Pren, Godeke de Plote, milites nostri, et alii quam plures. Datum in Wissemaria, anno Domini J&CC sexagesimo tercio, in die sanctarum Perpetue et Felicitatis, per manum notarii nostri Heinrici, plebani de Gneuuesmolen.

Hoch dem in Lisch Urk. Gesch. d. Geschl. v. Oertztn Bd. ##., B. S. 3 fg. aufgenommenen Abdrucke des im Geheimen und Haupt- Archive zu Schwerin befindliehen Oiiginales* Das Siegel, welches an einer Schnur von rother und gelber Seide hing, ist verloren gegangen.

Digitized by

Google

14 1266. Febr. 25

Dietrich, Abt zu St* Marien bei Stade, und Johann, Decan der Hamburgischen Kirche, als subdelegirte Richter in dem Streite des Bischofs Ulrich von Ratzeburg mit der Stadt Lübeck wegen Zerstörung eines Wehrs, Er- bavung einer Brüche über die Stöpenilz und anderer Beschwerden, for- dern den Rath von Lübeck auf, am nächsten 26. April entweder in Person oder durch Bevollmächtigte in der St. Marien Kirche in Ham- burg zu erscheinen- 1266. Febr. 23.

lh(eodericus) miseracione diuina abbas ecclesie sanete Marie extra muros in Stadhen ordinis saneti Benedicti, iudex sublegatus a venerabili viro abbati || de Riddageshusen ordinis Cisterscjensis, sedis apostolice delegato, et Jo(hannes) decanus Hammenborgensis, iudex sublegatus a venerabili patre episcopo Havelbergensi, J sedis apostolice delegato. Advocato, consulibus et communitati Lubicensi salutem et paratum obsequium. Noueritis, nos abbatem de Stadhen reeepisse J litteras abbatis de Riddageshusen, iudicis delegati, in hec verba: Reverendo in Christo patri ac dmnino abbati Stadhensi frater L(udolfiis) dictus abbas de Riddageshusen Cisterciensis ordinis, iudex a sede apostolica delegatus, cum oracionibus deuotis sinceram in Domino caritatem. Litteras domini apostolici reeepimus in hec verba: Clemens episcopus, serwus servorum Dei. Venerabili fratri episcopo Hauelbergensi et dilecto filio abbati monasterij in Riddageshusen Halberstadensis diocesis salutem et apostolicam benedictionem. Conquestua est nobis venerabilis frater noster episcopus Race- burgensis, quod advocatus, consules et communitas Lubiscensis, quandam pis- cariam ipsius episcopi, que wer wlgariter appellatur, temere destruentes, quen- dam pontem super fluuium Stubenic in fundo ipsius episcopi construxerunt in dicti episcopi et Raceburgensis ecclesie non modicum preiudicium et graua- men; idem quoque super deeimis, terris, redditibus, possessionibus et rebus aliis iniuriantur eidem. Ideoque discrecioni vestre per apostolica scripta man- damus, quatinus partibus conuocatis audiatis causam et appellatione remota fine debito deeidatis, facientes, quod decreveritis per censuram ecclesiasticam firmiter obseruari, proviso, ne in vniuersitatem Lubiscensem interdicti uel ex- communicationis sententiam proferatis, nisi super hoc a nobis mandatum rece- peritis speciale 5 testes autern, qui fuerint nominati, si se gracia, odio vel timore subtraxerint, censula ! simili appellacione (remota) cogatis veritati testimonium

1) 1. censura.

Digitized by

Google

1266. Febr. 25. 15

perhibere. Datum Perusij, VII Kai. Aprilis, pöntificatus nostri anno primo. Igitur, quum propter diuersa negocia, quibus implicati sumus, tum et propter locorum distanciam et viarum discrirnina huic cause non possumus aliquatenus interesse, auctoritate, qua fiingimur in hac parte, discretioni vestre ex integro committimus vicem nostrarn, ratum habituri, quicquid super premissis secun- dum formam auctentici statuendum duxeritis iuris ordine non omisso. Datum Riddageshusen, anno Domini MCCLXV1, dominica prima post Circumcisionem Domini. Et nos Jo(hannem) decanum Hammemburgensem noveritis venerabilis patris Hauelbergensis episcopi recepisse litteras in hec verba: Henricus Dei gracia Hauelbergensis ecclesie episcopus. Discreto viro decano ecclesie Harn- memburgensis scinceram in Domino caritatem. Latteras demini pape recepi* mus in hec verba: Clemens episcopus seruus seruorum Dei etc. Verum quia eidem cause diuersis ecclesie nostre negociis impediti personaliter non possu- mus interesse, vobis, de cuius discretione plenam gerimus confidentiam, aucto- ritate, qua fungimur in hac parte, quantum ad ipsam causam intotum commit- timus vices nostras. Datum Sconehusen, anno Domini MCCLXVI, in crastino beati Blasij. Huius ergo auctoritate mandati, quod preterire non possumus nee audemus, peremptorie vos citamus, vt Hammenburch in ecclesia beate Marie proxima seeunda feria post Mar ei evangeliste compareatis per vos vel per procuratorem sufficienter instruetum, hiis, que venerabilis pater Racebur- gensis episcopus opponit uel opponere intendit, responsuri, scientes, quod, siue veneritis siue non, in causa, quantum de iure possumus, procedemus. Datum Hammenburg, in cra(stino Matt)hie apostoli.

Kach dem Originale auf der Treue, an welchem die Einschnitte für die Siegel und der zweite PergamenUtreifen

erhalten fand; beide Sieget fehlen.

Clementia, Aebtissin, und ganzer Convent des St Johanna*- Klosters zu Lübeck verkaufen an Nonne Cros, Göseke und Herder Witte und die Wittwe Gertrud und deren Kinder erblich das WentveU auf Pol für 20 $ Pf. I<2C><> Nov. 18.

Yniuersis Christi fidelibus presens scriptum visuris et audituris C(le- mencia) Dei gracia dieta abbatissa totusque conuentus monasterij saneti Johannis ewangeliste in Lubeke eternam in Jesu Christo salutein. Ne, quod raciona-

1) AI* unvollständige Regeete aagefttbrt Urk.-B U., 38.

Digitized by

Google

16 1266. Nov. 18.

biliter' actum esse dinoscitur, cuiusquam obliuione uel temeritate in posterum contingat in dubium reuocari, decreuimus ea scripti testimonio perhennare, que nee modernos nee posteros volumus ignorare. Vnde nouerint vniuersi, quod quidam, videlicet Nanne eognomine Cros et Geseke et Herder dictus Witte et quedam vidua nomine Gertrudis , a nobis rite ac legitime emerunt campum quendam in Pole situm, qui Wenetvelt vulgariter nuneupatur, pro viginti marcis denariorum ad tempus vite sue et puerorum suorum post eos jure hereditario possidendum. De qua videlicet hereditate elaustro nostro annis singulis vnum last siliginis , I last ordei et duo last auene sine contra* dictione et impedimento quolibet solvere tenebuntur. Huius rei testes sunt venerabilis dominus Hinricus abbas de Dargun, dominus Herbordus prepositus noster et canonicus Lubicensis, et dominus Ludolfus eognomine Vriman et dominus Vredebernus eognomine Huscummer, milites et fideles amici nostri. Vt autem hec rata permaneant et inconuulsa, presentem paginam sigilli nostri appensione feeimus roborari. Datum anno Domini IVlCCLXvl, in oetaua saneti Martini.

Wach einer Abschrift im älteren Copiarhu des St. Johannis- Klosters, fol. 67.

XII.

Einige vom Rathe zu Lübeck dem zu Kiel mitgetheilte Weisthümer. 1270.

Febr. 7.

Anno Domini $ICCLXX tali tempore data est ista sententia in Lubeke, sexta feria ante Scolastice uirginis.

Nullus sine licentia heredum potest dispergere suam hereditatem, cui volt.

Si quis de rure intrauerit ciuitatem nostram et ibidem inimicicias ha- buerit et anno et amplius [in] nostra in ciuitate permanserit non eulpatus, sui heredes ab omni inpeticione suam heredidatem tollent.

Si aliquis in rure uerberau(er)it uel leserit et alter illorum in nostram ciuitatem intrauerit, pro tali causa ciuis rurensem inpedire non potest.

Si aliqui se in ciuitate nostra uerberauerint uel insollenter se ha- buerint, sub quali pena vnus uel duo consules prohibuerint, et hoc testimonio uiris ydoneis probari potest, hoc mandatum seruabitur.

1) Abgedruckt, aber angenau, bei Westphalen Mon. ined. III. p. 635 und daraus Hacb Lüb. Reebt S. 42 A. 3., so wie Lucht Kieler Stadtb. S. 64. Vgl. über diese Weisthümer Lacht S. 65 fg. und Hach a. a. O.

Digitized by

Google

i270. Febr. 7. 17

Si quis consulibus in aliquo loco obloquitur et si conuinci potest, cuili- bet consuli uadiabit LXa sol. et ciuitati III marcas argenti; si exceperit unum uel duos, fiet secundum aliam penam.

Si alique res spoliate ad nostram ciuitatem peruenerint et questio super hoc oritur, iudicium nullam partem inde recipiet.

!Si alique res de nostra ciuitate furtiue uel spoliatiue perduntur, et si uir premoritur et possessor illarum rerum;, et domesticam contingerit nubere alteri uiro, et ille res amisse iure requiruntur, phitricus et mater puerorum equaliter contra illos pueros tollent.

Nach dem im Archive zu Kiel befindliehen dortigen Stadtbuche von 1264—1289, fol. 15.

Vogt, Roth und Gemeinde der Stadt Lübeck melden dem Lübeckischen Aelter- mann auf Gothland, dass sie die Bürger von Salzwedel in ihre Genossen- schaft aufgenommen haben. 1273. Jun. 18.

Honorabilibus viris et dilectis, domino -aldermanno ciuitatis Lubycensis constituto in Gotlandia et ceteris conciuibus suis ibidem existentibus aut ve- nientibus ac vniuersis mercatoribus hanc litteram inspecturis, aduocatus, con- silium et commune ciuitatis Lubycensis salutem in Domino Jesu Christo. Vniuersis et singulig notum esse volumus, quod, dilectioni et voluntati amico- rum nostrorum de Saltwedele intendentes fideliter, ad petitionem et affectionem eorundem in sedilia et consortia nostra in ciuitate Wisbuy recepimus ipsos, ipsis eam libertatem, justitiam et leges frui concedentes, que nostrates ibidem habent et hactenus habuerunt, volentes eisdem specialibus amicis nostris tan- quam nobis perpetuo obseruari. Vt autem hec donatio ipsis rata et firma permaneat, presentem paginam inde conscriptam confirmatamqjie sigilli nostri munimine ipsis contulimus in testimonium et in signum. Testes vero huius facti sunt consules Lubycenses: Heinricus Varradus,2 Johannes de Bardewic, magistri ciuium ipso anno; Hildemarus, Johannes Campsor, Fromoldus de Vif- husen, Heinricus de Yserlo, Altwinus de Domo, Altwinus Niger, Butherusj3 Heinricus Albus et Bertrammus,4 camerarii; Lodewicus, Heinricus Kuro, Engel-

1) Rückseite.

2) 1. Vorradas. 3) 1. Rutherua. 4) wohl Bertram Stalbuk. De ecke Rathslinie .>? 223.

Bd. III. 3

Digitized by

Google

18 1273. Jun. 18.

/

bertus de Colonia, Petrus de Boizneburg. l Tydemannus Wirot,2 Mako de Kaf- felde, 3 Christiahus de Kolco, Jacobus et consilium vniuersum. Datum anno Domini MCCLXXIII, dominica secunda post octauam Trinitatis. 4

Nach dem aus Rudi man Palaeo-Marchica T. I. p. 61 genommenen Abdrucke in Gruber, Origmes

Livoniae p. 202 sq.

XIV.

Der Ralh von Hamburg schreibt an den Roth von Lübeck in Betreff von Ver- handlungen mit dem Herzoge von Sachsen. O. J. (1274.J5

Jl rudentibus viris et honestis, consulibus in Lubeke, consules Hamj'men- burgenses promptam et obsequiosam ad omnia voluntatem. Cum || nee dominus noster comes nee vos nee nos placita in nullo fine termi||nata nee aliqua bona in aliqua parte nominata domino duce6Saxonie simpliciter vnanimiter scripse- ramus, videtur nobis negotium ad presens aliqua in parte fore neglectum. Si autem prefata placita medio tempore cum domino nostro comite melius discutere et ordinäre volueritis, seeundum quod vobis placuerit, iterato domino duce6 vobiscum scribemus. Super hec omnia, si placet, bonum nobis videtur, vt cum comite Guncelino diem et tempus prolongetis.

In dorso: Consulibus in Lubeke.

Nach dem Originale auf der Trete, mit den Einschnitten für da» Siegelband, einem Reite des Bandes und einem anhängenden kleinen Bruchstücke des Siegels, das den Brief schloss.

XV.

Friedrichy Graf von Dannenberg, ratificirt den Vertrag seiner Getreuen mit dem Rathe von Lübeck und sichert den Lübeckern ungefährdete Verfol- gung ihrer Feinde in seinen Schlössern und seinem Lande zu. O. J. (1274.)1

_T(redericus) Dei gracia comes de Dannenberghe. Honorabilibus viris ac discretis, consulibus vniuersitatique ciuium || in Lubeke, salutem cum bone voluntatis affectu. Nouerit vestra discrecio, quod ea, que nostri fideles

]) 1. Boizeneburg. 2) 1. Wrot. 8) 1. Kosfelde.

4) Trinitatis war 1273 am 4. Juni. Unter der obigen ungewöhnlichen Datirung ist, wie es scheint, der zweite Sonntag nach Trinitatis zu verstehen, indem der vorhergehende (sonst selbst Trinitatis-Octave genannt) als der erste nach (vollendeter) Octave bezeichnet wird. Dem Wortlaute nach müsste die Urkunde vom 25. Juni datirt werden. 5) Urk.-B. L, 188. 341. 345. 357. 858. II. p. XXV. 6) 1. duci.

7) Graf Friedrich von Dannenberg kommt 1271 vor. Vgl. Anm. 5 und Rudioff Mekl. Gesch. II. S. 52. 54.

Digitized by

Google

1274. 19

ex I parte nostra vobiscum placitauerunt, omnia rata seruabimus et inconwlsa, promouendo vos et vestros in omni || dilectione nostra et tuendo pre omnibus, qui amore nostri quicquam facere aut dimittere voluerint; scientes, quod, siquid vobis furto uel rapina ablatum fuerit, secure poteritis per omnes municiones nostras nostramque terram inimicos vestros persequi, quam diu in plenitudine potestatis sumus a parte heredum patrui nostri, sicut modo sumus, vos tarnen nichilominus, quantum in nobis est, volumus cum omni diligencia promouere.

Nach dem Originale m der Deecke* sehen Lubecensiensammlung der Stadtbibliothek. Siegel und Siegelband

sind abgerissen.

XVI.

Burchard, Cantor, und Nicolaus, Custos der Lübeckischen Kirche, ersuchen alle Erzbischöfe, Bischöfe, Archidiaconen und Plebane, den Meister Dietrich anzuhalten, dass er seine ihm rechtmassig angetraute Ehefrau Irmgard von Brabant wieder zu sich nehme. 127 S. Juni 26.

Venerabilibus in Christo patribus, archiepiscopis, episcopis, archidiaconis ac plebanis et ceteris iurisdictionem || habentibus B(urchardus) cantor et N(icolaus) custos Lubecenses, vicem domini N(icolai) eiusdem ecclesie prepo- siti | gerentes, quiequid possunt obsequij et honoris. Tenore presencium pro- testamur, quod, sicut || a Sygenando presbitero, beate Marie uirginis in Lubeke perpetuo vicario, et ab alijs fidedignis pereepimus, magister Theodoricus cum Ermegardi de Bra[n]bancia in facie ecclesie matrimonialiter contraesit et eidem multo tempore cohabitauit. QuaPropter reuerencie uestre subplicamus humiliter et deuote, ut iam dictum magistrum Th(eodoricum) conpellatis, qua- tinus predietam Ermegardim reeipiat et maritali affectione pertractet. Datum Lubeke, anno Domini MCCLXXV, in die beatorum martirum Johannis et Pauli.

Nach dem Originale auf der Trese. An den beiden Siegelbändern hängen noch Reste von Siegeln, von denen das »weite einen männlichen Kopf (wie es scheint, eines Diaconen) darstellt

XVII.

Johannes Livo, Canonicus zu Lübeck, bittet den Propst und den De< hauten der Hamburgischen Kirche, den Meister Dietrich zu veranlassen, seine rechtmassige Ehefrau wieder zu sich zu nehmen, und dagegen seine Concubine zu entlassen. 1273. Sept. 17.

Honorabilibus viris, dominis O(ttoni) preposito et S(ifrido) decano ecclesie Hammenburgensis, Johannes dictus Livo canonicus Lubicensis, quic-

Digitized by

Google

20 1275. Sept. 17.

quid I poterit seruicij et honoris.. Cum michi et pluribus clericis ac laicis fide dignis de vero constet, quod magister Theojdericus, syrurarius et minutor, nunc apud uos manens, Ermegardim de Brab[r]ant, latricem presencium, per uerba de | presenti desponsauerit, traduxerit et ei plus quam quatuor annis Lubeke fuerit legitime commoratus, discrecioni uestre proinde duxi attencius supplicandum , quatinus propter Deum utriusque saluti salubriter consulentes, compelli procuretis dictum Thidericum dictam Ermegardim in conjugem reci- pere et eam maritali affectione, quia tenetur, matrimonialiter pertractare, nee non superinduetam adulteram a, se perpetuo remouere. Datum Lubeke, anno Domini MCCLXX^ in saneto die beati Lamberti.

Nach dem Originale auf der Treee. Das am Siegelbande befindlieh gewesene Siegel fehlt.

xvm.

Irmgard, im Beistande des Vogtes Steneko, bittet ihren Gatten Dietriqh, zu ihr

zurückzukehren. O. J. (127S)

Aduocatus dictus Stenecho , ceteri quam plures in Lubeke existentes. l Dederico in Honburg salutem. || Rogamus ac districte preeipimus, vt legitimam vxorem, quam in presencia nostrorum et aliorum hominum || duxisti, quatenus ipsam decetero non deseras. Scias, quod, si non feceris, pericula ineurres, * dampna uel majora. || Gerarde, 3 tibi demandamus , quatinus ipsum consilio uel auxilio non sustineas, sed eum, ad suam vxorem vt redire non dimittat, inducas. Ego Irmegar tibi demando, quatinus tibi consulo, vt ad me redeas, quum omnibus diebus vite mee mea tecum diuidere non obmittam, et si in posterum tibi placuerit, tecum in Honburg redire non tardabo. H(enricus) Steneko rogatus apendit suum sigillum. *

Nach dem Originale auf der Trese, mit anhängendem grbeetentheiU erhaltenen Siegel.

1) Spater corrigirt aus: existentibus. 3) übergeschrieben.

3) von einer andern Hand corrigirt

4) Der letzte Satz ist von derselben Hand, wie die Correctnr Anm. 3.

Digitized by

Google

1275. 21

Der Guardian und die Brüder des Franziskaner - Klosters zu Salzwedel geben der auf einer Wallfahrt nach Rom begriffenen Irmgard einen Geleits- brief O. J. (um 1276.)

Vniuersis presentem litteram inspecturis gardianus in Saltwedele cum cetejris fratribus salutem in Domino et sanitatem. Notum sit caritati uestre Yrmengarfdem, presencium latricem, ire in peregrinacione Romam pro indul- gencia peccatorum || adipiscenda : pro qua rogamus, ut eam in locis uestris, cum ad uos venerit, protegatis et promouere in omnibus quibus potueritis fideliter studeatis, ita ut fauorem diuinum per ea ,et similia que feceritis ac- quiratis. ,

Valete in Domino Jesu Christo.

Nach dem auf der Trete befindliehen Originale, an dem nur noch ein völlig unkenntlicher Rest de* Siegele

am Bande hängt.

Die Brüder des Dominikaner-Klosters in Hildesheim geben zwei auf einer Wall- fahrt befindlichen Frauen einen Geleitsbrief O. J. (um 1275.) '

Omnibus Christi fidelibus, ad quos presens scriptum peruenerit, fratres ordinis predicatorum in Hildensheim oraciones in Domino. | Notum sit omni- bus hanc paginam inspicientibus, quod latrices presencium, que contra creato- rem suum nimis excesserunt, || a nobis de peccatis suis consilium postulaue- runt, quas, dum penitere cognouimus, ipsas pro peccatis suis ad || limina beatorum apostolorum Petri et Pauli et beati Jacobi transmisimus. Qua propter salutem anime uestre monemus et rogamus atque pro peccatis uestris uobis iniungimus, quatinus ipsas, cum ad uos uenerint, misericorditer recipiatis atque promoueatis. Omnibus uero, qui ipsis manus misericordie in elemo- sinis suis porrexerint, decem dies auctoritate diuina misericorditer relaxamus.

Nach dem Originale auf der Trete, mit einem undeutlichen Reste de» Siegels.

1) Wird su den Torstehenden Urkunden gehören, bei welchen auch dieses Schreiben lag.

Digitized by

Google

22 1267-77.

Waldemar, König von Schweden, ersucht den Alverich ErUngson und Othcen Mstcetorn, den Godekinus mit seinen Gütern frei und ungehindert reisen zu lassen O J. (1267— 1277.) *

Waldemarus Dei gracia rex Sueuorum. Nobilibus viris dominis Aluerico Erlingson et 0thaen ^Estaetorn salutem \\ et caritatis vinculum, quod non tepuit nee tepebit. Noueritis, quod lator presentium Godikinus nobis attinet | et nostre ville Malmoghae iure hereditario bono patrimoniali. Rogamus igitur uos, quatinus, cum contra uos || ih nullo deliquimus, dictum latorem cum suis bonis pace tranquilla circa uos et uestros transire faciatis causa nostri.

iVacA dem Originale auf der Trcse, mit anhangendem in der Umschrift verletzten Siegel.

XXII.

Bestallung des Magister Johann von Samekow als Stadtschreiber. 1277. Dec. 7.

Umnibus, ad quos presens scriptum pervenerit, universi consules Lubi- censes salutem in Domino. Protestamur presentibus, quod convencionem feci- mus cum Johanne de Samekowe filio Ludolti, nostro notario , talem videlicet, ut, sicut fecit actenus,2 serviat nobis tideliter in officio scriptoris et nuncij Omnibus diebus vite sue, in omnibus quibus potest. Pro quo nos dabimus ei, quam diu vixerit, quolibet anno sedeeim marcas denariorum et sex marcas ad vestitum suum, et ad hoc quiequid venerit de libro civitatis, in quo debita con- schribuntur. Si vero tarn male egerit vel tales fecerit excessus, quod de jure debeat ab hoc beneficio removeri, hoc tunc stabit in nobis, utrum eum licen- ciare velimus vel diueius retinere. Preterea, si processu temporis idem Jo- hannes ad tantam debilitatem vel Senium aut oculorum obschuritatem vel sen- suum turbacionem pervenerit, ita quod hijs modis aut alijs fiat ad serviendum et ad schribendum inutilis, tunc tantummodo dabimus ei, quamdiu vixerit, pre- dietas sedeeim marcas et sex marcas ad vestitum pertinentes, et tunc librum

1) K. Waldemar's Vater, Birger Jarl, starb am 1. October 1266; Waldemar nennt sich, auch nach seiner Entthronung durch seinen Bruder Magnus Ladulas, König bis 1277, seit 1278 quondam rex. Diplom, ßvecan. I., 646 u. a.

2) Er wird schon 1268 genannt

Digitized by

Google

1277. Dec. 7. 23

prefaturn alij, cuicunque nobis placuerit, commihemus. Vt autem apud nos et nostros successores premissa stabilia permaneant, presens scriptum in testi- monium hwic libro duximus inschribendum. Actum anno Domini MCCLXXVII, in octava sancti Andree apostoli.

Wach einer Abschrift aus dem ältesten Ober- Stadtbucht in von M eile's handschriftlicher auf der Registratur

bewahrter Lubeca civilis p. 117 %

XXID.

Helmold IL, Graf von Schwerin, urkundet über den mit seiner Bewilligung abseilen der Brüder Gerhard und Hinrich Rave an das St Johannis - Kloster geschehenen Verkauf von drei Hufen in Driberg. 128 i.

In nomine Domini amen. Helmoldus Dei gracia cotnes Zwerinensis. Vniuersis Christi fideübus, ad quos presens scriptum peruenerit, in perpetuum. Ad vniuersorum tarn presencium quam futurorum cupimus peruenire noticiam, Gerardum et Hinricum fratres dictos Rauen tres mansos in villa Driberge de nostra permissione abbatisse, priorisse totique conuentui monasterij sancti Jo- hannis ewangeliste ciuitatis Lubicensis rite et racionabiliter vendidisse, de quibus tribus mansis nos eidem mohasterio et conuentui proprietatem de- dimus de libera voluntate, quod sub ecclesiastica übertäte eorum eternali tempore perfruantur in omni commoditate juris et vsu fruetuum, sicut viginti quatuor mansorum et dimidij de nobis emptorum in eadem villa perfruuntur, ut in priuilegio nostro et sublimis Nicolai, dilecti fratris nostri, patet in Omni- bus euidenter super ipsis XXIIII mansis et dimidio per nos racionabiliter eis dato. ' Huius autem vendicionis et proprietatis donacionis et omnium pre- missorum testes sunt Antonius de Trebowe, Johannes de Dambeke, Gerardus de Eexen milites, et Godeke de Tribowe$ consules quoque Lubicenses: Ber- trammus Stalbuc, Bertrammus Mornewech et Godeko de Cremun. Vt autem monasterium sepe dictum in hijs plena gaudere2 übertäte et hec vendicio cum proprietatis dacione et cum omnibus premissis inviolabiüa perseuerent et nee a nobis nee a nostris successoribus dictis abbatisse, priorisse et con- uentui ac earum successoribus immutari valeant uel infringi, presentem pagi- nam inde conscriptam sigillo nostro duximus muniendam. Datum anno Domini ÄCCLXXXI.

Wach einer Abschrift im älteren Copiarius des St. Johannis- Klosters, fol. 70.

1) Urk.-B. L, 413. Vgl. 414. S) 1. gaudeal

Digitized by

Google

24 1259-83.

XXIV.

Der Rath von Lübeck ersucht den König von Dänemark, dreien Lübeckischen Bürgern und einem Dänischen Unterthan, denen Jons Vitte ein Schiff verfrachtet, später aber durch Bruch des Contracts grossen Schaden verursacht habe, Ersatz desselben zuzusprechen. O. J. (1239 83.) l

(llorioso et illustri domino . . Danorum Slauorumque regi ac inclite domine . . regine, ipsius genitrici, aduocatus, || consilium et commune ciuitatis Lvbicensis cum affectu sincero, quicquid possunt promotionis, obsequii et ho- noris. Vefnerunt ad nos conciues nostri Henricus, Lambertus et Arnoldus, exhibitores presentium, et significauerunt nobis, | quod ipsi et Jons Ingwari filius, incola terre vestre, vnam apud nos conduxerint nauem a Jons Vitte de Grindoge, de portu nostro processuram et iterum illuc redituram, et hoc bo- norum virorum testimonio comprobauerunt tarn de nostra ciuitate quam de terra vestra. Et cum Grindoge pervenissent, rebus eorum dispositis cum ad nos redire volebant, secundum quod nauem ab ipso Jo(ns) conuenerant, contra iusticiam et manu violenta dictam nauem locauit alias et eos per hoc dampni- ficauit ad XL marcas argenti et amplius, quia aliam nauem habere non pote- rant, et sie annum suum et tempus negociationis eorum perdiderunt. Eapropter excellentiam vestram, omni qua valemus precum instancia, exoramus, quatenus nostri beniuoli respectu seruicij conciuibus nostris et eciam Johanni de terra vestra- de dampnis illatis condignam emendam fieri vestra nobilitas preeipere dignetur, cum rei veritatem in litteris patentibus, quas habent, plenius cognoscere possitis, taliter in hac causa facientes amore nostri, vt vestre magnificencie proinde ad specialia teneamur obsequia.

In dorso: Glorioso domino . . Danorum Slauorumque regi et inclite domine . . regine.

Mach dem Originale auf der Tresc, mit den Einschnitten für das Siegelband. Das aufgedrückt gewesene

Siegel ist abgesprungen.

1) König und Königin, an welche obiges Schreiben gerichtet ist, sind wahrscheinlich Erich Glipping und dessen Mutter, Margaretha von Pommern (vgl. Urk.-B. II., 39), obwohl auch Erich Menved und Agnes von Brandenburg gemeint sein können. Erich Glipping ward durch den Tod seines Vaters, Christoph I., 1259 König. Seine Mutter Margarethe starb 1283. Beide waren übrigens zwischen 1261 und 1264 im Aus- lande gefangen. War der Brief an Erich Menved gesandt, so wird er in den Anfang seiner Regierung (1286—88) fallen, da später die Vormundschaft seiner Mutter Agnes aufhörte.

Digitized by

Google

1284. Jan. 17. 25

XXV.

Rath und Gemeinde von Rostock bekennen sich schuldig , der Stadt Lübeck bis zum nächsten Sonntage Invocavit 130 Mark Silber zu bezahlen. 1284. Jan. 17. l

Omnibus presens scriptum cernentibus nos ponsules ceterique burgenses ciuitatis Rozstoc J notum esse uolumus et presentibus protestamur., quod nos pro parte nostra et dominus Johannes Molteco pro || parte domine nostre pro- misimus cfomino Johanni Monacho et Johanni Runesen ad manus ciuitatis Lubycensis I centum et quinquaginta marcas puri argenti, quod quidem argen- tum in dominica, qua cantatur Inuocauit, persoluetur. Si autem dictum argen- tum die prenotato persolutum non fuerit, dominus Johannes Molteco pro parte domine nostre et Reymbertus de Antiqua ciuitate et Conradus de Lawe, nostri socij de consilio, pro parte nostra ciuitatem Lubec dominica scilicet Inuocauit intrabunt nee abinde exibunt, nisi prius de summa prelibati argenti et damno, si quod supercreuerit , fuerit satisfactum. In cuius rei euidentiam sigillum nostre ciuitatis presentibus duximus apponendum. Datum Rozstoc, anno Do-

o o

mini MCCLXXXIIII, feria seounda post oetauas Epyphanie.

Nach dem Originale auf der Tresi. mit anhängendem Siegelst reifen. Siegel abgesprungen.

XJKVI.

Joon Joonson ersucht, den Lundener Bürger Hartlef und dessen Sohn ungehindert nach Norwegen reisen zu lassen. O. ./. (1284.) 2

Omnibus hoc scriptum cernentibus Joon Joon son dictus Kol« salutem. in Domino sempiternam. | Pro latore presencium domino Hartlef ciue Lun- densi, nobis specialiter seruienti, vel puero suo has litteras || apportanti, versus Norwegiam cum bonis nostris pariterque suis velificantibus, omnes causa || nostri facere volentes affectuose rogamus ? quatinus ipsi aut puero suo , vbieunque locorum deuenerint, humanitatis gratiam liberaliter inpendatis honeste per- traetando. * Quod apud omnes hoc facientes amore nostri promereri volumus in consimili vel maiori. In cuius rei testimonium presentes litteras sigillo nostro duximus roborandas.

Nach dem Original*: auf der Trese. Das Siegel ist abgerissen.

1) Urk.-B. I., 453. vgl. 452. 454. IL, 56. 57.

2) Urk.-B. I., 470. Johann Joontun I.v 465 S. 423

Bd. III.

Digitized by

Google

26 1284.

XXVII.

Jdittheilung (unter dem wismarischen Stadtsiegel) der von den zu Rostock ver- sammelten Seestädten in Bezug auf ein Ausfuhrverbot nach Norwegen und das Verhalten zu den Bremern gefassten Beschlüsse. O. J. (1284). l

In Dei nomine amen. Notum sit, quod., cum consules istarum ciuitatum maritimarum comprehensarum in confederacione concepte pacis jj. in ciuitate Rozstoc fuissent ad colloquendum pariter congregati, dicti consules inter se cornmuniter decreuerunt, || quöd nulla penitus annona, fabe, pisa, bracium uel farina de terris et ciuitatibus istis quoquam duci debeant ultra { mare, sed omnia bona premissa ad quaslibet ciuitates ex ista parte maris positas in con- federacione predicta comprehensas licite et libere duci debent. Et si quis- quarn huius decreti transgressor alias duxerit aut rniserit uel ducere uoluerit, quam ad aliquam dictarum* ciuitatum, ille vadiabit sue ciuitati X marcas ar- genti, bona quoque taliter educta manebunt in proscripto. et si cuiquam quic- quam ablatum fuerit de bonis talibus illicite sie eduetis, ablatores huiusmodi dietas ciuitates ideo non uitabunt, sed hac ablatione non obstante eas, cum uoluerint, licite uisitabunt. Item, si aliqua bona, que de Nerwegia quondam adduci solebant, ad aliquam istarum ciuitatum peruenerint, illa uendicione simul et empeione carebunt et illa per eandem uiam, per quam uenerunt^ reuertentur. Et si quisquam burgensium istarum ciuitatum oeculte tbrsan emerit ipsa bona Norica, ille debet huiusmodi bonis priuari. Bona tarnen Suecie et Dacie et omnis generis bona preter bona INorica vendicionem et empeionem libere in dictis ciuitatibus obtinebunt. Item si ciues Bremenses dictis ciuitatum statutis uoluerint adherere, eos ob dilectionem et fauorem eorum ipse ciuitates in omni beniuolencia promouebunt; sin autem, eos uita- bunt in hunc modum, videlicet quod empeiones et vendiciones in dictis ciui- tatibus non habebunt. Et si pro hac causa cuiquam insultus aliquis uel dampnum (aliquod eue)nerit, illi prefate ciuitates cornmuniter assistent, ut exinde debitam capiat rec(ompensationem. No)scat2 igitur, quod ad peticionem

1) De t mar L, 159. In das Jahr 1285 rauss die mit dem obigen Beschlüsse zusammenhängende Urkunde lUrk.-B. L, 611) gesetzt werden. Vgl. auch I., 482.

2) Das Subject zu noscat fehlt, und wird vmtsquisque oder omni* dafür gelten müssen ; für eine grössere Ergänzung, als die im Texte gegebene, bot die Lücke nicht Raum.

Digitized by

Google

1284. 27

domicelli nostri Magnopolensis et quorundam militum suorum (hanc litteram) fecimus sigillari.

Nach dem flüchtig auf ein unregelmässig geschnittenes Stück Pergament geschriebenen Originale auf der Trese. Der Brief war durch das grosse Stadtsiegel von Wismar (Siegel des Mittelalters aus den Archiven der Stadt Lübeck. Lüb. 1856 ff. Heft 29 Taf, 7, 1) geschlossen, von dem noch erkennbare Reste übrig sind. Das in Klammern Stehende ist im Briefe ausgerissen.

XXVIII.

Der Roth von Stralsund schreibt an den Roth von Lübeck wegen Kränkungen, die den Kaufleuten in Norwegen widerfahren seien. O. J. '

Viris honorandis nostris fidelibus amicis, dominis consulibus ciuitatis Lubek, consules ciuitatis Stralessund | mutuam dilectionem cum salute. Venit ad nos nuncius mercatorum Angliam visitancium, conquerens querulose litteris et | nobis declarans de magna injuria, que eis est facta et fit eis omni die in Norweya. Eciam de eisdem causis vestras || [vestrasj litteras recepimus vestram voluntatem desideriumque vestrum consilio et auxilio adinplendi, in quantum valemus. Vnde scire debetis, quod, si vnquam conductum habere poterimus, ad vos in die Purificacionis beate Virginis veniemus, vestro consilio vtendo, quomodo predictis causis resistamus. Datum Sundis nostre ciuitatis sub sigillo.

In dorso: Dominis consulibus in Lubeke detur.

Nach dem Originale auf der Trese, mit den Einschnitten für das Siegelband. Das aufgedrückt

gewesene Siegel ist abgesprungen.

Heinrich IL, Herr von Meklenburg, bekennt, von dem Rathe von Lübeck die von dem Deutschordensmeister Burchard von Schwanden hei demselben depo- nirten 2000 m$ Silber empfangen zu haben. 1290. Jan. 20. 2

iNos Hinricus Dei gracia dominus Magnopolensis. Recognoscimus plenius protestantes, || nos recepisse ab honestis viris consulibus et cibibus ciuitatis Lubicensis || nobis dilectis duo milia marcarum argenti puri in pondere colo- niensi apud f eos per reuerendum virum fratrem Borchardum de Swanden, domus Theutonice summum magistrum, deposita aliquamdiu pariter et seruata. Dimittimus igitur eos et eorum conciues ac eciam omnes, 'quorum interest

1) Gehört in die Jahre 1284—5 oder in das Jahr 1293. 2) Urk.-B. IL, 67. I., 519. 538. 539. 545.

4*

Digitized by

Google

28 1290. Jan. 20.

vel interesse poterit, quitos, solutos et liberos de eisdem. Cuius rei testes sunt fideles nostri Benedictus de Rodenbeke, Bernardus de Plesse, Thidericus de lndagine., Ludolfus de Trauenemunde, Reynmbernus de Barnekowe, Hart- wicus Meteko milites et alij quamplures milites fidedigni. In cuius rei testi- monium sigillum nostrum appendi iussimus huic scripto. Datum Lubeke, anno Domini MCCLXXXX, Fabiani et Sebastiani.

A'flcA dem Originale auf der Trese. Von dem angehängten Siegel ist nur ein kleiner Rest erhalten.

Aufzeichnung über Gerichtsverhandlungen, welche wegen einer dem Lübecker Hermann Witte in Segeberg geraubten und von ihm in Hamburg wieder aufgefundenen Partei Pelzwerk daselbst in Gegenwart der Abgeordne- ten des lübeckischen Rathes stattgefunden haben. O. J. (Um £290.) l

JNotaiiduin, quod de talibus bonis, que conciui nostro Hermanno dicto Albo in oppido Segheberghe || nocturno tempore furtiue depredata fuerunt, idem Hermannus partem eorundem bonorum sub Nothelmo J dicto de Witzth in Hamburg reperijt manifeste. Repertis vero ibidem bonis iam dictus || Her- mannus hec acta consujibus de Hamburg et aduocato intimauit, petens ab eisdem consilium et auxsilium, qualiter ageret, ut iusticia ei fieret et inivria alteri nulla faceretur. Sic a communi consilio duo consules cum aduocato missi fuerunt, vt ipsum maleiicum peraudirent et causam vtrorumque äudiendo memorie commendarent. lnterrogatus a consulibus et a Hermanno predictus maleficus, vtrum opus haberet nee ne, recongnovit se opus habere et partem eiusdem operis demonstrauit. Item interrogatus, si magis haberet operis, qui negauit nichil magis penitus se habere.- Tandem aduocatus cum consulibus Hamburgensibus assumpte sibi domine domus inquirendo, si aliquid in domo operis magis esset, que penitus negauit. Sic contigit cum ancilla. Hermannus vero petens iusticiam sibi fieri et queri in domo, quod hussokinghe dicitur, nam sciret magis de opere esse in eadem domo. Cum autem audiret predictus Notheimus, quod hussokinghe fieri deberet, recongnovit se habere XXVI bun- delen operis. Hermannus vero dixit esse XXVI tindelinghe, maleficus autem XXVI bundelen fore affirmauit. lnterrogatus iam dictus Notheimus a Hermanno,

1) Gerhard von Bremen wird zuerst als Rathmann genannt 1286, Jordan Vette zuletzt 1293. Urk -B. I. 8. 458. S. 549. Der Vogt Nicolaus von Lindow ward 1297 erschlagen. Detmar I., 171.

Digitized by

Google

1290: 29

quomodo ei ipsa bona dicta scevenitzen daret, qui respondit, quod ei Con- sta rent ad Alf solidos, que vix VII solidos valuerunt. Idem vero N(othelmus) nescruit valorem bonorum, et primo negauerat, antequam hussokinghe fieri deberet, nulla bona magis penitus se habere. Inventum fuit eciam opus por- towesc sub dictis scevenitzen, quod magis quam scevenitzen valere non esti- mabat. Sic consilio aduocati et consulum Hamburgensium et auxsilio predictus N(othelmus) conuictus a Hermanno primo clamore et posthec ligatura opere manibus suis supposito et ' perductus in compendium pubplice et ibidem vinculis innodatus. Ad hec acta domini consules de Lubeke quosdam de consilio cum aduocato et suis ciuibus Hamburg destinarunt causam peraudiendo, taliter quod suo conciui plene fieret iusticie complementum et iniusticia nulla fieret deprehenso. Qui consules de Lubeke (cum aduocato) conciuibusque suis co- mitem Adolfum et consules Hambflrgenses rogantes^ vt operam efficacem eis prestarent, ut iusticia ipsis fieret et inivria nulla raptori faceretur, sie dies iudicialis eis ponebatur, vbi actor cum suo comparuit prolocutore, acquirendo sentencia iusta, quod prefatus raptor ligatus, sicut in compendium pervenerat, cum rapina deberet in Judicium presentari. Hanc sentenciam recla(ma)uit quidam, qui cum iusta sentencia suus prolocutor esse non poterat, quia ad huc predo ad Judicium perductus non fuerat nee prolocutorem rogauerat nee optinuerat sentencia satis iusta. Tandem predieta reclamacio ad aures con- sulum Hamburgensium peruenit, qui super nostra sentencia penitus tacuerunt. Sed consules iudicio assedentes cum aduocato et reclamatore ad raptorem miserunt peraudiendo, si fateretur in verba reclamatoris, quem non obtinuerat sibi prolocutorem rite, ut debebat. Inquisiti eciam consules Hambftrgenses a consulibus de Lubeke, si impio malefico rethorem dedissent de suo consilio, quia coram iudicio nullus ei fuerat rhetor adiudicatus, qui negauerunt. Poslhec predictus reclamator raptoris recongnouit coram consulibus HambArgensibus, quod ipsi eum vocassent supra dormitorium canonicorum et ad hoc preeibus coegissent, quod verbum predonis loqueretur. Hoc vnus de consilio non con- tradixit, quod prius vnanimiter negauerunt. lnsuper consules ipsum liberum de ligamine iudicauerunt in domo preconum, prius quam ad iudicium duceretur. Cum autem ad iudicium duceretur sine rapina manibusque solutis, rethor Her- manni petiuit sibi iustam dari sentenciam, cum Hermannus Albus esset actor in predieta bona et in virum sepius nominatum, si opus in manus raptoris coram iudicio deberetur presentari, an non. Nam hoc protestari poterat, quod

1) 1. e»t.

Digitized by

Google

30 1290.

nulli in iure suo obesse poterat, si opus de manibus raptoris deveniret, quoniam deberet cum opere in iudicium presen(ta)ri, sicut in compendium ductus fuit. Hermanno vero hoc adiudicato, quod opus deberet raptori in manus presentari, adductis itaque bonis in iudicium posuerunt et predoni in manus non dederunt. Iterato quesita fuit sentencia, si opus raptori in manus necne deberet presen- tari, nominans ad hoc totum consilium Hambftrgense in testimonivm, quod nulli in iure obesset, quod aliqua preplacitacio prefuisset. Sic secundarie adiudica- tum fuit Hermanno, exquo protestari posset, quod ipsum opus raptori in manus deberet presentari. Hanc sentenciam reclamator raptoris reclamauit, et ad con- sules Hambürgenses missa fuit. Qui talem sentenciam dederunt, ex quo tan- geret honorem predonis, corpus et sanitatem, quod non sumere deberet pre- dacionem sepe tactam. Quod autem omnia premissa taliter fuerint terminata, testes sunt domini consules Gherardus de Brema, Jordanus Pingwis, Nicolaus de Lindowe aduocatus, Bruno de ,Warendhorp, Hermannus Hoppe, Albertus de Bardewic, Johannes de Bardewic, Martinus frater Goswini, Johannes Caluus, Heynricus Longus.

Nach einer gleichzeitigen unbeglaubigten Aufzeichnung auf der Trete.

Conrad, Prior der Dominikaner, bewilligt dem Heinrich, der Wiefrau desselben Hedwig und ihrer Tochter Margarethe den Mitgenuss aller guten Werke, die durch den Orden in Deutschland geschehen. 1291.

Dilectis in Christo Henrico et uxori sue Hedewigi et filie eorum Mar- garete I frater Conradus, fratrum ordinis predicatorum per Theutoniam prior et seruus, | salutem in Domino sempiternam. Exigente vestre deuotionis affectu, quem ad nostrum habeftis ordinem, vobis ornnium missarum, predica- tionum, i^iuniorum, abstinentiarum, vigiliarum, laborum ceterorumque bono- rum, que per fratres nostri ordinis in prouincia Theutonie Dominus fieri de- derit, participationem concedo tenore presencium specialem. Volo insuper, ut anime vestre recommendentur in nostro prouinciali capitulo fratrum pro- uincie orationibus, si vestri fuerint ibidem obitus nunciati. In cuius concessio- nis testimonium sigillum nostrum duximus presentibus apponendum. Datum Lubike, anno Domini MCÖLXXXX1.

Nach dem Originale auf der Trete , mit der Spur des in dorso aufgedruckt gewesenem, jetzt gänzlich abgesprungenen Siegels von elliptischer Form.

Digitized by

Google

1294. Jun. 12. 31

Burchard, Bischof von Lübeck, er t heilt dem Aussatzigen-Havse vor den Thoren Lübecks eine neue Ordnung. 1294. Jun. 12.

Jjorchardus Dei gratia Lubecensis episcopus. Dilectis sibi in Christo vniuersis leprosis extra muros ciuitatis Lubecensis morantibus pacem ip Domino et salutem. Cum patientie exhortacio || et salutis repromissio temporaliter afflictis afflictionem non addant sed minuant pro certo enim immarcessibilem mercedem accipient, quod non obstante corporis imbecillitate iugo Christi confidentius se astringant | nos in presenti vestris precibus inclinati quas- dam obseruancias salutares infra scriptas, ad quas communiter vos obligastis, auctoritate presencium duximus confirmandas. Primo, quod viri habejant ma- gistrum de sua infirmitate et femine priorissam, qui semel teneant capitulum in septimana et corrigant in spiritualibus corrigenda, quibus ceteri et cetere obediant. Et si aliquis uel aliqua noluerit obedire in correctionibus, eidem queuis prebenda subtrahatur per quindenam. Et si in rebellionq sua persti- t[u]erit, referatur ad eos, quibus domus prouisio est commissa, qui procedent contra tales, prout eis tunc uidebitur expedire. Item, quod aduenientes tribus mensibus examinentur jet tunc habitum recipiant a sacerdote et ecclesia cum benedictione et inuocatione Sancti Spiritus septiformis. Omnes autem simplici panno, scilicet griseo watmalico uel sulpharico, uestiantur. Item, si aliquis re- cipitur pro infirmo (et) postea sanus ef'ficitur, a conuentu amoueatur, nisi uelit pro sano infirmis seruire, et si legitimam habet partern, ad eam redire. Item, quod sint fratres separati a sororibus nee confabulentur absque licencia nee egrediantur septa curie neque ciuitatem intrent nee aliqua dent1 extra curiam, que sunt ciuitatis. Item, quod omnes communiter conuentum teneant in comedendo, dormiendo, orando, nisi euidens necessitas impediat. Item, quod quinque' uieibus communicent: in Pascha, Pentecoste, Assumptione, Om- nium Sanctorum, in Natiuitate Domini, et tociens confiteantur. Item, quod? qui nesciuerint horas legere, dicant XII pater noster et totidem aue maria pro matutinis, pro prima, tertia, sexta, nona, completorio, semper pro qualibet vice XII 5 pro uesperis, pro vigiliis quinquaginta. Item, quod ieiunent Aduen- tum Domini et Quadragesimam, et alia ieiunia obseruent, que sunt in ecclesia constituta, nee frangant (nisi) necessitate compellente. Hec autem salubria ab

1) 1. adeant.

Digitized by

Google

32 1294. Jun. 12.

hiis, qui de cominuni viuunt prebenda, volumus obseruari, statuta priora a predecessoribus nostris in quibusdam difticilia vobis iniuncta reuocantes, salua nobis in posteruin addendi minuendi pennutandi facultate. Datum in Lubeke, anno Domini MCCLXXXXIHI, sabbato Karitas Dei.

IS ach einer von Dr. Napiersky mitgetheilten Copie% welche von der Urk.-B. II. S. 1084 erwähnten Per- gamtnt- Abschrift des 14. Jahrhunderts im s, g. äussern Ruths- Archive zu Riga genommen ist. Auf derselben folgt die obige Ordnung unmittelbar hinter der Ordnung für das Heilige-Geist- II aus.

xxxm.

Der Ruth von Stralsund urkundet über den Verkauf von ÖO mfc Renten an das Heiligen-Geist- Hospital in Lübeck. 1297. März 3. (?)

Ad o

nno Domini MCCXC septimo, in Carnis priuio.

Nos consules de Stralessund vendidimus magistris et conuentui vtrius-

que sexüs domus Sancti Spiritus ciuitatis Lubicensis ad vsus ipsius domus

redditus quinquaginta marcarum pro quingentis marcis, quos in deeimo anno in

Carnis priuio reemere possumus: alias ad dietam domum dicti redditus per-

petuo deuoluentur.

{Sach einer von Dr. Junghans aus dem Stratsnnder Stadtbuche .V? /. genommenen Abschrift.

XXXIV.

Hermann, Rector der Kirche in Oster feld, bezeugt, dass Walburg mit* dem Röttcher Dethard, auch Detmar genannt, gesetzmässig getraut sei, mit ihrem Manne in Rüden und in Lippe gewohnt und ihm drei Kinder geboren habe, von denen eins noch lebe und von der Mutter ernährt werde. 1298. Febr. 16.

Vniuersis et singulis hoc scriptum inspecturis ego Hermannus presbiter, plebanus in Osterl|uelde, notum facio et protestor, quod Walburgim, exhibi- tricem presencium, mulierem | pudicam et bone fame Dethardo doleaton\ filio . . molendinarij quondam || de Weslere, in ecclesia sancti Johannis in opido Rflden in presencia plurimorum vtriusque sexus hominum per verba de presenti matrimonialiter et legitime copulaui, et quod dicti coniuges, scilicet Dethardus, qui, ut dicitur, alibi Detmarum se nominat, et Walburgis, in opido Roden et in opido Lippensi et alibi tamquam coniuges legitimi cohabitarunt, donec dieta Walburgis ab ipso Dethardo tres genuit paruulos, quorum ad huc

Digitized by

Google

1298. Febr. 16. 35

unus viuit et ab ipsa Walburge usque in hodiernum diem, prout pluribus constat, in opido Rüden est nutritus. Et nos Winandus et Gerhardus sacer- dotes, in opido Rüden ecclesiarum rectores. quia preinissa omnia scimus esse vera, et magna populi multitudo in Rüden et confinijs ibidem ea sciunt, reco- lunt, dicunt et protestantur et parati sunt tactis sacrosanctis affirmare premissa, sigillum domini Jacobi, pastoris nostri, quia propria sigilla non habemus, et ut eciam premissis maior fides adhibeatur. una cum sigillo dicti plebani in Osteruelde presentibus apponi fecirnus in testiinonium premissorum. Datum in die dominico post Valentini, anno Domini MCC nonagesimo octauo.

Nach dem Originale auf der Trete, mit anhangendem ersten Siegel, welche» einen Geistlichen vor dem Altare stehend und den Kelch in die Höhe hebend zeigt; die Umschrift ist unkenntlich. Das aweite Siegel ist vom Bande abgesprungen.

XXXV.

Segeband von Wittorp schreibt an den Roth von Lübeck wegen der von diesem gewünschten Befreiung des lübeckisvhen Bürgers Albert von Distorp aus der Gefangenschaft. O. J. (Gegen Ende des 15. Jahrhunderts.) l

Monestis viris et discretis, aduocato et consulibus ciuitatis Lubicensis, Segebandus j| de Withdhorpe, quiequid potest seruicij et honoris. Certi esse debet is, quod omnem operain et |l diligentiam adhibebo ad petitionem, quam michi scripsistis. Scire tarnen debetis, quod veraeiter credo, quod || qualibet occatione2 post posita Albertus de Distorpe a captiuitate liberetur. Si vero ita esset, quod G. aduocatus ipsum nollet di mitte re, scire pro vero debetis. quod dominus meus dux preeipiet ipsum dimitti a vineulis, si ita est. quod est ciuis Lubicensis.

In dorso: Aduocato et consulibus ciuitatis Lubicensis.

\ach dem Originale auf der Trese, mit den Einschnitten für das Siegelband. Vom aufgedrückt gewesenen

Siegel ist fast jede Spur verschwunden.

1) Nach der Handschrift gehört das obige Schreiben dem dreizehnten Jahrhundert au. Ein Segebandus de Wittorpe kommt 1290 in einer Urkunde des Herzogs Otto von Braunschweig vor (Urk.-B. I.v 544). Er war brannschweigischer Vasall, nnd der Herzog, von welchem in dem Schreiben die Rede ist, wird daher ein Herzog von Braunschweig sein.

2) 1. occasione.

Bd. III. *

Digitized by

Google

34 Ende des 13. Jahrh.

Giselbert, Erzbischof von Bremen, bittet den Rath von Lübeck wegen Rückzahlung des demselben schuldigen Geldes um einige Frist. (Ende des 15. Jahr- hunderts.) l

(j(iselbertus) Dei gracia sancte Brernensis ecclesie archiepiscopus. üiscretis viris, . . consulibus Lubicensibus, salutern j| et omne bonum. Attente vestram discrecionem rogamus, quatinus nobis inducias |j dare velitis de pe- cunia vobis debita vsque in proxiniam dominicam Inuocauit, j| scituri, quod intendere volumus, vt vobis extunc soluamus pecuniam memoratam.

In dorso: . . Consulibus Lubicensibus.

Nach dem Originale auf der Trese, mit den Einschnitten für das Siegelband und einem Rette des aufge- drückten runden Siegels. Das sehr flüchtig abgefaiste , fast unleserliche Schreiben scheint von der Hand des Rrzbischofes selber zu sein.

XXX VII.

Der Rath von Lübeck zeigt dem Rathe von Hamburg an, dass er bereit sei, die

schiedsrichterliche Entscheidung in einem Streite der Stadt Hamburg mit

dem Grajen Adolph von Holstein zu übernehmen, jedoch nur unter der

' Bedingung, dass die Entscheidung als eine endgültige angesehen werde.

O. J. (Ende des 15. Jahrhunderts.) 2

Amicabili salutacione premissa. Noscat vestra dilectio, quod interlocuti sumus de factis super discordia inter dominum Adolfum, comitem Holzacie, et vos, vobis rescribentes, quod, si vobis placeret in nos arbitrari secundum inodum per conconsulares nostros ad hoc deputatos conceptum, in quem eciam consiliarij dicti comitis consenserunt, videlicet quod essemus potentes huius- modi causam, secundum quod nobis iustum et equum videretur et prout eciam nos ad hoc ad informacionem bonorum virorum et prudencium melius possemus instruere, in jure uel amicicia per inodum conceptum terminare, libenter nobis onus assumeremus, sed aliter nullo modo nobis videtur assumendum. Quo- circa quid sit de voluntate vestra, vltimate nobis rescribatis, vt id dicto do- mino comiti notificemus, quia hucusque tenuimus in suspenso, quod nulluni responsum sibi de hiis volu(i)mus intimare. Valete in Christo. Datum nostro sub secreto.

fr ach dem Originale amf der Trese, an welchem das Siegel nicht mehr vorhanden ist. 1) Urk.-B. I., 661. 2) Urk.-B. II., 120.

Digitized by

Google

Ende des 13. Jahrh. 35

XXXVffl.

W.y Herr von Harby, ersucht den Ruth von Lübeck dringend, zweien Einwohnern von Barby das ihnen geraubte Korn zu ersetzen. O. J. (Ende des tu. Jahrhunderts.) l

AV. dominus de Barboye. Vniversis burgensibvs in Lubeke salutem et paratum in omnibus servicivrn cum bona voluntate, || dilectionem et quidquid se totum. Dilectioni vestre quam plurimum intimamus, quod quedam bona hominibus sint ablata, | cvidam Frederico et Eckehardo, morantes in mea ciuitate Barboye. Igitur vestram deprecor bonitatem ac pietatem, quod j inturtu mee servitutis de causa ipsis predictis hominibus meis restituatis vna mesa minus quinque lastas, scientes certissime. si se locvs et tempvs obtulerit vobis aliquod obsequium exhibendi, si nvnc petitiones meas effectui mancipa- ueritis. vobis eandem vicissitudinem observabo. Ego et omnes mei amici simul et semel petiinus et cupimus et rogamus exaudiri, quia semper existens amicus hvius civitatis et vnanimiter ego cvm meis; Ergo petimus exaudiri ita, vt habeamus regraciari clientela.

Nach dem Originale auf der Trete, mit einem anhangenden Reste des Siegels, welches auf dem Schilde einen Adler geführt zu haben seheint Von der Umschrift sind nur einige Ruchstaben erhalten, welche (Sigillu)m . U'(ernyr(i de R)ar(by ) gelautet haben können.

JLJLJL1JL.

Kaufmännische Geschäftsbriefe. O. J. (Ende des /J. Jahrhunderts.)2

A.

Dilecto amico suo W(ernero) dicto Gropen Lu. de Clinghenberghe | sa- lutem. Rogo affectuose, quatenus cum meis denarijs aureis michi ematis grosfsos thuronenses antiquos, qualitercunque emere poteritis. Si nulluni cuprum | adhuc einistis, tunc non ematis. Si vero emistis, tunc, prout [sjcicius

1) Nach der Handschrift. Ein Siegel Alberti de Barsoi (ohne Jahr), aus der Sammlung des Pastor Ra- gotzky stammend, zeigt auf einem gespaltenen Schilde die vordere Seite mit einem halben Adler, dessen Flügel oben in einen Bärenkopf sich endigt, die hintere Seite achtmal quergestreift. Die 1659 ausgestor- benen chursächsischen Grafen von Barby führten zwei goldene Fische (Barben) und vier goldene Rosen im blauen Felde.

2) Das* die obigen Schreiben noch in das dreizehnte Jahrhundert fallen, geht aus der Handschrift hervor und aus den genannten Persönlichkeiten: Hold 1290 (Urk.-B. I., 554 8. 501); Bernhard von Coesfeld, zuerst als Rathmann erwähnt 1292, ermordet 1301; Rötger von Coesfeld, Gewandschneider 1282 u. ff. (II. 8. 1021, vgl. S. 151); Johann von Güstrow, seit 1301 Rathmann (U., 1023) u. s. w.

Digitized by

Google

36 Ende des 13. Jahrh.

poteritis., uiichi destinetis. Thuronenses presentes seinper ematis. Scientes, quod die dominica nunc proxiina propono versus (V)trecht l equitare. In domo: W(ernero) dicto Gropen detur.

B.

Discreto viro et honesto, Holde in Lubeke, Ar(noldus) de Rene de Stetin ainicijjciairi oinnis boni. Sciatis, quod emi a Hermanno Zeduare, ciui in Hamjiborch, LXX\ marcas lubicensium denariorum, quas vobis meo nomine statim visis !| litteris presentabit, et de dictis denariis debet inichi reducere litteram, vt a vobis sim ab eisdem denariis über et solutus. Datum Sundis, feria HIa- post Corporis Christi.

In dorso: Ar(noldo) de Rene de Stetin detur.

C.

Viro prouido ac honesta., domino Ber(nardo) de Cusfelde, Jo(hannes) de Balga |l salutem et esse bonuni. Vestre notifico discrecioni, quod vobis | mitto per Jo(hannem) I marcam puri, quam suscepi a domino Jo(hanne) Kellen. Item sciatis, quod Jo(hannes) de Cusfelde inichi monstrauit II marcas puri, quod ad predictum nisi hoc tempore 1 marca carere volebat.

In dorso: Domino Ber(nardo) de Cusfelde detur.

D.

Reuerentissimo domino suo, Bernhardo de Cusuelde, Gerhardus de Cus- uelde, eins famulus, subditus in culmine seruifcij quanturn potest ac honoris. Significo vestre dominacioni, quod uobis transmitto per Rutgerum de Cusuelde LX marcas | puri cum dimidia marca. Postea sciatis, quod transmisi uersus Flandriam LXX centenarios cupri et unum talentum cere. lila bona || Johanni de Gustrowe misi. Cuprum predictum prouenit de bonis, que dominus meus Se(ghe)bodo de Crispin et uos in simul habuistis. De cupro prefato ego Gerhardus, vester famulus, persolui XXX marcas puri de bonis, que duco ex parte uestri. Postea sciatis, illa(s) sexaginta marcas cum dimidia, que (quas) uobis mitto per Rutgerum prefatum, similiter sunt de bonis uestris, que ego duco, et talentum cere, quod uersus Flandriam misi, constat X marc(is) minus quar- tali cum illo, quod ultra ponderabat, et similiter est de uestris bonis, que ego

1) G'orrigirt. Wie es scheint, hat vorher nur Vtreeht dagestanden, bei der Correctnr ist das V vergessen.

Digitized by

Google

Ende des 13. Jahrh. 37

duco. Et sciatis, quod uersus Flandriam cum priniis nauibus nulla plura bona mittam, quam audistis in precedentibus, et si uobis uideatur, quod cum illis bonis, que uersus Flandriam misi, persoluere non possitis, tunc rnando vobis, ut tanta Flandriam transmittatis, quod ibidem persoluetis , quia spero, quod michi in breui bona debeant fieri persoluta in cupro uel in argento, et rogo, ut michi demandetis, utrum Lubeke uel Flandriam debeam transmittere. His uisis sciatis, quod cuprum prefatum per Conradum de Rekelinchusen in Elbin- gum misi, et nescio, in qua[m] naui[m] idem Conradus cuprum prefatum cum talento cere conducit, igitur uobis non demando, et me super hoc non cogitetis, quod argentum non est commvtatum, quia in die Palmarum michi primo fiebat persolutum. Littera facta proxiina sexta feria post Pascha.

Alle vier Originalschreiben befinden sich auf der Trete. Faltung und Siege! bandeinschnitte sind erhalten,

die Siegel nicht.

Bischof Burchurd befiehlt den Rectoren der Kirchen in seiner Diöcese, die Fran- ziskaner und Dominikaner in Lübeck, weil sie während des über die Stadt verhängten Interdicts Messe daselbst gelesen hatten , zum Gottes- dienst in ihren Kirchen nicht zuzulassen. 1299. Apr. 8.

l)or(chardus) Dei gracia episcopus Lubicensis. Vniuersis ecclesiarum sue dyocesis rectoribus et vicarijs salutem. Cum tanta sit ordinariorum aucto- ritas, vt pro eorum processu semper presumi debeat, ac ipsorum sentencia, nisi probetur contrarium, inuiolabiliter obseruari, vniuersitati vestre dolentes referimus, quod, cum nos iustis exigentibus causis in ciuitatem nostram Lu- beke generale tulerimus interdictum, fratres nichilominus predicatores et mi- nores ciuitatis eiusdem nostras violando sentencias in conteinptum clauium ecclesie diuina ibidem presumunt officia publice celebrare, ob quam rem iuxta veteres sanxiones non solum irregularitatis penam incurrerunt, verum eciam iuxta nouam domini Bonifacij pape octauj constitucionem ipsis ingressus ecclesie interdictus existit. Vnde, si dictos fratres ad ecclesias vestras declinare con- tigerit et eas contra prefatam constitucionem ingredi presurnptuose voluerint, cessetis, donec exierunt, a diuinis, nisi vobis euidenter constiterit, quod de alienis sint domibus et tales nostrum non violauerint interdictum. Nam peri- culosum est coram interdictis huiusmodi et inobedientibus publice quemquam

Digitized by

Google

38 1299. Apr. 8.

sacerdotem scienter in suo officio ministrare. Datum Vthyn, anno Domini MCC nonagesimo nono, VI Idus Aprilis.

/Vaci einem auf der Trese bewahtten Transsumpte der Franziskaner in Lübeck vom 24. April (Vlll Kai. Mtrij) 1299, an welchem das Siefrei (Urk.-B I. Taf. IV. , 5) noch hängt. Da» Transsumpt int ge- nommen von einem undatirten Vidisse welche* Graf Günzel von Schwerin, Propst Andreas von Lund und die Ritler Johann von Cr u messe. Gerhard Ketelhot , Ulrich Mallzan und Rotte Hasenkop auf- gestellt und besiegelt hatten.

Hugo von Vercelli ertheilt auö der päpstlichen literarum contradictarum audientia v dem Procurator der Stadt Lübeck, Magister9 Angelus von Terni, Ab- schrift des Protestes , welchen der Procurator des Bischofs Burchurd gegen die von Seiten der Stadt beantragte Zurücknahme des vom Bi- schöfe über die Stadt verhängten Interdicts eingelegt hatte. 1299. Jul. 4.

Umnibus presentes litteras iuspecturis Hugucio de Vercellis, canonicus Brugensis, domini pape subdiaconus et capellanus ac ipsius litterarum contra- dictarum j audiencie de eius speciali mandato officium gerens, salutem in Domino. Noueritis, quod, cum magister Thomas de Aquamundula produceret infrascriptas || exceptiones in judicio coram nobis, magister Angelus Inter- ampnensis pecijt sibi fieri copiam de eisdem, quarum tenor talis est: Infra scriptas | exceptiones proponit Thomas de Aquamundula, procurator venera- bilis patris domini Borchardi episcopi et capituli ecclesie Lubicensis, contra litteram, que pro parte consulum et vniuersitatis ciuitatis Lubicensis in publica audiencia domini pape impetratur contra dominum episcopum Lubicensem super reuocacione interdicti in ciuitatem predictam positi, coram vobis hono- rabili viro domino Hugucione de Vercellis, audiencie litterarum contradictarum auditore. In premissis excipi[pi]endo proponit procurator predictus, quod dicte littere absoluende non sunt, set detinende uel potius lacerande, ne ad bullam prqueniant, pro eo, quod in ipsis litteris talis supprimitur veritas et falsitas exprimitur, qua expressa uel tacita huiusmodi littere nullatenus concederentur. Primo enim supprimitur in dictis litteris, consules dicte ciuitatis contra eccle- siasticam libertatem sua confecisse et habere statuta, per que clericos eiusdem ciuitatis et dicecesis uitauerunt et vitant et vitari faciunt et vitari fecerunt in obprobrium ordinis clericalis, non admittendo eos ad agendum, testificandum uel alios actus legitimos exercendum, cum certum sit, predictos consu- les huiusmodi statuta in ipsa ciuitate ordinasse et obseruasse et per alios

Digitized by

Google

1299. Jul. 4.

obseruari fecisse et facere in preiudicium ecclesiastice libertatis. Supprimitur in dictis litteris, dictos consules ac ceteros laicos dicte ciuitatis ob premissa et alia grauamina illata per eos seu eorum auctoritate ecclesijs seu ecclesia- sticis personis fuisse et esse maioris excommunicacionis sientencijs innodatos. Quibus expressis certum est, huiusinodi litteras non debere concedi nee posse transire. Item falso exprimitur in dictis litteris, quod dictus episcopus nulla- tenus cognito de predietis exarrupto ad prolacionem interdicti huiusinodi in ciuitatem predietam processit, et quod de predietis excessibus eidem nuilo modo constabat nee constare poterat, cum non essent notoria neque uera. Verum est enirn, quod predictus episcopus prefatos consules pluries monuit et canonice moneri fecit eosdem, quod ab huiusmodi excessibus se retraherent et statuta predieta corrigerent et ab ipsorum obseruacione desisterent, quam- quam premissa adeo essent et sint notoria in partibus predietis et in locis vicinis, quod nulla possunt tergiuersacione celari, que similiter si expressa fuissent, certum est, quod huiusmodi littere non transirent. Et super hijs petit et supplicat procurator dicti episcopi procuratorem dictorum consulum et vniuersitatis interrogari per juramentum, qui, cum sint notoria, non audebit negare. In cuius copie petite et exhibite testimonium presentes litteras fieri feeimus et audiencie contradietarum sigillo muniri. Datum Anagnie, IUI Nonas Julij, pontificatus domini Bonifacij pape VIII. anno quinto.

Sack dem Originale auf der 7Ve*e, mit anhangendem Sieget.

XLD.

Thomas, Abt des Klosters St. Michaelis in Lüneburg, subdelegirt den Scholaslicus von Güstrow (Ketelhod), unter abschriftlicher Mittheilung zweier papst- licher Mandate, zur Fortsetzung der von ihm angefangenen Unter- suchung der Streitsache zwischen dem Bischöfe Burchard von Lübeck und dem Rathe der Stadt 4300. Oct. 7.

lhomas Dei gracia abbas monasterij saneti Michaelis in Luneburch Verdensis dyocesis, judex a sede apostolica delegatus in causa, que vertitur inter venerabilem patrem dominum Borchardum Dei gracia episcopum et ca- pitulum | ecclesie Lubicensis, neenon consules et commune ciuitatis eiusdem, honorabili viro ac domino . ., scolastico ecclesie Guztrowensis Caminensis dyo- cesis, salutem in Domino. Noueritis, nos litteras apostolicas non canfcellatas, non abolitas nee in aliqua sui parte viciatas reeepisse in hec verba: (Folgen

Digitized by

Google

40 1300. Oct. 7.

die beiden päpstlichen Mandate Urk.-B. d. Bhth. Lüb. /., 57 i u. 572) Qua

auetoritate partes ad nostram presenciam vna cum nostris coniudieibus feeimus euocari, vt coram nobis apud Raceborch sexta feria post Exaltacionem sanete Crucis alterutra parcium contra aliam proponeret, quidquid super premissis duceret proponendum. Quibus supradicto loco et terinino comparentibus multa fuerunt hinc inde proposita et petita, super quibus ad interloquendum super eis tercia dies post festum Omnium Sanctorum fuit partibus terminus assigna- tus. Que omnia et singula tunc temporis non fuerunt in scriptis redaeta, sed de hiis expressius nostri coniudices vos poterunt expedire. Igitur cum propter negocia seu causas arduas nobis ac ecclesie nostre iinminentes predicte cause decisioni non possirnus personaliter interesse, de vestra prouidencia ac solli- citudine quamplurimum confidentes, ipsam legis seu iuris auetoritate discrecioni vestre subdelegauimus et in totum comrnittimus seeundum tenorem rescripti apostolici vna cum nostris collegis fine debito terminandam, vobis nichilominus in virtute sanete obediencie preeipiendo mandantes, ne hoc nostrum manda- tum immo verius apostolicum subeundum ac in omni parte sui perficiendum aliqualiter recusetis. Quod si legitima causa cessante id feceritis, in vos suspensionis sentenciain ab ingressu ecclesie promulgamus, quam ex nunc proferimus in hiis scriptis. In cuius rei euidenciam sigillum nostrum duximus presentibus apponendum. Actum in Luneborch, anno Domini CCC, feria sexta ante festum Dyonisij. Datum per copiam sub sigillis honorabilium viro- rum . . prepositi Raceburgensis et . . scolastici INuemburgensis ecclesiarum, judicum a sede apostolica delegatorum.

In dorso: Subdelegacio abbatis Ketelhodi facta.

IS ach dem Originale auf der Trete. Von den drei Siegeln, die an der Urkunde hingen, ist das mittlere, den Abtes Thomas i wohlerhalten übrig , von den beiden andern nur die Siegelbänder.

xlhi.

Aufzeichnung über mehrere vom Vogte unrechtmässiger Weise erhobene Geld- strafen und andere Unrecht/ er tigkeiten desselben. O. J. (Um 1500.)

*

l)e viro quodam aeeepit aduocatus quatuor solidos, qui fuit de Strales- sunt, I dans ei eulpam, quod deduxisset mulierem. |

Item de Thoma de Inferno reeepit IUI sol. oeculte contra iusticiam de||pactato precio.

Digitized by

Google

1300. 41

Item de quibusdairi Slauis recepit XII sol.

Item de quodam dolifice accepit contra iusticiam V solidos.

Item iussit precones accipere cuidam alotario IUI sol. violenter et post- hac posuit ipsuin in ferrum.

Item cum vellet quandam mulierem de ciuitate depellere contra iusti- ciam, mulier dedit ei 111 sol., pro qua Johannes de Oldenborch lideiussit.

Item de muliere, que fuit in ferro, recepit ipse IUI sol. et Johannes Niger, amasius mulieris, soluit pro ea V sol.

Item recepit IUI solidos de Bauzuno institore pro eo, quod percussit quendam Flamingum.

Item is, qui recipit denarios, debet recipere pignora, que accipiuntur ab hominibus, quando vadiant. Quorum pignorum multa quandoque recipit in domum suam, quod fieri non licet.

Item quidam verberauerunt se in cellario. Uli idem in eodem rancore perseuerantes se iterum verberauerunt alia vice, quod vorsate esse videtur. Pro hiis ambabus verberacionibus recepit vnum talentum, dicens et recongno- scens: Ecce uos fecistis vorsate, et si mecum occulte non deposueritis, coram consilio debetis vorsate vadiare.

Bertrammus Velelant dedit I talentum denariorum pro verberibus, in quibus ante habuerant disceptacionem. Vitra quod fuit Johannes de Emelen- dorpe, Johannes Stephan, Hinricus de Ueuenture.

IS ach einem Pergamentblatte auf der Trete, dessen Handschrift spätestens dem Anfange des

vierzehnten Jahrhunderts angehört.

XLIV.

Bericht der in Veranlassung vorgekommener Beraubungen nach Nowgorod ge- sandten Abgeordneten der Städte. O. ./. (Um 1300.) l März 26.

Umnibus hoc scriptum visuris vel audituris nuncij ciuitatum in Nogar- dyam ad regem et ad Nogardenses destinati salutem in Domino. Postquam legacionem nostram a vestra discrecione nobis commissam expleuimus, deli- berato consilio decreuimus conscribere responsa , J que nobis facta fuerunt.

1) Nach Urk.-B. II. 8. 566 fg. (Sartorius IL S. 159 fg.) wurden im Winter von 1300 auf 1301 (nach an- derer Lesart 1301 1302) Johann Witte von Lübeck, Adam von Gothland und Hinrich Holste von Riga nach Nowgorod gesandt. Da an dem obigen Schreiben drei Siegel gehangen haben, so kann es von diesen Sendeboten abgefasst sein. Die Handschrift ist kaum später als 1300. Der in Bezug genommene SOhnbrief wäre dann der ebendaselbst S. 566 erwähnte vom J 1298.

Bd. III. 6

Digitized by

Google

42 Um 1500. März 26.

Sciatis ergo, quod dominus rex personaliter a nobis iegacionem audire nolebat, immü dominum Andrearn suas vices habentem cum aüjs duobus melioribus suis ad nos misit. Insuper ex parte Nogardensium misit ad nos ducem No- gardye fl cum alijs duobus pocioribus. Hij sex ad nos in Gerceke venientes in curiam regis dixerunt, quod rex tarn ex sua quam ex Nogardensium parte ipsos ad audiendam Iegacionem misisset, quos rogauimus, ut dignarentur ad dominum regem redire et ei subj|plicare, ut Iegacionem nostram curaret audire personaliter cum eis, ad quos littere fuerant destinate. Ad quod ijdem re- sponderunt, se esse oculos, aures et os domini regis, et idcirco deberent nostram Iegacionem audire ac deinde domino regi et communibus Nogarden- sibus hanc deferre. Quibus taliter respondimus, exquo voluntas et desiderium domini regis in hoc esset, vellemus libenter Iegacionem nostram proponere^ que a ciuitatibus nobis commissa fuerat et iniuncta. Et extunc partem negocij retulimus eisdem supplicantes, ut ad dominum regem hec deferrent et respon- sum super huiusmodi reportarent, et posthec plura ipsis vellemus referre. Ad quod dixerunt, quod totam legacionis nostre summam deberent audire et postea domino regi ac Nogardensibus enarrare. Tunc quoque totam Iegacionem nostram ipsis retulimus, rogantes, ut nichil omnium obliuiscerentur, sed domino regi ac Nogardensibus totaliter referrent et responsa talia reportarent, apud que vellent manere nee aliud quid agere, et ut ea nobis conscriberent et sigiüis domini regis et Nogardensium consignarent, quod et hec pössemus ciuitatibus, que nos miserant, reportare. Iidem vero nos ad hospicium nostrum iusserunt accedere, dicentes se velle referre domino regi et Nogardensibus hec, ut et ipsi deliberantes et consilijs insidentes finale nobis responsum pro loco et tempore dare possent. Tunc siquidem dominus rex cum suis prineipibus et Nogardensibus per XIUI dies in Gerceke vacabat consilijs, quid nobis super legacione nostra commode responderet, et nos singulis hijs XIIII diebus de Nogardya perreximus Gerceke supplicantes prineipibus, ut responsum nobis referrent, eo quod ad presenciam domini regis non permitteremur aliquatenus peruenire. Nee aeeepimus sie responsum, sed venit Symen, oldermannus No- gardensium, ferens litteram et dicens: Hec est littera pacis scripta inter magnum regem et Theutonicos et Nogardenses, ipsumque rogauimus, ut nos iuuaret, quod responsum nobis fieret. Qui dixit: Nogardenses conuenerant et vestra negocia singulariter exposuerant et videntur ipsis vestre querimonie nil valere. Nos ergo consulte deliberauimus, ut ad borchgrauium et ducem No- gardie cum quodam interprete veniremus, quibus supplieuimus ut nos iuuarent,

Digitized by

Google

Um 1300. März 26. 45

quod responsum tinaiiter haberemus. Dux respondit in hec verba : Vellem vos esse domi et regem hoc anno non venisse, et cum hoc omnibus theuto- aicis fratribus inclino. Cum a duce reuerteremur, quatuor ex principibus regis obuios habuimus, quorum vnus Doumundus, alter Surele, tercius Wezcele, quartus Constantin. Hos rogauimus, ut nos iuuarent, quod responsum nobis daretur super legacionibus nostris. Qui dixerunt, quod sex vicibus fuerint ex parte domini regis ad INogardenses et pecierint, nobis dari responsum, sicut eciam personaliter rex ipsis suppücuisset, et rex multum doleret, quod nollent respondere, cum ipsi teneantur de iure super huiusmo<ji respondere, utpote qui bona habebant, de quibus questio vertebatur. Item habito consilio per- reximus cum interprete ad principes in Gorceke, interrogantes, si aliquid nobis vellent aliud, quia parati essemus ad iter, vbi eciam erat Symen, oldermannus Nogardensium. Cui dixit vnus ex principibus Wezcele nomine: Symen, cur istos homines sine responso dimittis? Respondit Symen: Ecce littera iusticie, quam scribi fecit dominus rex inter ipsum et nos et Theutonicos. dominus rex merito respondebit. Iratus itäque Wezcelus sie ait: Quid ad regem? dominus rex bona illa non habet, vos Nogardenses bona illa habetis et ea cum smerdis vestris diuisistis, smerdi vestri sunt, et ideirco de iure tenemini respondere. Item oldermanno et pocioribus Theutonicis significauimus factum nostrum et totum fa,cti processum simul et responsum. Qui dixerunt: Se- eundum huiusmodi responsum consulimus, ut recedatis, et ad hoc nos, quan- tum poterant, promouerunt. Quare petimus, quatinus oldermanno et suis pocioribus graciarum actiones referre curetis, quod nos fauorabiliter traeta- uerunt, et sciatis, quod nichil volebamus sine eorum consilio attemptare. Nobis autem de Nogardia ad octo miliaria abeedentibus misit dominus rex vnum de principibus suis cum quinque seruis et interprete, eibum et potum et alia clenodia nobis mittens. Princeps ergo ille dixit: Habeo secreta ex parte domini regis referre, que sine interprete loquar vobis. Dominus rex mandat vobis, quod sine responso de Nogardya recessistis, pon est sua culpa; insuper mandat, quod Nogardenses apud illas litteras volunt manere^ que inter vos et ipsos sunt conscripte, et bona omnia, que sunt perdita, sub se habent. Innocens sum in bonis illis et volo fidem soruare, super qua crucem sum osculatus, et quia sum mundus in osculacione crucis, ideirco misi post vos meum principem Cusemannum et volo esse absque peccato bonorum illorum. Item mandat rex, quod, si viri estis, ipsis reddite, quod vobis fecerunt, et vicem rependite, vt bene potestis. Nos igitur respondimus: Deum et magnum

Digitized by

Google

44 Um 1300. März 26.

regem rogare volumus, vt Nogardenses moneat tantam iniuriam reficere, quia dominus rex hoc de iure vindicare tenetur, et bene quidem hoc facere potest ex regia maiestate. Ad euidentein huius noticiam presentem kartam nostris sigillis duximus consignandam. Datum in Tharbato, Vi! Kalendas Aprilis.

Nach dem Originale in der Deecke'schen Lubecensiensammlung der Stadtbibliothek, an welchem

drei Siegel gehangen haben.

XL¥.

Aufzeichnung , das Verbot betreffend , nach Nowgorod und mit den Russen Handel zu treiben. O. J. (Um 1300.) l

JNotum sit, quod de communi consensu et consilio ciuitatum et merca- torum INogardiam fre||quentancium est statutum, quod nullus omnino, cuius- cunque condicionis vel Status existat, | versus INogardiam transire2 debeat vllo modo sub pena vite, bonorum || pariter et honoris.

Quicunque autem illac per alium bona sua mittit, debet ipsa bona et honorem perdidisse. Is autem, qui ea ducit, vita priuabitur atque bonis.

Preterea bona, que iam versus Nogardiam empta sunt, quiuis in ciui- tatem., in qua moratur, potest ducere, et non vltra.

Nullus eciam omnino debet cum principibus, dominis terrarum, militi- bus, clericis et laycis, spiritualibus vel secularibus quibuscunque cum bonis Ruthenicis quibuslibet sub pena predicta mercaturam aliquam exercere.

Si insuper aliqui Rutheni ad ciuitatem aliquam seu villam forensem venerint, illi cum bonis suis integris, sicut venerunt, reuertentur, et quicunque cuhi eisdem Ruthenis mercaturam aliquam intra ciuitatem vel extra exercue- rint, debent vitam, bona et honorem perdidisse, contradictione qualibet non obstante.

Omnia bona per excessus pretactos perdita attribuentur in Nogardia curie sancti Petri.

1) Dafür spricht die Handschrift Ob aber das obige Verbot gerade in diese Zeit oder in eine frühere fallt, dürfte bei der häufigen Unterbrechung des Handels mit Nowgorod schwer zu entscheiden sein. Die auf der Rückseite von ungefähr gleichzeitiger Hand verzeichneten Lübecker gehören nach dem Ober- stadtbuche dem Ende des 13. und dem Anfange des 14. Jahrhunderts an. (Vgl. Urk.-B. IL, 395. 8. 941. 1090 S. 1033. S. 1041.) Da jedoch eine ähnliche Handschrift noch in den ersten Jahrzehnten des 14. Jahrhunderts sich findet, und andererseits die Aufzeichnung eine spätere Copie sein kann, so liegen die äussersten Grenzen des obigen Verbots zwischen 1268 (Urk.-B. I., 805. 315—17) oder 1277—78 (I., 388. 391. 392) und 1323-24 (II., 456. 457).

2) tre ist davor ausgestrichen.

Digitized by

Google

Um 1300. 45

Auf der Rückseite steht verzeichnet: Albertus Brote et Johannes Holt et Rotcherus de Losingen et Conradus de Danceke fideiusserunt pro Johanne Broten.

Thece socius Johannis Holt, Hermannus Lof et Krowel.

Nach einem Pergamentblatte auf der Trese.

XL VI.

Hugo von YercelU urkundet aus der päpstlichen literarum contradictarum audientia über eine von dem Procurator der Stadt Lübeck in der beim päpstlichen Stuhle tmhängig gemachten Appellation derselben abgegebene Protestation9 und (heilt zwei zu Gunsten der Stadt und der Schulrectoren zu St. Marien und St. Petri wider die vom Bischöfe verhängten Mandate durch den Papst am 8. und 10. April erlassene Schreiben abschriftlich mit. . 1301. Apr. 19.

Omnibus presentes litte ras inspecturis Hugucio de Vorcellis, canonicus Brugensis, domini pape subdiaconus et capellanus ac ipsius || litterarum contra- dictarum audiencie de eius speciali mandato officium gerens, salutem in Do- mino. Noueritis, quod, (cum) magister Angelus In||terampnensis, procurator . . aduocati, consulum et communis ciuitatis Lubicensis ac Nicolai et Hinrici Can- delatorum, rectorum scolarum sancte || Marie et sancti Petri Lubicensium eccle- siarum, clericorum, pro ipsis et alijs infrascriptis impetraret litteras aposto- licas infrascriptas, in nostra presencia constitutus procuratorio nomine ipsorum et pro ipsis protestatus fuit, quod ipsi et dominis suis in ipsis litteris conten- tis seu alicui ipsorum ad prosequendum ipsas litteras et appellacionem seu appellaciones in ipsis contentas propter instantes vacaciones, que iam indicte erant, quamuis nesciretur de certa die, et contradictionem eciam procuratorum partis aduerse et specialiter magistri Thomasij de Aquamundula, et multa alia impedimenta, que superuenerant, tempora non currant nee ipsis preiudicium aliquod generetur, cum per ipsum et dictos dominos suos non stet, quin dicte littere transeant ad bullam, ut moris est, et alias procedatur, ut de jure , procedi debet, et obtulit se procuratorio nomine quo supra paratum ipsas prosequi, ita quod in appellacione seu appellacionibus in ipsis litteris con- tentis suo loco et tempore procedatur, prout de iure fuerat procedendum. Te- nores uero dietarum litterarum apostolicarum tales sunt: Bonifacius episcopus

Digitized by

Google

46 1301. Apr. 19.

et cetera. Dilectis filijs . . abbati monasterii de Lunemborch Verdensis diocesis et . . preposito Raceborgensis ac . . scolastico Merseburgensis ecclesiarum sa- lutem et cetera. Significarunt nobis . . aduocatus, consules et commune ciuita- tis Lubicensis, quod olim suggesto mendaciter venerabili fratri nostro . . episcopo Lubicensi, quod ipsi aduocatus, consules et commune quasdam curtes Lubi- censis ecclesie dissiparant et alias dampna grauia intulerant sibi et ecclesie prelibate, idem episcopus exarrup.to, quamuis ei de hijs aliquatenus non con- staret, prout nee constare poterat, cum hec non essent notoria neque uera, aduocato, consulibus et communi predictis contra justiciam orditiaria auetoritate mandauit, ut sibi et eidem ecclesie super predictis infra certum terminum satisfacere procurarent, alioquin ex tunc in eorum singulos exeommunicacionis sentenciam promulgabat, ex parte uero aduocati, consulum et communis pre- dictorum fuit excipiendo propositum coram eo, quod, cum sibi de predictis, que sibi suggesta fuerant, non constaret, prout hec constare poterat, cum ea non essent notoria neque uera, ut superius est expressum, prefatus episcopus contra ipsos aduocatum, consules et commune super hijs iuri stare paratos taliter processisse de iure non poterat nee debebat. Quare ab eo postularunt humiliter, ut mandatum huiusmodi, quatenus de facto processerat, reuocaret. Et quia dictus episcopus eos super hoc audire contra iusticiam recusauit, ex parte ipsorum senciencium ex predictis indebite se grauari , fuit infra dictum terminum et tempus legitimum ad sedem apostolicam appellatum. Quo circa discrecioni vestre per apostolica scripta mandamus, quatenus uocatis qui fue- rint euocandi et auditis hinc inde et cetera facientes et cetera. Testes autem et cetera. Quod si non omnis et cetera. Datum Laterani, VI Idus Aprilis, pontificatus nostri anno septimo. Item : Bonifacius episcopus et cetera. Dilectis filijs . . abbati monasterii in Lunemborg Verdensis diocesis et . . preposito Raceborgensis ac . . scolastico Merseburgensis ecclesiarum salutem et cetera. Significarunt nobis Nicolaus et Henricus Candelatores, rectores scolarum sanete Marie et saneti Petri Lubicensium ecclesiarum, clerici, Valmarus de Atenderen, Johannes Piscis, Johannes Albus, Hinricus Vlanderuare, Hinricus et Johannes dicti Prouisores, Johannes Zernetin, Cunradus de Stendal, Gerardus gla[n]dia- tor, Cläre sutor, Johannes Herink, Welkopil, Philippus de Hamberg, Johannes de Lubeke, Matheus de Razeborg, Reinerus de Aquis, Winandus institor, Lu- derus corrigieida, Thidemannus de Razeborg, Johannes institor, Dhanemarus de Dizzowe, Cunradus de Wittenborg, Gise institor, Thidericus cirurgicus, Bruno Heregeld, Johannes de Limborg, Thidericus dictus Monachi niger, Wiba

Digitized by

Google

1301. Apr. 19. 47

Alba et Ebzaber, l ciues Lubicenses, ^uod. cum ipsi ciues ad scolas predictas ipborum clericorum in ciuitate Lubecensi paruulos süos erudiendos in littera- tura transmitterent, prout id eis de antiqua et approbata et hactenus pacifice obseruata consuetudine ciuitatis predicte licebat, venerabilis frater noster . . episcopus Lubicensis, pretendens minus ueraciter in eadem ciuitate scolas esse non posse absque ipsius et sui capituli nee non . . scolastici ecclesie Lubi- censis licencia specialis prefatos clericos et ciues auetoritate ordinaria monuit et mandauit eisdem sub pena exeommunicacionis, quam ex tunc protulit in eosdem, si mandato et monicioni huiusmodi non parerent, ne ipsi ciues dictos paruulos ad alias quam ordinatas per episcopum, capitulum et scolasticum predictos scolas transmitterent, nee non ipsi clerici dictos paruulos docere quomodolibet attemptarent , propter quod ex parte dictorum clericorum et ciuium ad sedem fuit apostolicam appellatum. Quocirca discrecioni vestre per apostolica scripta mandamus, quatenus uocatis qui fuennt euocandi et cetera facientes et cetera. Testes autem et cetera. Quod si non omnis et cetera. Datum Laterani, IUI Idus Aprilis, pontificatus nostri anno septimo. In cuius protestacionis testimonium presentes litteras fieri feeimus et audiencie contradietarum sigillo muniri. Datum Laterani, XIII Kalendas Maij, pontifica- tus domini Bonifacii pape VIII. anno septimo.

ISach dem Originale auf der 7Ve«e, mit anhangendem Siegel.

Robertos de Bursa (aus Brügge) meldet dem Bathe zu Lübeck, in welcher Weise er die Oeldauszahhmg an den Procuratar der Stadt in Rom, Johann Felix, beschafft habe. O. J. (i299—i301) August

A.

Viris honestis et discretis, dilectis dominis et amicis suis, consiliarijs ciuitatis de | Lubeke, Robertos de Bursa salutem et in omnibus obsequium cum fauore. Nouerit || vestra discretio, quod argentum, quod disposueritis ad negotium magistri Johannis Felicis, j| vestri procuratoris in curia Romana, nondum venit. Quare propter negotium vestrum promouendum idem argen- tum, cum venerit, Brugis vendidi et peeuniam inde venientem versus Romam dicto magistro Joharmi. procuratori vestro, destinaui. Et dedi quamlibet mar-

1) L Elirabet?

Digitized by

Google

48 129»— 1301. August.

cam de dicto argento in Flandria ponteratam pro XLVIII solidis paruis, et magnos turonenses ad XV denarios: sormna XX libre grossos. De quibus habet quidem Lombardus nomine Pippin, et est de societate dominorum Biche et Mönche, de qualibet libra XII denarios paruos, quod ipse dictam pecuniam dicto magistro, vestro procuratori, presentabit. Obmissis de quali- bet libra XII denarijs remanent XIX libre XII denarij grossos, quas quidam nomine Böen auenture Bartholome, in ciuitate Romana commorans, deliberabit. Et rogo vos, quatenus pecuniam, quam vobis in Jeiunio acomodaui, domino Alberto de Barduijc deliberetis. Item dedi cuidam famulo, qui vestras litteras versus Rornam duxit, XXII solidos paruos. Et in omnibus michi precipiatis. Valete. Scriptum feria quarta post Petri in introitu Agusti, et eodem tem- pore misimus litteras de denarijs versus Romain.

B.

Honestis viris et discretis, consulibus ciuitatis de Lubeke, Robertus de Bursa salutem et in omnibus || obsequium cum salute. Noueritis me recepisse XXV marcas argenti cum dimidio fertone |j brugensis ponderis et de Marquardo Mildehoeuet XII libras flandrenses comitis pagamenti. || Et sciatis, quod de- narij, quos magister Johannes Felix habere debet, adhuc non venerunt. Set propter quod michi demandastis, vt dictos denarios versus Romain expedirem, vendidi argentum et dedi quamlibet rnarcam pro XLVIII solidis paruis in magnis turonensibus ad XV denarios: somma XX libre grossorum turonensium. Quos denarios dedi cuidam Lombardo nomine Pippin Jakes, et est de societate domini Bitsce et Mondsce, qui dictos denarios cuidam socio suo nomine Böen auenture Bartholome in curia Romana magistro Johanni Felici, vestro procu- ratori, faciet presentari. Et pro hoc habent ipsi de qualibet libra XII denarios, et sie remanent XIX libre grossorum cum XII denarijs persoluende. Et littere istius expeditionis mittebantur versus Romain feria tertia post introitum Agusti. Valete. Scriptum in vigilia Assumptionis beate Marie. Et misi litteras, quas michi misistis Rornam ducendas, cum noncio ville de Ardenborg versus Rornam, cui dedi XXII solidos paruos pro mercede.

Nach den Originalen auf der Trete, mit den Einschnitten für das Siegelband und Res'en der aufgedrückt

gewesenen Siegel.

Digitized by

Google

1301. 49

XJLVHI.

Der Roth von Stralsund verkauft unter dem Vorbehalte des Wiederkaufs an seine Bürger mehrere Ländereien und Einnahmen der Stadt, um aus dem Erlöse die bei dem Rathe von Lübeck gemachten Anleihen zu bezahlen. 1504.

Acta sunt hec anno Domini MCCC primo.

Quia ciuitas Stralessundensis in ciuitate Lubeke et Rozstok grauata fuerat multo et magno honere debitorum, et ne ciuitas Stralessundensis opor- teret in ciuitate Lubeke perpetuos redditus erogare, decreuerunt consules de vnanimi consensu et consilio suorum discretiorum burgensium suis propriis burgensibus vendere agros ciuitatis et reditus infrascriptos , tali condicione interposita et adiecta, quod, si ciuitas eosdem agros et reditus aliquo dierum reemere voluent et potuerit, ipsa potest reemere, prout possibile fuerit atque equum. Tunc temporis isti consilio presidebant: (folgen die Namen der Rath- männer und ein Verzeichniss verkaufter Ländereien).

%ach einer von Prof Dr. Junghans aus dem Stralsunder Stadtbuche Vo. / genommenen Abschrift.

XLIX.

Der Rath von Eckern forde bezeugt dem Rathe von Lübeck, dass das Schiff, welches Eskillus der Kleine verloren und in Lübeck wiedererlangt habe, ihm seihst und keinem Andern gehöre. 1502. Mai 6.

JAonestis viris, dominis consulibus ciuitatis Lubicensis, consules et vni- uersitas ciuitatis Ekefrenvorde honoris et obsequij , quantum possunt. Qiiod nauis, quam Eskillus paruus, f ciuis noster, amiserat et quam in vestra ciui- tate recuperauit, vere sibi pertineat, et | non alij, presentibus protestamur, respectum ad nos habentes plenarium, quod, ex quo nauis eadem est ipsi presentata, vos et vestri burgenses et omnes, quorum interest aut interesse poterit, inde quiti perrnanebitis et liberi ac soluti. Quare pro testimonio sigillum nostrum presenti scripto duximus apponendum. Datum anno Domini MCCC secundo, Johannis ante portam Latinam.

/VacA dem Originale auf der Trete , mit einem Reste des anhangenden Siegels. Bd. III. 7

Digitized by

Google

50 1306. Aug. 19.

L.

Ruth und Bürger von Mölln ersuchen den Rath von Lübeck, die bei demselben aufbewahrten Privilegien der Stadt Mölln dem Möllner Bürger Hinrich Pren auszuliefern. 150(i. Aug. 19.

JNos vniuersi consules et ciues in Molne. Presencium testimonio re- congnoscimus, quod, || postquam domini consules Lubicenses priuilegia nostra apud eos deposita et conseruata |j presentauerint Hinrico Pren, ciui nostro, de eis semper quitt permanebunt et liberi ,| ac soluti. De quo plenus ad nos debet haberi resspectus, quod presentibus protestamur. Datum Molne, anno Domini MCCCVI, feria sexta ante Bartholomei.

Nach dem Originale in der Deeckc'$chen Lubeeensiemammlung der Stadtbibliothek. Das Siegel ist vom

Siegelbande abgesprungen.

LI.

Heinrich IL, Herr von Mehlenburg und Stargard, macht dem Rathe von Lübeck Vorstellungen wegen dessen Angriffe auf das Land des Grafen Ger~ hard von Holstein und erbietet sich zugleich, eine Sühne mit demselben zu vermitteln, falls der Rath von Lübeck zu einer angemessenen Entschä- digung bereit sei O. J. (1506.) Dec. 28. l

rLinricus Dei gracia dominus Mychelburgensis et Stargardensis. Hono- rabilibus viris dominis consulibus in Lubeke j| secundum terre statum salutem. Noueritis, quod awriculorum nostrorum karissimus, dominus Gherardus Holtzacie comes, I nobis cordis amaritudine conquestus est, quod ipsum manu hostili invasistis minus iuste et temere | deuastando eius terram tarn incendijs quam rapinis. Quod teste Deo pati non possumus, ex quo omnem causam, que ver- titur inter vos et ipsum, scimus plenariter et ex toto adeo esse iustam, quod propter iniusticiam seu injuriam et violenciam, quam ei absque culpa intulistis, quod nobis satis constat et notum est, vobis inimicari nos oportet. Quod tarnen inuite facimus, quia quam pluries per optime nos tractastis. Precipue

1) Das Bündniss der Stadt mit den sächsischen Herzögen und dem holsteinischen Adel gegen die Grafen von Holstein ward am 25. Nov. 1306 geschlossen (Urk.-B. IL, 209). Im Anfange des nächsten Jahres ist es zu den im obigen Schreiben angedroheten Feindseligkeiten gekommen. Vgl. IL, 200, welcher Brief aus Versehen 1306 datirt ist (IL Chron. Verz. p. XLIV.). In demselben Jahre 1307 aber erfolgten schon die Friedensverhandlungen unter meklenburgischer Vermittlung (IL, 215 17). An das Ende des Jahres 1306 ist also auch das Schreiben Wismar'« (IL, 211) zu setzen.

Digitized by

Google

1306. Dec. 28. 51

tarnen scire vos volumus^ quod cum predicto comite crescere et decrescere nos oportet, quia vnanimes sumus in omnibus nostris factis. Attamen, si placeret vobis, quod aliquam emendam debitam et condignam sibi facere velletis pro injuria et violencia sibi illata, vellemus libenter toto posse ad hoc laborare, quod vos cum ipso amicabiliter vniremus. Datum Godebuz, in die Puerorum.

Nach dem Originale auf der Trete, mit einem schwachen Reste des aufgedrückt gewesenen Siegeh.

ml

Erich (Menved), König der Dänen und Slqpen, fordert den Grafen Gerhard IL von Holstein auf, gegen die Lübecker in Gemässheit des durch den König vermittelten Vertrages zu verfahren, und nicht zuzugeben, dass sie bei der Durchreise durch des Grafen Land von dessen Untergebenen belästigt werden. O. J. (1307 ) x

Jöi(ricus) Dei gracia Danorum Sclauorumque rex. Magnifico prineipi, genero suo karissimo, domino G(erhardo) eadem |j gracia comiti Holzacie illustri, sinceram in Domino dilectionem cum salute in omnium saluatore. || Cum alias Ymbrie existentes inter uos et vestros fauetores et ciues Lybicenses et suos fauetores || pacem firmam et concordiam stabilem duximus ordinandas, et nunc nichilominus nobis innotuit, quod homines vestri ipsös, cum per ter- minos dominii vestri transeunt, vbicumque poterint, inpediant et infestant, 2 dilectionem vestram affectuosius rogamus, vt eosdem, quos, sicut scitis, sub nostre pacis et protectionis presidio suseepimus, per vos aut vestros non fa- ciatis inpediri, cum eisdem seruando pacis et concordie vnitatem, quia ipsorum inpedimenta veL grauamina sustinere non possumus aliqualiter nee debemus. Ceterum rogauimus et nunc rogamus, vt homines aliquos versus Suuechiam per regni vestri terminos transire minime sustineretis, quamquam magnam partem hominum dictorum intelleximus iam transiuisse. Datum Nestwedis, nostro sub secreto.

In dorso: Magnilico prineipi, domino G(erhardo) comiti Holzacie illustri.

Nach dem Originale auf der Tre&e, mit einem Rest des Siegelbandes und dem aufgedrückten Secret9 von welchem nur ein Stück der Umschrift erhalten ist.

1) Die erwähnten Verhandlungen in Fehmarn fanden im Mai 1307 Statt und führten zum Vertrage vom 1. Jon. Urk.-B. II., 215 17. Erich übernahm darauf die Schutzvogtei von Lübeck am 4. Juli 1307. In diesen Monat oder bald nachher wird also die obige Urkunde fallen. Wenn in ihr Erich den Grafen seinen gener nennt, so muss dieser Ausdruck hier allgemein einen Verwandtschaftsgrad bezeichnen, denn Gerhard II. war Erich Menved's Stiefvater, der Gemahl der Agnes von Brandenburg, Wittwe Erich Glipping's.

2) 1. infestent.

7*

Digitized by

Google

52 Vor 1308. Dec. 6.

IM'

Der Ruth* von Lübeck ertheilt seinem Procurator Instruction über einen in den Vergleichsvorschlägen des Bischofs Burchard enthaltenen Artikel. O. J. (Vor 1308. Dec. 6.)1

De hostio versus cimiteriura per murum ciuitatis nostre facto, quod aduersa pars wlt obstrui post introitum infra annum, dicimus, j| quod timen- dum est, quod vniuersitas illud obstrui minime paciatur, et quod ex eo possit peruenire nouus rancor. Insuper scijjtis, quod ciuitas est in illa parte desolata et ibidem possent tales latitare, qui itam eis quam nobis dampna grauia | irro- garent, si ad ipsum locum communis aditus non pateret, et propterea non debent esse in isto articulo pertinaces. Nichilominus tarn in hijs quam in alijs damus vobis plenam potestatem faciendi^ quod vobis videbitur expedire, quia certi sumus, quod libenter facitis melius, quam potestis. Sigillo Alexandri Hunonis vtimur in hac parte.

Nach dem Originale auf der Trese, mit einem Rette det aufgedrückten Siegels.

LIV.

Thnmo Laurensson, Hauptmann des Königs von Dänemark im Lande Rostock, fragt bei dem Rathe von Lübeck an, warum dieser den wegen Zerstö- rung der Befestigung auf dem Prhvall geschlossenen Vertrag nicht ausführe. O. J. (1307— 8.)2

lymmo Laurencii filius, illustris principis regis Danorum in terra Rostok capitaneus. | Aduocato ceterisque burgensibusf in Lubek in omnium saluatore salutein. Nobis iam dudum | innotuit, quod placitaciones inter dominos, vide- licet Magnopolensem, dominum Nicholaum de Werla ac | comitem Gerardum, placitaciones tunc inter vos diffinitiue placitatas, tenere ratas nolitis, videlicet super illo maledicto edificio, quod Priwalk dicitur, prout promissum ex parte domini mei regis et vestri placitatum fuerat inter vos et socium meum 3 atque

1) An diesem Tage ward der Vergleich mit dem Bischöfe geschlossen, in welchen die obige vom Rath beanstandete Bestimmung aufgenommen ist. Urk.-B. IL, 237. Urk.-B. des Bisth. II., 429.

2) Der Vertrag, auf welchen sich der Schreiber bezieht, ist der mehrgenannte vom Jahre 1307. Urk.-B. II., 217. Vgl. S. 188. In dieses Jahr oder das nächste wird also das Schreiben zu setzen sein. 1310 war dani- scher Hauptmann im Lande Rostock Jacob Fl»p. Schröder Papist. Meklenburg. S. 916. Schröter Beitr. zur Mekl. Geschieh ts- Kunde L, 1 ß. 13 Anm. 42. Da dieser im November 1308 in Lübeck ist, hat er möglicher Weise schon in diesem Jahre das Amt angetreten. Vgl. Urk.-B. IL, 235. 1030.

3) Dominus Kanutus. Urk.-B. IL, 216.

Digitized by

Google

1307-8. 53

me. Et pro quo et ob quod hoc facitis, nimium ammirantes , petimus cum instancia, vt, cur hoc destruere nolueritis et quam ob causam obmittitis et omnes placitaciones bone facte stare non poterint et cuius sit causa, nobis ! velitis ad presens demandare, scientes pro firmissirno, quod nos ad omnia beneplacita vestra, urgente vos aliqua necessitate, ex parte domini nostri 2 regis atque propria [nos] semper promtos habebitis et paratos. Valete. In dorso: Dominis consulibus in Lubek detur.

AacA dem Originale auf der Trete, mit den Einschnitten für da» Siegelband, aber ohne Spur eines Siegeh.

liV.

Aufzeichnung über eine Forderung, welche eine Anzahl Lübecker Bürger an mehrere Stralsunder und Greif swalder Bürger und Rathmänner haben. 13 IL Mai 12.

JNotum sit, quod honesti viri dominus Thidericus de Dorpen, Conradus Reden, Gherewinus de Zemelow, Zlaweke de Scafroden,3 Hynricus de rode, Johannes de Rethem, dominus* Johannes de Meppen, burgenses de Stralessunt; Hynricus de Ghorislaw, 5 Lambertus de Leceniz, Hynricus de Gorislaw minor,5 Johannes de Lubeke, Johannes de Gorislaw, Bertramus de Wampen, burgenses nostri et consules, * et eorum veri heredes tenentur communi manu Hinrico Wrocht, 7 Hynrico de Bocholte, Michaheli de Lunden, Helmerico Papen, Ra- dolpho de Wistraten,8 Johanni de Wistraten,9 Johanni Stefphani, Arnoldo Stefphani et Christiano Hudecopere et eorum veris heredibus, burgensibus in Lubeke, duo milia marcarum puri argenti signo ciuitatis Roztoc signatarum cum nongentis marcis denariorum slauicalium in festo beati Martini nunc proxime venturo ,0 persoluendas. Datum anno Domini millesimo CCCXI, feria quarta ante Rogaciones. Item sancitum est, quum de predicta pecunia dominis burgensibus in Lubek medio tempore aliquid persolutum fuerit, de ea summa persolucionis predicti fidejjissores manebunt liberi et soluti. Datum anno et die supradicto. n

Nach einem dem Greifs walder Stodtbuch (Vol. 1) entnommenen abdrucke in Fabrieius Urkunden %ar Geschichte des Fürthenthums Rügen IV. , 2 ISo. CCCCIII. S. 13 fg. Ebendaselbst abgedruckt eine ähnliche Inscription (2) des Stralsunder Stadtbuches {Vol. 2) d. d. 1311 , seita feria proxima ante Assencionem Domini (Mai 14).

1) Ist aas michi corrigirt. Vgl. S. 52 Anm. 3. 2) Aus mei corrigirt

3) Scapruden. 2. 4) fehlt. 2. . 5) Gozlawe. 2. 6) fehlt 2. 7) Wroth. 2. 8) Vistraten. 2.

9) fehlt 2. 10) de proxirao festo beati Martini ad tres annos. 2. 11) 1. supradictis.

Digitized by

Google

6i 1312. Jun. 10.

LVI.

Conrad, Subprior der Predigermönche in Lübeck, und der ganze Convent machen die Seelen der zu Riga hn Tumult erschlagenen Personen des Mit- genusses aller guten Werke des Convents t heilhaft ig. 1312. Juni 10. l

Universis Christi fidelibus hanc litteram inspecturis frater Conradus subprior totusque conventus ordinis predicatorum in Lubeke salutem in om- nium salvatore. Quum pium est et salubre, pro defunctis exorare, ut, si in poenis sint, Domino propitio citius absolvantur, hinc est, quod ad instanciam honorabilium virorum, consulum civitatis Lubicensis, ad preces venerabilium consulum civitatis Rigensis exortam, aniinas We(dekini) prepositi, H(enrici de Lubeke) canonici ecclesie Rigensis, ac quorundam honestorum famulorum, in civitate Rigensi proh dolor occisorum, ad fraternitatem nostri conventus reci- pimus(et) participationem eisdem otnniuin missarum, vigiliarum, orationum, ieiu- niorum, predicationum, abstinentiarum, laborum ceterorumque bonorum, que Dominus in nostro conventu tieri dederit, concedimus tenore presentium gene- ralem. In cuius rei testimoniurn sigillum nostri conventus presentibus est aftixum. Datum Lubeke, anno Domini MCCCXII, in vigilia Barnabe apostoli.

IS ach dem in von Bunge'' 8 Liv-, Esth- und Cur l and. Urk.-N. II. 8. 71 /Vo. 039 aufgenommenen

Abdrucke des Originales.

LVII.

Der Roth von Rostock bekennt , von dem Rathe von Lübeck eine Anleihe von 1000 mfy slavischer Pfennige empfangen zu haben, und verspricht, sie am Martinitage des nächsten Jahres zurückzuzahlen. 1512. Jun. 22. 2

Wos consules et vniuersitas burgensium ciuitatis Roztoc. Presencium testifmonio recognoscimus et constare volumus vniuersis presencia visuris || et audituris, amicos nostros, dominos consules Lubicenses, mille marcas denarifo- rum slauicalium nobis taliter mutuasse, quod a proximo festo sancti Martini vltra annurn eis ipsos denarios sine protractione finaliter ad eorum beneplaci- tum soluere debeamus. Et quoniam hec pecunia totaliter in generales vsus et profectus nostre ciuitatis et maxime in varios sumptus magne gwerre, qua

1) AI« Regeste angeführt Urk.-B. IL, 301. Vgl. von Bunge Liv-, Esth- und Curlftad. Urk.-B. IL Reg. 712. 714. 8. 18. 736. 779. 780.

2) Urk.-B. IL, 803.

Digitized by

Google

1512. Jun. 22. 55

presenti tempore nostra grauatur ciuitas, est conuersa, recongnoscimus nos, burgenses nostros ac ciuitatem nostram ad ipsius pecunie persolucionem fina- liter obligatos. Quare pro testimonio sigillum ipsius ciuitatis nostre presentibus est appensum. Datum Roztoc, anno Domini MCCC duodecimo , quinta feria ante festum Natiuitatis Johannis Baptiste.

Nach dem Originale auf Her Trese. Dan Siegel ist vom Siegelbande abgesprungen.

LVUI.

Gerhard IV., Graf von Holstein und Stormarn, verwendet sich bei dem Rnthe von Lübeck dafür, dass dem Johann von Langensten jetzt, da seine Frau gestorben sei, die Erlaubniss zur Rückkehr in die Stadt gegeben werde. O. J. (Spätestens 1313.) l

(iherardus Dei gratia comes Holtzatie et Stormarie. Honorabilibus ac discretis viris^ dominis consulibus | ciuitatis Lubicensis, dilectionis et promo- cionis multitudinem cum salute. Ampliori studio quo || sufficimus vestre dis- crecionis eleganciam deprecamur, cupientes nichilominus exaudiri, quatenus, cum || vxor Johannis de Langhensten, prout nobis verius innotuit, viam vni- uerse carnis est ingressa, Dei intuitu nostrarumque peticionum ob respectum eiusdem Johannis dignemini piissime misereri, indultis sibi ornnibus excessi- bus, vestre gratie in facie quos dinoscitur temere perpetrasse, ipsum premissum vestram in ciuitatem gratiose et benigniter recipientes. In quo nobis osten- ditis dilectionem singularem apud vos et vestros iugiter promerendam. Ve- strum exauditiuum rescriptum nobis fieri petimus super isto. Datum Kyl, nostro sub secreto.

Wach dem Originale auf der Trese, mit den Einschnitten für das Siegelband und einem Reste des den lirief schliessenden Secrets, welches dem an Urk.-B. IL, 312, SIS und 321 hangenden ähnlich su sein scheint.

ULK.

Johann Muggesfelde verkauft der Adelheid, Wittwe des Albert Witte, acht Mark jährlicher Einkünfte aus zwei Hufen in Breitenfelde auf Wiederkauf binnen einem Jahre. 1314. Nov. 22.

In nomine Domini amen. Nouerint tarn presentes quam posteri, quod ego Johannes Mugszvelt cum consensu filij mei Dethleui et fratrum J meorum vendidi

1) Die Handschrift gehört dem Anfange des Jahrhunderts an. Gerhard IV. starb 1318.

Digitized by

Google

56 1314. Nov. 22.

rite et rationabiliter domine Alheydi, relicte Alberti Albi bone memorie, et suis heredibus veris redditus octo marcarum |j in duobus mansis jacentibus in uilla Bredenuelde cum omni iure et prouentibus et seruicio , sicut hactenus possedi, ita prefate domine Alheydi et J suis successoribus perpetuis tempori- bus durando, cum homine meo dicto Hinrico Swager, qui ipsos mansos colit, in quo et super quem nulluni ius amplius habebo et mei successores. Re- signo abrenunciando eciam omni iuri potestati precepto, quod ad me specta- bat, ab eo nichil vlterius exigendo. Pro quo idem ' domina Alheydis michi octoginta marcas denariorum dedit et nunc completo exsoluit. Porro , cum antedicta domina Alheydis multum honeste mecum procedat, dat michi et ineis reemendi prefatos mansos pro eisdem denarijs in proximo Martini nunc venturo vltra vnum annum liberam facultatem, et tunc census illius vltimi anni ad me diuoluetur. Si vero tunc non rpemero, sepedicta domina Alheydis et successores eius de berede in heredem, aut vendiderint vel commutauerint seu ad cultum Dei ampliandum dederint, temporibus perpetuis obtinebunt. Ut autem ista emptio firma permaneat, ego Johannes Mugszvelt, filius meus Deth- levus et fratres mei Tymino et Emeko cum Heynekone Scarpenbergh et Ma- kone de Zule promisimus coniuncta manu prememorate domine Alheydi, Alberto clerico, Marquardo Barun, Johanni Wigeschen, Heynikino Hornman, Hermanno Dusekop, Dannemanno taliter, quod, si aliqua impeticio fuerit facta in huius- modi bonis, a quibuscunque disbrigabimus, vel si dampnum illatum fuerit ipsis nostri causa, refundemus, aut intrabimus Molne, non inde exituri, nisi de Omni- bus obiectis et illatis ipsis fuerit plenarie satisfactum. Quod per apposicio- nem nostrorum sigillorum duximus protestandum. Datum Molne, anno Domini MCCCX1V, in vigilia Clementis pape.

In dorso von einer Hand des /#. Jahrhunderts: Prima. Desse breeff holt jnne van VIII marcken renthe in twen houen landes, belegen in deine velt marckede Bredeuelde, vnde behort to ener vicarie to Molne. 1345. 2 No. 15.

AizcA dem Originale auf der Trete, mit fünf anhangenden Siegeln de§ Heineke Scharpenberg, Timmo, Johann, Emeke Muggenfelde und Marquard Zule. Mehr Siegel hohen nicht angehangen.

1) 1. eadem. 2) Verlesen aus 1314 (XLV statt XIV).

Digitized by

Google

1314. Dec. 17. 57

LX.

Die Ritter Heinrich und Johann Both Urkunden über den Verkauf von 7*/2 Hufen in Kalkhorst an das St. Johannis- Kloster zu Lübeck für 300 WJL lübi- scher Pfennige unter Vorbehalt eines zehnjährigen Rückkaufsrechtes. 17H4. Dec. 17. »

In Dei nomine amen. Omnibus, ad quos presens scriptum peruenerit, Hinricus et Johannes milites dicti Böth salutem in Domino sempiternam. Acta modernorum idcirco priuilegijs roborantur, ne, ut quandoque fieri solet, a posteris maliciose valeant irritari. Notum igitur esse volumus vniuersis Christi fidelibus tarn presentibus quam futuris, quod nos ex proprio arbitrio et nostro- rum amicorum beneplacito et consensu rite vendidimus dominabus, abbatisse et conuentui sanctimonialium monasterij beati Johannis ewangeliste ciuitatis Lubicensis, ad vsus earum et ipsius monasterij Septem mansos et dimidium2 in villa Kallichorst sitos pro trecentis3 marcis denariorum lubicensis monete cum omnibus judicijs, maximis et minimis, et plane cum ornnibus redditibus et vtiütatibus inde prouenientibus, maioribus et minoribus,4 in eisdem termi- nis, ut nunc'iacent, et generaliter in omni jure et übertäte, sicut ipsi mansi nobis competunt in presenti, et sicut vtilitati nostre competere possent tempo- ribus successiuis. Pro quibus bonis et mansis nobis trecentas * inarcas dena- riorum lubicensis monete integraliter persoluerunt. Hijs quidem omnibus sie translatis, dicte domine, abbatissa et conuentus prefati monasterij, et earum prouisores nobis plenariam contulerunt facultatem, quod infra decem annos continue subsequentes ipsos mansos reemere possimus pro trecentis3 marcis dicte monete, et tunc reempeionis6 peeuniam intra ciuitatem Lubicensem circa festurn Michaelis persoluemus in nostris laboribus et expensis. Quam re- empeionem si forsan infra dictos decem annos continue subsequentes7 non fecerimus et ipsam sie distulerimus, qqod ipsi decem anni conputandi plene fuerint euoluti. extunc ipsos mansos de cetero reemere non valenuis, sed tunc ipsum monasterium et eius persone successiue ipsos proprie, prout nos posse- deramus, libere et quiete in perpetuum in ecclesiastica übertäte possidebunt. Preterea si aüquis nostrorum successorum siue propinquorum, uel quaüscunque

1) Urk.-B. II. S. 291. Anm. 1. Vgl. unten S. 58. Anm. 10.

X) quinqae mansos integros. No. 61. 3) ducentis. 61. 4) minimis. 61. 5) duceutas. 61.

6) ipsius reempeionis. 61. 7J sequentes 61.

Bd. IIL ' 8

Digitized by

Google

58 1314 Dec. 17.

fuerit, ipsis memoratis sanctimonialibus beati Johannis ewangeliste in ipsis mansis, exceptis gwerris terre generalibus dominis terrarum specialiter attin- gentibus, aliqua impedirnenta siue dampna inferret, pro quibus statim sibi cognitis Otto et Dethleuus dicti de Bocwolde l et Dethleuus Parkentyn milites sub fide sua ciuitatem Lubeke vna nobiscum intrabunt, non exituri, antequam pro cunctis irnpedimentis et dampnis in maximis et minimis sepedictis sancti- monialibus 2 rite et racionabiliter cum efficacia per nos et milites suprascriptos fuerit satisfactum, (*nec eciam predictam ciuitatem Lubeke egressuri, donec liberam facultatem possidendi duos mansos cum dimidio eisdem monialibus ab honorabili domino Magnopolensi confirmatam et sigillatam, sicuti de quinque mansis prehabitis promoueramus, ad suam fideliumque suorum presentaueri- mus voluntatem.*)3 Insuperf si aliquis ex iam dictis fideiussoribus, quod absit, moreretur, alius ydoneus sui loco statim debet et sufficiens interponi. Testes, surnus nos huius rei, (*videlicet Hinricus et Johannes dicti Böth,,*)* cum amicis nostris suprascriptis (*Ottone et Dethleuo dictis Both, nee non. et Dethleuo Parkentyn militibus,*)3 ac4 vna nobiscum testes sunt Aluinus Grope et Hermannus Mornewech, consules Lubicenses, 3 et quamplures clerici et laici fidedigni. Vt autem hec6 stabilia perseuerent, nos sigillis nostris presencia roboramus,7 neenon milites sepedicti eciam suis sigillis pro testimonio pre-

3 o o

sencia firmauerunt. Datum Lubeke, anno Domini MCCCXIIII, (feria tercia)8 ante festum beati Thome apostoli, videlicet XV 9 Kalendas Decembris. ,0

Hoch einer Abschrift im älteren Copiarius de» St. Johannis- Klosters, fol. 77 «•

IIL

Die Ritter Heinrich und Johann Both Urkunden über den Ferkauf von S Hufen in Kalkhorst an das St. Johannis- Kloster in Lübeck für 300 Mark lü- bischer Pfennige unter Vorbehalt eines zehnjährigen Rückkaufsrechtes. 1314. Dec. 17.

(Ist bis auf die zu A7o. 60 angegebenen Abweichungen jener Verkaufs- Urkunde völlig gleichlautend.)

Nach einer Abschrift im älteren Copiarius des St. Johannig- Klotters , fol. 78*-

1) Otto de Bocwolde. 61. 2) monialibus. 61. 3) (* fehlt in 61*) 4) et 61. 5) ciues in Lubeke. 61.

6) fehlt in 61. 7) feeimus roborari. 61. 8) So in 61. 9) quinto decirao. 61.

10) Die letztere Datirung scheint auf einem ähnlichen Versehen zu beruhen, wie es Urk.-B. II. 8. i084 Sp. 1 (zu I. S. 255) angeführt ist.

Digitized by

Google

1315. 59

Wald€mar9 Markgraf von Brandenburg und der Lausitz, erklärt sich durch die van dem Boten der Stadt Lübeck ihm überbrachten Entschuldigungen befriedigt und versichert die Stadt seiner fortdauernd freundschaftlichen Gesinnung O. J. (131$?)* Mai 4.

W oldemarus Dei gracia Brand(enburgensis) et Lusacie marchio. Pru- dentibus et famosis consulibus ciuitatis || Lubicensis salutem cum omni desi- derio promouendi. Etsi interdum rerum veritas J nubilosas paciatur admix- tiones, nichilominus tarnen ipsa radice firmitatis bona veridi||corum exposicione elucessit (!). Vnde et nos, audientes relacionem lectoris , vestri nunctij , pro- uidi viri, cum bona excusacione, voluntatis vestre intencionem simpliciter no- uimus esse veram et fidelem, neque vllam male presumpcionis indignacionem vitro contra vos feremus corde nostro, volentes eciam ammodo, sicut ante, personas ciuitatis vestre promocione nostra tueri studiosa et profectus et ho- nores ciuitatis omniquaque ampliare. Domino lectori, nunctio vestro, eciam super voluntate nostra vestre fidelitati exponenda detis fidem. Datum Nawen, sub secreto, IUI0 Nonas Maij.

In dorso: Dilectis consulibus in Lubeke et prudentibus detur littera.

JVoeA dem Originale auf der Trese, mit den Kimchnitten für das Siegelband. Das aufgedrückt gewesene

Siegel ist abgesprungen.

JLXIII.

Die Ritter Heinrich und Johann Both Urkunden über den Verkauf von fünf Vollhufen in Ramkendorf an das St. Johannis- Kloster zu Lübeck, unter Vorbehalt eines zehnjährigen Rückkaufsrechtes. 1516 - Mai 23.

(Gleichlautend mit Urk.-B. IL, 339. Abweichungen:) S. 291 Z. 8 der Urk. quinque mansos. Z. 8. 17. ducentis marcis. Z. 12. competere possent.2 Z. t3. ducentas. Z. 18. bonis dictis. Z. 20. Penthecosten 3 persoluemus2 in

1) Vielleicht flillt das Schreiben in dieses Jahr, in weichein der Krieg zwischen König Erich von Dänemark and dem Markgrafen Waldemar aasbrach. Vgl. Detmar I. S. 204. Doch kann es auch früher, seit 1308, von welchem Jahre an die Stadt dem Markgrafen die Reichsgcfalle zahlte, oder später bis zu Wal- demar's Tode (1819, Aug. 14.) aasgestellt sein. Urk.-B. II., 231 u. a. 362.

2) Die im Abdrucke ron IL, 389 ergänzten Worte fehlen auch in der Abschrift des älteren Co planus.

3) So muas auch II., 339 nach dem älteren Copiarius beibehalten werden. Vgl. IL, 346, wo der ältere Copiarius gleichfalls Penthecosten hat.

8*

Digitized by

Google

60 1316, Mai 25.

nostris. Z. 22 fg. computandi plene. S. 292 Z. 1. dominis. ' Z 6 Jg. aliquis ex iarn. 2 Z. 9. Parkentinus Holste. '

JSach einer Abschrift im älteren Copiarius des &*. Johannis- Klosters, fol. 71*- §q.

LXIV.

Notariatsinstrument in Sachen der Stadt Lübeck gegen Bischof und Capitel da- selbst, betreffend die Versiegelung und Uebergabe sämmtlicher Acten des Processes an den Procurator der Stadt Lübeck Wilhelm von Bar- dewiky damit er solche Namens beider Parteien in dem Kloster der Do- minikaner oder der Franziskaner in Cöln deponire. 1317. Jun* l.u. 2.

In nomine Domini amen. Anno natiuitatis eiusdem millesimo trecen- tesimo * septimodeeimo, indictione XV, die primo mensis Junij, pontificatus sanetissirni patris , domini Johannis pape XXII. , anno primo. Cum || causa, que dudum inter venerabilem patrein . . episcopum et capitulum ecclesie Lu- bicensis ex una parte, et . . aduocaturn, consules, ciues et vniuersitatem ciui- tatis Lubicensis ex altera super diuersis articulis || uertebatur, sub certa forma primo bone memorie domino Riccardo, saneti Eustachij diacono cardinali, et deinde sibi et reuerendo patri domino Berengario, episcopo Tusculanensi, sanete Romane ecclesie cardinali, ac postea | solum ipsi domino episcopo Tusculanensi per sedem apostolicam commissa fuisset, et tarn coram eis quam coram eorum auditoribus apud sedem ipsam diuersis temporibus quamplures Processus habiti extitissent, et postmodum super ipsa causa inter partes ipsas concordia et amicabilis compositio extiterit subsecuta, demum hac die, in presencia mei Mathei de Pontecuruo, publici apostolica et imperiali aueto- ritate notarij dictique domini cardinalis, episcopi Tusculanensis, scribe, et testium infrascriptorum, venerabilibus et discretis viris, domino Johanne Bule, canonico et thesaurario dicte ecclesie Lubicensis, procuratore et procuratorio nomine dictorum episcopi et capituli, ex una parte, et domino Willelmo de Bardewic, procuratore et procuratorio nomine aduocati, consulum, ciuium et vniuersitatis predictorum, ex altera, coram venerabili patre, domino Raymundo, abbate monasterij saneti Tiberij, auditore dicti domini cardinalis episcopi Tusculanensis, constitutis, et ostensis ibidem quibusdam actis, registris et ali-

1) So auch IL, 339 im altereu Copiarius.

2) Die im Abdrucke von IL, 339 durch Klammern ausgeschiedenen Worte fehlen im älteren Copiarius und sind vom Abschreiber, der den jüngeren anfertigte, aus einem an den Rand geschriebenen Summariura missverständlich in den Text genommen.

Digitized by

Google

1317. Jun. 1. u. 2. 61

quibus attestationibus et rubricis ac scriptum cause predicte in diuersis uolu- minibus contentis ac pluribus cedulis ad causam pertinentibus prelibatam et uno publico instrumento et quadam littera quodarn sigillo pendenti sigillata et cedulis alijs et duobus liberculis seu memorialibus, de quibus omnibus distinctio et designatio particulariter , prout apparebit, inferius et iuxta modum sub- scriptum subsequetur, que quidem fuerant et erant apud me notarium preli- batum: dicti procura tores, quilibet eorum uidelicet pro sua parte, sponte et uoluntarie concordauerunt, consenserunt et uoluerunt, quod predicta omnia includerentur in quodam sacculo de simplici tela sub sigillo dicti domini car- dinalis episcopi Tusculanensis, ipseque sacculus taliter sigillatus immitteretur et includeretur in quodam alio sacculo seu bursa de pelle seu corio nigro ibidem existenti, ipsaque bursa seu sacculus de corio eciam clauderetur et sigillaretur exterius cum eodem sigillo. dictaque omnia, postquam taliter in- clusa et sigillata essent, traderentur et assignarentur eidem domino Guillelmo de Bardewic, procuratori predicto, per eum deferenda ad ciuitatem Colonien- sem fct ibidem deponenda in loco fratrum predicatorum aut in loco fratrum minorum Coloniensium, ita uidelicet, quod predicta taliter inclusa non aperi- rentur nee frangerentur dieta sigilla nee de illo ipsorum locorum, in quo de- posita fuerint, remouerentur sine uoluntate utriusque partium earundem. Hoc tarnen actum extitit inter procuratores predictos, quod, si, postquam ibi, ut premissum est, deposita fuerint, de utriusque partium predietarum uoluntate processerit, quod ad locum alium deferantur, possint predicta ad huiusmodi locum alium deferri , prout de utriusque ipsarum partium fuerit uoluntate. Acta uero, registra, uolumina, scripture, attestationes, rubrice et liberculi seu memorialia et instrumentum publicum et littera inferius designantur. '

In primis: quoddam uolumen actorum contentum in trecentis et triginta tribus folijs seu peeijs de papiro scriptis et non scriptis, quod ineipit: In nomine Domini amen. Anno eiusdem millesimo trecentesimo primo, indictione XIIII, die Veneris XVII Novembris, pontificatus sanetissimi patris, domini Boni- facij diuina prouidencia pape VIII., anno septimo, Rome apud sanetum Basi- lium, presentibus magistro Cristoforo, canonico Panormitano, et ser Caccia de Zacharijs de Imola, capellanis infrascripti domini cardinalis, reuerendus pater et dominus, dominus Ricciardus, saneti Eustachii diaconus cardinalis, mandauit

1) Die bei jedem Actenstücke gemachten Absätze, welche zur Uebersichtlichkeit des Documenta beitragen werden, finden sich im Originale nicht.

Digitized by

Google

«2 1317. Juri. 1 u. 2.

michi Gerardo de Rastellis de Imola, notario suo infrascripto, quod scriberein et in actis redigerem, quod hodie in consistorio publico sanctissimus pater et dominus, dominus Bonifacius diuina prouidencia papa VIII., commisit sibi ora- culo uiue uocts, ut causam seu causas, que uertuntur inter venerabilem pa- trem . . episcopum et capitulum Lubicense ex una parte, et consules ac ciues Lubicenses et«. Et finit: et pluribus alijs testibus.

Item aliud uolumen actorum contentum in decem folijs seu pecijs de papiro scriptis et non scriptis, quod incipit: In nomine Domini amen. Anno eiusdem millesimo trecentesimo secundo, indictione XV*-, die Veneris duo- decimo Januarij, pontificatus domini Bonifacii pape VIII. anno octauo, Rome, comparentibus in judicio coram reuerendo patre et domino, domino Ricciardo sancti Eustachii diacono cardinali etc. Et finit: vt causam appellationis hu- iusmodi audiret.

Item aliud uolumen actorum contentum in duodecim Folijs seu pecijs de papiro scriptis et non scriptis, quod incipit: In nomine Domini amen. Anno a natiuitate eiusdem millesimo CCCXII, indictione X, die octaua mensis Marcij, pontificatus sauctissimi patris, domini Clementis pape \t{ , anno octauo, reuerendus vir etc. Et finit: esse non possunt.

Item aliud uolumen scripturarum pertinencium ad dictam causam con- tentum in quatuor folijs seu pecijs de papiro scriptis et non scriptis, quod incipit: Gherardus Dei gracia etc. Et finit in penultirna pecia: Datum Lu- beke, anno Domini millesimo CCCVIIl, in crastino beati Nicolai confessoris atque pontificis. In ultima uero pecia ipsius uoluminis sunt quedam linee scripture non pertinentis ad dictam causam, que incipiunt Die Martis. Et finiunt: Albiensis.

Item aliud uolumen actorum contentum in octuaginta duabus pecijs seu folijs de papiro scriptis et non scriptis, quod incipit: In nomine Domini amen. Anno natiuitatis eiusdem millesimo trecentesimo duodecimo, indictione X* , die sextodecimo mensis Septembris, pontificatus domini Clementis pape Vfci- anno septimo, reuerendi patres domini Berengarius, Dei gracia episcopus Tuscula- ilensis, et Riccardus, sancti Eustachii diaconus cardinalis, mandauerunt michi Matheo de Pontecuruo etc. Et finit: quod dictis interrogationibus debeat responderi.

Item unum uolumen attestacionum contentum in triginta duabus pecijs seu folijs de papiro scriptis et non scriptis, quod incipit: Die Martis vicesimo Martij Syffridus etc. Et finit: testein producenti.

Digitized by

Google

1317. Jun. 1. *. % «5>

Item aliud uolumen attestacionum contentum in viginti quatuor pecijs seu folijs de papiro, quod incipit: quod de hijs, que dixit etc. Et finit: supradictis.

Item aliud uolumen attestacionum contentum in centum et duabus pecijs seu folijs papiri scriptis et non scriptis, quod incipit: In nomine Domini amen. Macuardus etc. Et linit: Facta fuerunt.

Item unum uolumen rubricamm contentum in quinquaginta octo fol>js seu pecijs de papiro scriptis et non scriptis, quod incipit: Rubrice neue, super quibus est concordatum in causa Lubicensi. In nomine Domine amen- XIII articulis etc. Et finit: ciuitate et diosesi.

Item unus liberculus seu memoriale cohopertus quodam cohopertorio de simplici pargameno, qui incipit in primo folio: Memoriale Gerardi etc. itf> terno uero folio incipit: millesimo CCCII etc. Et finit: peremptorie asserit.

Item aliud memoriale seu liberculus cohopertus quodam copertorio» rubro, qui incipit in primo folio: Deus, in nomine tuo saluum me fac. ht seeundo uero folio in margine scriptum erat: Memoriale Donati, et post in testu (!) sequitur: In nomine Dornini amen. Anno natiuitatis eiusdem mille- simo trecentesimo quinto. Et finit in ultimo folio: Item habuit idem episco- pus I pecus.

Item quoddam instrumentum publicum, quod incipit: In nomine Domint amen. Anno natiuitatis eiusdem millesimo CCLXXXXVIIII , indictione XII*, mensis Aprilis die XVIII. Et finit: meoque consueto signo signaui.

Item quedam littera patens quodam sigillo pendenti sigillata, que in- cipit: Gherardus Dei gracia abbas de Doberan etc. Et finit: sub anno Do* mini millesimo CCCVIII.

Item erant ibi quamplures cedule seu pecie et frust[r]a de papiro, quorurn aliqua erant fraeta et aliqua sana, in quibus alique scripture contine- bantur, prout ex ipsarum inspectione apparebat.

Acta fuerunt hec Auinione, in camera supradicti abbatis monasterii saneti Tiberij, presentibus fratre Ermengaudo de Monte Arbedone, inonacho ipsius monasterii, et Guiüelmo Riccardi, familiari ipsius doinini abbatis, ac Johanne Nicolai de Pontecuruo:, clerico, testibus ad hoc uocatis et rogatis.

'Item anno natiuitatis Domini millesimo trecentesimo septimo deeimo^ indictione XV, die seeundo predicti mensis Junij, pontificatus dicti domini

1) Absatz im Originale.

Digitized by

Google

64 1317. Jun. 1. u. 2.

Johannis pape XXII. anno primo, prelibatus reuerendus pater dominus Beren- garius, episcopus Tusculanensis, rnandauit venerabili patri domino fratri Petro, episcopo Ciuitatis Noue, sigillifero suo, quod acta, registra et alia predicta inclusa sigillaret sigillo ipsius domini Tusculanensis iuxta modum predictum, ac rnandauit michi predicto Matheo de Pontecuruo, notario suo, quod illa traderem prefato domino Willelmo de Bardewic, per eum iuxta modum pre- dictum deferenda et eciam deponenda. Actum Auinione, in camera ipsius domini cardinalis episcopi Tusculanensis, presentibus venerabili patre domino Raymundo, abbate monasterij sancti Tiberij Agathensis diocesis, et venerabi- libus et discretis viris dominis Guillehno Reuelli, preposito Albiensi, et Johanne de sancto Guillehno, auditore, et magistro Michaele Sanctij, capeüano ipsius domini cardinalis, testibus ad hoc uocatis et rogatis.

Et ego Matheus de Pontecuruo, publicus apostolica et imperiali auctori- tate notarius et nunc dicti domini cardinalis episcopi Tusculanensis scriba, omnibus predictis, prout superius scripta sunt, interfui eaque scripsi et in publicam formam redegi meoque signo consueto signaui rogatus.

Nach dem mit dem Wotariatszeichvn versehenen Originaldocument auf der Trete,

E.XV.

Heinrich II , Herr von Meklenlturg und Slargard , vrkundet über den mit seiner landesherrlichen Einwilligung geschehenen Verkauf und die Auflassung von 11 Hufen summt der Precarie in denselben in Timn\endorf auf Pol absehen der Ritter Helmold von Plessey Gottschalk und Berthold Gebrüder Pren9 Vicko von Strahlendorf und Heineko> Sohnes des weiland Ritters Heino von Strahlendorf an die Lübeckischen Bürger Hermann, Conrad und Johann Clendenst. 1320. März 50.

(Gleichlautend mit Urk.-B. II Xo. 587, doch mit den durch die der obigen entsprechende Urkunde Ebd. No. 588 gebotenen Abänderungen und einigen un- wesentlicheren Abweichungen, wie folgt:) S. 536 Z. 1 d. Urk. et Stargardensis. Z. 10 fg. pro quadringentis et quinquaginta marcis den. lub. Z. 13. vndecim mansos, quorum quilibet, soluit u. s. w. bis pullurn, wie in No. 558. * Dann heisst es weiter: Preterea vendiderunt eisdem emptoribus. Z S fg. v. u. pro ducentis et sexaginta quatuor marcis.2 Ä 557 Z 8. quia sie.3 Z 7. an(n)uales.3 Z. fg. nostros heredes ac successores. Z 22 fiet generalis.4

ISach einer Abschrift im alteren Copiariu* des St. Johanni* Klosters, /©/. 5.9*- sqq. '

1) Cop. hat in der obigen Urkunde und in No. 388 S. 338 Z. 2. v. u.: pisaruiu.

2) So mu.Hs auch in No. 388 geändert werden. 3) hat Cop. auch in No. 387. 4) Cop. hat in No. 387: fieret.

Digitized by

Google

1320. Mai 9. 65

LXVI.

Der Roth von Gadebusch ersucht den Rath von Lübeck um sicheres Geleit auf vierzehn Tage für Hennehe Stover. O. J. (1320.) Mai 9. l

Honorabilibus et prudentibus viris, dominis consulibus ciuitatis Lubeke, consules || in Godebutz obsequiosam in omnibus voluntatem. Honorandam vestram discrecionem | petimus prece multiformi, quod amore nostri seruicij Hennekino Stouer, quondam nostri | burgensis filio, conductum securitatis condonetis, ita quod, cum intrauerit vestram ciuitatem, [quod] protunc fruatur libero ducatu ad quindenam. Quod volumus vtique remereri. Datum in crastino Ascensionis Domini, nostro sub secreto.

Wach dem Originale auf der Trete. Das aufgedrückt gewesene Siegel ist abgesprungen

LXVU.

Marquard Wulf schreibt an den Rath von Lübeck wegen der in Beziehung auf ein von ihm gekauftes Streitross von Söldnern der Stadt geübten Ge- walt thätigkeit. O. J. (Anfang des 14. Jahrhunderts.)2

üiscretis et honorabilibus viris, consulibus ciuitatis Lubicensis, Marquar- dus dictus Wulf, quantum || potest seruicij et honoris. Noueritis, quod quidam famuli, dicti Luderus de Berghe et |; Ribeke, spoliant vestros burgenses sub occasione vnius dextrarij, quem pater meus | et ego accepimus in domo vestri ciuis dicti Rovere. Molestum est michi et rogo, quatinus ipsis supra- dictis famulis singnificare volueritis, quod ille dextrarius, quando volueritis, debet a me reduci in domum, vbi accepimus, et ipsi secundum iurisdictionehi vestre ciuitatis optineant et acquirant, vel ego et pater meus, si noluerint, nos volumus secundum formam vestri iuris acquirere et discuttere, et si voluerint spolium committere et si consweti sunt, non occasione huius hoc facere debent, quia, quicquid est iuris secundum quod dixeritis, hoc faciam. Rogo ergo in- stanter, quatinus Conradum, vestrum aduocatum, non habeatis suspectum de hac causa et famulo meo Clempowe, vsque dum pater meus domi venerit, indu- cias erogetis, quod hoc tenear specialiter deseruire.

In dorso: Honorabilibus viris, consulibus ciuitatis Lubicensis.

Wach dem Originale auf der Trete, mit Resten des aufgedrückt gewesenen Siegeh, welches den Brief Schlots.

1) Nach einer Bestimmung des Archivraths Dr. Lisch in Schwerin.

2) Urk.-B. U., 401.

Bd. in.

Digitized by

Google

66 1321. Apr. 22.

Robert I. (Bruce), König von Schottland, verliehst den Lübeckischen und den übrigen Deutschen Kaufleuten Freiheit und Sicherheit des Verkehrs in seinem Reiche. 1521. Apr. 22. l

Kobertus Dei gracia rex Scottorum. Consulibus et burgimagistris ciui- tatis Lubicensis, amicis nostris karissimis, salutem. Ad nostram noticijam iam peruenit, quod mercatores ciuitatis vestre et mercatores ciuitatum Almannie aliunde cum mercimonijs suis regnum nostrum cupi^unt frequentare., dummodo per nos et incolas regni nostri pacifice et curialiter admittantur. Quocirca tarn vobis quam ^liarum merca||toribus ciuitatum Almannie tenore presencium volu- mus esse notum, quod omnibus et singulis mercatoribus supradictis regnum nostrum frequentare volentibus per nos et nostros exhiberi volumus graciam et fauorem et omnes consuetudines ac libertates, quibus mercatores Almannie vsi sunt temporibus predecessorum nostrorum, regum Scocie, gratanter eis volumus obseruari. Datum apud Berewicurn super Twedam, XXII die Aprilis, anno regni nostri sextodecimo.

Nach dem Originale auf der Trete, mit anhängendem %ur grösseren Hälfte erhaltenen Siegel.

Die Ritter Johann von Kiel und Marquard von Godendorp verkaufen dem Lü- becker Bürger Eberhard Campsor die Hälfte des Dorfes Krumbek, mit I orbehalt des Rückkaufsrechts innerhalb vier Jahre. 1321. Jun. 16.2

Universis, ad quos presens scriptum pervenerit, Johannes de Kylone et Marquardus de Godendorpe, milites, salutem in Domino. Ad universorum no- ticiam presentibus volumus pervenire, quod nos cum consensu heredum et proximorum nostrorum ac omnium, quorum consensu debuimus. vendidimus rite et racionabiliter honesto viro Everhardo Campsori, burgensi Lubicensi, et suis veris heredibus pro centum et duabus marcis lubicensium denariorum nobis omni- mode persolutis medietatem ville Crumbeke, que ad me Johannem de Kylone, prevocatum militem, pertinebat, cum pratis. pascuis, paludibus, aquis aquarum-

1) Der Aussteller kann nach Handschrift und Form das Siegels nur Robert Bruce sein.

2) Als Regeste angefahrt Urk.-B. II., 418, 1. Vgl. Ebd. S. 1088 Sp. 1.

Digitized by

Google

1381. Jun. 46. 67

que decursibus, lignis, rubetis et omnibus attinentiis et terminorum distinctio- nibus, ut nunc jacent et nobis hactenus pertinuerunt, cum oi^ini jure, judicio majori et minori, cum omnibus fructibus inde derivantibus, et plane cum omni übertäte et commoditate et conditionibus singulis, sicut hiis hactenus usi sumus, sie libere perfruentur nee inde debent alicui ad servicia vel ad exaetiones violentas aliquas obligari. Preterea si, quod absit, inter dominum nostrum, do- minum Gerhardum comitem Holtzacie, seu quoseunque alios sublimes vel hu- miles ex una parte, et civitatem et burgenses Lubicenses vel quoseunque alios ex altera gwerra vel dissensio fuerit exorta , vel si inhibitio facta fuerit, ne annona seu res alie qualescunque educantur, hiis et quibuseunque exceptioni- bus aliis non obstantibus, hiis bonis uti dfcbent libere et paeifice, et quiequid eis inde derivav(er)it, duci facient, ubi eis videbitur oportunum. Est autem nobis data auetoritas, quod ipsa bona a festo Pasche proxime preterito infra qua- tuor annos immediatos reemere valeamus, quandoeunque in dicto festo volue- rimus, pro centum et duabus marcis denariorum Lubicensiurn, ipsis nunc * civitatem Lubeke persolvendis. Quod si non fecerimus, nobis nulla postea reemptionis patebit facultas, sed ad ipsum Everhardum et suos heredes dieta bona pertinebunt cum omni proprietate, sie quod ea in personas ecclesiasticas vel seculares donatione, venditione, vel quaeunque alienatione voluerint, trans- ferre valeant, ubi et quando eis fuerit oportunum. Supra premissis firmiter servandis una nobiscum data fide promiserunt Dhetlews de Bocwolde, Marquar- dus de Westense, Dhetlews de Wensinen, Benedictus de Alvelde, Parkentyn Holtzatus milites, et Marquardus de Priscendorpe famulus, ut, si dictus Ever- hardus aut sui heredes aliquod in hiis obstaculum aut impedimentum habue- rint, respondere et satisfacere debeamus, vel Lubeke infra quindenam, post- quam requiremur, intrare tenebimur ad jacenduin, non exituri, nisi eis sit in omnibus satisfactum. Si eciam aliquem ex compromissoribus nostns mori con- tingat, infra quindenam loco ejus statuemus virum alium eque dignum, vel ibidem intrabimus ad jacendum, non exituri, nisi loco ejus alius sit statutus. Ut autem premissa inviolabiliter observentur, presens scriptum nostris et compromissorum nostrorum sigillis duximus muniendum. Datum anno Domini MCCCXX primo, in crastino Viti et Modesti martirum beatorum.

Sack einer Abschrift in Dreyer's Diplomatarium Lubeeense , auf der Registtatur.

\) 1. intra

Digitized by

Google

68 1321. Jun. 16.

LXX.

Gerhard III, Graf von Holstein, bestätig t den Verkauf des halben Dorfes

Krumbek. 132 L Jun. 16. l

(jerhardus Dei gratia comes Holtzacie et Stormarie ac in Scowenborgh. Omnibus presencia visuris salutem in Domino. Protestamür presentibus, nostros vasallos, Johannem de Kylone et Marquardum de Godendorpe milites, de nostro et fidelium nostrorum beneplacito et consensu vendidisse racionabiliter honesto viro, Everhardo campsori burgensi Lubicensi, et suis heredibus veris pro centum et duabus marcis lubecensium denariorum ipsis nostris vasallis omnimode perso- lutis medietatem ville Crumbeke, que ad ipsum Johannem de Kylone, militem prevocatum, pertinebat, cum mansis et omnibus aliis attinenciis suis, agris cultis et incultis, pratis, pascuis, paludibus, aquis aquarumque decursibus, lignis, rubetis, terminorum distinctionibus, ut nunc jacent ipsa bona. Qmbus utentur cum omni jure, judicio majori et minori^ cum omnibus fructibus inde derivanti- bus, et plane cum omni libertate et commoditate et conditionibus singulis, prout antedictis nostris vasallis hactenus pertinebant, nee tarnen inde nobis ipse Everhardus et sui heredes sequaces debent ad servicia vel ad quaseunque exaetiones obligan. Resignaverunt autem ipsi nostri vasalli coram nobis ipsa bona cum omnibus, ad quos resignatio speetabat, et renunciaverunt penitus juri suo, quod eis in hiis competebat, et nos ea ipsi Everhardo et suis here- dibus contuümus pleno jure, ut eis utantur paeifice et quiete. Nee gwerras nee sententias qualescunque nee eciam inhibitiones obstare volumus eisdem, quin ipsis bonis libere sie uti debeant et ducere suos proventus, ubi eis fuerit oportunum. Data est tarnen ipsis nostris vasallis plena facultas, quod ipsa bona a festo Pasche proxime preterito infra quatuor annos immediatos reemere valeant, quotieseunque in dicto festo voluerint, pro centum et duabus marcis dena- riorum lubecensium in ipsa civitate Lubeke persolvendis. Quod si non fecerint, eis et eorum heredibus facultas reemptionis competere non valebit, sed sepe- dictis Everhardo et suis heredibus cum omni jure et proprietate perpetuo per- tinebunt, sie quod, quemeunque2 decreverint, ea transferre possint in personas ecclesiasticas aut se :ulares, qualicunque alienatione voluerint, in quo per ne-

1) Als Regeste angeführt Urk.-B. II., 418, 2. Vgl. Ebd. §. 1088 Sp. 2.

2) 1. quotieseunque.

Digitized by

Google

1321. Jun. 16. 69

minem debent impediri. Ut autem premissa rata et stabilita permaneant, pre- sens scriptum sigillo nostro fecimus communiri. Datum Anno Domini MCCC vicesimo primo, in crastino Viti et Modesti martiris.

Sack einer Abschrift in Dreyer's Diplomatarium Lubecen*ey auf der Registratur.

Johann III. , Graf von Holstein, giebi seine Einwilligung zum Verkaufe des halben Dorfes Krumbek. 132 L Jun. 16. l

Johannes Dei gratia domicellus comes Holtzacie et Stormarie. Omni- bus presencia visuris salutem in Domino. Protestamur presentibus, Johannem de Kylone et Marquardum de Godendorpe milites vendidisse rite et raciona- biliter honesto viro, Everhardo campsori burgensi Lubicensi, et suis heredibus veris pro centum marcis et duabus lubecensium denariorurn ipsis omnimode per- solutis medietatem ville Crumbeke, que ad ipsum Johannem de Kylone, militem prevocaturn, pertinebat, cum mansis et omnibus aliis attinenciis suis, agris cultis et incultis, pratis, pascuis, paludibus, aquis aquarumque decursibus, lignis, rubetis terminorumque distinctionibus, ut nunc jacent ipsa bona. Quibus uten- tur cum omni jure, judicio majori et minori, cum omnibus fructibus inde derivantibus, et plane cum omni libertate et commoditate et conditionibus sin- gulis, prout ipsis hactenus pertinebant, nee tarnen inde ipse Everhardus vel sui heredes sequaces debent alicui ad servicia vel ad quaseunque exaetiones obligari.- Resignaverunt autem ipsa bona cum omnibus, ad quos resignatio speetabat, et renunciaverunt penitus juri suo, quod eis in hiis competebat, et ipsi Everhardo et suis heredibus per Gerhardum comitem Holtzacie et Scowen- borgh, nostrum patruum, collata sunt pleno jure bona prevocata, ut eis utantur paeifice et quiete. ISec gwerre nee sentencie qualescunque nee etiam inhi- bitiones obstare debent eisdem, quin ipsis bonis libere sie uti debeant et ducere suos proventus, ubi eis fuerit oportunum. Data est tarnen ipsis Johanni et Marquardo ac ipsorum heredibus plena facultas, quod ipsa bona a festo Pasche proxüne preterito infra quatuor annos immediatos reemere valeant, quotieseunque in dicto festo voluerint, pro centum et duabus marcis denario-

1) Als Regeste angeführt Urk.-B. II., 418, 3. Vgl. Ebd. S. 1088 Sp. 1.

Digitized by

Google

70 1321 Jun. 16.

rum lubecensium in ipsa civitate Lubecensi persolvendis. Quod si non fecerint, eis et eorum heredibus postea reemptionis facultas competere non val^bit, sed sepedictis Everhardo et suis heredibus cum omni jure et proprietate perpetuo pertinebunt, sie quod, quotieseunque decreverint, et1 transferre possint in per- sonas ecclesiasticas aut seculares, qualicunque alienatione voluerint, in quo per neminem debent impediri. Ut autem premissa rata et stabilita permaneant, pre- sens scriptum sigillo nostro feeimus c.oipmuniri. Datum Anno Domini MCCCXX primo, in crastino Viti.

Nach einer Abschrift in Dreyer's Diplomat arium Lubecense, auf de* Registratur.

LXXU.

Vogt, Rath und Gemeinde von Lübeck bevollmächtigen den Magister Ditmar Schulop zur nunciatio novi operis gegen den Bischof Marquard von Ratzeburg wegen der bei Schönberg vorgenommenen Befestigungen. 1324. Sept. 27.2

\T . . ... ' *

niversis presencia visuris aduocatus, consules Bruno de Warendorpe,

Hinricus de Plezcowe, Hermannus Mornewech, Conradus || de Atendorn, Alber- tus de Warendorpe, Aluinus Grope, Thidericus de Alen, Johannes de Guztrowe, Hinricus Vundengod, Hermannus de Waren||dorpe, Hinricus de Bocholte, Luderus Stripederok, Volmarus de Atendorn, Johannes de Hattorpe, Arnoldus Wlome, Gherardus Nydinch, Emelricus Pape, | Alexander Huno, Jordanus de Tribeses, Hermannus Clendenst, Gherardus Campsor, Hinricus de Alen, Johannes de Scepenstede, Seghebodo Pape, Gotscalcus de Warendorpe et commune ciuitatis Lubicensis salutem in Doftiino. Nouerint vniuersi, quod nos more solito, voca- tis omnibus vocandis et presentibus, qui voluerunt, potuerunt et debuerunt interesse, vnanimiter feeimus, constituimus et ordinauimus magistrum Ditmarum dictum Sculop nostrum verum et legitimum procuratorem et nuncium specialem ad nunciandum nouum opus in curia Sconenberch et suis attineneiis venerabili patri domino Mar(quardo), episcopo ecclesie Raceburgensis, et ad prestandum iuramentum de calumpnia in animas nostras, appellandum, appellacionem prose- quenduin, apostolos petendum et omnia et singula faciendum, que in premissis et quolibet premissorum necessaria fuerint vel oportuna, promittentes, nos gratum et raturn habituros, quiequid per dictum procuratorem nostrum actum fuerit

1) 1. ea. 9) Urk.-B. IL, 489 fg. 495. 497. 503. 514.

Digitized by

Google

.1324. Sept. 27. 71

circa premissa aut aliquod prernissorum. In cuius rei testimonium presens scriptum nostro sigillo fecimus communiri. Datum et actum Lubeke in nostro consistorio, anno Domini MCCC vicesimo quarto, in die beatorum Cosme et Damiani martirum.

AacA dem Originale auf der Trese. Das aufgedrückt gewesene Siegel ist abgesprungen.

Ludwig, Markgraf von Brandenburg und der Lausitz, Pfalzgraf am Rhein und Herzog von Baiern, sendet seine beiden Diener Funkelin und Wenzeslaus Wegen seiner Hochzeit an den Ruth von Lübeck. O. J. (1324.)1 Dec. 18.

Lod(ewicus) Dei gracia Brand(enborgensis) et Lus(acie) marchio, comes Palatinus Reni et dux Bawarie, | sacri imperij archicamerarius. Prudentibus viris, . . consulibus in Lubeke, sincere vo|luntatis affectum. Vestre fidelitati Funkelinum et Wenzezlaum, nostros seruitores | cpttidianos, rnittimus de nostra- rum celebritate nupciarum, affectanfes, ipsos hilares dimitti in signum noui vobis exinde gaudij conquisiti. Datum apud Worthingeborch, sub nostro secreto, Xt Kai. Januar.

In dorso: Prudentibus viris, . . consulibus in Lubeke, detur littera.

Nach dem Originale auf der Trese, mit den Einschnitten für das Siegelband und einer schwachen Spur des aufgedrückt gewesenen Sccrets, eines kleineren, als das im J. J340 (IL, 705) gehrauchte»

Lxxiv.

Bruchstück einer Instruction für die zur Erneuerung der Lübeckischen Handels- freiheiten in Holland an den dortigen Grafen Abgesandten. O. .7. (I327.)2

Comitis Hollandie.

Urnnia premissa stabilia perseuerent pro nobis et nostris successoribus et heredibus, quousque reuocacio per nos et nostros heredes litteris nostris apertis facta fuerit super istis. Si vero per istos huiusmodi libertates et gracias perpetue poterirnus obtinere, pro eo summe laboretis.

1) Die Vermählung Ludwigs mit Margare tha von Dänemark fand Ende Novembers 1324 zu Wordingborg 8tatt Vgl. auch Urk.-B. IL, 455.

2) Urk.-B. IL, 485.

Digitized by

Google

72 1327.

!De tunna operis XII grossos; si fieri poterit, petimus minorari.

De frusto cere IIHor sterlingos, de fardello pellium dicto kyp pellium yrcorum IIIIor denarios sterlingorum.

Item de qualibet tunna butiri vel cepi vnum denarium sterlingorum.

De qualibet tyra pannorum de viginti pannis XI solidos.

Laborantibus de bonis naufragis saluatis detur precium racionabile et condignum.

De quibuscunque bonis, de quibus theoloneum semel est solutum, si de Flandria vel de alijs partibus reducantur, commutatis ipsis secundario theolo- neum non exsoluet(ur).

Si vero aliquis morietur partibus extraneis, bona eius in custodia deti- neantur, quousque proximi repetant suo iure. Procuratores eius de hijs se intro- mittant, vel quibus per eum sit commissum.

yVacA einem Pergamentstücke auf der Trese.

MJLXV.

Der Roth von Wismar ersucht den Ruth von Lübeck, dem holsteinischen der Stadt Wismar feindlich gesinnten Adel den Durchgang durch Lübeck und den JJ eher gang über die Trave nicht zu gestatten. O. ./. (13289)2 Juni 29.

(jommendabilibus et virtuosis viris, dominis consulibus in Lybeke, con- sules Wysmarienses cum || bona voluntate eorum fidelis obsequij continuum incrementum. Nouerit vestra honestas per presentes, | multos emulos et perse- cutores de Holtzacia nos habere. Quare dilectionem vestram nobis || semper fidelem exhibitam humi(l)limis precibus decreuimus flagitandus (dam), quatinus intuitu nostri proni seruicii illos vestram ciuitatem et Trauenam transire non permittatis, vbicunque hoc (poteritis) inpedire. Cum eorum congregaciones intellexeritis, petimus nobis antea demandare. Datum Wysmer, in die Petri et Pauli beatorum apostolorum, nostro sub secreto.

In dorso: Honorabilibus viris, dominis consulibus in Lvbeke, detur.

IS'ach dem Originale auf der Trete. Da» Siegel ist abgesprungen.

1) Das Folgende ist durch einen horizontalen Strich vom Vorhergehenden getrennt.

2) Vgl. Rudioff, Mecklenb. Gesch. II. S. 264.

Digitized by

Google

Vor 1329. 73

LXXVI.

Heinrich IL, Herr von Meklenburg, Stargard und Rostock, ersucht den Roth von Lübeck, den Kleriker Johann und den Thomas Morkerke anzuweisen, dass sie den Johann Sterneberg bei ihm, dem Herrn von Meklenburg, und nicht bei dem Thesaurarius der Hamburger Kirche, verklagen. O. J. (Vor 1329.)1

JZLinricus Dei gracia Magnopolensis, Stargardie et Rozstok dominus. Prouidis viris, consulibus | ciuitatis Lubicensis, sincerum affectum. Intelleximus, vestros ciues, Johannern clericum et J Thornam Morkerken , nostrum ciuem, Johannem Sterneberge, ad presenciam thesau|rarij Hamburgensis ecclesie citasse, suis licet, ut percepimus, meritis minime exigentibus; vestram discrecionem petentes, ut vestros conciues predictos expeditos habeatis, quod ipsum coram nobis incusatum habeant, cum ipsis et omnibus alijs iuris exigenciam facie- mus, et eisdem ea, que iuris fiierint, coram nobis cicius, quam apud alios impetrare poterint (!), faciemus, dictum super hoc ciuem nostrum non per- mittentes aggrauari.

In dorso: Viris prudentibus, consulibus ciuitatis Lubeke, detur.

Nach dem Originale auf der Trete, mit Retten det aufgedrückt gewesenen Siegeh.

LXXVII.

Der Ritter Gottschalk Storm, Vogt von Gadebusch und Grevismühlen, schreibt an den Ruth von Lübeck wegen Auslösung der beiden gefangenen Brüder Eberhard und Hermann Hollhaze O. «/. (1350.) Juli 7.2

Viris multum prouidis et honestis ac omni laude dignis, dominis con- sulibus ciuitatis Lubeke, | Gotscalcus Storm miles, aduocatus terrarum et ciui- tatum Godebusse et Grewismolen, obsequij et amoris, J quantum potest. Nouerit vestra honestas multum prouida, quod duo fratres Euerhardus et Herman- nus J Holthaze de Rodflghelstorpe sunt captiuati et detaliati pro tredecim marcis cum quatuor solidis, que taliacio est promissa vestro conciui Hinrico Sciphorst, moranti in der Molenstraten, per Albertum Rodughel, vestrum ciuem, cerdonem, eorum fratrem. Quare vestre honestati supplico studiose, quatinus

1) Fürst Heinrich starb 1329, 21. Januar.

2) Nach einer Bestimmung des Archivraths Dr. Lisch.

Bd. HI. 10

Digitized by

Google

74 1330. Juli 7.

predictam pecuniam apud Hinricum Sciphorst dignemini arrestare apud pre- dictum Albertum, nee ipsum pro peeunia eadem permittatis aggrauare seu molestare mei obsequii ob respectum, donec vobis loquar propria in persona. Valete, preeipite michi vestro tamquam amico fideli. Scriptum Godebusse7 sabbato proximo post oetauam Petri et Pauli apostolorum beatorum, meo sub sigillo.

In dorso: Viris prouidis et honestis, dominis consulibus ciuitatis Lubeke, detur.

Xach dem Originale auf der Trese. Das aufgedrückt gewesene Siegel ist fast gänzlich abgesprungen.

Lxxviir

Kaiser Ludwig IV* quitt irt dem Rat he zu Lübeck die von demselben an Graf Berthold von Henneberg gezahlte Reichssteuer von 600 Pfund lübecki- scher Pfennige. 1531. Sept. 13.

" JLmdewicus Dei gratia Romanorum rex (sie) semper augustus. Prudenti- bus viris, . . consulibus et vniuersis j| ciuibus Lubicensibus, fidelibus suis dilectis, gratiam suam et omne bonum. Quia, prout nostris litteris vobis || commisimus, speetabili viro, Bertholdo comiti de Hennenberch, secretario nostro dilecto, in summa sexcen|tarum librarum denariorum lubicensium datiuorum annui census7 nobis ac imperio per vos annis singulis in festo Natiuitatis beate Marie vir- ginis soluendaruni, in eodem festo anno proxime preterito nostro nomine satis- fecistis et ipsas eidem pro anno presenti integraliter persoluistis: ideirco, vestre sinceritatis obedienciam commendantes vestrisque indempnitatibus salu- briter prouidere cupientes, de eisdem sexcentis libris annui census quo ad hunc annum vos quittos dieimus et solutos presencium testimonio litterarum appen- sione nostri sigilli regii firmatarum. In cujus rei testimonium presentes conscribi feeimus et nostri sigilli munimine iussimus communiri. Datum in Nurenberch, in crastino Exaltacionis sanete Crucis, anno Domini millesimo trecentesimo tricesimo primo, regni septimo deeimo nostri anno.

Nach dem in llriickner's Henneber gisches Urkundenbuch W.% 9 aufgenommenen abdrucke des im Nenne- bergischen Gesammtarchhe bewahrten Originales, an dem das Siegel fehlt und nur der Einschnitt vorhanden ist.

Digitized by

Google

1326—1332. 75

LXXIX.

Heinrich, Graf von Schwerin, dankt dem Rathe von Lübeck für den ihm gesandten Wein und meldet zugleich, dass er wegen der thätlichen Misshandlung seines Dieners durch den Schlachter Gluns nächstens -seinen Notar nach Lübeck senden werde. O. J. (1326 1332.)1

JAinricus Dei gracia comes Zwerinensis. Honorabilibus dominis, con- sulibus sibi dilectis, salutem | et successus ad vota felices. Vobis pro vino nuper misso [vobis] grates damus | multas. Sed ut nobis litteratorie deman- dastis, verum quidem eat, nostrum seruum nobis || pluries querulose retulisse, se a Hermanno dicto Glftns, carnifice, percussum suis meritis non exigentibus fiiisse. De quo amor£ vestri amice volumus nostrum seruum sustinuisse, quia noster notarius, rector ecclesie in Boyceneborg, vos breuiter visitans intimius informabit. Scriptum nostro sub secreto.

In dorso: Honorabilibus dominis, consulibus ciuitatis Lubeke, detur.

ISach dem Originale auf der Trese, mit Spuren den aufgedrückt gewesenen runden, -3% Centimeter

grossen Siegels.

Der Rath von Elburg zeigt dem Rathe von Lübeck an, dass er allen seinen Bürgern auf den Wunsch des Rathes von Lübeck den Verkehr mit den Bürgern von Staveren untersagt habe. O. J. (1332.)2

Viris honorabilibus et omni laude dignis, dominis . . consulibus totique vniuersitati ciuitatis Lublcensis, . . scabini totaque vniuersitas de || Elborgh se et sua ad queuis eorum obsequia beniuolos et paratos. Noscat vestra honestas, quod tenore litterarum nobis per vos directarum || intellecto condoluimus et condolemus de discordia, que vertitur inter vos et Staurienses. Vnde ob instanciam precum vestrarum burgensibus | nostris nunc temporis presentibus verbotenus iniunximus, ne se et sua rebus, personis et nauibus Stauriensium commisceant quoquo modo, absentibus vero ad Schonen et ad alia loca, in

1) Da der Schreiber des Grafen Pfarrherr zu Boizenburg ist, muss man auf Heinrich III. als Aussteller ftchliessen, der in den angegebenen Jahren zu Boizenburg regierte. Uebrigens fehlt es für diese durch die erste Erwähnung eines den Grafen von Schwerin gesandten Weines wichtige Urkunde an weiterem Anhalt. 3) Urk.-B. IL, 541—549.

10*

Digitized by

Google

76 1332.

quibus ipsos fore percepirnus, idipsum studebimus demandare. Valete nobis precipiendo. Vtimur secreto nostro, cuius titulus est secretum de Dorenspijt; nam olim ciuitas nostra predicta tali nomine dicebatur.

Nach dem Originale auf der Trete, mit Resten de» aufgedrückten Siegels, von welchem ein Theil der

Umschrift noch erkennbar ist.

LXXXL

Marquard von Hagen verkauft dem St. Johannis-Kloster zu Lübeck alle höheren und niederen Dienste, welche ihm bisher von den Inhabern von vier Hufen im Dorfe Küssow zustanden. 1352. Nov. 30.1

.Ego Marquardus de Indagine dictus. Recognosco tenore presencium publice protestando, me deliberato animo meorumque amicorum? heredum ac proximorum maturo consilio et consensu rite ac racionabiliter vendidisse coram domino nostro, domino Alberto Magnopolensi, et coram domino Johanne milite, de Plesse dicto, publice resignando abbatisse ac conuentui monialium in Lubeke et discretis viris antiquo Jacobo, Jacobo sartori, Gerardo apud valuam et Johanni Egghardi, villanis, in villa Kusowe ornnia seruicia, tarn minora quam maiora, michi ac meis proximis et heredibus in quatuor mansis in dicta villa Kusowe sitis, quos prenominati villani colunt, pertinencia siue nobis in eis competencia, pro XX marcis denariorum lubicensium michi integraliter perso- lutis, ita quod nulla genera seruiciorum michi aut meis proximis et heredibus reseruo mansis in eisdem. Dicti tarnen emptores michi et meis veris heredi- bus plenam dederunt et liberam facultatem,* quod dicta seruicia de festo Nicolao 2 nunc proximo ultra ad decem annos inmediate ac continue sub- sequentes, et in nullo alio ante uel post tempore, in vltimo anno predicti ter- mini, quod est in decimo anno, pro XX marcis eiusdem monete prompte per- soluendis ab abbatisse3 et conuentui* et eorum heredibus reemere possumus libere et quiete. Si vero in eodem tempore dicta seruicia reempta non fuerint, ex- tunc dicta seruicia dictis villanis, sicut ea a domino Magnopolensi habui, justo empcionis tytulo pertinebunt. In cuius rei testimonium sigillum meum vna cum sigillo auunculi mei Helmoldi de Plesse presentibus est appensum. Datum in opido Wismer, anno Domini MCCCXXXII, in die beati Andree apostoli.

Nach einer Abschrift im älteren Copiarius des St. Johannis* Klosters, fol, 68 '•■

1) Als Regeste angeführt Urk.-B. II., 556. 2) 1. Nicolai. 3) 1. abbatissa. 4) 1. conuenta.

Digitized by

Google

1333. März 14. 77

LXXXII.

Albrecht, Herr von Meklenburg, Stargard und Rostock, giebt seine lehnsherrliche Einwilligung zum Verkaufe von neun Hufen in Timmendorf durch die Lübecker Hermann und Conrad Clenedenst an Johann Woltvogel, ihren Milbärger. 1335. März 14.1

Albertus Dei gracia dornicellus Magnopolensis, Stargardensis et Rostock- censis dominus. Vniuersis presencia visuris salutem in Domino sempiternam. Cum facta hominum ideo redigantur in scriptis, ne de facili in obliuionem decidant et labantur, eapropter notum esse volumus vniuersis presentibus et futuris, discretos viros Hermannum et Conradum fratres dictos Clenedenst, burgenses Lubicenses, de nostro et fidelium nostrorum ac ipsorum heredum et proximorum consensu necnon expresso voluntate et consensu nostrorum vasallorum, videlicet Bertoldi dicti Pren, Vickonis de Stralendorpe, militum, Heyneconis filij quondam domini Heynonis de Stralendorpe, Conradi et Ber- nardi et Reymberni filiorum domini Helmoldi de Plesse7 olim militum, armige- Forum, ac omnium et singulorum, quorum consensus fuerant requirendi, rite et racionabiliter vendidisse discreto viro Johanni dicto Woltvoghel, burgensi Lubicensi., et suis heredibus veris ac successoribus pro quadringentis marcis denariorum lubicensium, de quibus ijdem Hermannus et Conradus fratres pagatos se tenent penitus et contentos, in villa Tymmendorpe sita in terra Pole nouem mansos in omnibus distinctionibus terminorum suorum, sicut eos a famosis viris Helmoldo de Plesse, Godscalco et Bertoldo fratribus dictis Pren, Vickone de Stralendorpe, militibus, et Heynecone filio domini Heynonis de Stra- lendorpe militis, olim progenitorum nostrorum fidelibus, iusto empcionis titulo habuerunt. et ut nunc iacent, cum omnibus suis attinencijs, nichil penitus excipiendo, videlicet agris cultis et incultis, pratis, pascuis, paludibus, lignis7 rubetis, aquis aquarumque decursibus, vijs et invijs, exitibus et regressibus, et vniuersis ac singulis alijs in hijs contentis. Vendiderunt eciam dicto emptori pro centum et nonaginta vna marcis denariorum lubicensium, de quibus dicti Hermannus et Conradus fratres similiter pagatos se tenent omnimode et con- tentos, hoc videlicet, quod ipse emptor, sui heredes ac successores necnon omnes coloni dictorum mansorum exempti et liberi esse et manere perpetue debeant de omnibus seruicijs, precarips, exactionibus, prestacionibus, ministracio-

1) Als Regeste angeführt Urk.-B. II., 559.

Digitized by

Google

78 1333. März 14.

nibus et quibuscunque alijs grauaminibus, nobis seu dictis nostris fidelibus uel ipsis fratribus venditoribus aut cuicunque alteri siue in sollempnitatibus nupciarum, puerperiorum uel miliciarum, siue in necessitatibus gwerrarum, oppressionum, indigenciarum, egestatum seu causarum aliarum quibuscunque casibus emergencium faciendis. Sed si necessitas terre incubuerit, ad defen- sionem illius intra ipsam terram Pole, non extra, dicti coloni aliud non facient, nisi vna cum communibus incolis huius terre Pole quidquid simul et commu- niter decreuerint faciendum. Horum autem nouem mansorum Hermannus Winter colit mansum vnum, Vicko Veld vnum, Ztrik Veld vnum, Nicolaus Ban- dowe vnum, Martinus Selege vnum cum dimidio, vxor Werneri Vinkes vnum cum dimidio, Hinricus Gudegast quinque quartalia, Droste dimidium mansum, Nicolaus Thede vnum quartale. Vnde protestamur, quod ijdem coloni dictorum mansorum coram nobis communiter constituti vnanimiter, sponte et liberaliter arbitrati sunt nobis consencientibus pro se et suis heredibus ac successoribus omnibus, se daturos et soluturos prefato emptori, suis heredibus et successori- bus pro censu debito et pro dictis libertatibus ipsis procuratis et comparatis, vt dictum est, quolibet anno perpetuis temporibus de quolibet manso decem modios siliginis quartali minus, connumeratis mensuris superfluis in terra con- suetis dictis in vulgari ouermate, Septem modios ordei et mensuras superfluas, tredecim modios auene, dimidium modium pisarum et triginta quatuor solidos cum dimidio denariorum lubicensium. Soluet eciam vnaqueque domus anno quolibet vnum pullum. Quibus vero bonis omnibus ipse emptor, sui heredes ac sequaces cum omni jure, judicio supremo et infimo, colli scilicet et manus, et judicijs intermedijs, excepto tarnen judicio monialium beati Johannis in Lubeke, quod in hijs ostendere poterunt se habere, et cum omni ecclesiastica übertäte, commodita(te) ac proprietate perpetua et omnibus emolimentis et redditibus inde deriuantibus et prenotatis ac singulis condicionibus vti debent pacifice, libere et quiete, quia sie olim nostris fidelibus pretactis pertinuerunt ipsa bona et sie per eos ipsa in prefatos Hermannum et Conradum fratres translata esse profitemur. Coloni tarnen predictorum mansorum, non obstanti- bus premissis libertatibus ipsis comparatis et concessis, suas annuas pensiones seu census dicto emptori, suis heredibus et sequaeibus ad ciuitatem Wismariam uel ad aquas vicinas ducere et annonam pro pensione debitam mensuratam Wisrnariensi mensura soluere tenebuntur. Nee prorsus dicti coloni, eorum heredes aut sequaces nobis, nostris heredibus aut successoribus, nee dictis nostris fidelibus, nee emptori, suis heredibus uel sequaeibus aut cuiquam alteri,

Digitized by

Google

1333. März 14. 79

nee eciam ipse emptor, sui heredes uel sequaces nobis, nostris heredibus uel successoribus aut cuiquam alteri sublimi uel humili ad aliqua alia preca(ria)rum, prestacionum, exactionum, seruiciorum, vectigalium, laborum aut quorumcunque grauaminum onera, preterquam premissum est, quomodolibet astringentur. Et si, quod absit, gwerra uel dissensio fuerit exorta inter nos, nostros heredes uel successores, vasallos nostros pretactos aut alios quoscunque ex vna, et ciuita- tem et burgenses Lubicenses, dictum emptorem, suos heredes seu illos, in quos dicta bona translata fuerint, aut quoscunque alios parte ex altera, vel si dictos burgenses Lubicenses, emptorem, suos heredes uel sequaces aut eorutn aliquem pro delicto aliquo leui uel enorini a quocunque ecclesiastico uel seculari judice banniri, excommunicari, proscribi aut relegari contingat, hijs et quibuscunque alijs impedimentis, inhibicionibus, mandatis seu excepcionibus alijs non obstanti- bus, dictis bonis vti debent pacilice libere, vt premissum est, suosque prouen- tus, quando decreuerint, extra terram nostram, aut vbicunque voluerint, duci faciant pro ipsorum lybito voluntatis. Habebunt insuper ipse emptor et sui heredes ac sequaces plenam et liberam potestatem transferendi dicta bona, alienacione quacuinque decreuerint, in personas quascumque ecclesiasticas aut seculares absque nostro et cuiuslibet impedimento, vbi et quando eis fuerit oportunum. Preterea sepedicti nostri fideles cum suis heredibus necnon Her- mannus et Conradus fratres pretacti cum suis heredibus et omnibus, quorum interest uel interesse poterit, dicta bona coram nobis legitime resignauerunt, et renunciauerunt penitus omni suo juri, quod in hijs hactenus habuerunt. I\os eciam omni juri nostro, quod in hijs olirn nobis competebat et quod nobis, nostris heredibus aut successoribus competere poterit in futurum, renunciaui- mus et renuncia[ui]mus penitus per presentes et donamus ipsa bona sepetacto Johanni Woltuoghel emptori, suis heredibus ac sequacibus in omni proprietate ac condicionibus omnibus et singulis pretactis perpetue possidenda. Vt autem premissa omnia et singula robur obtineant perpetue firmitatis, presens scriptum nostro sigillo mandauimus in euidens testimonium roborari. Huius rei teste« sunt fideles nostri Wipertus Lutzowe, Johannes de Bulowe, Hinricus de Barne- cowe, Echardus de Bybowe, Nicolaus de Helpede, Johannes de Plesse milites et quamplures alij clerici et laici fidedigni. Datum anno Domini MCCCXXXIII, dominica, qua cantatur Letare Jerusalem.

AflcA einer Abschrift im älteren Copiarius den St. Johannis- Klosters, fol. l\2 b-

Digitized by

Google

80 1334. Febr. 24.

Die Knappen Bernhard von Plesse und Marquard von Hagen verkaufen dem St. Johannis -Kloster in Lübeck alle ihnen aus vier Hufen in Kiissow zustehenden Dienste. 1334. Febr. 24. l

Omnibus presencia visuris uel audituris Bernardus de Plesse ac Mar- quardus de Indagine famuli salutem in Domino. Tenore presencium recognosci- mus ac constare volumus vniuersis, quod nos matura deliberacjone prehabita et vnanimi consensu rite et raeionabiliter vendidimus reiigiosis dominabus, abbatisse et sanctimonialibus monasterij sancti Johannis ewangeliste in Lubeke, pro XVI marcis denariorum lubicensium nobis integraliter persolutis seruicia quatuor mansorum, que habuimus in villa earundem dicta Kuzowe, perpetuis temporibus possidenda libere et habenda, ita quod predictorum quatuor man- sorum coloni seu cultores, quicunque eciam fuerint^ nee nobis nee alicui nostrorum successorum uel heredum ad aliqua seruiciorum genera amplius astringentur, sed quod huiusinodi dictorum quatuor mansorum seruicia apud abbatissam et sanctimoniales dicti monasterij perpetue remanebunt. Et si aliquis, quod absit, huiusmodi vendicionem in aliquo inbrigaret et a eultoribus dictorum mansorum predieta forsitan seruicia requireret, hoc totum nos tene- bimur disbrigare. Vt autem hec vendicio nostra rata et firma iugiter permaneat, sigilla nostra presentibus duximus appendenda. Testes huius rei sunt dominus Hinricus de Barnekowe ac dominus Zibbeke Pözkowe milites; neenon Mar- quardus, Hinricus, Reymarus, Detlevus dicti Parkentin et Johannes Trechowe famuli; dominus Martinus de Strömekendorpe consul ciuitatis Wismer, et Johan- nes Raceborch ciuis Lubicensis et quamplures alij fidedigni. Actum et datum in Wismaria, anno Domini MCCßXXXIIII, in festo beati Mathie apostoli.

Nach einer Abschrift im älteren Cnpiarius de$ St. Juhannis-Klosters, fot. 68h-

IiXXXIV.

Levin von Arteveld meldet dem Lübecker Rathmann Marquard von Coesfeld, dass mit Genehmigung des Grafen von Holland durch Johann von Heyle ein Tag zur Schlichtung der Streitigkeiten zwischen Lübeck und Staveren angesetzt sei, und ersucht ihn, dahin zu wirken, dass dieser Tag von Lübeck aus beschickt werde O. J. (1534.)2 Sept. 13.

Venerabili viro ac discreto amicoque sibi ac domino preceteris merito diligendo, domino Marquardo de Cosuelde, Levinus de Arteuelde vere dilectio-

1) Als Regeste angeführt Urk.-B. IL, 578. 2) Urk.-B. IL, 576. 589. 599.

Digitized by

Google

1334. Sept. 13. 81

nis I vinculum cum salute seruicioque perhenni. Sciat vestra discrecio, quod per octo dies ante confectionem presencium primo locutus fui cum domino Johanne de Heyle de || negociis michi a vobis commissis. Qui dominus Johan- nes michi tunctemporis respondebat, quod locutus fuisset cum aliquibus sca- binis de Stoueren super illo negocio et cum Ulis | multas habuit loquelas. Qui scabini de Stoueren sibi respondebant in fine, quod bene notum fuit eis, quod dominus comes Holiandie intromiserat se de dicto negocio terminando. Qui dominus comes est dominus noster, ut scitis, quare nullomodo finalem responsionem ista vice vobis nee alicui dare possemus nee ausi essemus, nisi fuerit ex consensu domini nostri comitis predicti uel per suam voluntatem, ita quod tunctemporis dominus Johannes de Heyle cum ipsis scabinis de Stoue- ren concordauit, quod ipsi scabini statim super illo negocio vellent se trans- ferre versus dominum comitem Holiandie ad temptandum, quid super isto negocio sue fuerit voluntatis, et habita responsione a domino comite promise- runt statim redire ad dominum Johannem de Heyle predictum. Ita, domine Marquarde, quod scire debetis, quod in die confectionis presencium venit ad me Levinum dominus Johannes de Heyle in Brugis, dicens michi in vera con- fessione sie: Levine, alia die locuti fuimus de tali negocio, super quo vobis respondebam, ut superius est expressum, modo sciatis, quod dicti scabini de Stoueren redierunt venientes a domino suo, domino comite predicto, dicentes sie, quod locuti sunt cum domino comite suo super illo negocio, humiliter sibi supplicantes, quod propter Deum vellet eis manifestare intentionem suam super isto, super quo terminando plures sui gracia labores habuerant et nullum finem habere poterant. Qui dominus comes Holiandie statim eis respondebat: sciatis, quod pro isto negocio terminando et finiendo pluries laboraui, et adhuc libenter laborarem, sed ad finem illius negocij nunquam potui peruenire. Quare sciatis, quod ad hoc terminandum, a quocumque uel a quibuscumque fuerit et per quemeumque, placet michi, et est mee voluntatis, quod terminetur, et diligen- ter rogare vellem volentes se intromittere, si scirem. Quare scabini de Stoue- ren per istum modum recesserunt a domino comite predicto. Quo intellecto a domino Johanne de Heyle statim ordinauit, fecit et statuit diem interlocucio- nis concordie inter dominos meos, dominos consules Lubicenses, ex vna parte, et scabinos de Stoueren, ex alia parte, in villa Brugis vel Sluus ad diem uel festum Omnium Sanctorum proxime secuturum, ita tarnen, quod vos a parte vestra certas Iitteras procuratorias a ciuitate Lubicensi vobiscum apportabitis super dicto negocio terminando. Scabinis eciam de Stoueren illud idem dili-

Bd. III. u

Digitized by

Google

82 1334. Sept. 13.

genter est commissum a domino Johanne de Heyle, et super isto faciendo recesserunt scabini de Stoueren versus Stoueren. Quare dominus Johannes de Heyle diligenter me rogauit, quod statim super hoc meas litteras vobis mitterem, rogando vos diligencia qua possern ampliori, quatenus super hoc Sanum habea- tis consiliurn, et quicquid super hoc vestre voluntatis fuerit, domino Johanni de Heyle et michi, cicius ut in mundo poteritis, rescribatis, nullatenus dimit- tendo, quia, si forte nolletis diem statutum tenere, quod illud posset rescribi scabinis de Stoueren ante diem statutum. Sciatis eciam, quod ad ista bono modo terminanda dominus Johannes de Heyle maxime ac diligenter ac eciam fideliter, ut videtur, laborauit ac laborare intendit et sperat, quod dictum negocium ad bonum finem terminabitur Dei auxilio et proborum consilio mediante. Item dixit michi dominus Johannes de Heyle, quod vobis scriberem, quod dominis consulibus de Hamborg scribere velletis, quod venire vellent ad eundem statutum diem interlocucionis. Libenter iuuabit eos concordare, si poterit, sed de Ulis de Hamborg, si nolint venire, non curat. Quare super omnia prefata facta et facienda de iure regraciari tenemini domino Johanni de Heyle predicto, noscat Deus. 'Valete in Christo. Littera scripta in vigilia Exaltacionis sancte Crucis.

Nach dem in Briefform zusammengelegt gewesenen Originale auf der Trete, ohne Siegel

JLXXXV.

Lothar, Hochmeister des deutschen Ordens, geborner Herzog von Braunschweig, verlangt von dem Rathe von Lübeck Schadensersatz für den Bürger von Königsberg Godeko Knut, der deshalb Schiffbruch gelitten habe, weil er von den Lübeckern während des Sommers im Sunde angehalten und dadurch verhindert sei, die gute Jahreszeit zu benutzen. O. J. (£334 f)2 Jan 9.

X rater Luderus, fratrum ordinis hospitalis sancte Marie Theutonicorum Jerosolimitani generalis magister ac Dei gracia |J natus dux Brunswicensis» Conspicuis et famosis viris, dominis consulibus ciuitatis Lubicensis, jj sinceri- tatis affectum cum desiderio conplacendi. Quia Gotko Knwt, noster fidelis conciuis in Kun|gisberg, detentis per uos in INorsunde rebus suis et naui minus iuste eo tempore et aura estiuali, quo proficere sperabat suis negociacionibus,

1) Das Letzte ist ron anderer Hand geschrieben. 2) Vgl. No. 86 und II., 580 fg.

Digitized by

Google

1334. Jan. 9. 83

occasione illius intendere neglexit et adueniente tempore autumpnali, quando tempestates solent quassari, naufragium, quod cum dolore retulit, grauiter est perpessus, cuius pretextu non modicum incurrit rerum suarum detrimentum: eatenus conspicuam honestatis vestre prudenciam, omni qua possumus instancia, duximus seri[g]e presencium obsecrandam, quatenus zelo iusticie et nostrarum precum interuentu predicto Gotkoni dampna percepta recompensacione con- digna dignemini resarcire, cum innocentes cum nocentibus merito non sint puniendi, attendentes, quod summa diligencia et studio vobis obtemperari stu- demus circa ea, que vestrum profectum sapiunt, comodum et honorem, agentes igitur et dimittentes pro eodem consideracione nostri, velud de vobis confidi- mus et id ipsum grata debeamus vicissitudine erga vos loco et tempore se offe- rente sedulo promereri. Datum Thorun, die dominica post Epyphanias Domini.

AacA dem Originale auf der Trese. Das aufgedruckt gewesene Siegel ist abgesprungen,

IiXXXVI.

Der Ritter Eckard Brockdorf meldet dem Rathe von Lübeck, dass das Gerücht, eine See- Ausrüstung der von Walstorf wäre gegen die Stadt gerichtet, unbegründet sei, und fordert denselben zugleich auf, dafür zu sorgen, dass für den jenen von Lüheckischen Bürgern zugefügten Schaden Ersatz geleistet werde. O. J. (1534.) l

Viris laudabilibus ac famosis, dominis consulibus in Lubeke, Eghardus Brukdorp miles se paratum ad omnia J cum seruicio. Vestre littere ad me in hunc modum perveniebant, quod illi de Walstorp vos (et) vestros conciues || in mari occupare suis coggonibus vellent dampnatiue. Super quo noscat vestra prudencia, et sie saluet me Deus, J quod illi de Walstorp nichil michi de hoc referebant et minime de hoc michi constabat; eciam non pro vero sermone habeatis. Nam Marquardus de Stoue et ego duos coggones preparauimus nostris emulis ad nocendum et resistendum, modo quo possumus meliori. Sed, ut scitis^ [quodj dicti de Walstorp per vestros conciues sunt incendio, ut asserunt, deuastati minus iuste. Peto igitur, ut ipsos ad iusticiam faciendam informetis. Debent quidem illi de Walstorp vobis et vestris conciuibus seeun- dum vestrum consilium et aliorum suorum amicorum iusticiam et equitatem

1) Urk.-B. IL, 58«. Vgl. Ebd. 759 8. 707.

11«

Digitized by

Google

84 1334.

facere omnimodam; id ipsum vestri conciues eisdem faciant viceuersa. Et cetera lator. Scriptum ineo sub sigillo.

In dar so: Laudabilibus dominis, consulibus Lubicensibus, presentetur.

Wach dem Originale auf der Trete, mit einem Reste des aufgedruckten Siegeh.

LXXXVU.

Johann III., Graf von Holstein, sendet seinen Capellan Bertram von Cremun und seinen Vogt Beyenvlet nach Lübeck, um über eine Erneuerung des im Jahre 1353 geschlossenen Landfriedens zu unterhandeln. O. «/• (1334.)l*Oct. 27.

Johannes, Dei gracia comes Holtzacie et Stormarie. Honorabilibus viris et J discretis, dominis consulibus in Lubek, vere dilectionis constanciam cum salutef. Dilectioni vestre presentibus declaramus, dominum Gherardum comi- tem, patruum f nostrum, et nos simul fuisse et tractatum habuisse mutuo de placitis inter nos, vos et illos de Hamborch habitis, videlicet de pace vlteriori facienda, que teste Deo expedit vtrobique, licet muiti pacem non fouentes et vagantes per terras in istis partibus libenter viderent contrarium, quibus Deus prouidebit de mercede et porcione condigna. Propter ista et alia destinabimus prouidencie vestre dilectos et fideles nostros, dominum Bertrammum dictum de Cremun, cappellanum nostrum, et Beyenvlet, aduocatum nostrum, ad infor- mandum vos de toto facto. Secundum vero quod vos expedient, ordinabimus rei finem. In Domino valete, nobis per omnia precipientes confidenter. Datum Kyl, in vigilia apostolorum Syrnonis et Jude, nostro sub secreto.

In dorso: Honorabilibus viris et discretis, dominis consulibus in Lubek, detur.

Nach dem Originale auf der Trese Das aufgedrückt gewesene Siegel ist abgesprungen.

LXXXVIII.

Der Rath von Lübeck ersucht den Ritter Haho Glup, die Deutschen und insbe- sondere die Lübeckischen Kaufleute in seinen Schutz zu nehmen. O. J. (Vor 1533.)*

Tamoso et nobili militi, domino Hakoni dicto Glup, consules et commune ciuitatis Lubicensis cum scincero affectu honoris et obsequij || continuum in-

1) Urk.-B. IL, 564. 593. Vgl. Scblesw.-Holst.-Lauenb. Urk.-B. IL, 351.

2) Die Handschrift des Briefes gehört dem zweiten Viertel des Tierzehnten Jahrhunderts an. Der erwähnte König ist also Iiako Hochbein (+ 1319). Ricbodo von Cocsfelde wird seit 1334 im Ober-Stadtbuche

Digitized by

Google

Vor 1335. 85

crementum. Vestre ainande honestati condignas graciarum actiones referre non sufticimus pro eo, quod in omnibus agendis || vos percepimus sernper hactenus nostrorum conciuium fauorabilem promotorem. Quapropter de vestre nobilitatis industria specialiter coniijdentes petimus omni diligencia, qua valemus, quate- nus Dei et attente nostre precis intuitu mercatores Theotonicos et precipue quoslibet conciues nostros regnum Noruegie cum suis mercibus querentes be- nigniter promouere dignemini, vt liberentur ab exactione grauis theolonei, qua contra antiquam libertatem et consuetudinem indultas nobis ab illustribus le- gibus angariantur et de qua eciam felicis memorie preclarus dominus rex Haquinus vltimus, vt nobis relatum est, ipsos mercatores mandauit in extremis suis teneri de cetero liberos et exemptos, eciam vt in alijs suis antiquis über- tatibus et consuetudinibus foueantur, de quibus per nostros conciues Ricbodo- nem de Cosfelde, Hermannum de Scottorpe et Hermannum Calueswinkel, exhi- bitores presenciufh, vel eorum aliquem poteritis lucidius expediri, agentes ad premissa, vt de vestra nobilitate, scincere confidimus et vobis ob hoc ad grata seruicia specialiter teneamur. Omnipotens Deus vos conseruet.

In dorao: Famoso ac nobiii militi, domino Hakoni dicto Glup.

AacA dem Originale auf der Trese, mit dem durchgezogenen Siegelbande. Das aufgedrückt gewesene grosse

Stadt- Siegel ist abgesprungen.

Jlbrecht, Herr von Meklenburg, Stargard und Rostock, beglaubigt bei dem Rathe von Lübeck den Priester Engelbert. O. J. (1356?) l Mai 17.

Albertus Dei gracia Magnopolensis, Stargardie et Rozstock dominus. Honorabilibus | viris, dominis proconsulibus ciuitatis Lubeke, bonam et pro- motiuam || ad omnia voluntatem. Engelbertum presbiterum, exhibitorem pre- sencium, || vestre discrecioni transmittimus, exorantes, vt uerbis suis, que vobis

genannt, Hermann von Scottorp erst 1357. Der Brief muss aber vor 1335 fallen, weil des K. Magnus II. keine Erwähnung geschieht, der die Beschwerden der Kaufleute über die langen Wirren in Norwegen wahrend seiner Minderjährigkeit, seit dem Jahre 1335 zu berücksichtigen anfängt: 1343 bestätigt er die norwegischen Privilegien. Urk.-B. II., 774- Wenn das ebendaselbst No. 615 abgedruckte Schreiben des K. Magnus richtig in das Jahr 1335 gesetzt ist, so dürften auch No. 481 und 687 in dasselbe Jahr gehören. (Vgl. Ebd. p. LIX.) Suhin, Historie af Danmark XII. S. 316 fg. führt die beiden letzteren Briefe, so wie ein damit zusammenhängendes undatirtes Schreiben des Bischofs von Bergen an den Schatzmeister Erling Vidkunnarson zum Jahre 1339 an, möchte sie aber lieber in's Jahr 1340 setzen. In diesem könnten sie auch geschrieben sein, 1339 aber nicht, da K. Magnus im Mai jenes Jahres nicht in Stockholm, sondern in Helsingborg war. Dipl. Svecan. IV. p. 657 61. 1) Urk.-B. U., 633. Vgl. Mekl. Jahrb. VII. S. 31.

Digitized by

Google

86 1336. Mai 17.

ista vice nomine nostro retulerit, fidem adhibeatis oinnimodam. tamquam nostris. Datum Wism(arie), feria sexta ante Pentecosten, sub secreto.

In dorso: Honorabilibus viris, dominis proconsulibus ciuitatis Lubek, detur.

ISmch dem Originale auf der Tresey mit den Einschnitten für das Siegelband und dem Reste des aufgedrücktem Seereis, desselben, welches an Urk.-B. IL, 663 hängt.

xc.

Gerhard HL, Graf von Holstein und Stormarn, verwendet sich bei dem Rathe von Lübeck für den seinen Frevel bereuenden Gottfried von Cremun. O J (1334—13360' Oct. 27.

(ihe(r)h(ardus) Dei gracia comes Holt(sacie) et Stormarie. Discretis viris, aduocato et |J consulibus ciuitatis Lubycensis, fauoris graciam cum salute. Discrecionem vestram cum || summa precum instancia exoramus, quatenus amoris nostri intuitu dominum Godefr(edum) | de Cremun, qui super temeritate sua penitencia ductus inclinat se pro sua et amicorum suorum sufficiencia satis- facturum, recipiatis ad graciam, micius, quam demeruit, agentes maxime propter bonum pacis, ne temporis progressu erroris inuidia lacius diffundatur et fiat error nouissimus peior priore. Quicquid in hiis facere decreueritis, petimus, ut rescribatis. Scriptum in vigilia Symonis et Jude.

Nach dem Originale auf der Trese, mit den Einschnitten für das Siegclband und einem schwachen Reste

des aufgedruckten Siegels.

XCI.

Roth und Gemeinde von Lübeck ersuchen die Richter des Landes Wexalia, den von ihnen angehaltenen fVein, als dem Lübecker Rürger Johann Abbedroth ge- hörige an dessen Bevollmächtigten Heidenrich (tuszuliefern. 1337. Jan S.2

Virtuosis ac multa laude dignis viris, suis scinceris amicis, dominis judicibus comrnunitatis terre Wexalie, consules et commune |J ciuitatis Lubicen-

1) Urk.-B. II. S, 1108 Sp. 1. Gottfried Cremun wurde durch Erkenutniss des Lübeckischen Bischofs 1336 auf Lebenszeit aus Lübeck verbannt (II., 635). Möglicher Weise war das obige Schreiben ein Versuch, dieses Urtheil rückgängig zu machen, und fiele dann wohl in das Jahr 1336. Wahrscheinlicher jedoch ward der Brief früher (1334) geschrieben, als der Angeklagte, ehe der Handel vor das Gericht des Bischofs kam, vom Rathe verfestet und die Stadt meidend, sich in Holstein aufhielt (IL, 612). Er stellt damals eine Vollmacht zu Plön aus (ebd. 607), und man könnte darnach Gerhard V. von der Plöner Linie für den Schreiber des obigen Briefes halten, zumal Bertram Cremun, Domherr und später Bischof von Lübeck, offenbar ein Verwandter des Angeklagten (IL, 596. 607), zu dieser Zeit Geheimschreiber des Grafen Johann von Holstein - Plön war. Gerhard V. wird aber immer Junker (domicellus) genannt, und so muss Gerhard III. für den Aussteller gelten. Vom aufgedrückten Siegel ist nur noch der Umfang erkennbar, welcher der Grösse von Gerhardts UI Beeret gleichkommt.

9) Vgl. II., 681, welches Schreiben also an das Ende des J. 1336 oder in den Anfang von 13S7 zu setzen ist.

Digitized by

Google

1337. Jan. 3. 9f

sis scincerum in quibuslibet complacendis affectum. Velud prius ante desti- narionem vestrarum litterarum ad nostram presentiam j| patentibus nostris litteris vobis scripsimus, ita prudencie vestre presentibus declaramus, Johannem Abbedroth nostrum et nullibi locorum, nisi in j| nostra ciuitate, longe antequam discordia inter dominum comitern Gilriensem et nobiles viros Frisones fuit suborta, fore legitimum conciuem et legalem, qui in naui Martini de Enkhusen suum vinum sibi soli, et nulh alteri, pertinens per vos sine demeritis detinet arrestatum; petentes, omni diligencia qua valemus ampliori, cum de vobis fiduciam gerimus omnis boni, quatenus dictum vinum Heydenrico nomine Johannis Abbedroth, sepedicti nostri conciuis, presentari faciatis intuitu nostri amoris, ipsi cum hoc annuentes, vt ipsum vinum deducat sine aliquo inpedi- mento pro sua voluntate; respectum firmurn ad nos habentes, quod super dicto vino dicto Heydenrico ad manus Johannis, prefati nostri conciuis, presentato ad plenum nulla actio vel secundaria ammonicio subsequetur. Sufficiens caucio per Lubbertum de Warendorpe, nostrum dilectum conciuem, nobis facta est de premissis. Promoturi nos et nostros, velud erga vos et vestros requisiti tenea- mur in aniplioribus deseruire. Datum anno Domini MCCCXXXVII, in uigilia Ephyphanie Domini, nostro sub secreto tergotenus affixo.

IS'ach dem Originale auf der Trete, mit den Retten det aufgedrückten Secrets.

XCII.

Albrecht, Herr von Meklenburg, Star gar d und Rostock, rechtfertigt bei dem Rathe von Lübeck den von diesem des Landfriedensbruches angeklagten David Oemze. O J. (1339) Jan. 27. l

Albertus Dei gracia Magnopolensis, Starg(ardie) et Rozstock dominus. Prouidis viris, consulibus || in Lubek, promocionis quantum poterit et honoris. Nuper ante festum Natiuitatis Domini Johannem || Kropelin, nostrum marschal- cum, pro precariis nostris extorquendis versus Gnewesmolen J misimus. Cui commisiinus, quod, si sibi in precariarum percepcione ibidem fieret resistencia, nostros vasallos et amicos suos assumeret ad adiuuandum se. Cum igitur dictus noster marschalcus illuc venisset, assumpsit sibi inter ceteros Dauid

1) Nach der Mittheilnng des Archivraths Dr. Lisch wird ein im Lande Rostock bei Dargun ansässiger Knappe Johann Kropelin 1339 Marschall genannt Er ist wohl derjenige, welchen Rudi off, Meklenb. Gesch. 11. S. 368 Anm., mit dem gleichzeitigen Bürgermeister von Wismar desselben Namens identificirt Die Bezugnahme auf den Landfrieden vom J. 1-838 (Urk -B. II, 667) spricht auch für das Jahr 1339.

Digitized by

Google

88 1339. Jan. 27.

Omezen et prestitit sibi libere securitatis conductum nomine nostro usque ad instans Carnispriuium, quod ipse noster marschalcus coram nobis et nostris consiliariis publice coarguit. Quod si non esset, vobis de dicto Dauid omnem iusticiain fieri vellemus procurare, sumusque per plures nostros vasallos infor-» mati, quod dictus Dauid juratam pacem terre ab eo tempore, quo fuerat instituta, in nullo infregit. Scriptum Gnoyen, feria quarta post Pauli. In dorso: Prouidis viris, consulibus in Lubek, detur.

JSach dem Originale auf Papier in der Deecke* sehen Lubeccnsiensammlun^ der Stadtbibtiothek, welches die Einschnitte des Siegelbandes und Spuren des aufgedrückt gewesenen Siegels zeigt,

xan.

Heinrich, Bischof von Lübeck, bestätigt die von den armen Priestern und den Schullehrern an der St. Jacobi-Kirche gestiftete Brüderschaft und sichert denjenigen, welche den Seelenmessen derselben beiwohnen oder sich um die Unterhaltung der Brüderschaft verdient machen, einen vierzigtägigen Ablass zu. 1559. Mai 25.

Omnibus presentes litteras visuris seu audituris Hinricus Dei gracia Lubi- censis ecclesie episcopus jj salutein in eo, qui est omnium vera salus. Quo- niamn que in tempore aguntur, simul cum tempore labuntur, ne ea, que memorie merito sunt commendanda, cicius cum tempore euanescant, expedit, ut ipsa scripturarum testimonio perhennentur. Hinc est, quod presencium tenore notum fore cupimus tarn extantibus quam futuris, quod, cum sacerdotes pauperes in ecclesia sancti Jacobi Lubicensi celebrantes nee non magister scolarium ibidem ac socij eiusdern quandam fraternitatem inierunt causa pie- tatis, videlicet, ut, cum aliquis de dieta fraternitate decesserit, ei exequias cum vigilijs et missis decenter faciant, et si decedens ita pauper fuerit, quod sua ad ipsius sepulturam et ad exequias sibi faciendas non suffecerint, procuratores dicte fraternitatis, qui pro tunc fuerint, necessaria ad sepulturam et exequias illius amministrent; item bis in anno, videlicet circa festum beatorum Jacobi maioris et Gregorij, infra octo dies ipsa festa inmediate precedentes vel sequentes, quando rectori dicte ecclesie sancti Jacobi, qui pro tempore fuerit, magis visum fuerit expedire, sollempniter cum vigiliis et missis et cereis cum bisso in medio chori prefate ecclesie super pauimentum prostrata et campanarum pulsacioni- bus peragant memorias omnium, qui ex dieta fraternitate uel ex benefactoribus huiusmodi fraternitatis de hoc solo migrauerunt: nos, qui cupimus ea, que a

Digitized by

Google

1339. Mai 25. 89

nostris subiectis causa pietatis seu religionis iiunt, benigna promptitudine et prompta benignitate approbare et nostra auctoritate roborare ac confirmare, dictam fraternitatem causa pietatis seu religionis, ut predicitur, initam appro- ba(ui)mus, robora(ui)mus et confirma(ui)mus tenoreque presencium approbainus, roboramus et confirmamus. Et nos, prefate fraternitatis participes fieri et esse affectantes, eidem fraternitati nos deuote recommendamus. Insuper, ne memo- rata fraternitas sine nostro beneficio videatur remanere, ob graciam et fauorem eiusdem omnibus vere penitentibus et confessis, qui vigiliis et missis, quando exequie uel meniorie supradicte peraguntur, interfuerint seu pias elemosinas et grata subsidia eidem fraternitati pro bisso et cereis et aliis ad sepulturam egentium necessarijs comparandis erogauerint, quadraginta dies, de omni- potentis Dei misericordia confisi, de iniunctis sibi penitencijs reiaxamus. In quorum testimonium presentes litteras nostri sigilli appensione fecimus com- muniri. Datum et actum Lubeke, anno Domini MCLCXXXIX, in die Vr- bani pape.

Nach einem in die vom Bischof Johann von Lübeck 1387, .5. Februar ausgestellte Bestätigung obiger Urkunde

aufgenommenen Transsumpte, auf der Trese.

XCIV.

Albrecht IV., Herzog von Sachsen, Engern und fVestphalen, bescheidet den Rath von Lübeck auf kommenden Sonntag nach Crumesse. O. J. (1338 40.)1 Jul 14.

Albertus Dei gracia dux Saxonie, Angarie et Westfalie. Dilectis sibi consulibus in Lubeke |j salutem et omne bonum. Dilectionem vestram petimus affectanter, quatenus nobis in Dominica proxima, || hora meridiana, Crummesse occurrere dignemini, Longum Beyenulet et Echardum Aluerjjstorpen vobiscum ibidem adducendo. Fuimus enirn apud patruum nostrum, ducem Rodolfum, et auunculum nostrum, ducem de Luneborgh, et qualiter ab ipsis separati sumus, vos flnaliter expediemus. Valete. Datum in profesto Diuisionis Apostolorum, sub sigillo nostro.

Mach dem in der Deecke'schen Lubecensiensammlung der StadtbibUothek bewahrten Originale, mit Siegelband- einschnitten und Spur des aufgedrückt gewesenen Siegels.

1) Ürk.-B. II., 660. Schl.-Holst Urk.-B. IL, 159. 161.

Bd. III. IS

Digitized by

Google

90 4340. Aug 9.

3LCV.

Heinrich IL und Nicolaus, Grafen von Holstein und Stormarn, beklagen sich gegen den Rath von Lübeck über die Verlaumdungen des Otto von Schenken- berg, übrigens die Beschuldigung, dass dieser ihrem Vater bei dessen Ermordung nicht die schuldige Hülfe geleistet habe, wiederholend. O. J. (1340.) l Aug, 9.

llinricus ac Nicholaus Dei gracia comites Holthzacie et Stormarie. Viris prouidis et honestis, consulibus || ciuitatis Lubecensis, sincerum amoris affectum cum salute. De vestre honestatis prouidencia gerentes || amicicie fiduciam specialem, rogamus vos affectiue, quatenus dominum Ottonem pincer- nam de Schenkenberghe || aliosque nos commonentes inducetis, vt, li(n)gwas suas conpescentes, non detestantur nos in vestra ciuitate verbis probrosis et viciosis, cum super omnibus et singulis articulis, quos eis in presencia vestra opposuimus, exhibuimus et adhuc exhibemus nos coram ducibus Saxonie Erico et Alberto et coram aliis principibus et nobilibus dominis facere eis omnia, que ipsi duxerint inter nos diffinienda. Quod enim in presencia vestra contra eos loquti sumus, videlicet patrem nostrum quibusdam eorum presentibus, audienti- bus et non resistentibus esse interfectum, hoc adhuc dicimus, et idem dominus Otto de Schenkenberghe postea in presencia vestra affirmauit profitendo, se adeo prope patris nostri hospicio extitisse, quod tumultum audiuerat, et expresse patrem nostrum suos pro auxilio acclamare. Scriptum Odenze, in vigilia beati Laurencij, nostro sub sigillo.

Nach dem Originale auf der Trete. Das aufgedrückt geweaene Siegel tut abgesprungen.

XC1X

Der Knappe Lange Beyenvlet beschwert sich bei dem Ruthe von Lübeck über die in dem Hafen Stör von den Kaufleuten verübten Gewaltthtitigkciten. O. J. (134 1.)2

Honorabilibus viris et discretis, consulibus Lubicensis ciuitatis, || Longus Beyenvlet, aduocatus nobilis domini comitis Johannis Holzatie, || salutem cum

1) Graf Gerhard III. von Holstein war am 1. April 1340 ermordet Im Mai desselben Jahres fand eine Versammlung der norddeutschen Fürsten zu Lübeck Statt, auf welcher die oben erwähnten mündlichen Auseinandersetzungen vorgekommen sein müssen. Detmar I. S. 247. Urk.-B. IL, 704. Schl.-Holst. Urk.-B. IL, 162 fg. Die beiden holsteinischen Grafen zogen darauf nach Dänemark.

2) Detmar I. S. 250 fg.

Digitized by

Google

1341.

91

promptitudine seruiendi. Noueritis, quod ante festum beati | Michahelis iacue- runt in portu dicto Store plus quam centum naues cum mercatoribus, qui Tyde- ricum Beyenvlet cum suis famulis, videiicet aduocatum in Stenborch, sine demeritis aliquibus exigentibus grauiter wlnerarunt, villam Tyulete iuxta eun- dem portum iacentem spoliauerunt rebus vniuersis, et mulieres de eadem villa ad naues duxerunt (et) voluntatem eorum cum eisdem patrarunt. Quod dominus meus, comes Johannes, commisit michi ante transitum suum, vt vobis conque- re?er ex parte sui, prout dolosius possem. Ergo super isto poteritis sane cogitare, quod tale nefas fuit domino meo tarn irreuerenter illatum. Scripta meo sub sigillo.

In dorso: Discretis viris, consulibus Luhicensis ciuitatis, detur.

Nach dem Originale auf der Trete, mit den Einschnitten für das Siegelband und Retten det

aufgedrückten Siegels.

XCVII.

Heinrich IL, Graf von Holstein und Stormurn, befiehlt dem Lüder von Krummen- diek und Heinrich von Nybele, seine Vasallen nach Wenemersmolen zur Landesverteidigung aufzubieten. O. J. (1342.)1 Aug. 17.

jNos Dei gracia Hinricus comes Holtzacie et Stormarie. Vos 2Lyderum de Krummendich2, Hinricum de Nybele, nobis dilectos, i| rogamus et süb fauore nostro vos requirimus, vt omnes nostros vasallos nostro edictu cum littera nostra vna cum Einekino de Selzingh conuocetis, ipsos rogantes et requirentes sub oinagio eorum, vt post nos Wenemersmolen, vna preeipue vobis Henrico de Nybele, feriä seeunda, proxima hora misse, veniant expedite, expensas ad qui(n)denam secum habentes. Nam dominus . . de Swartzeburch, noster awn- culus, in preiudicium nostrum et tocius terre Holtzacie ad ciuitatem Lybeke vna cum domino . . de Redesach, officiali domini marchionis, venerunt et graua- men. Scriptum sabbato post Assumptionem, sub sigillo nostro, in castris ante Seghebergh.

Nach dem Originale auf der Trete* mit Resten des aufgedrückten Siegels, das den Brief schloas.

1) Urk.-B. IL, 742— 4fc

J) Der Name ist von derselben: Hand übergesehrieben.

Digitized by

Google

92 1542.

xcvni.

Emeke Nemsul fordert Lüder Krumm endiek und Emeke von Selzing auf, die Vasallen des Grafen Heinrich II. von Holstein und die Dorfbewohner zur Heeresfolge aufzubieten. O. J. (1542.)

Vos Lyderum Krurnrnendich et Emekinum de Selzingh ego Emekinus Nemsul | rogo, vt omnes vasallos domini mei et eciam villanos informetis vbi- cumque | locorum rnorantes, vt dominum meum sequantur: alioquin timeo, ipsis inde j| periculum imminere. Et vos, Ludere, post dominum meum cum vestris amicis veniatis.

In dorso: Ludero Krummendich et Emekino de Selzingh detur.

IS ach dem Originale auf der 7Ve*e, mit Spuren des aufgedrückt gewesenen Siegel».

XCDL

Albrecht, Herr von Meklenburg, Stargard und Rostock, versichert den Ruth von Lübeck seiner steten Bereitwilligkeit, ihm zu dienen» O. J. (1342.) l Sept. SO.

Albertus Uei gracia Magnopolensis, Stargardie et Rozstoch dominus. Dis- cretis viris, jj consulibus in Lubek, fauorem et amicicie puritatem. Si ad cir- cumstancias || negociorum vestrorum aliquid facere poterimus, uel si nostri ad placita vestra || quoquomodo indigueritis, faciemus omni fidelitate et efficacia, qua valeiftus, quod petistis. Scriptum Gnoyen, die Jeronimi.

In dorso: Discretis viris, dominis consulibus in Lubek, detur.

i\acA dem Originale auf der Trese. Das aufgedrückt gewesene Siegel ist abgesprungen.

€.

Rath und Gemeinde der Stadt Wismar beschweren sich über die von den Haupt- leuten, Beamten und Vasallen der Grafen Heinrich und Nicolaus von Holstein und des Vaters derselben, Gerhard, mehrere Jahre hindurch Wismarer Bürgern zugefügten Unbilden und fügen eine Schätzung des ihnen dadurch verursachten Schadens hinzu. 1542. Nov. SO.2

De nobilibus et generosis viris, dominis Hinrico et Nicoiao comitibus Holtzacie et Stormarie, || nos consules et vniuersitas ciuitatis Wismarie grauiter

1) Vrk.-B. II., 1078 7.40 (wo unter dem von Mergelburg Niemand anders, als Albrecht von Meklenburg, au verstehen ist). 741. 751 fg. 754. 2) Urk.-B. IL, 755 fg. 758 fg 1083.

Digitized by

Google

1342. JNov. 30. 95

querulamur. quod | aduocati, ofticiales et vasalli patris eorum felicis memorie et sui per plures annos || nobis et nostris ciuibus tarn in terris quam in aquis sub bona fide et securitate, quam nobis per patentes litteras dictus comes Gherardus, pater ipsorum, et per nuncios autenticos sepius intimauit, plurima bona abstulerunt et infinita dampna intulerunt, prout personas, que hoc fece- runt, et annos et dies et loca, et in quibus bonis hoc fecerunt, distincte possu- mus declarare. Hij sunt ciues nostrj, quibus hec bona sunt ablata, et hec est estimatio bonorum ipsis ablatorum: Primo acceperunt seruo domini Ghe-

rardi de Slawekestorpe bona Valencia XVIII marcas lubicenses, prout cum patentibus litteris comitis Gherardi docere potest. Item Hincekino Laschen in valore L marcarum lubicensium denariorum. Item Hassoni Laschen et

Hennekino Krywitzen super LXX marcas lubicenses. Item Partzowen et

socijs suis C et XL marcas lubicenses in valore. Item Ludberto Paschedaghe ad valorem C marcarum lubicensium. Item Euerhardo de Stytende super

LX (marcas) lubicenses in grossis et sterlingis. Item in alijs bonis ad valo- rem XXlVor marcarum lubicensium. Item Petro Langhenberghe et socijs suis ad valorem C et XXXI marcarum lubicensium. Item alia vice eisdem bona Valencia XX libras grossorum. Item Brande de Wentdorpe et Hincekino

Ghftnteri in valore LXXIII marcarum lubicensium denariorum. Gherardo de Pole duo talenta IIHor solidos grossorum turonensium. Item filio Stetynes et

Vickoni Meye ad valorem XXXII marcarum lubicensium. Item Eghardo

Korteelen in valore XVI marcarum lubicensium. Item Dethleuo Swanken ad valorem LXXXa marcarum schanicoruin denariorum. Item Marquardo Stetyne ad valorem C marcarum lubicensium. Item Copekino Ghoghelowen et Hen- nekino Roden ad valorem LXX marcarum lubicensium. Item Johanni Middel- vare in valore XII marcarum lubicensium. Item Johanni Bokholte super

XVI marcas lubicenses. Item Dethleuo dicto Rvmeschotele ad valorem XVII

marcarum lubicensium. Item Johanni et Hinrico Stüven ad valorem XXXII

marcarum lubicensium. Item Hennekino Kalzowen et Hincekino Volmari in valore LXXI marcarum lubicensium. Item Hennekino et Hincekino de Pole

ad valorem C et XXX" marcarum lubicensium. Item Hennekino Kalzowen

bona Valencia III libras grossorum. Item Petro Smodesynne ad valorem VII marcarum puri argenti. Item Thidekino Smodesinne in valore VI marcarum

lubicensium. Item Zegheboden Conraboden ad valorem XIIII marcarum lubi-

censium. Item domino Johanni de Kalzowe, Johanni Beckere et Copekino Ghoghelowen ad valorem CC et L marcarum lubicensium. Item Hincekino

Digitized by

Google

94 1342. Nov. 30.

Smede ad valorem C marcarum lubicensium. Arnoldo de Molne in valore

CC marcarum lubicensium. Domino Willekino Witten et Hincekino Karowen in valore XLVH marcarum lubicensium. Item dicto domino Wilkino alia

vice ad valorem XL marcarum minus I marca. Gherdingho in valore XXXV marcarum lubicensium. Johanni Bokholte ad valorem L marcarum. Ghe- rekino Bokholte XV marcas. Johanni de Pole LXXII marcas. Hincekino Kvlen in valore V marcarum. Datum anno Domini MCCCXL secundo, in feato beati Andree, nostro sub secreto.

Nach dem Originale auf der Trese, mit anhangendem wohl erhaltenen Secret der Stadt Wismar.

€1.

Der Ritter Marquctrd von der Wisch, genannt Roreland, und der Knappe Nicolaus von der Wisch ersuchen mehrere Lübeckische Rathmänner, sich bis zur Rückkehr der Grafen von Holstein zu gedulden, deren Entscheidung sie sich unterwerfen wollen. O. J. (J343.)1

xlonorabili(bu)s ac famosis viris dominisque, Hinrico Papen, Scifrido de Ponte ac |j Nicoiao Sconeken, proconsulibus et consulibus ciuitatis Lubeke, IWar- quardus || de Wisch dictus Rorelanth, miles, Nicolaus de Wisch, armiger, salutem eternam |! cum seruicio perhenne. Vestram honorificenciam ac ami- ciciam, de qua plenam gerimus confidenciam, cordintime petimus, quatenus, promisso vobis facto a nobis pro quadam zona et composicione, nostri amore et perpetui seruiminis ob respectum sine aliqua monicione mala exspectare dignemini, donec domini terraruin Holtzacie ad partes Holtzaftajtas se diuer- tunt. Quidquid tunc principes, domini, milites ac alii probi viri dicunt fore iustum vobis faciendum, libenter facere volumus absque omni doio malo et protractione. Quidquid in hiis vestra honorificencia facere decreuerit, nobis rescribatis. Scriptum sub sigillo dornini Marquardi Rorelandes. Nobis precipite.

In dorso: Honorabilibus viris, dominis Hinrico Papen, Scifrido de Ponte et Nicoiao Sconeken, consulibus et proconsulibus in Lubeke, detur.

JS'ach dem Originale auf der Treue, mit dem durchgeuogenen Pergament streifen und den Resten des aufgedrückten Siegels, weichet den Brief schloss.

1) Das Schreiben scheint zwischen den Vertrag des J. 1342 und die Sühne mit den Grafen vom J. 1343 zu fallen. Urk.-B. II., 750. 784. 785. Am 8. Not. 1343 waren die Grafen iu Gottorp. Schi. -Holst. Urk.-B. II., 97.

Digitized by

Google

1344. 95

CH.

Conrad, Dechant der Kirche zu Schwerin, ersucht den Rath von Lübeck, das von ihm in Bezug auf den Nachlass des weiland Magister Gerhard ' von Lochern zu Gunsten des Magister Wilhelm Urach eingeleitete Rechts- verfahren nicht zu hindern noch hindern zu lassen. O. J. (1344.) l

Honorabilibus viris, dominis proconsulibus et consulibus ciuitatis Lubi- censis, Conradus Zwerinensis ecclesie decanus salutem et ad beneplacita se beniuolum et paratum. Honestati vestre | notifico per presentes, quod ad instanciam procuratorum honorabilis viri, domini magistri Wilhelmi Crach, decani Lubicensis, auctoritate sancte sedis apostolice michi sjxecialiter com- missa feci quosdam processus jj super bonis relictis et dimissis per quondam magistrum Gherardum de Lochern, cuius vniuersa bona mobilia et immobiliä ex antiqua obligacione eidem domino |j Wilhelmo decano obligata expresse et de jure noscuntur, ipsosque processus per ecclesias ciuitatis Lubicensis ac alibi exequi et publicari mandaui. Vnde honestatem vestram presentibus duxi rogandam, quatenus execucionem ipsorum processuum et effectum eorundem non impediatis nee permittatis per aliquos vestre ciuitatis quomodolibet impe- diri, vos in jure et iusticia antedicti domini, magistri Wilhelmi decani Lubi- censis, taliter exhibentes, quod ipse vna mecum vobis teneamur ad graciarum actiones. Valete michi preeipientes.

In dorso: Honorabilibus viris et dominis, . . dominis proconsulibus et consulibus ciuitatis Lubicensis, detur hec littera.

Nach dem Originale auf der Trese, an welchem die Siegelband - Einschnitte , so wie die Spuren des aufgedrückt gewesenen Siegels noch erhallen sind.

CHI.

Albrecht, Herr von Meklenburg, Star gar d und Rostock, bestätigt den Verkauf von fiinftehalb Hufen in Timmendorf auf Poel ahseiten des Lübeckers Johann Woltfogel an den Kleriker Albrecht von Calmar und dessen Bruder, den Lübeckischen Bürger Winand. 1343. Jul. I3.2

Albertus Dei gracia Magnopolensis, Stargardie et Rostok dominus. Vni- versis presencia visuris salutem in Domino sempiternam. Recognoscimus et

1) Urk.-B. IL, 825. 2) Als Regeate angeführt Urk.-B. IL, 838.

Digitized by

Google

96 1345. Jul. 13.

tenore presencium firmiter protcstamur. discretuin virum, dominum Johannem dictum Woltfoghel, burgensem Lubicensem, de nostro etc. (Das Folgende gleich- lautend mit No 112) vendidisse prouidis et discretis viris Alberto de Calmaria, clerico, et Winando, fratri suo, ciui Lubieensi, eiusque veris et legitimis here- dibus ac successoribus quatuor mansos cum dimidio sitos in villa Tyrnmendorpe in terra nostra Pole in omnibus terminorum suorum distinctionibus, sicut eos a discretis viris Hermauno (et) Conrado fratribus dictis Cleendenst, burgensibus Lubicensibus, justo empcionis tytulo habuit et possedit et ijdem fratres Her- mannus et Conradus a fainosis viris Helmoide de Plesse etc. (Das Uebrige bis auf unwesentliche Abweichungen gleichlautend mit No. 82. Der Kaufpreis für die 4l/2 Hufen ist 270.fi lüb. Pf.9 für die Befreiung von allen Lehndiensten 19 i $ lüb. Pf. Die Bezeichnung der Hufen lautet:) Horum autem mansorum Nicolaus Bandowe colit vnum mansum, vxor Werneri Vinkes colit vnum cum dimidio, Hinricus Gudegast colit quinque quartalia, Droste colit dimidium mansutn et Nicolaus Thede vnum quartale. (Schhiss:) Huius rei testes sunt fideles nostri Johannes de Plesse, Gherardus Hasencop, Gotscalcus Storm, milites; Hinricus de Bulowe, armiger, et dominus Bertoldus Rode, noster cancellarius dilectus, et aiij quam plures clerici et laici fidedigni. Datum et actum in Sterne- berghe, anno Domini MCCC quadragesimo quinto, in festo beate Margarete virginis et martiris.

IS ach einer Abschrift im älteren Copiarius des St. Johannis- Klosters, fol. h'ö.

CIV.

(Albrecht) , Herr von Meklenburg, ersucht den Roth von Lübeck, den dortigen Bürgern Stalbuk anzuzeigen, dass sie sich in einer bereits von meklen- burgischen Vögten entschiedenen Streitsache mit dem Ritter Barnecow nicht an geistliche Gerichte wenden, sondern, wenn sie mit dem ge- sprochenen Urtheile nicht zufrieden wären, ihn, den Herrn von Meklen- burg, angehen mochten. O. J. (15ÜH} 47.)1 Ende September.

Ex parte domini Magnopoiensis.

Quia causam inter üdelem nostrum Rauonem Barnecowen, militem, et || quosdam vestros conciues dictos Stalbuch super quadam summa pecuniaria venti||latam coram aduocatis nostris, ciuibus predictis id deposcentibus, sopitam

1) 1336 ward Fürst Alfon*cht volljährig (dominus). Mekl. Jahrb. VII. S. 13; 1348, Jul. 8. Herzog. Rud- ioff II. S. 298. Detniar I. S. 269.

Digitized by

Google

133fr— 1547. Ende September. 97

nouimus | penitus et sedatam, rogamus vos instanter, vt ipsos informet vestra discrecio, ne militem nostrum coram iure spirituali super hoc invtilibus vexent laboribus. Si enim ipsis videtur, quod in causa ipsorum processum esset minus iuste, ad nostram accedant presenciam, assumptis duobus vestri consilii, et faciemus ipsis, quod consonum iuri fuerit exhibere. Scriptum feria quinta post Mauricii.

In dorso: Discretis viris, dominis consulibus in Lubek, detur.

Nach dem Originale auf der Trete, mit schwachen Resten des aufgedrückt gewesenen Siegels, welches ein Seeret des Fürsten Albrecht von Meklenburg gewesen zu sein scheint.

cv.

Die Lübeckischen Abgeordneten melden dem Rathe von Lübeck aus Grevismühlen, dass wegen nicht erfolgter Ankunft des Fürsten von Meklenburg die Ver- handlungen mit demselben noch nicht haben beginnen können. O. J. (1336—48.) l April— Mai.

balute reuerenciali premissa et condigna. Noueritis, domini reuerendi, nos hodie hora quasi || sexta Grewesmolen saluis per omnia corporibus ac rebus peruenisse, dominum Magnopolensem exfspectantes, qui nondum hora quasi completorii venit ibidem. Et quia a vobis separabamur, | quod, quomodo se disponeret in placitis et haberet, vobis remandare deberemus: vnde scitote, quod propter absenciam dicti domini Magnopolensis adhuc nulla placita per nos sunt incepta, sed fuerunt tarnen in Grewesmolen domini consules Roz- stocienses etWismarienses iam actu constituti. Scriptum feria Vto- post domini- cain Cantate, hora quasi completorii, in Grewesmolen.

Per vestros consulares in Gcewesmolen transmissos, sub secreto vestri aduocati.

In dorso: Reuerendis dominis suis, dominis consulibus ciuitatis Lubi- censis, detur.

Nach dem Originale auf der Trese. Das aufgedrückt gewesene Siegel ist abgesprungen.

1) Vgl. No. 104. Die beabsichtigte Zusammenkunft kann in das J. 1337 (Urk.-B. IL, 65«) oder in das J. 1349 (IIL, 99) fallen.

Bd. IU. 13

Digitized by

Google

98 1348.

CVI.

Ludeke Scharpenberg zeigt dem Rathe von Lübeck an, dass von ihm und den Sehrigen kein Vieh in der Vogtei Segeberg geraubt und nach lanow ge- trieben sei O. J. (1348 ?) l

Vos viros honorabiles, dominos consules ciuitatis Lubek, | ego Lud(e- kinus) Scarpenberg, quondam domini Heynonis filius, | meo seruicio saluto. Ad vestram noticiam cupio pervenire | per presentes, quod nee ego nee mei in dominio Segheberg pecora aeeeperunt et Lynow non sunt addueta, sed alibi investigare faciatis. Michi preeipite confidenter. Datum meo sub sigillo.

Nach dem Originale auf der Trete, mit den Siegelband- Einschnitten, Das Siegel fehlt.

CVII.

Johann III 9 Graf von Holstein und 8tormarn> ersucht den Roth von Lübeck, nicht zu gestatten ^ dass eine von Ludeke Scharpenberg auf Untergebene des Johann von Godendorp gelegte Dingniss (Kriegsschatzung) von Lübecker Bürgern erhoben werde. O. J. a

J ohannes gracia Dei comes Holt(sacie) et Stormar(ie). Vos honorabiles viros, I dominos consules Lubicenses, in Domino sinceriter salutamus, rogantes quam obnixe, | quatenus conciues vestros depaetacionem subdidorum domini Johannis de Godendorpe f per Ludekinum Scarpenberghe depaetatos3 tollere non dimittatis, in quo maxime petimus exaudiri. Scriptum Plone, nostro sub secreto.

In dorso: Honorabilibus viris, dominis consulibus Lubiceneibus, detur.

Nach dem Originale auf der Trese, mit Resten des aufgedrückten Secrets.

cvm.

Testament des Gottschalk von Attendorn. 1349. Jan 26.*

In nomine Domini amen. Ego Godscalcus de Athenderne senior, com- pos corporis et racionis, si morte preuentus fuero, in hunc modum meum

1) Detmar I. S. 272. Urk.-B. IL, 906. 912. 976.

2) Der Brief, nach der Handschrift in die erste Hälfte des 14. Jahrhunderts gehörig, kann möglicher Weise mit No. 106 ungefähr gleichzeitig sein, schwerlich später, als 1348. 3) 1. depaetatornm.

4) Die Aufnahme des obigen Testaments wird sich durch seine Reichhaltigkeit rechtfertigen. Es enthält, wie wenig andere, eine Fülle von Notixen sur Geschichte der Verwandtschaft und des Güterbesitses einer Lübeckischen Familie. Aus diesem Gesichtspunkte sind auch die handschriftlichen Bemerkungen nach y. Melle beigefügt

Digitized by

Google

1349. Jan. 28. 99

ordino testamentum. || Primo ad illam quartam partem vitte Wartzstorpe1 per patrem meuin pie memorie monialibus apud sanctum Johannem in Lubek quon- darn deputatam, quam tarnen | habere recusabant, do, deputo et assigno adhuc aliam quartam partem eiusdem ville cum omnibus comoditatibus et singulis pertinencrjs ad vtramque partem, hoc est || ad totalem dimidietatem jam dicte ville Wartzstorp, spec.tantibus, ad perpetuam vicariam in ecclesia sancti Johannis in Lubeke in capella patris mei pretacti per prouisores meos instaurandam, hac tarnen condicione adiecta, quod vicarius eiusdem vicarie, qui pro tempore fuerit, singulis annis de prouentibus dimidie ville antedicte monialibus pretactis IUI marcas lubiiensium denariorum ad habendum inde seruicium refectoriale, vt memoriam mei annuatim super diem obitus mei, vt si corporaliter essem presens, deuote peragant, imperpetuum debeat minjstrare; saluis eciam et exclusis duarum marcarum redditibus lubicensium denariorum filiabus domini Volmari de Athenderae pie recordaeionis per patrem meum pnetactum in suo testamento ad ipsarum vite tempora in eadem villa deputa- tis; saluis eciam VI marcarum redditibus, quos Druden et Thilsen, filiabus Jobannis M^rkerken, mei sororij, monialibus in claustro sancti Johannis ante- diclo, in hoc testamento deputo ad ipsarum vite tempora in simul de predicta villa subleuandos, vna autera ipsarum duarum sororum defuncta, altera super- uiuens iam dictis sex marcarum redditibus totaliter vtetur ad tempora sue vite. Hijs autem omnibus filiabus, videlicet domini Volmari et Johannis Mvr- kerken, pretactis de medio sublatis, predicti redditus tarn duarum quam sex marcarum totaliter ad melioracionen predicte vicarie imperpetuum pertine- kunt. 2 Item hereditatem meam sitam in villa Heyleshoop cum omnibus suis

1) Urk.-B. IL, 528. 925.

2) von Melle, Lubeea religio*» p. 420 sagt über diese Vicarie: Die <dteo FprmaÜ» hievon Unten also: Gotschalcus de Atten dorne fundavit unara vicariam in capella sua prope chorum, qnam dotavit cum medietate rille Wartzdorpe in parochia Porzeken Raceburgensis diocesis. Solvet canonicis pro memoria dicti Gotschalci II marc. quinto Idu» Julij et IUI marc. sanctiraonialibus ad servitium refecjtoriale. Joe patronatu* spectat ad Thomam, Conradum, Gotschalcum et Albertum fratres dictos Murkerken et ad eorum sorores, Alheidem nxorem domini Johannis Pleskowen consulis, Christinam uxorem Gotschalci de Wickede et Geseken uxorem domini Johannis de Schepenstede successive et postea ad predictorum virorum et domin orum liberos sive veros heredes usque in quartam generationem inclusive ab ipsis per lineam masculinam descendentes conjunctim, quibus omnibus deficientibus spectabit ad capitulum eocleeie Lub. Die Kapelle lag nach Nordosten, unmittelbar neben dem hohen Altare der jetzt niedergerissenen Kloster- kirche, an den Fenstern gegen Osten und Korden mit attendornischen Wappen geziert In ihr die Leichensteine :

1. Anno Domini JdCCCXLVlH, in vigilia Corporis Christa, obijt Vvowimm diotus de Attenderne.

2. Anno Domini MCCCXXXIX, feria tercia ante festem Ascensionis Domini, obijt dominus Conradus de Attenderne proconsul hujus civitatis et fundator istius cappelle. Orate pro eo.

13*

Digitized by

Google

100 1349. Jan. 26.

pertinencijs et prouentibus do conuentui in Reyneuelde ad habendum inde sin- gulis annis seruicium refectoriale , vt annuatim dies obitus mei per fratres ibidem, vt si corporaliter essem presens, sicuti moris est, peragatur. Item do fratribus Minoribus in Lubeke centum marcas lubicensium denariorum, de quibus perpetuam missam in ipsorum ecclesia in memoriam parentum meorum et mei diatim obseruabunt, ad quam prouisores mei speciale struent altare, ponentes iuxta illud clippeum meum et galeam in signum instauracionis eiusdem misse per me facte, ne forte subducatur. Item do singulis ecclesijs parrochialibus in Lubek et ecclesie Sancti Spiritus et fratribus Predicatoribus ibidem cuilibet loco III marcas lubicensium denariorum. Item do Abelen, mee vxori, vltra id, quod cum ipsa sumpsi in dotalicium, dimidietatem mee hereditatis, quam in- habito, et cum hoc ducentas marcas lubicensium denariorum. Item volo, quod eadem mea vxor assumat sibi de bonis meis prompcioribus quinquaginta mar- cas lubicensium denariorum, de quibus