(W^
^ /
CHARTULARIUM
UNIVERSITATIS PARISIENSIS
-■* .i l.) *
^*"*^ Tari^ UK>'>ver5'«t"-e de
CHARTULARIUM
UNIVERSITATIS PARISIENSIS
SUB AUSPIGIIS CONSILII GENERALIS FACULTATUM PARISIENSIUM
EX DIVERSIS BIBLIOTHECIS TABULARIISQUE GOLLEGIT CUM AUTHENTICIS CHARTIS CONTULIT, NOTISQUE ILLUSTRAVIT
HENRIGUS DENIFLE, O. P.
IN ARGHIVO APOSTOLICAE SEDIS ROMANAE VICARIUS, ACADEMIARUM VINDOBONENSIS
ET BEROLINENSIS SOCIUS
AUXILIANTE
AEMILIO CHATELAIN
BIBLIOTHECAE UNIVERSITATIS IN SORBONA CONSERVATORE ADJUNCTO.
TOMUS II, SEGTIO PRIOR
AB ANNO MGGLXXXVI USQUE AD ANNUM M GGG L.
PARISIIS
EX TYPIS FRATRUM DELALAIN
VIA A SORBONE DICTA.
ANNO MDCCCLXXXXl.
J-F
x->
INTRODUCTIO
Universitalis Parisiensis historia in medio aevo magna pars est historiae ecclesiasticae, annahum htterariorum, cuUurae humanae omnium nationum^ maxime vero Franciae. Nam si Universitas omnis sibi proposuit universis doctrinas impertiri, nulla magis consihum suum exsecuta est quam Universitas Parisiensis. In plerisque rebus ad fldem vel ad scientiam per- tinentibus, ut reges, ita pontifices vidimus ab Universitate Parisiensi vel a singuhs ejusdem membris sententiam efflagilantes. Tum minimus in iila conquisitus gradus adeo nobihs erat, ut jusad beneficium in quacumque regione obtinendum traheret; at qui magisterin llieologia evaserat ad maximas ecclesiasticas dignitates se pervenire posse merito confidebat; itaque pere- grini scholares saepius inter suos titulos nomen magistri Parisiensis gloriose ostentabant.
Cum tot popuhs et tam variis quaestionibus mixla fuerit Universitas nostra^ tum de theo- logicis^tum de philosophicisrebus, tum de medicina, inde maguae mohs est Chartularium ejus condere. Gravium enim harum quaestionum vastitatem amplecti necesse est, cum aliarum Universitatum monumenta colligenti unum idemque quasi filum sequendum. Nihilominus Parisiensi Universitati Chartularium ejus generis parare voluimus quod nulla adhuc Univer- sdas possideret.
Hoc volumen usque ad Augusti 22"™ diem an. 1350 extenditur, quo tempore in regiium pervenit Johannes II rex Franciae : magni momenti locum obtinet inter nostri Ghartularii volumina, quia in eo de spatio historiae usque ad hanc diem obscurissimo agitur; plurimam enim operam docti saeculo xiii vel aetati Schismate famosae, minorem vero spatio interjecto navaverunt.
Nomina tot virorum ediscimus postea celeberrimorum, tunc studiis primum incumben- tium; nos juvat cursum honorum, dignitatum, munerum iis tributorum percensere. Sic plu- rimos tempore Schismalis eminentes, in adolescentia initia scientiarum accipientes deprehen- dimus. Universitatem ipsam Parisiensem in summo gloriae culmine positam videre est, quod vergente saeculo xni et ineunte saec. xiv conservat, mox deflorescente fama relinquet. Saepe dixerunt Universitalem Parisiensem siimmura auctoritatis gloriaeque fasligium tempore Schis- matis adeptam '. Non ita res est : auctoritatem quidem adhuc illa aetate retinuit, tum propter
1. Vid. ScHWAB, Johannes Gerson (Wurzbur-,', 1858). page 57. Cf. Thurot, De VOrganisulion de Venseignement, etc, p. 207.
*« Chart. Univ. Paris. U, 1. a
VI CHARTULARIUM UNIVERS. PARIS.
famam anfiquam, tiim propter quosdam celeberrimos Universitatis magistros, ut Petrum de AiLLiAco, JoHANNEM Gerson : at jam vigor et spiritus intimus aberat; quod optime probant chartae ab ipsa Universitale temporis praedicti scriptae. Inclinatio quam e Schismate natam putant, jam ab aetate in hoc volumine comprehensa grassatur.
Introductionem in res Universitatis Parisiensis ann. I286-I350 difTerre debemus ad volu- minis II partem alteram, quae Collegia complectetur. Nam sine Collegiis non plenam studiorum faciem ostendere valeremus. Hic tantuin paucis verbis inquiremus quibus causis defloruerit Universitas Parisiensis, ex quo apparebit quare plura documenta, quae primo intuitu quibus- dam supervacanea videri possent, in Charlularium admiserimus.
II
Status GBNERALis Univcrsitas Parisiensis ante omnia locus theologiae proprius habebaf ur. « Haec fuit alias
Universitatis.
suppositio Facultatis theologiae, ait Joh. Gerson, ut sicut est una fides et unum capuf in spiri- tualibus, sic sif unicus et praecipuus studii theolojfici fons incorrupfus, a quo cefera theologiae sfudia velut rivuli deriventur. » {Opp., ed. Dupin, I, 105.) Hunc fontem incorruptum Parisiis omnes quaerebant; ceterae scientiae servire fheologiae debebant. An. 1333 adhuc Armandus de Bellovisu, Ord. Praed., de « Universitate sfudii Paris. » confessus est : « quod non inme- rifo quo ad fheologiam dici pofest sfudium studiorum » (Bibl. publ. Canfabrig., Ji, 3. 10, fol. 38''). Omnis itaque labor in eo erat ut magisfri digni theologiae tradereutur; ad hoc instituebantur diversi acfus theologici, imposifi iis etiam qui jam Bibliam Sententiasque legerant; ad hoc plures annos exspectandum erat post lecturam Sententiarum priusquam hcentiam et magisterium peferent'.
At usus iste, quo splendebat Facultas theologica Parisiensis adhuc ineunfe saec. xiv, mox fissura quadam discussus est, unde inchnata et in deterius lapsa est paulatim Universitas. Actus scholasficos, quos subire debebant « baccalarei formati » et quicumque ad magisterium in Universifateconabantur pervenire, mulfi aegro animo ferebant. Et quia insuper tantum de biennio in biennium licenfia theologica conferebatur, ne nimium exspecfarenf, potentes pafronos summo pontifici, quofies potuere, miserunt ab eo aetatis vacationem et licentiam « ex grafia » impetraturos. Favor iste studiis exitiosus, cujus exempla jam quaedam bullae Nico- lailVet paparum sequenfium praebuerant, non ita multum nocebat quando rarissimus eraf. Sed cum Johanne XXII quasi in usum venif, concedente papa ut cancellarius Paris. licentiam tribueret^ ante peractos annos quos sfatuta praefixerant. Sub eodem papa etiam mos in- valuit ut quibusdam (refraganfibus stafufis) permitteretur Sententias vacationum tempore,
1. V. Indicem rerum : Vnh-ers. Paris., theol., Baccal. formatus.
2. V. Indicem rerum, sub roce Cancellarius Paris. a.
INTRODUCTIO. VII
quaado nec magistrorum nec audientium copia Parisiis aderat {vid. p. 690, n" 16), legere, ita ut tales baccalarei post hanc brevein lecturam formati eiperfecti existimarenlur^
Hoc jam tempore praeterea quRndoque pecuniam adjuvasse tirones ad licentiam a can- cellario Paris. obtinendam, coUigere possumus e n° 1185, (24), not. 3.
Pejus etiam luit quod pontifices periniserunt plerosque licentiam accipere extra Parisios in civitatibus quibus studium generale concessum exstabat quidem, sed nondum theologicas cathedras possederat. Tali venialicentiatus in theologia jura omnia habebat licentiato Parisiensi tributa. Sic data est (juibusdam licentia Tolosae, Alontispessulani, Aurelianis, Andegavis, Bononiae, Paduae,e/c., quod probanl mulla documenla in hoc voluminecongesta^; quandoque etiam in generalibus variorum Ordinum Capitulis (n" 1166, not.), ubi semper aliqui magistri in theologia aderant^. Audacia candidatorum eo processit, ut se promoveri peterent in civitatibus ubi nullum erat studium generale, quare Curia Romana exclamabat : Cur non « in stabuloporcorum?» (n" 1085), etad id indulgentiae in CuriaRomana ventumest, utipsibacca- larei magistrum sub quo hcentiarentur possent eligere''. — Clemens Vprimus in istam facihta- tem ingressus est {vid. n™ 674, 706), quam Johannes XXII libens, liberior etiam Clemens VI exhibuit, nec posteri papae abjecerunt. Tales indulgentias neque Universitati Parisiensi, neque ipsi scientiae profuisse satis patet. Malum sero agnovit Johannes XXII senex cum putaret multas indecentias inde natas, velletque in poslerum » a concessione htterarum talium absti- nere » [vi'J. n""" 965). Maxiina erat calamitas quod imbecilli, qiii oinnes qiiidem Parisiis olim studuerant, sed Actus et Examina Parisiensia rerormidabant, inventis patronis, fiebant magistri in alia civitale, cum Parisiis a gradu repulsi nierito fuissent. Parisiis (pioque, multis licentiam ex gratia adeptis, pariim scientia proficiebat. Actus, disputationes, tentamina curtare conati sunt, atque candidati non eam sollertiam, peritiam, solidilatem habuerunt, qua eminebant ii qui, ut loquebantur, rigorose licentiati' fueranl.
Insuper his jam mos invaluerat ut magisterium in theologia veluti in legibus et decretis quasi via ad dignitates altissimas vel pinguia beneficia ecclesiastica aestiraaretur; Universitas ipsa ea pro membris suisefflagitabat "^. Magisterium seu rigorose, seu ex gratia adepti in eamdem cupidilatem ingrediebantur; neque eos pudebat quandoque apontifice dignitatem episcopalem et quascumque alias dignitates supplicare {vid. n"' 1098, 1099). Avenionenses papae
1. V. Indicem rerum : Facultas theol., Vacationes.
2. V. Indicem rer., sub voce Cancell. Paris. Non pi^aetermittendum, multa documenta deesse, papamque saepe vivae Tocis oraculo facultatem dedisse. V. n»-» 1059, not. 8, n"°' 1107, not. 3, »>"» 1173.
3. Sic in Capitulo generali Ord. Praed. n" 830 notato novem magistri, in Capitulo generali Eremit. S. Augustiui Basileau an. 1351, Jun. 5, eelebrato aderant novem et decem (Conl. Matthiae Nuewenburg. ap. Bcehmer-Huber, Font. rer. Germ., IV, 280).
4. Cf. n"" 1107. In aetate posteriori frequentius hoc evenit.
5. V. n» 1185, (24).
6. Y. ex. gr. n»' 742, 743, 746, 747, 749, 750, 1101, uot.
VIII CHARTUL.VRIUM UNIVERS. PARIS.
annuerunt, praeter Beuedictuni XII, qui ut in danda licentia ila in ea re justam severitatem exhibuit'.
Hic rerum status Facultati quoque artium nocuit ; in qua actuum exercitiorumque dispen- sationes saepius permissae sunt, ne serius candidati potentum amici ad theologicam vel aham Facultatem et ad beueticia perveuirent. Quod eximie intellexit Ricardus de Bury, in suo Phi- lobiblon'^, qui liber an. 1344 (1345), Januar. 24, completus est, scribens :
« Tyrones scolastici soliditatem doctrine, quam veteres habuerunt, tam paucis lucubratiunculis non attingunt, quantum[cum]que funganlur honoribus, censeantur nominibus, auctorizentur habitibus, locenturque solemniter in catiiedris seniorum. Prisciani regulas et Donati statim de cunis crepti, et celeriter ablactati perlingunt; Cate- gorias, Perihermenias, in cujus scriptura summus Aristoteles calamum in corde tinxisse confingitur, infantili balbutie resonant impuberes et imberbes. Quarum facultalum itinera dispendioso compendio, damnosoque diplo- male transmeantes, in sacrum Moysen manus injiciunt violentas, ac se tenebrosis aquis in nubibus aeris faciliter aspergentes, ad pontificatus infulam caput parant, nulla decoratum canicie senectutis. Promovent plurimum istam pestem juvanlque ad istum phantasticum clericatum tam pernicibus passibus attingendum papalis provisio seduc- tivis precibus impetrata, necnon et preces(que repelli non possuut) cardinaliuni et potentum, amicorum cupiditas et parentum, qui edificantes Sion in sanguinibus prius suis nepotibus et alumnis ecclesiasticas dignitates antici- pant, quam nature successu vel doctrine temperie maturescant''.
Isto, proh dolor, paroxysnio, quem plangimus, Parisiense paUadium nostris mestis temporibus cernimus jam sublatum, ubi tepuit, immo fere friguit zelus scole tam nobilis, cujus olim radii lucem dabant universis angulis orbis terre. Quiescit ibidem jam calamus omnis scribe, nec librorum generatio propagatur ulterius, nec est qui « incipiat novus auctor habcri ». Involvunt sententias sermonibus imperitis, et omnis logice proprietate privantur, nisi quod Anglicanas subtilitates, quibus palam detrahunt, vigiliis furtivis addiscunt. »
Haec omnia optime congruunt cum rerum conditione .saec. xiv-xvi vigente. Cupido pinguium beneficiorum ecclesiasticorum magnam partem clericorum occupabat; unde benefi- ciorum dignitatumque toties cumulalio et commutatio^ immo abbatiarum et episcopatuum, adeo ut quidam per brevissimum (antum temporis spatium eodem munere fungerentur. Cujus moris multa indicia Chartularium nostrum praebet. lude pericula plurima ecclesiae toti impen- debant. Cum illi qui gradum in theologia conseculi erant^ simplices parochias persaepe respuerent, imperiti plerumque curati nominati sunt qui nunquam theologiae studuerant [vid.
1. Inter documenta ne uiiuin quidem allertur quo Benedictus XII aiinorum dispeusatiouem vel licentiam ex gratia tri- buerit. Numerus 1056 non est ad rem. Quam severe quaedam obsequia antecessoris sui improbaverit et ipse modicus in largi- tionibus fuerit ostentat codex Bibl. Nat. Paris. lat. 4204 (fol. 44-561') continens Extravagantes Benedicti XII, et not. 2 ad u>^ 1013. In Arch. Vatic, arm. 3i, n° 4S, intcr variorum paparum Extravagantes inveniuntur epistolae Benedicti XII fere eaedem atquc in Cod. Paris.
2. Kd. by E. C. Thomas (Loudon, 18S8), c. 9, p, 87. Ed. Cocheris, p. 247.
3. Ad i-em etiam facit Alvaiius Pelagius in suo opere Johanni XXII inscripto De planctu ecclesiae, II, art. 33-34, ed. Lugduu. 1517. (Bibl. Nat. Paris., ms. lat. 31<J7, fol. 145; Vatic. 4280, fol. 189''.)
4. Hic magna historicis difficultas, cum inveniunt quemdam beneOcio instructum et alium ejusdem noininis alio munitum beneficio, decidere an idem sit uecne. Varia beneficia equidem non obstant quiu de uno eodemque agatur, qui idem duo simul beneficia cumulare poterat vel altero post alterum frui; sic, exempli gratia, Petrus de Croc canonicus Claromontensis fuit postea episcopus Claromouteusis. Quetif-Kchard (I, 48'Jj, sed imprimis Leclerc in Hist. litt. de la France, XXV, 98, nolunt admit- tere eumdem esse ac magistrum Petrum de Alvernia, qui fuit canonicus Parisiensis; sed Petrus de Croc siuiul duobus canonica- tibus Iruebatur. ( Vid. n" 596.)
INTRODUCTIO IX
not. 2 ad n"" 729), canoaicatus et praebendas vacantes saepius artistae et medici occupabant ' . Revera Parisios venerunt niulti pauperes vel qui studendo consumpserant patrimonium et sine beneficiis ecclesiasticis nec vivere nec studia persequi potuissent^. Simplices clerici vel subdiaconi vel diacoui libentius multi remanserunt; nam beneficia conferri poterant eliam iis qui non conquisiverant sacerdotium quod quaedam onera imponebat. Itaque supplicationibus papam torquebant ut a promotione ad sacerdotium dispensarentur'. Subdiaconos etiam videmus factos esse curatos (cujus exemplum p. 631, not. 16), et cancellarium Paris. Johannem de Blesis, in minoribus tantum constitutum, iterato supplicantem ne ad sacros ordines promoveri adstringeretur (««'</. n""" 883).
Ordines religiosi, quibus debetur maxima pars theologorum medio aevo, vigorem antiquum plus minusve amiserant, quem Capitula generalia Ordinum et papa Benedictus XII restituere conabantur. Experientia docet, rehcto spiritu religioso in Ordinibus, fervorem quoque studiorum ibidern prolabi. Quam dissolutionem morum in Collegia religiosorum Parisiis quandoque irrepsisse, nos monent n' 1022 (Cisterc), et 1058 (Cluniac). Cluniacense Collegium isto tempore per 20 annos doctore Parisiensi caruit (n° 1090). Contra, magisterium religiosis privilegia et exemptiones conferebat et eos majora sperare sinebat. Hinc studium multorum ante alios confratres perveniendi ad lecturam Sententiarum Parisiis, et per hoc ad magisterium in theologia. Religiosi imprimis dispensationem a papa petebant ut Sententias quamprimum et quidem brevi tempore, iii vacationibus scilicet, possent legere et saepe saepius praemature ad magisterium aspirabant, non praesentati a superioribus. Hinc invidia inter consodales, qui aliquoties impedimento esse conabantur quin ad lecturam Sententiarum etmagisterium isti pervenirent. Cujus rei notabile exemplum affert n"'875 (c/. et n" 632), Hinc studium aliorum, potentum amicorum suffragiis suffultorum, licentiam accipiendi extra Pari- sios, velut quandoque curarunt per personas extra Ordinem constitutas, immo per muHeres poenitentes (n° 1135), ad studium Parisiense mitti (n° 876). Certe isti minime apliores inter fratres fuerunt. Multiplicati sunt quidem magistri, sed non profecit doctrina, ita ut huic rerum conditioni adaptare possimus verba : «i Multiplicasti gentem, et non magnificasli laetitiam » [Isai., ix, 3).
Tertia causa cur studia Parisiensia praecipitata sint inde est quod Pontifices perniiserunl theologiam doceri et licentiam dari in multis aliis Universitalibus. Ad hanc concessionem via sternebatur per dispensationes, de quibus supra verba fecimus. Theologiae magisteriuni saeculo xiii sola Lniversitas Parisiensis conferebat, exceptis Oxouiensi et Cantabrigiensi. In curia quidem Romana lecturae theologicae vigebant, promotiones vero tantum cum exceptione
1. Quaatum ad artistas ubique in Yolumiue exempla, quod ad medicos attinet, v. imprimis n"» 924, 925, not.
2. V. ex. gr. n™ 793, 1070, not.; 1101, 1126, p. 642, et not. 21.
3. De liis ubique iu nostro Cliartulario exempla.
X CHAKTULARIUM UNIVEHS. PARiS.
(ni^ 265, 266, sub Alexandro IV; n^^ 639, 640, sub Benediclo XI). Universitas Tolosana, etsi ad imaginem Parisiensis formata', non promotiones larj.nebatur ; ideo stupebat Benedictus XII anno 1335 cancellarium Tolosanae ecclesiae cuidam Ordinis Minorum magisterium in theologia concessisse {vid. n"' 993-994). Immo post an. 1360, Octob. 1, etiam quando jam dederit Tolosanae Universitati Innocentius VI copiam in theologia promovendi, nihilo secius Eremitae S. Augustini aliique Ordines rehgiosi, quorum membra theologiam tamen Tolosae docebant, honoris causa Parisiensi Universilati debiti noluerunt gradus theologicos in civitate Tolosana conferri, ut liquet e litteris Urbani V, an. 1365, Maii 8, scriptis priori et fratribus Eremit. S. August. in Capitulum generale Senis convenientibus.Tum pontifexin eo concessam faculta- tem restrinxit, ut studium Tolosanum solummodo « de triennio in triennium » licentiam in theologia conferret^. De ceteris saeculi xiv ineuntis Universitatibus loqui supersedemus, quae vel non vixerunt velut Apamiensis, vel non adeo creverunt ut theologiam, permisso quan- quam impetrato, ab eo tempore docerent.
Auctore vero Clemente VI theologicae lecliones et licentiae admissae sunt an. 1343 Pisis, an. 1347 Pragae, an. 1349 Florentiae posteaque in plurimis ahis Universitatibus, auctoribus papis sequentibus', imprimis regnante Schismate, cum Romanus seu verus papa theologicam institutionem variis Universitatibus, quae sibi serviebant, concedere coactus esset, Francia cum suis Universitatibus antipapae adhaerente. Certe in principio ea concessio non bono doc- trinae consulebat. Cum enim novae Universitates magistris non abundarent, eo facilior adma- gisterium fiebat promotio, et minus sufficientes, immo indigni stimulabantur ad refugium illuc quaerendum. Eremitarum S. Augustini superiores intellexerunt et a papa Innocentio VI an. 1355, Jun. 22, sententiamobtinuerunt, qua nullus frater Ordinis sine speciali superiorum licentia in ceteris Universitatibus praeter Paris., Oxon., Canlabrig. posset magistrari (Reg. Aven. Innoc. VI, vol. X, fol. 472).
Sed, quidquid id est, Parisiensis Universitas antiquam imperii summam gradatim amisit;
1. V. Denifle, Bie Universitdten, I, 325, sq.
2. « Cum uon intendimus quod privilegia apostolice sedis ludibrio habeantur, et prout nostis civitati Tliolosane... privilegium studii generalis in sacra pagina per sedem apostolicam sit concessum, cui per vos et quosdam alios religiosos in favorera Parisiensis studii certis adinventis cautelis prout audivimus derogatur : volumus et mandamus quod in dicto studio fiant magistri in sacra pagina de triennio in triennium, et quod ad diclum studium viros ydoneos ad legendum Seatentias, qui possint postmodum esse ydouei ad suscipiendum houorem magisterii transmittatis, quodque hii qui in ipso studio fuerint magistrati houoribus ct privilegiis studio prefato Parisiensi coucessis plene gaudeaut tam iu dicto Ordine quam etiam extra illum » (Reg. Secret. Urbani V, n» 217, fol. 93''). Id documeiitum, perinde atque plura alia, frustra quaesiveris apud FouB- NIER, Lej Statut^ et PrimUges des Universites fraiifaises, t. I. Satis sit monere in Arcliivo Vaticano atque in Arch. nat. Paris. consorvari iustrumeuta ad Uuiversitates Aureliaueusem, Tolosanam, iMontispessulauam pertinentia, quae illum editorem fugeruut. Ea tantummodo edidimus quae quodam vinculo cum Universitate Parisieusi counectuutur (v. infra n"» 755, 993, 994, 1084, etc).
3. lunocentius VI et Urbanus V, nati et educati in Francia meridionali, curam singularem impendebant studiis Franoiae meridioualis, ut Tolosae et Montispessulaui. Multa adhuo inedila documenta Arch. Vat. praeter jam nota hanc sollicitudinem illustraut.
INTRODUCTIO. XI
multi insuper in propria regione Iheologiae ceterisque scientiis studere quam iter longinquum aggredi maluerunt.
Inclinationem Universitatis Parisiensis probat quoque doctrinae puritas vitiata, postquam scholae sterilium inter Scotistas Thomistasque contentionum sonis rcsponsarunt. Plerique tum curae cordique habuerunt novas sententias quaerere, in artibus primum, deinde in theologia conantes, cum traditas a magistris doctrinas nimium vulgares reputarent. In nova irruebant a primis studiorum annis, neque exspectabant donec magisterium in theologia adepti essent. Videmus in hoc volumine errores theologicos alumnorum Universitatis Parisiensis generaliter e cerebro baccalareorum vel hcentiatorum in theologia egressos', illudque etiam post an. 1350 observamus. Si quis quosdam errores utpote Nicolai de Ultricuria, Johannis de Mirecuria diligenter inspexerit, id propositum auctoribus fuisse istis putabit ut paradoxa et nunquam audita contra sententiam omnium proferrent. In hac ingeniorum conditione falsa explicatio quaestionis de visione bcatifica a Johanne XXII proposita, qui doctor utriusque juris erat, nedum magisterium in theologia consecutus esset [vid. p. 427), non opportuna fuit.
Haec est etiam periodus in qua, veluti jam ab ineunte saec. xiv, vix unus theologus sedem occupavit episcopalem Paris., cujus antistites personae non extraneae Universitati erant theologicaque scientia saec. xiii claruerant auctoritatemque non modicam in rebus theologicis et philosophicis exercuerant. Guillelmus de Baufeto medicus fuit; Hugo de Bisuntio decret. doctor; Simon Matifas et Guillelnius de Chanaco et Audoinus legum, Fulco juris utriusque professores^. Sohim Stephanum de Borrelo unam quasi exceptionem fuisse videtur.
In artium Facultate quae jam saeculo xiii desinente collapsa erat, contentiones inter Realistas ac Nominalistas calidius quam unquam exarserunt. Et Universitas contra alteros insurgere {vid. n°' 1023, 1042) coacta est, quanquam nihil fructus exinde consecutura fuerit. Sola medicinae Facultas, si saeculum xiii respexeris, hoc tempore Parisiis adolevit et ma- jorem auctoritatem adepta est. Decrelorum scientia Aurelianis semper praevaluit.
Ea studiorum prolapsio, ruina, quae aetate sequente perseveravit, ad ultimum gradum tempore Schismatis pervenit. Universitas Paris. tunc suae dignitatis fere oblita est. Primus cancellarius hujus aetatis, Johannes de Calore, olim errorcs suos revocare coactus est. Suc- cessor ejus, Nicolaus de S. Saturnino, 0. Praed., cum cardinalis S. Martini in Montibus esset, cancellariam Paris. quidem occupavit, .sed non dandae licentiae curam adhibuit. Postea Johannes Blankart, quasi vendendo baccalareis licentiam, turpcm cupiditatis famam adeptus est. Deinde Johannes de Guignecourt, Universitate consentiente, licentiam in theologia dare et ad magisterium promovere ausus est et quidem per tres annos, quanquam ipse nihil nisi
1. Ut Nicolai de Ultricuria, Johannis Serv. B. Mar., Eliae de Corso, Guidonis de Veeli, Petri de Monteregali, Henrici Anglici, Ricliardi de Lincolnia, Johaniiis de Mirecuria, Joliannis Guyon. V. Indicem rer. : Facultas theoi., Errores.
2. V. Indicem personarum. In eo tempore a plurimis legum protessoribus ubique sedes episcopales tenebantur.
Xll
CHARTUL\KIUM UNIVERS. PARIS.
baccalareus in theologia erat; solum sub Pelro de Ailliaco, ejus successore, res demum ad antiquas regulas redintegrataest'. Similem ncgligentiam adan. 1290 quidemjam observamus, cum cancellarius Paris. ad dandas licentias in artibus quemdam instituit, qui nunquam in artibus licentiatus erat; sed Universitas tum contra cancellarium insurrexit (n" 569, p. 45). Poslea substilutos canceliarii seu subcancellarii apud S. Genovefam magistros in theol. , apud Nostram Dominam baccal. in theol. electos videmus [vid. n° 1185, (9), not. 8), qui taraen tunc temporis semper gradum magistralem in artibus consecuti erant.
Ut recte de his omnibus existimetur, ne modus excedatur decet. Causae quoque exterae addebantur, scilicet bella cum Flandris et Anglis; excitatio animorum talibus casibus semper adjuncta minime Universitati profuif. Idem dicendum de terribili mortalitate quae totam Europam populavit. Verba decani et Capituli Paris. Clementi VI papae lamentantium, Univer- silati Paris. generaliter adaptare possumus : « quod propter morlahtatem, que Deo permitlente civitatem Paris. et partes convicinas invasit, est in eadem ecclesia diminutus numerus mini- strorum » (Suppl. Clem. VI, an. 8, p. 2, fol. 92^ ad an. 1349, Sept. 9).
Non omnes insuper in Universitate studentes eamdem viam ingiessos esse confitendum est; supererant tam religiosi quam saeculares qui animo excelso de scientia sola solliciti erant. Ceterum quemadmodum spiritum antiquae disciplinae renovare in membris Ordines religiosi conati sunt, sic Universitas et singulae Facultates Nalionesque prohibitionibus, statutis, regulis ruinam vitare tentaverunt, ut iu hoc volumine videmus. Fatendum quoque consuetudines bonas et institutiones quasdam saeculo xiii inauguratas, magis in hoc tempore formatas esse. Denique CoUegia quaedam saecularia ut Navarrae et Sorbonae, imprimis Sorbonae, severiorem disciplinam tam de moribus quam de scientia in suos alumnos exercueruut. Haec disciplina ingeniorum et animorum toti Universitati salutaris fuit, et videbimus in aetate posteriori Soi^ bouam hegemoniam antiquam Universilatis Paris. in rebus theologicis arripientem oculosque totius Europae ad Universitatem Paris. atlrahentem.
III
DOCUMBNTA POTIORA.
Medic.
Documenta nondum edila (de notis infra IV verba faciemus) multo plura in hoc volu mine quam in primo lector inveniet; liceat gravissima saltem hic recensere :
Instrumenta deprobationibus medicorum(n' 804, 826, 8.39, 852, 882), de disputationibus eorum (n"" 1029); de viris vel feminismedicinam illicite praclicantibus (n' 693 sqq., 811-817), quae quanquam faslidiosa similitudine aliquoties displicent, tamen mulla destalutis priscis et usibus Facultatis medicinae jamdudum amissis nos docent; alque ea quae litem respiciunt
1. De serie Cancellariorum v. infra, 111.
INTRODUCTIO.
XIII
acerbam inter saluberrimara Facultatem medicinae et cancellarium ecclesiae Parisiensis ortam (n' 918-943).
Fere omnia quae attulimus de visione beatifica (n* 970-987, 995) nova sunt vel novam saltem faciem rebus afferunt ; unde patet Universitatein Parisiensem vel thoo'. Facultatis niagi- stros in hac quaestione, quae totius orbis doctos agitabat, primas partes tenuisse.
Errores qui Universitatem Paris. turbaverunt a Johanne de PoUiaco usque ad Johannem de Mirecuria, ignotis adhibitis documentis, plerumque res circumstantes inaudifo modo illustrant ' .
Maximi momenti sunt Rotuli quos ad summum pontificem mittebant singulae Facultates, jamque ut ex ipsis Rotulis, itaex notis quas subjecimus, facile patebit quae fuerit in eis rebus Universitatis Parisiensis consuetudo. Equidem in praefatione tomi I (pag. xxx) promiseramus eos Rotulos simul cum Actis nationis Germanicae Bos edituros; at nomina magistrorum quae in Rotulis occurrunt, eadem saepe inveniuntur in documentis ipsis ad Universitatem pertinen- tibus; itaque eos edere in Chartulario debemus. Ex Rotulis hic primum divulgatis (n'H062, 1104, 1131, 1162-1165, 1175) inter aha apparet quam a vero aberraverit dihgentissimus Carolus Thurot, qui, cum Vaticanis Regestis indigeret, asseruit (pag. 33, nota 1) : «Le nombre des maltres r^gents de toutes les Facult^s peut etre 6valu6 a 200, aux 6poques les plus floris- santes de TUniversit^ » . Immo in Rotulo ab una Facultate arfiuni anno 1349 misso (n° 1 165) invenimus enumeratos 502 magistros regcntes ; neque obliviscendum non omnia membra Universifatis illius aetatis in Rotulis nominari, sed fanfummodo ea quae beneficium quoddam vel favorem efflagitabant ^. Ifaque valde dolemus Rotulos anfiquiores iis quae protulimus nunc amissos esse, quia Regesfa ipsa Supplicafionum in quibus inscribebantur non ad nosfram aeta- tem pervenerunt; quot nominibus nunfiorum, baccalareorum, magisfrorum historiam locuple- tassent !
Copiam documentorum pontificalium insignem dedimus, quae spectant ad baccalareos in theologia atque in decretis ad hcentiam nitenfes (v. supra, II).
Visio beat.
EiTOres.
Rotuli.
Licent
1. V. Indicem rerum : Univers. Paris., facult. theol., Errores.
2. V. Denifle, Die Universitaten, etc, I, 123. Rotuli Universitatis Parisiensis servati in Arcliivo Vaticano differunt a Rotulis ceterarum Universitatum. quorum potiores primus Denifle in Die Universitdlen, t. I, annotavit. Universitatis Paris. Rotuli solummodo magistros numerosos variarum Facultatum complectuntur; et raro, sed separatim, inveniuntur etiam Rotuli baccalareorum licentiandorumque in theologiae Facultate. Ceterarum Universitatura magni Rotuli, praesertim tem- pore Schismatis, paucos magislros et multos licentiatos, baccalareos. scholares continent. Caveant vero editores Rotu- lorum ne putent his Rotulis plenum personarum Universitatum catalogum exhiberi, quemadmodum Fournier, Les Statuts et PriviUges, II, 136, not. 1-3, ubi ex Rotulis Univ. Montispessulanae an. 1378 quot fuerint ibidem magistri, baccalarei, scho- lares concludit. Ut supra diximus, in Rotulis ii tantum nominabantur qiii beneficium quoddam vel favorem quemdam efflagita- bant. Errat Fournier cum animo concipero videatur Facultati legum Montispessulani illo tempore duos doclores praeter quosdam licentiatos, baccalareos et scholares; Facultati medicinae octo magistros, tres liccntiatos, septemdecim baccalartos et viginti septem scholares; Facultati artium unum tantum magistrum et undecim scholares adfuisse! Practerea quidam inter nominatos in Rotulis aliquoties Universitatem pro eis beneficiura petentem jam antea reliquerant, ut patct ex Actis procu- ratorum Nationis Anglicanae, passim, et infra in notis ad n™ 1165, Nat. Anglic. Ubique idem vigebat usus.
*» Charl. Univ. Paris. II, 1. b
Ord. relig.
Templarii.
Computus.
Librarii, Stationarii.
Jnramenta, Statuta.
XIV CHARTULARIOM UNIVERS. PARIS.
Nec minirai ponderis aestimanda omnia quae hic afferuntur de Ordinibus religiosis ' ; quippe qui tantam partem in studiis, praesertim in docenda theologia, per medium aevum obtinuerint. Parisiis enim theologicas cathedras fere omnes religiosi, immo rehgiosi mendi- cantes tenuerunt. Necesse visum est nulla neghgere quae Ordinum institutionem tot scbolari- bus traditam possent illustrare. Praeterea non raodo Parisiis, sed in ahis Franciae civitatibus, idem notandum : in Universitate Tolosana, et posleaMontispessulani, Avenione, perindeatque in Itaha Bononiae, Paduae, Perusiae, Florentiae, in Angha Oxoniae et Cantabrigiae, in Ger- mania Pragae, Vindobonae, Coloniae, etc, theologicae cathedrae ex Ordinibus rehgiosis pen- debant. Quicumque earum Universitatura Chartularium vel historiam aggreditur mancam atque inchoatam operam rehnquet, nisi societatem consuetudinemque variorum Ordinura cura iisdem Universitatibus inquirere studuerit^.
Chartae quas eruimus de famosahte Templariorum (n' 664, 666) et de pertinaci conten- tione Bonifatu VIII pontificis cum rege Phihppo IV (p. 93-104) optimedocent quae tunc fuerit Universitatis Parisiensis auctoritas, gratia, potentia.
Non ultiraura locura tenet fragraentum computi hic primum editi (n° 1 184). Constat inter eruditos quanti pretii sit ille coraputus quem nuper ex mutilo quodam Regesto anni 1464 vul- gavit Spirgatis [Beihefte z. Centralblatt f. Bibliothekwesen,\, Leipzig, 1888); quanto studio accipiendus noster, centum et triginta annis vetustior?
Aestimanda sunt pariter instruraenta etnotae, quae ad librarios et stationarios Paris. refe- runtur, quorum non minus quara 89 noraina spatio 50 annorura in Actis Universitatis occur- runt'. NuIIum aliud institutura raedii aevi tot librariis abundavit. Ne raireris, Bibliam Pari- siensem hoc tempore plus quolibet alio libro Parisiis exaratam et ad exteros transraissam esse.
Denique multa juramenta (n° 1185), quibus tot statuta saepe amissa cognoscere licet, nondum in vulgus emissa erant; aha etiara juramenta Facultatis artium adjungere poteramus, quae, v. g., Cod. Harcurianus pro Natione Normannorum praebet (fol. 14, 15, 128-136); sed, utijara ad Juraraenta notaviraus, tempore sequenti condila aliis volumiuibus reservamus. Neque penitus cognita erant statuta Facultatis theologiae quae adjecimus (n° 1189) ; ea quldem ad aetatera posteriorem pertinent, atinhoc jam volumine edenda erant, quia plurimas partes antiquas retinuerunt, et saepe illustrant statuta, ordinationes, usus Facultahs theologiae in hoc voluraineobvios; praeterea cum statutis aetatis prioris (n° 1188) necessario connectuntur.
1. V. Jndicem rer. sub diTersis nominibus et infra p. xxi sq.
2. Sunt etiam nunc quidam qui non distinguunt facile Ordines intcr se; sic, ex. g., A. Olokia in Monumenti della Vniversitd di Padova (Padova, 1888), I, 548 sqq., decem et octo magistros ei Ord. Eremitarum S. Augustini, quorum qui- dam iufra afferuntur, Dominicanos nuncupat, cum documenta tamen ab ipso ibid. et in tom. II rclata Ord. Eremitarum expresse nominent.
3. V. Indicem rer. : Univers. Paris., Librarii. De librariis et stationariis Paris. et distinctione inter utrosque v. nunc P. Oelalain, ie Libraire parisien du xiii» au xv« si^cle (Paris, 1891).
*,
INTRODUCTIO.
XV
Superest ut seriem cancellariorura ecclesiae Parisiensis, quam in t. I (p. xix, not. 3), aggredi incepimus, hic emendatam et completam novis docuraentis, quoties potuimus, pera- gamus usque ad finem xiv' saeculi :
NicoLAUS DE NoNANcuRiA, I284-I288 circa fin. (n» 55i, not.).
Bertaudus de S. Dionysio, 1388-1295 c. fln. (n» 55i, not.).
Petrus de S. Audomaho, 1296, Jun. 17 (n» SgS), usque ante Jul. 8, i3o3.
SiMON DE Guibervilla, anlc Jul. 8, i3o3 (n» 635), usque an. circ. i3og (n" 673, not. i).
Franciscus Caraccioli, ab an. circ. i3o9-i3i6, Mali 3i (n" 686, not.).
Thomas de Bailliaco, i3i6, ante Sept. 27 (n° 686, not.)-i328, Jun. g (n° 879, not.).
Johannes de Blesis, 1828, ante Decemb. i3 (n° 883), usque 1329, ante Sept. i5.
Gdillelmus Bernardi de Narbona, 1329, Sept. i5 (n" 8g6), usque i336, anle Martii 7.
RoBERTUs DE Bardis, i336, Martii 7 (n° gg^), usque i34g, ante Octob. a6.
JoHANNES DE AciAco, i34g, autc Octob. 26 (n° 1177), usque i36o, circ. Octob.
Grimerius Bonifach, i36o, med. Octob. (n<> 1177, not. 3), usque 1870, ante Octob. 20.
JoHANNES Petri de Calore, 1870, Octob. 20 (u» ii65, nat. Gallic, not. g), usque an. circ. i38o.
NicoLAUS DE S. Saturnino, Ord. Praed., S. Martini in Mont. presb. card., an. circ. i38o, usque an. i38i, ante
Jul. i5 (Reg. Aven. Clement. VU, vol. XXII, fol. 63) '. JoHANNES Blankart, i38i, Jul. i5 (Reg. Aven. cit.), juramentum praestitit August. i4 (Arch. Vat. Collect.
Aven., n° i44o, fol. i5o), usque i386, ante Sept. 28. JoHANNEs DE GuiGNECouRTE, i386, Sept. 28 (Rcg. Aven. Clement. VII, vol. XLI, fol. 2o32)-i38g, Octob. 7
(ibid., vol. LIV, de praeb. vacant., quat. 4). Petrus de Ailliaco, 1389, Octob. 7 (Reg. Aven. cit.) 3-i3g5, post April. i3 (Reg. Aven. Benedicti XIII,
vol. VI, fol. 89). JoHANNES Gerson, i3g5, April. i3 (Reg. Aven. cit.) *.
Cancell. Paris.
IV
Eamdem fere rationem, quam in t. I (p. xxx) exposuimus, in praesenti torao secuti ratio editionis. sumus; at propter novos fontes copiaque materiarum inspecta quaedam mutare decuit.
Collegia saecularia primum excludere visura est; pleraque enim eo tempore fundata sunt ; de quibus documenta si cura actis ad Universitatem proprie pertinentibus miscuissemus, timen- dura erat ne quaedam confusio oriretur. Praeterea quodque Collegium exigua quasi respublica fuit in ingentiuniversarumlitterarura scientiarumque republica; ideo singulis separatira stu- dendura, et in tomi II parte altera de omnibus Collegiis usque ad finem saeculi xiv tractare praetuliraus. Non idera incoramodura in torao I obstitit, quia Collegia pauca constituta erant.
1. Nicolaus tamen minime licentiam dabat. Proptcrea in Arcli. Vat. Collect. Aven., n» 440, semper Johanaes de Calore ut « predecessor immediatus » Johannis Blankart affertur. Nihilominus Nicolaus per breve tempus ante J. Blankart cancellariam Parisiensem tenuit, ut Clemens VII in Reg. citato testis est.
2. Ibid. Blankart resijjnasse dicitur.
3. Guignecourte et Pctrus permutaverunt suam dignitatem suasque praebendas. Petrus cancellariam recepit, Guignecourtc Tero Ambian. et Meldens. canonicatus, dum adhuc esset baccalareus in theologia, obtinuit, quam permutationem Clemena VII Oetob. 7 confirmavit. Perperam igitur Salemuier, Pelrus de Alliaco, p. 34, scribit Petrum electum esse caAcellarium Paris.
4. Sub hac temporis nota Benedictus XIII (Petrus de Luna) ei cancellariam Paris. reservavit, vacaturam per consecratio- nem Petri Ailliaci in episc. Aniciens. (elect. hoc au., April. 2; Reg. Aven. Bened. XIII, vol. I, fol. 179).
XVI CHARTULARIUM UNIVERS. PARIS.
In lioc volumine litium iustrumenta quandoque in unum collegimus, quanquam unius vel duorum annorum intervallo restricte distabant, commodo lectoris inservire rati ; sic acta de illicite praclicantibus, de dissidio inter Facultutem medicinae et cancellarium Parisien- sem, de visioue beatifica, de lite ortainter Universitatem et cancellarium Ecclesiae Parisiensis. In Appendicem quaedam remisimus, litteris minutis divulganda, seu quia longiora, seu quia certa temporis notacarent, seu quia aetatem posteriorem redolent, ut statuta Facultatis theologiae n° 1189.
Fons novus nec spernendus accessit, id est SuppUces libelli ad curiam Romanam missi, qui in Arch. Vat. cum Clemente VI incipiunt, ut infra dicemus cuni de fontibus agemus. Sup- plices libellos adire vulgo negligunt, cum facilius sit Regesta buUarum evolvere quae hoc tem- pore in primis paginis quodam indice rerura instructa sunt, tah autem subsidio indigeant sup- plicationum Regesta; in iis pagina quaeque aliquando septem aut octodocumentis refertaest, itaque omniaoculisperlustranda. Veruni optimam praesidiorum parlem sibi praeciderit si quis Suppliceslibellos neglexerit; nam fontem rerum praecipuum suppeditant, ubi nomiua phira, circumstancias saepius, res singulares fusius inveneris quam in ipsis Pontificiim bullis, quae, supplicationibus responsum dando, plerumque nihil novi in priore parte cujusque continent, in altera formulis solitis et parvi momenti sententiis replentur. Praeterea Chartularium, hoc est docuinentorumcompagem,parantibus, eo praeferendi sunt Supphces libelli, quod breviore spatio res suggerunt. Infeliciter non omnes adhuc habemus, nonnulli perierunt. Ouoties potuimus, textum e Supplicibus libellis hausimus, mandatum apostohcum e Regesto bullarum in notas paucis verbis referentes.
Saepius quam in tomo I documenta in breve cogere debuimus. Certe Acta ipsa Universi- tatis, Statufa, regulas nunquam amputavimus, sed non pauca minoris ponderis instrumentain notis cumulare decuit'. Siclitteras pontificales, quibus beneficia magistris Parisiensibus tri- buebantur, quasdam insigniores tantum retuhmus, ut saltem exemplar charlarum hujus generis nou deesset, sicut nonnullas chartas exscripsimus ad assignandam certam aetatem quibusdam magistris Parisiensibus, ahas notis reservantes. At etiam in notis omnes referre modum excedisset'^. In lite quoque Facultatis medicinae contra cancellarium Parisiensem, plurimis chartis parum novi afferentibus notae refugium fuerunt ; eamdemque rationem aliis materiarum globis adhibuimus.
Adde huc quod pro documento toto saepe summarium vel epitomen dedimus, litteris italkk impressum, talis tamen naturae ut nihil necessarii, immo nullum proprium nomen,
1. Hanc viam jam iu primo volumine inceperamus; itaque miramur cam sententiam ap. Fournier, Statuts et Privi- liges, etc, II, p. x (qui in nostro tom. I invenit « tres peu de choses nouvelles ») : « Je ne pouvais faire comme le P. Deuifle (edere in extenso documenta) i cause de la masse enorme des materiaux que j'uvais a examiner ». Quare laborem suum nostro purjjare nititur? Praetcrea isli an nobis euormis materiarum moles exploranda fuerit, aliis dijudicandum relinquemus,
2, V. u"™ 1101, uot.. quaulum ad multos supplices libellos.
fNTKODUCTIO. XVII
omitteretur, verbis documenti ipsis usi. Insuper quando instrumenta in extenso edendaerant, formulas solitas, vulgares sententias, vanas clausuias omisimus, suppletis punctis vel voce «e^c. i> notata.
Idem de Rotulis dicemus. Formulasin illis obvias semel indicavimus. Nominibus singulis supervacaneum visumest quidquam addere, si personae beneficia ecclesiastica ad coUationem episcoporum, abbatum, monasteriorum, capitulorum petebant; generaliler enim nescitur in iis casibus beneficium occuparint necno, vel quale beneficium eoncessum fuerit. Sed quoties canonicatus aliaeve dignitates tribuuntur, diligenter notamus; nam valde conducit bisto- riae personarum dignoscendae singillatim exsequi quae munera singulae obtinuerint. Rotulus theologorum v. g. anni 1349 (n° H62) sic nos docet quot magistri Parisios reliquerint ut ecclesias cum beneficiis oblatas acciperent, quod rainime semper evenit.
Notas multo plures huic tomo quani primo congessimus. Quae ut lectoribus ita aucto- Notae.
ribus lucro sunt, nam notas faciendo necesse est textus perscrutari, unde aduUeratas a hbrariis sententias corrigere, justam temporis significationem restituere, personas sub varia forma recognoscere, documentorum nexus amplecti vacat. Nuda documenta si quis edere satis duxerit, caveat ne liber ille quem sudarit pro simphce amanuensium opera judicetur, praesertim si mendis numerosis hinc inde scateat. Non adeo lamen uberes esse notas ut nihil dicendum supersit, facile doctus lector intelliget. Equidem scimus in tomo I nos potuisse de quibusdam personis, etiamque in praesenti volumine, multo plura referre et facilem quandoque operum nomenclaturam nominibus medii aevi celeberrimis subjicere; at finis quidam in ista via sta- tuendus. Opera parum cognita praesertim annotare vohiimus. Vitam tot virorum doctrina inclytorum^ illustrare ex fonlibus semper principahbus, ante omnia ex Regestis Pontificum vel regum, hoc opus, hic labor fuit. In aninio habebamus curriculum vitae htterariae reslituere, quando quisque in Universitate fuerit baccalareus vel licentialus vel doctor, quam scientiam professus sit, quotannos in eadem Facultate, in Universitate egerit^, quae beneficia eccles. et quas dignitates hoc tempore occupaverit, studiose inquirentes. Similes notas submiuislrant Pontificum Regesta, quae nunquam eo modo, quem ad Chartularium nostrum adhibuimus, inspecta, evoluta, perlecta fuerant. Regestis etiam Vaticanis hoc Iribuendum quod nomina in ahis fontibus nianca aduheralave supplere vel emendare in notis potuimus; satis sit citare nomina niagistrorum in medicina quae codex recens Archivi Nat. Paris. ab imperilo rei palaeo- graphicae scriptus, Iristi conditione offerebat, plerumque ex Vaticanis Regestis restituimus.
1. Nota nomini primum citato plerumque additur. Sic in Indice personarum, jam longiore, indicia repetere in extenso vitavimus.
2. Utile est cernere quod tempus quidam in Universitate Parisiensi consumpserint. Eiempla singularia dedimus (n» 1070, not.); is qui fortasse omnium diutissime Parisiis actu rexit nuncupatur Radulphus Glachardi (n" 1165). jam magister artium an. 1349, adhuc an. 1387 quanquam gravis 84 annis decanus Fac. theologiae, et regens in eadem per 36 annos fuit (Reg. Suppl. Clem. VII, an, 9, parte 1, fol. 1); sic in Uuiversitate Parisiensi plus quam octo luatra tloruit.
XVIII CHARTULARIUM UNIVERS. PA.RIS.
Notas hujus generis^ si omittat is qui Chartularium Universilatis aggreditur, scientia semper desiderabit, aut ahi post venturo idem labor ab integro ordiendus. Equidem materiam non exhaustam a nobis fatemur ; quod nulli daretur. Praeterea multis nominibus personarum parvi momenti notas apponere conscii omisimus; jam longiores nostras forte notas critici invenient.
Tandem ex Regestis paparum tempus quo Universitatis membra episcopi vel cardinales facti sunt saepius emendavimus, de quo tempore generaliter, imprimis de mensibus, hbri doc- tissimi erroribus scatent. Falsa hucusque recepta tempora non semper retuhmus; adeat lector GxMS, Se?'ies episcop., hbrum ex Gallia Christ.* variarumque nationum operibus contlatum.
Regesta paparum a nobis evoluta pro notis usque ad Petrura de Luna (Renedictum XIII) fere 200000 epistolas (cum Regesta sola Joh. XXII et Clementis VI jam 120 000 contineant) praebebant quae inspiciendae fuerunt; inde pro Chartulario circa 8000 notas extraximus.
Consilio quorumdam obsecuti, saepius quam in t. I vocibus in rebus Universitatis, prae- sertim in juramentis et statutis obviis, annotavimus explicationes, quae statutis quoque aliarum Universitatum, ad imaginem Parisiensis formatarum, non inutiles erunt^.
In Indicibus non pauca cognomina cardinalium et episcoporum supplevimus.
Major hujus voluminis difticultas in eo erat non modo quod enormis aderat documentorum copia, sed praesertim quia pessime scripta nomina personarum occurrebant, quae in hoc volumine ad tria millia exscripsimus. Saepe enim non distinguas m, n;c, t; v, b; n,ri;im, nn,un,nu;m,ni,in,ru;s, f, litteras capitales S, G; quandoque B, R; per, pro, etc, atque signum compendii pro litteris m, n dudum usitatum jam pro aliis consonis vel syllabis effrenate librarii usurpant. Confitemur, quanquam inspectione manuscriptorum iterata et adminiculis undequaquc quaesitis, de quibusdam nominibus nos dubitavisse.
FoNTEs. Fonteseosdem plerumque quos In primo volumine {vid. t. 1, p. xxxi) adiimus, sed alios
quoque quosdam eruere debuimus. Chartui. Vctustissima Universitatis Chartularia, de quibus mentionem injecimus (t. I, p. xxxii sqq.),
Vaticanus codex Reginae 406, Cheltenhamensis 876, Vindobonensis 450, adhuc per
1. Omnium postremi auctores Galliae Christianae vituperare volumus, nam eadem menda in Actis Sanctorum aliisque operibus occurrunt. Galliam Christianam solam incusare, quae semper magno usui est laborantibus, non decet. In illo tempore non in promptu erat, ut hodie, Regesta paparum adire, quibus, imprimis ab aetate Johannis XXII, tam renovare licet quam emendare multas notas temporum seriesque episcoporum et abbatum.
2. Nec redundare hujus generis explanationes nobis probavit is qui nuper edidit Les Statuts et PriviUges des Universites frangaises, cum quinquies dictionem « vespecie » vel « vespesie » (t. II, p. 708-710) pro cognitis « vesperiis » et semel « ves- pesians » pro n vesperians » lector mirelur. At in praecedente tomo (p. 611) « vesperias », duce A. Molinier, recte retinueiiftt.
INTRODUCTIO. XIX
primahujus voluminis decennia subsidio fuerunt. De rebus sequentibus necesse fuit ad Char- lularia secundaria confugere, Archivi Univers. Paris. Regestum 94', Musei Britannici ms. addit. 17304 (seu lib. Rectoris), Codicem Harcurianum pro Natione Norman. scriptum in Car- notensi bibliotheca n° 662 (nunc in novo Catalogo n° 595) signatum, quorum descriptionem in 1. 1, loc. «V. , reperies. Quaedam Acta Nationum aegre cepimus ex solo Bulaeo qui prae manu habebat Regesta procuratorum Nationis GalHcanae et Picardae, hodie desiderata^. Unius Nationis Anghcanae Regesta ab anno 1333 (paucis amissis) servat Archivum Univ. Parisiense, inde partem ad annos 1333-1349 pertinentem edidit Denifle in Arehiv f. Litter. u. Kirchen- geschichte, V(1889), p. 226-347. At instrumenta ab ahis jam vulgata faciem quandoque novam in nostra coUectione ostendunt propter textum correcliorem et notas nominibus subjectas.
Principalem fontem habuimus Regesta paparum in Archivo Vaticano conservata. Ab ^^ ^'"'^*' ^at Honorio IV usque ad nonum annum Clementis VI' (1350) Archivum Vaticanum praebet volu- mina signata a num. 43 usque ad 205 in serie Regestorum membranac. \ Cum Johanne XXII incipiunt vero in Archivo Vaticano duae compilationes, altera de qua locuti sumus Regestorum membranac, altera chartaceorum sed archetyporum, e quibus membranacea transcripta sunt. Vide de hoc Specimina palaeographica Regestorum Rom. Pontif. (Romae, 1888), p. 8, 48 sq., 50. Ea chartacea compilatio quae usque ad Petrum de Luna (Benedictum XIII) porrigitur, vocatur Avenionensis, tum quia Avenionenses papas comprehendit, tum quia in urbe Avenione cum aliis voluminibus ad collectionem Avenionensem pertinentibus usque ad finem saeculi praecedentis mansit. lu ea (ne de Clemente V loquamur, qui unum volumen occupat) Johannes XXII volumina 46 obtinet, Benedictus XII vol. 8, Clemens VI vol. 67*, Innocentius VI vol. 29, Urbanus V vol. 23, Gregorius XI vol. 32, Clemens VII nunc vol. 69, Benedictus XIII vol. 72.
Cum membranacea Reg, ad tempus paparum Avenionensium spectantia omnino descripta sint ex Avenionensi coUectione, Avenionenses libros utpote priores et castigatiores nobissuffe- cisse fortasse ahquis credat. At hic magnae molis opera residet. Nam miserrima conditione Avenionenses ad nos pervenerunt, laniati saepe parte non vili orbati exstant, ita ut membra-
1. Regestum Chartac. illud, post medium saec. xiv scriptum et vetustius Cod. Britan. et Harcuriano, pertinebat primum ad Nationem Picardiae, deinde ad Nationem Anglicanam seu Alemaniae. Secundum Reg. procurat. Nationis Anglic. (Reg. 3) ad annum 1356, Jul. 22, Natio Anglic. possidebat antiquius quoddam Chartularium membranac. hodie deperditum, cujus fortasse mentionem seivavit ms. Bibl. Nat. lat. 16576, foi. 73 (vid. infra n" 698, not.)
2. In Archivo Univ. Paris., quantum medii aevi refert, habemus tantum Reg. proc. Nat. Gallicanae (an. 1444-1456) et Nat. Picard. (an. 1477 1484), nihil Nat. Normannorum.
3. Typis mandata sunt tantum Regesta Honorii IV a Prou, Benedicti XI per Grandjban et Clementis V a monachis 0. S. B., partim Nicolai IV et Bonifatii Vlll.
4. Clementis VI Regesta usque ad vol. 218 procedunt, sed vol. 214-218 sunt Regesta chartacea, annos 1-4 pontificatus continentia, et proprie ad farraginem Avenionensem, de qua jam agetur, pertinentia.
5. Translatum est volumen unum Olementis VII, notatum XLII, in coUectionem Clementis VI, quia solas ejus papae epistolas continet, et nunc LV» signatur.
XX CHARTULAHIUM UNIVERS. PARIS.
nacei saepe ditiorcs sint. Immo ignarus quidam glutinator Avenione confuse partes integras chartaceorum Joliannis XXII, BenedictiXII, Ciementis VI cum \oluminibus Clementis VII, quasdam Benedicti XII particulas cum voluminibus Clementis VI (v. ex. gr. infra n° 1096, not. 2) compaginavit'. Portiones etiam Introituum et Exituum (de quibus mox dicemus) variorum Pontificum hic sine delectu commisceri principio, vel mcdio, vel fine voluminum stupemus. Sane inter confusas lot paparum buUas via reperiri non seraper potest; arduum est detegere an Johannis XXII, vel Benedicti XII, vel Clementis VI bullae ahquae sint (licet eas facile a bullis Clementis VII distinguas), cura scriplura fere eadem inveniatur, nec papae noraenadsit. Itaque raembranaceae collectionis generaliter usi sumus libris, qui titulum in dorso praebent (I Comraunes » (in nostro volumine Comm.); at quoties Avenionensem usurpavimus, com- pendio « Avenion. » designalur. Ab Innocentio VI necesse est Avenionenses simul inspicere, quia non oranino in merabranaceos transcripti sunt^.
Cum documenta vel notas e dictis Regestis secretis hausiraus, quorura nuUum in Collec- tione Avenionensi servatura est', apposuimus notam « Secret. » . Moneatur lector, quanquam multo majoris moraenti sint quam Regesta coraraunia, tamen Regesta secreta Johannis XXII corruptissirauin textum praebere; exeraplaria enim quae habet Archivum Vaticanura prope- ranter exarata sunt, Urbano V verisimiliter jubente (vid. Denifle, in Archw f. Litt., etc, II, 40 sqq.), ab ignaris amanuensibus qui scripturara originaliura Regestorum, nunc araissorum, rainime callebant. Ideo saepe eorum textus corrigendus vel ad conjecturas recurrendum erat {vtd. n"» 783, 886, 977, etc).
Regesta supplicationum in Archivo Vaticano a Cleraente VI usque ad Petrum de Luna (Benedictura XIII) continent 99 voluminain-fol.*), quae, praeter Supplices libros, de quibus supra diximus, Rotulos etiam praebuerunt.
Praeterea adire debebamus Introitiis etExitus camerae apostolicae qui, protempore hujus torai, cura ahis volurainibus siraihs tenoris faciunt 261 parva volumina, in Archivo Vaticano cum Avenionensibus ordinata. Quod ad Universitatem attinet, generatim notae quaedam de magistris ibidera inveniuntur. Notae de cardinalibus exstant in libris Obligationum el Division. '.
Chartasquasdamdederunt/w5/r?/»zew/«»2f5ce//«neff quaein thecisconservantur quorumque
1. Eadem confusio occurrit in magnis Indicibus ad Collectionem Avenion. Regest., quos possidet Archiv. Vat. Obiter lectorem monere volumus eos Indices Avenione factos omnino mancos esse et solidas partes aunorum ubique frustra quaeri ; Clementis VII tantum 40 volumina (cum lacunis), Benedicti XIII vol. 19 (anni unius) explorata sunt. Ideo indicibus prudentes diffidant; vae properantibus viris qui eis fidem nimiam addunt!
2. Card. Garampi, de Archivo Vat. optime meritus. ut omnes norunt, collectionem Avenionensem, nondum Romam reportatam, ignoravit. Si Indices a Garampi confecti saepe non sufficiunt, immo huic aetati omnino impares inveniuntur.
3. Praeter fasciculum Notae extraordinariae an. deciml Johannis XXII {in Reg. Aven. Bened. XII, vol. VIII), quae exscribuntur in Secret. Joh. XXII, n° 11.3. Quandoque praeterea eaedem epistolae in Secret. ct in altera Collectione repetuntur.
4. De rebus secundum annos dispositis in iis voluminibus cf. Denifle, Die Universitdten, etc, I, p. xx; Kehr in Aftf- theil. des Instituts f. Oesterr. Geschichtsforschung, VIII, 84, sqq. ; Erler in Histor. Jahrb.. 1887, 487 sqq.
5. E quibus Contblorius Elenchum cardinalium ab an. 1S94-1430 (Romae, 1641) magna ex parte contexit.
INTRODUCTIO. XX£
maxima pars originalia instrumenta secunduni serieni teniporuni disposita continet. Pauca ohtulil Arc/iivum CastelliS. Angeli.
Saepelegetur in nostris notis o Arch. Vat. Coll. Aven., n" 440 ». Id volumen in extrenia serie librorura dictorum « Coltectoria », etiam inter Avenionenses locatorum, invenitur : con- tinet (I processum informationis per rev""" dom. Petrum, presb. cardinalem Laudunensem auctoritate aposlobcajudiceni specialiter deputatum » in causa Johannis Blankart, cancellarii Parisiensis, an. 1385. In eo, inter alia, testes conlra canceilarium et pro ipso afferuntur, in enuntiationibus eorum plerumque leges et usus antiqui Universitatis proferuntur qui alias non noti vel non ita clare noti erant. Pro dolor ! Codex qui nunc 205 folia in-^" continet et quem ad hoc ut praelo subjiceremus totum exscripsimus, mulilus est.
Alia subsidia ex Archivo Vaticano deprompla videbit lector suo quaeque loco notata.
In Archivo Natlouali Parisiensi has expresse series nominaredebemus : J. 413, 940, 946; Ex Arch. nat.
Paris.
— JJ. 34-79 : Regesta regum; — K. 36-43 : thecas; — L. 274-310 : buUas; — M. 65-74 : res Universitatis; 3IM. 247, 281, et praesertim 266, volumeii recens quo multae originales chartae de FacuKate medicinae ruinam fefellerunt'; inter tot documenta potiora eligere tex- tumque adulteratum restituere ardua res erat; — X"* 2-4 : Olim usqiie ad an. 1319; — X'" 5-13 : Jugis, 1319-1350; — X'" 8602 : Lettres patentes ab ar. 1337; — X'" 8844- %U%: Registres du greffe, \'M%-\UQ; — X^'' {-o : Accords, 1320-1350; — X'M-5 : Criminel, 1312-1330. — De religiosis Ordiuibus series H, L, LL, S investigavimus.
In Archivo Universitatis Paris. thecas, jam a Carolo Jourdain recognitas, peiiitus explora- Arcii. univ. vimus. Eorum documenta bis vel ter aliquoties perlegimus, ne quid in lectura praesertim nominum vitio verteretur. Nomina ab aliis omissa, cum nonnihil ad historiam litteraruni con- ferre pularemus, semper omnino exscripsimus; exempli causa vid. n° 703, ubi plus quam 300 nomina nova afferuntur.
In Archivo Facultatis raedicinae Paris. quaedam ex Codice 76, a Mentelio celebri medico Aich. fac. med. coUecto, deprompsiraus. Ibidem codicem 26, qui nihil est nisi apographum Codicis Arch. Nat. MM. 266, obiter inspeximus.
Permultos codices quos suppeditarunt Bibliolheca Nationalis Paris., Bibl. S. Genovefae Bibiiothecae. Paris., Bibl. Arsenahs Paris., Autissiodorensis, Tolosana; Romae Vaticana, Angehca, Barbe- riniana, Borghesiana; Florentiae Laurentianaet Nationalis; Bononiensis (Univers.) ; Vindo- bonensis Palatina; Amploniana Erfurtensis; Lipsiensis (Univers.); Monacensis (Bibl. Status); publica Cantabrigiensis, Bodleiana Oxoniensis, etc, dihgenter in notis citavimus.
1. Hoc volumeii, e quo tarde C. JourJain quaetlam liauserat, debetur curis Petri Abraiiami Pajon de Moiicets, tiat. Blesis
1 Jul. 1723, doctoris regentis in medicina an. 1750. qui decessit 21 Oct. 1781. De eo cf. Hazon, liloge hUt. de la Fac. de
medecine (1773, i", p. 26). Invenerat in arca Fac. medic. chartas eas quas neijli},'enter Inventarium 3 Nov. 1600 confectum sub
decano Nicolao Ellain memorat (Arch. Fac. med. Paris. Comment., vol. IX, p. 280) : « Premierement ont este mis en ung grand
«* Chart. Univ. Paris. 11, 1. .c
XXII CHARTCLARIUM TJNIVERS. PARIS.
Ordines reiigiosi. Denique quibus fontibus, praeter buUas papales, adjuti fuerimus ad res Ordinum reli-
giosorum exponendas, pauca addonda; nam diversi partim fuerunt ab eis qui in t. I (xxxi sq.) enumerati sunt. Monendus lector nos ea tantum excerpsisse quae sludium Parisiense et aliquo- ties res cum eo connexas respiciunt. Addere liceat nemine mea loca a\ia tam peragrasse. Atqui statuta facta ab Ordinibus in usum studentium in Universitate Parisiensi is tantum optime intelliget qui cetera Ordinum statuta de studiis generaliter perdidicerit ; sed non nostrum erat Ordinum quasi Chartularium coUigere.
Ad studia Fralvum Praedicatorum noscenda praecipuus fons .semper adest Collectio Capi- tulorum generabiimsingulis annis Pentecoste celebratorum, quorummalaedilio quaeoccurrit ap. MxRTk-^K, T/tes. nov.anecdot. , IV, uon ultraan. i^iQ \irocedil. Codicam Rom.-Florentinum, ad Ord. Praed. pertinentem, adhibuimus, qui usque ad an. 1344 producitur et Capitula pro- vinciaha provinciae Romanae simul continet. Ejusdem perscriptionis adest Codex Archivi Status Ncapolitani n. XXXII, membr. 4° (saec. xiii-xtv), annos 1281-1311 respiciens, sed plurimis lacunis hians. Eadem Capitula habuimus e Colleclione Bernardi Guidonis Codicis Rutenensis usque ad an. 1314. Horum Codicum excerpta subsidio sequentium e Continuatione Collec- tionis Bernardi Guidouis explevimus. Codex Tolosanus 489, etsi cum lacunis, ad an. 1344, Cod. Linffonensis nunc amissus, cujus apographum possident Fratres Praed,, ad an, 1350, Cod. Bibl. Univ. Bononiensis 1535 ad an. 1365 porrigitur. His copiis collectis, potuimus inter aHa assignationes baccalareorum ad lecturam Sententiarum in Universitate Parisiensi usque ad an. 1350 reperire. Dolendum est ahis Ordinibus similem studiorum fontem paene deficere,
Minorum Stafuta quae n° 580 eduntur, primum anno 1292 assignavimus, Fontem habui- mus Cod. Ottob. Vatic. 15. Aha eorumdem slatuta n" 1053 inveniuntur'. Multum nobis profuit Qhron. XXIV min. generalium 0. M. , cujus cxemplar c bibhotheca Assisii deprehendimus,
Eremitarum S. Auffus tini SlSLlu\a generalia anni 1290 quantum studium Paris. respiciunt (n° 567) et eorum additiones anni 1345 (n° 1113) oblulerunt Codd. Bibl. Semin, Fulhnii A, 1, 27, Bibl. Remensis G. 594/592, Bibl. Rom. Angehc. Q. 6, 7, Bibl. Tolosan. ms. 734, Vetu- stiorem perscriptionem offert Cod. Virodunensis ms. 41, e quo quasdam Definitiones factas in Capituhs generahbus el in provinciahbus provinciae Franciae usque ad an. 1343, nondum cognitas, deprompsimus. Paucaex chartis Garampi in Arch. Vat. servatis addidimus.
Cisterciensium generaha Statuta continet Libellus antiquarum definitionum ann, 1289, 1317, 1350, qui toties occurrit inter manuscriptos bibliothecarum pubhcarum; nullum enim Cisterciense monasterium eo caruit. Vide nunc Xenia Bernardina, 11 : Die Handschriften-
sacq a part plusieurs vielles lettres tant en papier que en parchemin qui senble inutiies et seullement myses a part audit sacq pour le tesmoignage et marque «rentiquitte. »
1. V. uunc Ehrle, Die dltesten Generalconstitutionen des Franciskanerordens in Archiv, etc, VI, 1 sqq. c.
INTRODUCTIO. XXIII
verzeichnissederCistercienserstifteOesterreichs, 2vol. (Vindobonae, 1891). Inspeximus Codices Bibl. Univ. Lipsiensis 856, Bibl. Trecensis 1526, Salisburgens. Archiv. S. Petri A. v. 1. Rariora multo sunt coUectanea Capituli generalis singulis annis die praecedente vigiliam S. Crucis (Exaltationis) Cistercii celebrati'. Codex Archivi Status Lucernensis, saepe in t. 1 allatus, nihil huic volumini dedit. Cod. Lips. etiam, quamvis Capitula quaedam saec. xiv contineat, vix quidquam de studio Paris, hujus temporis memorabile offert, sicut et Codex Sahsburg. qui annos 1317-1320 suppeditat. Cod. Vindob. 2234 Capitulaan. 1258-1350 quidem retinet, unde WiNTER eadem edidit in Die Cistercienser des nordostl. Deutschlands (Gotha, 1871), ill, 203 sqq. ; plerumque definitiones de studio Parisiensi frustra quaeras. MARTfiNE, Thes. nov. anecd., IV, tantummodo selecta Statuta Capituli generalis vulgavit, magnalacuna post an. 1306 interjecta. Multumitaque profuit nobisCod. Bibl. JNat. Paris. lat. 10894, in quo Capitulausque adan. 1343 procedunt.
Cluniacensium Definitiones Capituli generalis singulis annis dominica tertia post Pascha Cluniaci celebrati^ e Codice Bibl. Nat. Paris. n. acq. 1. 2263 sunipsimus.
Fratres Or</mw </i? Mo/i/e C«r??2e/2' quam in Universitate partem habuerint, praeter bullas paparum et opera ab eis scripta, pauca subsidia nos docent. Saltem Catalogos magistrorum habuimus, a Joanne Trisse compositos, editos a Denifle [Archiv, etc. , V, 370 sqq.).
Servorum Beatae Mariae studia e Codice Bibl. Nat. Florent. ms. 8. E. 1402 illustrantur.
Libros de Ordinibus typis mandatos cum suo loco memoraverimus, supervacuum foret iterum hic recensere.
Grates sinceras praestantissimis viris, quorum patrocinio hoc opus inceptum est, non est quod iteremus. At iis qui nos inpraesenti voluminespecialiter adjuverunt, justa pendere decet. Primum Henrico Omont, Eliaeet Samueh Berger, Antonio Thomas Parisiensibus; C. Douais Tolosano; H. Rashdall, T. E. Holland Oxoniensibus; H. R. Luard, quem defunctum 1 Maii 1891 plangimus, et Franc. Jenkinson Cantabrigieusibus ; E. M. Thompson et G. F. Warner Londi- niensibus; Lud. Krehl Lipsiensi; A. Goldmann Vindobonensi; J. Staender Vratislaviensi; S. RiezIeretP. Odiloni Rottmanncr Monacensibus; Th. de Liebenau Lucernensi ; C. Malagola Bononiensi; P. Wenzel Romano. Gratesetiam debemus C. Eubel, 0. M., Romae commoranti, qui nobis in componendo Indice rerum non minimi auxilii fuit. Neque ingrati erimus erga Paulum Delalain , qui volumen difficultatibus refertissimum summa diligentia et prompto acumine direxit, plagulasque legendo fecit ut illud correctum proferretur.
Parisiis, 8 Septembris 1891.
1. V. tom. I, n" 118, not.
2. V. tom. I, n« 361, not.
CHARTULARIUM
UNIVERSITATIS PARISIENSIS
PARS SECUNDA AB ANNO MCGLXXXYI USQUE AD ANNUM MCCGL
SEGTIO PRIOR
PtES PROPRIE AD UNIVERSITATEM PERTINENTES
** Chart. Univ. Paru. FI, 1.
53 1 . Confirinafio rcgis Philippi IV super modo jurandi praepositorum.
1286, mense Februario, Parisiis.
Philippus Dei gratia Francorutn rcx. Oninibus prepositis qui pro tenipore Parisius fueriijt constituli, salutem. Mandanius vobis quatinus si nos absentes esse contigerit tempore instilutionis vestre, juramentum quod tenemini facere universitati scolarium Parisiensium dominica scilicet prima vel secunda postquam exinde submoniti fueritis ab eisdem, in una ecclesiarum Parisiensium coram predictis scolaribus prout in ipsorum continetur privilegio faciatis, non expectato mandato nostro super hoc speciali, et nostra absentia non obstante. In cujus rei testimonium presentes litteras sigilli nostri fecimus impressione muniri. Actum Parisius anno Doinini millesimo ducentesimo octogesimo quinto, mense Febroarii.
Originale in .\rch. nat. Paris. M. 66**, n^ 8, signatum A. 6. d, olim in Arch, Univors. Suporest taeniolum membranac. a tcrgo, rubrica similis ut supra. — Arch. Univers. Paris., Reg. 94, n" 71, p. 77. — Bulacus, III, 471. Idem in tom. IV, 100 instrum. ad an. 1305, mense Februario, refert. Recte autem in Actes concernans le droit qu'ont les maistres, escholiers et offlciers de 1'Universite de Paris de jilaidcr devant monsicnr le 'prescost de Paris, etc. (Paris, 1651), p. 1.
o32. Litlerae Ilonorii papae IV ad cardinalem Joiiannem Cliolet legatum, (juibus abhati et monachis Clunia- censibus conceditur facultas construendi coemeterium ju.rta capcllam domus suae Parisiis.
1286, Marfii 18, Romae.
Dilccto filio J., tituli Sancte Cecilie presbytero cardinali, apostolice sedis legato. Ex parte dilectorum filiorum .. abbatis et conventus monaslerii Cluniacensis, ad Romanam ecclesiam nullo medio pertinentis, Matisconensis diocesis, fuit nobis humiliter suppli- catum, ut cum ipsi in civitate Parisiensi obtineant quandam domum, in qua quadraginta fratres Cluniacensis Ordinis studentes in theologica facultatc quasi continue commo- rantur, predictls fratribus ad opus dunlaxat eorum, habendi cimiterium juxta capellam quam habent in domo predicta, et campanas in capella ipsa ad convocandum fratrcs, licen- tiam concedere curaremus. Nos itaque de circumspectione tua plenam in Doinino fiduciam obtinentes, discretioni tue pcr apostolica scripta inandamus quatinus prcdictis fratribus, auctoritate nostra, sine prejudicio venerabilis iratris nostri .. episcopi Parisiensis et aliarum ecclesiarum civitatis predicte, concedas liccntiam postulatam. Dat. Rome apud Sanctam Sabinam xv kal. Aprilis, anno primo.
Rog. Val. Honorii IV, an. 1, ep. 399, fol. 103. — Jourdain, n» 282.
4 CHARTULARIUM UNIVERS. PARIS. [1286
533. Ilonorius IV enuntiat canonicos Parisienses insistentes Parisiis studio litterarum non teneri ad contribu-
tionem pro debitis Universitatis.
1286, Aprilis 1, Romae.
Honorius episcopus servus servorum Dei dilecds filiis universis canonicis ecclesie
Parisiensis salutein et apostolicam benedictionem. Peticio vestra nobis exhibita conlinebat
quod, licet canonioi Parisienses insistentes Parisius studio litterarum compelli non
consueverint ad contribuendum in expensis et collectis, quas ab universitate magistrorum
et scolarium Parisiensium fieri contingebat, immo per bone memorie .. archiepiscopum
Remensem et G., episcopum Autisiodorensem ', habentes ad hoc a sede apostolica
potestatem, ne ad contributionem hujusmodi tenerentur fuerit declaratum, tamen pretextu
quarundam litterarum, pcr quas felicis recordationis Martinus papa, predecessor noster,
dilectis filiis .. abbati et .. cancellario monasterii Sancte Genovefe Parisiensis dedisse
dicitur in mandatis ut omnes illos de dicta Universitate, qui duos solidos parisiens. in
communi bursa cum sociis in septimana ponerent ad contribuendum in expensis et
collectis predictis, monitione premissa, per censuram ecclesiasticam, appellatione postpo-
sita, coartarent', dicti abbas et cancellarius ad instantiam dicte Universitatis super hujus-
modi contributione vos impetunt et ad eam vos artare conantur. Quare nobis humiliter
supplicastis ut providere vobis ne per easdein litteras molestemini dignaremur, presertim
cum vos studio Parisius insistendo in hospitiis cum propriis familiis sine aliis sociis habi-
tetis, nec quicquam cum aliquibus in communi bursa ponatis, sed vos ipsi pro vobis et
dictis familiis faciatis expensas'. Nos igitur, vestris supplicationibus inclinati, auctoritate
vobis presentium indulgemus ut, premissis veris existentibus, vos taliter ipsi studio
immorantes auctoritate dictaruin litterarum ad contribuendum in expensis et coUectis
hujusmodi minime teneamini, nec ad id per eosdem abbatem et cancellarium coinpelli
aliquatenus valeatis. Nulli ergo, etc. Si quis autem, etc. Dat. Roine apud Sanctam Sabinam
kal. Aprilis, pontificatus nostri anno primo.
Duo originalia in Arch. nat. Paris., L. 272, n' 9 et 9'''' cum sigillo. Vidimus officialis Paris. anni 1307 ibid. n" 9*". A tergo scriptura ejusdeni temporis invenitur ; « Capitulum Parisiense habet privilegium, quod non potest citari ab Universitatc nec pena infligi si non vadat, et utinam persone ecclesiastice Paris. haberent tale vel melius. Item capitulum habet privi- legium quod scolares non possunt capere domos ad taxationem et quod non teneatur ad contributionem, cujus copiam vobis mitto, alias mittam copiam aliorum », et infra ; « Tradatur Emanueli procuratori Capituli Paris. » — Magiium Pastorale, ibid. LL. 175, p. 573. Gu<5rard, Cartul. de Veglise Notre-Dame, II, 394.
1. Cf. Chartul., tom. I, p. 482. — 2. Cf. ibid. n'» 512, 513. — 3. V. ibid. n» 520.
534. Sententia capituli Parisiensis contra nonnullos clericos chori ecclesiae Parisiensis, qui scholarem quemdam Parisiensem interfecisse arguebantur.
1286, Aprilis 9, Parisiis.
Tn nomine Domini, amen. Universis presentes litteras inspecturis, capitulum Pari- siense salutem in Domino. Severitatis aut clemencie gloria non est in judiciis affectanda.
1286] AB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD ANNUM MCCCL. 5
set, perpenso jiidicio in delictis perpetratis sunt pene, prout res expostulat, statuende. Ea propter, cum nobis, capitulo Parisiensi, fuisset ex parte venerande Universitatis Pari- siensis expositum quoddam homicidium in personam cujusdam scolaris Parisiensis perpe- tratum in paraviso vel prope, et quosdam alios excessus perpetratos fuisse die veneris ante brandones'; et quod quidam clerici de choro nostro, videlicet Thomassinus Coillete, Johannes Boiliaue et Colinus Martelli, presentes interfuerant, operam, consilium et au.xilium dederant in predicto facinore perpetrando : fuimus ex parte Universitatis postea requisiti, quod super premissis exhiberemus malure justicic complemcntum. Nos autem requisitioni predicte benigniter inclinati, veram dilectionem et aflectionem quam habemus erga dictam Universitatem servare merito cupientes, magistros Johannem de Bertencuria, Dudonem et Henricum dictum Tuebuef, canonicos nostros in capitulo, depu- tavimus ad inquirenduin super premissis plenariam veritatem. Predicti vero canonici vice nostra et mandato processerunt ad inquirendum veritatcm, peritis in utroque jure presen- libus, diligenter. Et de consilio eorumdem fecerunt predictos Thomassinum, Johannem et Colinum jurare, tactis sacrosanctis Evangeliis, quod super premissis diccrent veritatem. Verum, quia per confessioncs eorumdem non potuit constare de veritalc facti, testes fuerunt producti super premissis et eadem tangentibus, et diligenter pcr dictos concano- nicos examinati. Tandem depositionibus testium in capitulo publicatis et diligenter cxami- natis, mandavimus pro clericis supra dictis. Et ipsi presentes in capitulo a nobis inler- rogati utrum ratam et gratam haberent inquestam predictam, et utrum vellent stare ordinacioni nostre super premissis, responderunt quod sic. Et hoc juramento proprio firina- verunt. Verum quia per depositiones teslium prediclorum non potuimus eosdem invenire adeo culpabiles, quod de jure condempnare possemus ipsos ad penam homicidii susti- nendam, licet in quibusdam aliis inventi fuerint excessisse : nos, deliberacione super premissis habita diligenti, adhibita sollempnitate que in talibus fieri consuevit, de consilio peritorum, per nostram diflinitivam sententiam ordinamus et statuimus in luinc modum, videlicet, dictos Thomassinum et Johannem ex nunc bcneficio quod habcnt in ecclesia nostra Parisiensi, scilicet denariis matutinalibus et choro nostro Parisiensi, imperpetuum privantes; item, quod a die qua exibunt de carcere nostro, iter arripiant ad Romanam curiam proptcr suc absolutionis bencficium impetrandum; item, quod a die predicta extra dyocesim et civitatem Parisiensem moram contrahent per triennium, nullatenus reversuri donec dictum triennium sit elapsum. Dictum vero Colinum Martelli ex nunc privamus imperpetuum choro nostro; iteni, quod a die qua exibit de carcere noslro, accedet ad sedem apostolicam, sue absolutionis beneficium petilurus; item, quod a die predicta extra dyocesim et civitatem Parisiensem moram contrahet continue per triennium, et quod antea non redibit, nisi veneranda Universitas predicta velit eidem super reversu ad ci\italem el dyocesim facere gratiam spccialem. Et ad hoc predictos Thomassinum, Johannem et Colinum in scriptis per nostram diflinilivam sentenliam condeinpnamus. Dalum el actuni
6 ciiAnTCL.vniuM univers. paris. [1286
in capitiilo Parisiensi, anno Domini M°CC° octogesimo quinto, die inarlis post Ramos palmarum.
Originolc in Aich. Univers. Puiis., llieca IV, A. 21. f, cum sigillo capituli Paris. — Jourdain, n» 283. 1. Martii 1.
535. Iloiioiius IV Pliilippo regi Franciae iiidiilget, ut sex clericorum ejus, qui se Parisiis litlerarum studio contulcriiit, reddilus suorum beneficiorum pcrcipiant.
1286, Aprilis 27, Romae.
Ilonoriiis .... carissimo in Cliristo filio Phylippo regi Francorum illustri, salutem et apostolicam benedictionem. Indulgemus ut .... Dat. Rome apud S. Sabinam v kal. Maii, pontificatus nostri anno primo.
Originnlo in Arch. nat. Paris., I. G92, n» 141. — Tardif, Privileges spirituels de la couronne dc France, p. 81. — In Arch. nat. L. 272, n" 15, Vidimus officialis Paris. epistolae Honorii IV ad nbhatem S. Dionysii sub eadem temporis nota dc codom argunionto directac. Simile privilegium in tom. I Chartul,, n" 507.
536. Capitulum generale Ord. Praed. suh Munionc generali Parisiis celebratum fratribus doctrlnam venerabilis magistri Tliomae de Aijuino commendat.
1286, Junio ineunte, Parisiis.
Dislricte injungimiis, ut magistri in theologia ct lectores nomine fratris proprio nomi- nentur, nec in tabula cliori vcl scruplinii sub nomine magistri vel lectoris aliquatenus annotentur.
Item, districtius injungimus et mandamus, ut omnes et singuli fratres, prout sciunt et possunt, efficacem dent opcram ad doctrinam venerabilis magistri fratris Thoine de Aquino, recolende memorie, promovendam et saltem ut est opinio defendendam. Et si qui contrarium fecerint, sive sint magistri, sive baccellarei, lectores, priores et alii fratres etiam aliter sentienfes, ipso facto propriis officiis et gratiis Ordinis sint suspensi, donec per magistrum Ordinis vel generale Capitulum fuerint restituti. Et nichilominus per prelatos suos vel visitatores secundum culparum exigentiam condignam reportent penam.
Committimus magistro Ordinis ordinationem studiorum generalium ut ipse de magistris et bacceilareis ordinet et disponat prout generali utilitati Ordinis viderit expe- dirc ' .
Mss. Rom. et Rutenens. Capp. goneral. Ord. Prncd. — Mnrti-ne, Thes. nov. anecd., IV, 1817.
1. Hacc ultima ordinntio, solum cx ms. Ruten., in omnibus Cnpitulis generalibus repetitur; plerumquc legitur ; « Ordinationem studii Parisionsis ct aliorum studiorum gcneralium ». Cf. CharlttL, tom. I, n" 397. Omittimus in scquentibus hanc ordinationem afiferre.
1286] AB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD A.NNUM MCCCL. 7
537. Philippus IV de duahus capellaniis Universitatis Paris. a conventu S. Germani de Pralis instituendis.
1286, mense Julio, Parisiis.
Philippus Dei gratia Francorum rex. Notum facimus universis tam presentibus qiuuii futuris, quod cum pro conflictu diu habito inter homines ville Sancti Germani de Pratis juxta Parisius et quosdam scolares Universitatis Parisiensis, in quo quidem conflictu magister Gerardus de Dola et filius Petri sigillarii vulnerati fuerunt, et ex illa vuhieratione postmodum obierunt', per difTinitioneni seu ordinationem inclite recordationis karissiTni domini et genitoris nostri Philippi Francorum regis, quantum ad eum spectabat, pronun- ciatum fuerit, quod .. abbas et conventus Sancti Germani de Pratis duas capeHanias perpetuas instituerent pro animarum dictorum duorum clericorum interfectorum remedio : unam videlicet in ecclesia Vallis Schohirium Parisius, in qua unus ex fratribus ejusdem loci pro remedio anime dicti defuncti Gerardi de Dohi, qui inibi sepultus est, perpetuo celebrabit, et aliam in capella veteri Sancti Martini juxta muros abbatie, in qua unus capeUanus pro defunctis perpetuo celebrabit. Et quod ulramque capelhiniam dicti abbas et conventus de viginfi libris parisiens. annui et perpelui redditus dotarent. Nosque ratione excambii a diclis .. abbate et conventu nobiscum' facti de suis nundinis Sancti Germani, quas nobis et successoribus nostris in perpetuum dimiserunt pro quadraginta libris parisiens. annui et perpetui redditus, quas ad opus dictarum duarum capel- laniarum pro ipsis tenemur assignare, dictas quadraginta libras parisiens. assi- demus et assignamus in Castellcto Parisiensi pcr manum prepositi Parisiensis qui pro lempore fuerit in perpetuum annis singulis capiendis duobus terminis, videlicet in festo Omnium Sanctorum a priore et fratribus ecclesie Vallis Scholarium Parisiens. deccm libras; et ab alio capellano qui capelle Sancti Martini predicti deserviet decem libras; et in Ascensione Domini a dictis priore et fratribus decem libras; et a capellano Sancti Martini predicto decem libras. Volumus igltur et precipimus, ut quicumque prepositus Parisiensis pro tempore fuerit, predictas quadraginla libras annui et perpetui redditus, sicut predictum est, persolvat, nullo alio nostro vel successorum nostrorum mandato super hoc expecfato. Que ut perpetue stabilifafis robur obfineant, presentes litferas sigillo nostro fecimus sigillari. Actum Parisius anno Domini millesimo ducenfesiuio octogesimo sexto, mense Julio.
Origiiiale in Aroh. nat. Paris., K. 36, n" 3, cum sigillo rcgio viridis col. filis vir. et rub. suspenso. Pertinebat ad Arch. Univers. (C. 6. a). Vidimus ab Oudart de la Feuuille, gardc de la prevostc dc Paris (le niardi aprcs la S. Bertclemi, 128C) ibid. sub eodem n" conservatur. Aliud Vidimus officialis Paris. an. 1318, Maii 12, ibid. M. 67'^, n» 1; (juod pertinebat ad Arch. Univcrs. (C. 6. b). Vidimus hujus chartae et n' 'i82 tonii I Chartul. officialis euriae Paris. an. 1318, die verieris 12 Maii, in Memoires historiques sur les hcnefices, etc. (Paris, 1075), p. 8 sq. — Arch. Univers. Paris., Rcg. 94, p. 81, n» 81. Cod. Harcur., fol. 71. Bulucus, lU, 480.
1. Cf. Cliarlul., tom. I, p. 504, 507. — 2. Cum Philippo III. Vid. n" 524, 525.
8 CHARTULARIUM UNIVERS. PARIS. [1286
538. Honorius IV venditionem cujusdam peciae terrae in loco qui dicitur Cardinetum sitae fratri Juvenali, Ord. Eremitarum S. Augustini vicario et procuratori, ad opus ipsorum fralrum Parisiis studentium, ab abbale et conventu monasterii S. Victoris factam confirmat.
1286, Novembris 15, Bomae.
Dilectis filiis .. priori generali et fratribus Heremitaruin Ord. S. Augustini. Petitio vestra .... Dat. Rome apud S. Sabinain xvij kal. Decembris, anno secundo.
Rcg. Vat. Honorii IV, an. 2, cp. 192, fol. 181''. Inscritur instrumentum Novembris an. 1286. Prou, Les Registres dHonorius IV. n" 689. Originalia in Arch. nat. Paris., L. 273, n' 26-29. — Ibidem tres aliac cpistolae ejusdem generis sub eadcm tcmporis nota, per quaram unam vcnditio cujusdem peciac in praedicto loco a capitulo Parisiensi facta (Reg. ep. 191 ; Empoli, Bull. Ord. Eremit. S. Augustini, p. 156), per alteram venditio ab abbate et conventu S. Victoris facta (Reg. ep. 193; Empoli, p. 154), per tertiam contractus inler fratrcs Ord. S. Augustini et abbatem S. Victoris super terram in praedicto loco ab Agnete rclicta Auberti dicti ad Fabas fratribus venditam (Reg. cp. 194; Empoli, p. 159), confirmatur. Vide tom. I Chartul., p. 637 ct notam, ct Torclli, Secoli Agostiniani (Bologna, 1678), V, 54 sqq. Apud Cardinelum non diu morabantur. Cf. infra n" 583, 586.
53Q. Relatio (magistri Godefridi de Fontibus?) de congregatione Parisiis coram magistris et scholaribus Parisiens. habita contra fratres Praedicatores et Minores de privilegio confessiones audiendi.
1286, mense Decembri, Parisiis.
Noveritis quod prelati regni Francie convenientes Parisius, longa ibidem prehabita deliberatione, vocari fecerunt per precones in singulis scolis et rogari omnes magistros cujuslibet facultatis, bacaiarios et omnes studentes ut dignarentur venire, ea que eis proponerentur, audituri. Convenerunt igitur die sequenti festo Nicolai*, magistri omnes et scolares et fratres de quolibet Ordine potiores in sala episcopi Parisiensis, ubi erant quatuor archiepiscopi et viginti episcopi congregati. Surgens autem archiepiscopus Bituri- censis', magnus per omnia clericus, primo fecit sermonem de caritate, et fuit hoc thema suum : Fratres, iit sciatis, qiie sit longitudo, latitudo, altitudo et profundum caritatis, etc. Et conclusit priino' quod vera caritas ipsos impelleret providere saluti gregis sibi commissi; secundo conclusit quod fortitudo caritatis ipsos armaret ad errantibus obvian- dum; tertio conclusit quod ex debito caritatis et ofGcii sui, si necesse esset, aniinas pro ovibus ponere tenerentur; quarto conclusit quod ex caritate quilibet deberet esse suis contentus, nec ofTicium alterius sibi usurpare, quia ecclesiasticus ordo confunditur, nisi unicuique jus suum observetur. Sed heu! hodie ista caritas refriguit, et ecclesiasticus ordo penitus est confusus, quia multi mittunt falcem in messem alienam, ita ut jam ecclesia monstrum dici possit. Sicut enim in corpore naturali contingit, quod monstrum dicitur, cum membrum unum alterius officium habet, sic et in corpore spirituali, scilicet ecclesia, cum utique litterati et prudentes fratres, videlicet Majores ' et Minores, officium nobis specialiter commissum occupant, sed injuste, cuin nemo debeat sibi honorem assu- mere nisi qui vocatur' a Doinino tanquam Aaron. Quia igitur super isto sepe rogavimus fratres* personaliter, per dominum regem quoque el per alios magnates rogari fecimus, ut a nostro officio cessarent, nec fecerunt, sed quasi nobis invitis predicaverunt per
1286] AB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD ANNUM MCCCL. 9
singulas dyoceses et confessiones audiverunt, dicentes super hoc privilegiis papalibus se niunitos : veniinus ad vos qui presentes sumus et liabeinus litteras de ralihabilione oinnium episcoporuni regni Francie ad conquerendum vobis de tanta fratrum insolentia, quia quod nos sumus, vos eritis, credo eniin quod non sit hodie prclatus inter nos, qui de hac Universitate' non sit assumptus. Rogavimus preterea et rogari fecimus dictos fratres ut dicta privilegia mitterent ad sedem apostolicam a domino papa lucidius inter- pretanda, quod similiter facere renuerunt. Ut ergo discutiatis et videatis quid juris eis concessum sit ex ipsis privilegiis, decrevimus vobis publice legi. Et slatiin quidam alter surgens in publico ambone legit privilegia, et postea legit constitutionein Innocentii III, que hiis contradicit, ut ibi ostensum fuit, et ad quam utrumque privilegium remittit, utpote illi constitutioni derogans. Hec constitulio habetur iii v Decrelalium et incipit sic : Omnis utriusque sexus.
His lectis surrexit episcopus Ainbianensis* maximus jurisla et de articulo ad arti- culuin currens ostendebat liquide per jura per omnia predicte constitulioni in nullo per predicta privilegia derogatum, nec licere fratribus confessiones audire et penitentias injungere sine episcoporum et parrochianorum sive plebanorum licentia speciali, nullo fratrum in unico verbo contradicenle. Rogavit ergo dominus episcopus Universitatem, ut eis in hoc casu assistere dignaretur, quia ipsi firmiter omnes et unanimiter diflinivissent usque ad sanguinem tali injurie obviare. Ilec facta fuerunt die sabbati.
Sequenti die, dominica' scilicet, unus de Ordine Minorum apud fratres Majores fecit sermonem, quod prius, ut credo, visuin non est, et paucis verbis finiens serinonem incepit loqui de inateria supradicta, et replicans singulos articulos, prout poterat inelius, pro ordine exponebat, adjiciens, quod si voluissent dictis privilegiis uti, latius potuissent. Dicebat etiam quod cuin predicta privilegia impetrarent, dictus Ambianensis episcopus presens existens totis viribus resistebat : immo omnes prelati nuntios ad curiam mise- runt, et miniine processerunt, quia dum pape ipsi fratres inodum utendi, quo usque fuerant dictis privilegiis [usi], exponerent, papa respondit : Placet. Volunt autem, ait, et exigunt iteruin prelati a nobis iit mittamus privilegia nostra ad curiaiii ad interpretanduin : quod fatuum nimis esset, quia sic daremus locum et occasionem revocationi nobis date [potestatis]. Preterea noster minister noviter obiit'"; magistrum quoque Ordinis Majorum presentem non habemus" : unde non immerito de tam arduo facto pro toto Ordine sine illis nos intromittere non audemus. Rogamus crgo vos ut nos excusatos habeatis et tain leviter adversum nos non moveaniini, quia nequaquam Universitatis vilius membrum sumus.
Sequenti die agebatur festum Conceptionis beate Marie'- apud fratres Minores : el ecce unus Majoruin faciens sermonem, ad eundem finein, ut dicain breviter, perducebat. Et credo ibi impleta est scriptura que dicit : Facti sunt amici Herodes et Pilatus ipsa die.
Geterum in vigilia beati Thome iterum prelati preconizari fecerunt per scolas, ut
oinnes dominica, tertia sequenti die'^, hora serinonis ad Sanclum Bernardum convenirent.
*« Chan. Unic. Paris. II, 1. 2
10 CHARTULARIUM UNIVERS. PARIS. [1286
Quod factuin est. Et surgens quidain inagistcr in theologia feoit serinonein de hoc theinate : Prope est Doininus, et inullis auctoritatibus et verbis arguit generaliter illos, qui doininis suis el prchitis conteinnerent obedire. Fine dato verbis, surrexit episcopus Ainbianensis, cuin quo taincn erat ibi archiepiscopus Reinensis", et procedens in dicto theinate, scilicet : Prope est Doininus oinnibus invocantibus eum in veritate, divisit triplicem veritatem juxla illos versus, qui in glossa Decretalium sepe ponuntur :
Kst veriim vito, (loetrine, justilieqiie,
Primxim semper habc, duo propter scandala linque,
ostendens per miiltas auctoritates theoK)gie, canonum ct leguin et evidentibus faclis, fratres non habere veritatem vite, quasi de hypocrisi ipsos arguens manifeste; nec veri- tatem doctrine, quia cordc fel gererent et orc dulcia predicarent; non veritatem justitie, quia aliorum sibi oflicia usurparent. Et his finein iinponens legi fecil iterum ibi dicta privilegia cuin dicla constitutione : Omnis ittriusque sexus, et applicans singuia singulis lucidius ostendebat per privilegia sepe dicla in nullo dicte constitulioni : Omnis utriusqu.' sexus, penitus derogari. Hoc facto ait : « Audivi quod fratres dicelianl, inc presentem fuisse quando privilegia impetrabanl. Va veruin est. linmo ciim ad me peivenit faina hujusmodi, ivi ad papam reclamans et petens dicta privilegia revocari; sed sequenti die a domino papa ad remotas partes super arduis negoliis inissus fui, ita quod tunc de hoc finem habere non valebam. Misimus et postea nuncios nostros pro eadem causa ad curiain, quos fralres dicunt [nichil] profecisse : sed falsum dicunt, quia lilteras nobis retulerunt poliorum in curia sigillis sigillatas, ([uas domino regi sepe ostendimus et vobis omnibus ostendere breviter volumiis, quibus dominus papa nobis promisit dicta privilegia vel penitus revocare, vel interpretatione lucidius explanarc, quas speranuis sub bulla papali brevi habituros'^ ». Ad ultimum petivit dominus episcopus omnes cujuscumque nationis ut hec privilegia Iranscriberent ct ad partes suas mitterent, ut omnibus appareat, quid per predicta privilegia fralribus sit concessum. Super his postea'" dispulatum fuerat a magistro Egidio de Ordine Auguslini, qui modo melior de tota villa in omnibus repulatur", et determinatum fuit ab eodem, quod episcopi essent in parte longius saniori. Quarum determinationum copiain propler novilatem habere ad presens non potui. Sed tainen si habere potuero, mitterc non tardabo. Et ecce privilcgia fralrum.
Bibl. Woiroiibiittel, cod. Ilelmstad. 743. 8 (818) fol. 21. — Hacius Illyricus, Cat. tcst. V^fit. (Genevae, 1608), p. 1721. Kx ipso Bulaeus, III, 465. Cf. tom. I ChartuL, p. 59C, nola. — [n Hidt. litt. de la France, XX, 148 assignatur an. 1282; XXI, 23. 553 sqq. (V. Le Clerc) ; XXV, 387 (Haureau) an. 1283. In tom. XXX, 428, nota 1, cognoverunt annum istum cuni relatione instrumenti non cohaerero, ct nunc assignant an. 1281. Hunc etiam annum non convenire, sed solum an. 1286, in notis probabimus, sicut jnm Khrle in Archiv f. Liiteratlir- u. Kirchcnf/csch. dcs MiHelalt., I, 391, n., fecit.
1. An. 128G festum Nicolai (6 Dcc.) incidit in forium sextam, dies sequens erat sabbatum, quod cum relatione congruit. V. Lo Clerc, I. c. p. 23, perporam assignat 4 Dccemb. An. 1281 dios sequens festum S. Nicolai erat dominica, et dies soqucns primam disputalionem non dominica, sed feria secunda. — 2. Simon de Boaulieu. — 3. Ms. perperam : « posl », ed. : « postca » 2.
1287] AB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD ANNUM MCCCL. 11
— 4. I. c. frnties Prncdicatores. — 5. Ms. : « nolatur ». — (1. Deest in ms. — 7. Seil. Pari.siensi. — 8. Guilleliniis de Mucon. Cf. de ipso Ilist. lltt., XXV, 380 sqq. — 9. 8 Dccenibris. — 10. Frater Arlotto de Prato (v. tom. I Charlld., p. 595 sij ) an. 1285 circa Pentecostcn (Maii 13) electns est minrster gfcneralis, et « quasi jier annum vixit in ministerio ». Bernardus de Bessa npud Ehrle in Zsch. f. hathol. Theologie, 1883, p. 3'i9. Salimbene, Chvoil. ed. Pnrm. p. 337. Tempore disputationis Parisiis raense Decembri an. 1286 habitue jam mortuus crat, et vacahat officium ; uovus minister generalis, Matthaeus do Aquasparta, an. 1287 in capilulo Montispessuhini, eleetus est. Cf. Bessa 1. c. ct Chron. XXIV generalis ad hunc annum. Per lolum annum 1281 vivcbat ministcr gcneralis, scilicct Bonagratia (1279-1285). Cf. Bcssa 1. c. Cum hoc cohaerent, quue Johanncs de S. Bencdicto, quantum ad hanc disputationcm, in suo scrmonc rcfcrt, Minores dixisse ministrum generalcm eorum apud Mon- tempessulanum in Capitulo pcnerali in Pcntccoste eligendum esse. Bibl. nat. ms. 3120, fol. 37; Quctif-Eehard, S.S. Ord. Praed., I, 406. Dc hoc sermone ct quod an. 1287, Januarii 26, dictus fuerit, vide infra n" 543. — 11. Sic et Johannes de S. Ben"fedicto in cilato sermone asserit, Praedicatores di.visse magistrum suum abesse in Flandria vel Hispania, sed spcrare ipsum csse in Capilulo generali apud Burdigalam. At Cajiitulum generale Burdigalae an. 1287 fuit celebratum ; ullimum anno 1277 ibidem habitum fuerat. Quod utique anno 1281 minime convenit. — 12. Propter dominicam Advcnlus, quae est pri- vilegiata, non poluit celebrari SDecembris. — 13. Vigilia .S. Thomae cst 20 Decemhris, et tertia dies anno 1286 erut dominica IV ,\dventus, 22 Decemhris. An. 1281 vigilia S. Thomae erat sabbatum, jiroindeque dominica secunda dics. — 14. Petrus Barbette. — 15. Bonifacius VIII tantum an. 1298, April. 21, in Consistorio (Guill. de Nangis, ed. Gerand, I, 303) et an. 1300, Febr. 18, privilegia Praedicatornm et Minorum per Constitutionem Sliper calhedram quantum ad (predicationes) confes- siones audiendas (et sej^ulturas) in scnsu cjiiscoporum i-estrinxit (Reg. A'at. Bonifacii VIII, an. 6, cp. 40, fol. 280. Cod. Vat. Ottob. 15, fol. 120. Sbaralea, liull. Francisc, IV, 498, n» 179. Cleraenl. lib. 3, tit. 7 de sepult., c. 2; Exlrav. comni. lib. 3, tit. 6 de sejjult., c. 2). Bencdictus XI, an. 1304, Febr. 17, revocatoriam Iiiter cunctas Constitutionis Bonifacii VIII jiromul- gavit. (Reg. Vat. Benedicti XI, fol. 210'', cp. 07. Extrav. comm. lib. 1, tit. 7 de privil., c. 1) ; Clemcns vero V decretalem Benedicti, cum pacis fructum non attulerit, scd potius discordiae fomentum non modicum ministraverit, omnino abrogavit et constitiitionem Bonifacii VIII innovuvit. Clement. 1. c. — 16. I, c, jiost. au. 1286, fortassc an. 1287. — 17. Sic et supra memoratus Matthacus de .\quasparla, card. Portucnsis, annis pluribus clapsis jiro defensione Bonifacii VIII adduxit ; « non polest rex (Philijipus) conqueri, quod extranci instituantur in regno suo. Bene verum est, quod summus jiontifex dominus noster jiosuit fratrem Egidium de Uoma de Ordine Augustinorum ; non insisto ad ejus commendationem, sed tamcu vos scltis, qualis clericus csl, ipse est mngister in thcologia, ct fuit nutritus ct cducalus in regno illo ». Bibl. nat. Paris., ms. lat. 15004, fol. 83. Ilist. du differeni cntre le pape Boniface VIII et Philippe le Bel (Paris, 1655), p. 70.
540. Pei- plures magistros theologos Parisiis detevininatur, quod nec rex Philippus IV iiec monachi .S. Dionysii
cor Philippi III dare, ncque fialres Praedicatores praedictum cor, dispensationc dumtaxat suinmi ponliftcis,
retinere possent.
1286, Parisiis.
Contin. chron. Girardi de Frachcto in Recucil des Ilistoriens des Gaules, tom. X.\I, 7. Lcs grandes chroniqucs de France, ed. P. Paris, V, 86 sq. — Cor Philij)pi III, jubeute Philipj)0 IV, ad sepcliendum traditum est fratribus Praedicato- ribus, quamquam monachi S. Dionjsii illud j)ostulabant. Cf. Buutaric, La Francc SOUS Philippe le Bel, j). 421; Langlois, Lc regne de P/tilippe III, p. 165.
541. Capilulum generale Oid. Praed. sub Munione magislro generali Burdigalae celehrato ordinat de studiis
Ordinis in convenlu Parisiensi.
1287, Maio exeunte, Burdigalae.
Ordinainus el volainiis qiiod inagistri in theologia actu rcgentes Parisius non se ab- sentent tempore lectionum nec vacationum, nisi ibrtc pcr trcs septimanas vel per mcnscm ad plus pro causa necessitatis, et hoc de licenlia magistri Ordinis vel provincialis Francie, ita tamen quod altcr eorum semper remaneat in conventu.
Itcm' rogamus magislrum Ordinis, ut quam cito polerit mitlat Parisius aliquem fratrein vel aliquos, qui auctoritate sua inquirant de quibusdam sludentibus, nec non et aliis qui dicunlur nu])er turbationem fecisse in conventu Parisiensi, et secundum qiiod
12 CHARTUL\nHJM UiSlVERS. PARIS. [1287
invenerint, arcius puniant turbatores. Et si eis visuin fuerit pro pace dicti conventus, possint studentes extraneos ad suas provincias remittere, vel etiam alios mutare et mittere de conventu, et a suis olTiciis absolvere.
Absolvimus G. de Odone, provincialem Anglie, et assignamus eum conventui Pari- siensi ad legenduin Sententias'.
Mss. Rom. el Rutenens. Capp. general. Ortl. Pracd. — Martene, Thes. nov. anecd., IV, 1821.
t. Haec ordinatio unaciim sequcnte ex ms. Ruten. tnnlum. — 2. In Actis Capit. generalis anni scquenlis apud Luccam celebrato legimus : « Cum propter abscntiam fratris G. de Odone, qui non acquievit ordinationi precedcntis Capituli Burdc- galis celebrati de se facle, el scola nostra Parisiensis diu vacaverit in magnam Ordinis confusionem el studii jacturam, ejus correctionem magistro Ordinis committimus faciendam ». Repelitur dcinde ordinatio de magistris thcologiae supra loco primo posita. Martcne, 1. c, p. 1825.
542. Statutum Capituli generalis Ord. Eremit. S. Augustini Florentiae sub priore generali Clemente da Osimo
celebrato de sequenda doctrina Aegidii Romani, et de superioribus conventuum in quibus est studium gene-
rale.
1287, mense Maio, Florentiae.
Quia venerabilis magistri nostri Egidii' doctrina mundum universum illustrat, difli- nimus et mandamus inviolabiliter observari ut opiniones, positiones et sententias scriptas et scribendas predicti magistri nostri omnes nostri Ordinis lectores et studentes recipiant eisdem prebentes assensum, et ejus doctrine omni qua poterunt sollicitudine, ut et ipsi illuminati alios illuininare possint, sint seduli delensores'.
Diflinimus ut in locis sive convcntibus in quibus ordinatum fuerit studium generale, nullus in priorem, nisi distincle lalinum noverit, preponalur.
Torelli, SecoU Agostiniani, Bologna, 1678, V, 06. Ossinger, Bibl. Augustiniana, I, 237. Ultima particula ct in mss. Garampi in Arch. Vat. cx Cod. Archiv. S. Augustini de Urbe, qui nunc desidcratur.
1. In hoc documento Aegidius Romanus primo clare nominatur nmgister, nam cx instrumento infra n» 556 (Taxationes domorum) relato non apparct, an annus 1280 vel an. 1287 ante Pascha (April. C) intelligcndus sit. An. 1285 adhuc (non tantum an. 1281 in Capitulo gencrali Paduac cclebrato) aderat in capilulo provinciali Romanae provinciae Toscanellae celebrato ut vicarius generalis et « baccalarcus Parisicnsis » (Torelli, I. c, p. 38). In instrumento an. 1285, Jun. 1 (Tom. I Chartul., n° 522) non exprimitur character. Inter an. 1285 et 1287 proindeque Parisiis licentiatus est, et fuit primus magister Ordinis (v. Chartul., I. c, n» 358, nota). An. 1290 ei commiltitur provisio studii Paris. (cf. infra n» 566) eiquc provisum est propter debita sua de quinquaginta libris turonens. bonorum Ccntumcellarum. Torelli, I. c, p. 904. An. 1291 vocatur in Actis Ordinis Erem. S. Augustini « magister et doctor noster ». Expenduntur « pro provisione annuali fr. Egidii magistri nostri decem florcni auri », et quaedam summa (non memorata) expenditur « pro expensis fr. Egidii Romani doctoris nostri presentis in recessione de Parisius ». An. sequenti, Jan. 6, in priorem generalem eligitur, et erat sextus, ut apparet ex tractalu Henrici de Alemannia (compos. an. 1334) de Origine et progressu Ord. Eremit. (Ms. in Bibl. Verodun. 41, fol. l^S*.) An. 1294 pro sua provisione annuali recipit decem florenos auri ; an. 1295, April. 25, in archicpiscopum
Bituricensem eligitur. (Mss. Garampi 1. c. et Torelli.) Insuper vide infra in multis locis, pracscrtim ad an. 1295, Maii 24.
2. Hoc statutum, cujus fidem in dubium quis vocare posset, firmatur ex Constitutionibus Ordinis, codcm anno Florcntiae approbatis, ct tandcm an. 1290 cditis. Gf. infra n" 567.
1287] AB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD ANNUM MCCCL. 13
543. Gailleltnus Matisconensis, episcopus Ambianensis, scribit Petro archiepiscopo Remensi de disputationibus cum fratribus Praedicatoribus et Minoribus quantum ad privilegium in foro poenitentiae eis datum.
Anno 1287.
Ea que acta sunt Parisius post recessum nostrum in negocio Dei et universalis ecclesic, quod Dominus temporibus nostris reservavit declarandum super potestate clavium, quam fratres Minores et Predicatores longo tempore furati fuerant in grave periculum animarum polestatem paulatim in ecclesia surrependo intendentes acquirere, paternitati vestre dignum duximus exponenda. In primis congregati fuerunt Parisius magistri in theologia, inter quos fuerunt fratres magistri in capella episcopi Parisiensis, a quibus quesitum luit quod illam generalem propositionem quam quidam magistri in theologia sigillaverant', videlicet quod omnis contritus et confessus et absolutus ab eo, qui potest eum absolvere, non tenetur eadem peccata numero iterato confiteri, nobis exponerent el utrum veritatem habercnt in omni casu : qui omnes unanimiter responderunt quod de se veritatem haberet, fallit lamen in casibus et specialiter in isto casu de quo agilur virtute privilegii quod incipit : Ad fructus uberes* ., et illimet, qui sigillaverunt, videlicet prepositus Sancti Audomari', de quo provisum est ecclesie Nerbonensi, et magistcr Nicholaus de Torculari, et frater Gregorius de Valle Scolarium, qui non sigillavit, sed dedit fratribus sigillum suum ut sigillarent quid vellent, dixerunt quod ex illa generali propositione non poterat inferri conclusio quam fratres intendebant, videlicet quod confessi fratribus virtute privi- legii sui non tenerentur eadem peccata numero confiteri propriis sacerdotibus, et si scivissent privilegium, nunquam illam propositionem ita crude sigillassent. Requisiti quod de hoc nobis litteram suain darent, deliberato consilio dixerunt quod ad presens non facc- rent, nisi prius deliberarent cum aliis qui sigillaverant, sed litteras suas darent ad dominum papam supplicantes ut illam litteram declararet et obviaret tanto periculo quod poterat contingere ex dissensione prelatorum cum fratribus, maximc cum aliqui inagistri in theologica facultate prelatis in hac parte adherent. Ilanc littoram dare promiserunt, sed nondum dederunt. Verumptamen omnes doctores qui Iioc anno disputaverunt de Quolibet, quibus facta est ista questio, videlicet magister Henricus de Gandavo, magister Gode- fridus de Leodio*, magister Gervasius^, canonicus Montis Sancti Eligii, et magister Nicholaus de Pressorio pro nobis determinaverunt quod eis confitentes virtute privilcgii tenentur eadem peccata numero suis sacerdotibus propriis iterato confiteri. Gredimus quod hanc suam determinationem dabunt nobis sub sigillis suis; fratres Predicalorcs et Minores istam questionem, licet eis facta fuerit, recipere noluerunt.
Postmodum die dominica ante Natale* presente domino archiepiscopo et magistris in theologia predicavimus apud Sanctum Bernardum, et ibi fuit numerus infinitus scolarium, et ibi exposuimus privilegia diligenter. Quo audito scolares pecierunt una voce copiam privilegiorum; et postmodum habuerunt multi et magni et maxime diversarum nacionum,
14 CIIARTULARIUM UNIVERS. PARIS. [1287
adco quod, per Dei graliain oinnes scolares inodo stantcs pro parte nostra, inodo fratres in sermonibus et in lectionibus paiuin loqunntur de ista inateria, et apparent dolenlcs et confusi. Yeruinptanien per faluos fratrcs et jiivcnes faciunt contrariuin per villas cl civi- lates predicari ct ducunt tabcllioncs secuin. Et congrcgant populum et majores de ])opulo et querunt : « Domini ! fratres nostri fecerunt aliqua mala inler vos?» Respondent : « Non ». » Feceruntne fructus aniinarum ? » « Certe », sic dicunt beguine vcl aliqui. « Placet vobis quod faciamus sicut consuevimus? » Et clamant aliqui de multitiidine : « Placet, placet », saltem beguine. Et de hoc faciunt fieri publicum inslrumentum. Sed per Dei graliain talibus [verbis] calliditatis ef falsitali verifas prevalebit.
Postmodum'' dum essemus in domo nostra prope Aurelianis, visuin fuit nobis expe- dicns quod negocium ct priviiegia exponercnfur magistris ct scolaribus Aurelianensibus, qui sunl periciorcs in jure quam Parisienscs et inelius intelligentes. Quod et fccimus presentibus omnibus fain juris canonici quani civilis, presenle fratre Johanne de Sancfo Bcnedicto' magisfro in theologia, lectoribus Predicaforum ct Minoruin. Et omnibus dili- gcnter expositis et finito sermone nostro surrexif frafer Johannes et dixit : « Dominus episcopus dicit multa bona ct vera, quedam dubia, et quedam alia, et ad omnia ista respon- dcmus die dominica sequente.» Et predicavif', et inulta dixif falsa et dubia, et pauca vera, ct illa scripfa fuerunt per inultos scolares et fabcllioiics quos ad hoc miseramus. Quo audito, reversi de Banienciaco, ubi pro nosfris negociis func eramus, mandaviinus inagisfris quod ad omnia que dixerat frafer Johannes respondercmus die dominica subse- quenti, in die Purificationis beate Virginis'*. Et serinonem fecimus et ad omnia que dixerat respondimus per jura allegafa coram magisfris, qui ea non ignorabanf, producfis in medium libris et lectis juribus que opinionem nosfram confirinabant. Quibus audifis, licet fratres qui presentes erant, dictus Johannes ef alii lecfores et frafres, ad aliqua vellenf respondere, func non fuerunt exauditi immo inulfuin sibilafi; et de duobus que asserebant esse vera, adeo reprobati fuerunt quod non audebanf in inedium proferre litteras et instru- menta quc penes se habebant. Que pro se allegabant, cerfi suinus qiiod non habent sub eo tenore sub quo habere se dicebant. Unuin erat quod inagistri theologie sigiHavcrant quod contritus et confessus, e/c, noii tencatur eadem peccata confiferi, ex quo esset confessus fratribus etiam virtufe privilegii. Abus casus erat quod antiquitus archiepiscopus Remensis et cjus suffraganei quedam statufa fecerant per que arctabant potestatem fratruin, et dominus Martinus dum legationis oflicio fungeretur eadem revocavil".
Et ut de pluribus que facta fuerant Aurelianis aliqua vobis scribamus : Priinum quod dicebanf nos turbafores pacis, responsuin fuif passive non acfive. Nemini facit injuriani qui utifur jure suo. fl". de injiiriis, 1. hijiiriarum [47, 10. 13]; extra de elecfione c. Cum ecclesia Vulterana [1, 6, cap. 31].
Secundum quod libenter pacein haberent cuin prelatis. Responsum fuit quod seinper habuerunt eam quamdiu facta coruin salva conscienfia sustinere poluimus, sed in casu
12871 AB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD ANNUM MCCCL. 15
isto videntes animas nohis ooiiiinissas exponi periculo et decipi, saltcin poni in (hil)io, salva conscientia non potuimus plus sustinere. Ipsi aulein poterant, qiiia in eo slalu nole- bamus eos in quo fuerunt hactcnus nohiscuin, quousque ipsi sensissent domini pape in premissis vohintatem. Hoc poterant facere sine periculo animariim suaium, ciiin de animabus subjectorum no.?trorum non tenentur respondcre : nos non sic, ne sanguis earum de noslris nianihus requiratur.
Tercium dixit quod nullam veritatein vite justicie vel doclrine dimitteret'- si sihi deheret caput amputari. Responsuin fuit qiiia que sine peccato inoitali omilli non possunl, illa propter scandahim non sunt oinittenda; alias secus, extra de novi opcris nunciatione c. cnm ex injuncto [5, 32, cap. 2]. Hanc distinctioncm proljat Dominus in evangeho Matthei xv et xviii; in uno scandalum permittit venire : « Sinite eos, ceci siint et duces cecoruin », in aho prohihet : « Qui scandahzaverit unuin ex pusiUis istis, » etc.
Quartuin arguebat nos quia in sermonc reprehendimus rehgiosos stiulentes in iiiathe- maticis. Ad hoc responsum fuit quod dicitur xxxvii d. noniie in mnitate [Dccreti dist. 37, c. 3], et c. si quis grammaticam [c. 10]; et quia Jeronimus correplus fuil ab angelo quia legebat Hhros Cicheronis.
Quintum quia dixeramus tanlum duos Ordines iii ecclesia Dei, apostoloruin et sepliia- ginla discipulorum; loco quorum sunl episcopi et curati, xxi d. in nono [Decreti dist. 21, c. 2]; Lxviii d. qitorum pices [dist. 68, c. 6], opposuit quod Doininus precepit Symoni qiiod vocaret eos qui erant in alia navi, et propter hoc papa vocavit eos et multis privilegiis decoravit; et quod sunt duo luminaria que totam ccclcsiain illuminaverunt et propter veri- tateni fructus quos faciunt in ecclesia Dei eorum potestatem ainpliavit. Ad quod respon- diinus quod usque ad teinpora isla (juod ipsos qui eranl in alia navi, (juandocumque rethe nostrum rumpebatur, id est non poteramus suflicere ad regimen subditorum nostroruin, eos libenter vocabamus, et qiiantumcum(juc Domimis prcciperct illos vocari, ut opitulaciones nostre essent, ut dicit apostolus : nunquain lainen fecit eos apostolos vcl de numero septuaginla, nec parem cuin apostolis eis dcdit poleslatem, nec unquam Syinoni dictum fuit ut eos vocaret nisi ut eum juvarent, non ul ejus oflicium impcdirenl. Ad hoc allegabant lxviii d. c. corepiscopi, etc; quorum vices [1. c. c. 5. G]. Si habent niulla privilegia credimus, sed per hoc non sunt in ahquo privilegia e[)iscoporiiin revocata. Et quod non mulatur, quare starc prohibetur? Immo in omnibus est jurisdiclio cpiscopalis et curatorum reservata sicut apparel in textu et ad hoc xi q. 1. c. perpenit [1. c. causa 11, qu. 1, c 39]. Quod faciunt fructus uberes crediiiuis, scd palres nostri cpiorum viccs lenemus uberiores, qui per suam confessionem, prcdicacionem vcl sanguinem acquisicrunt ecclesias universas; Ordo eoriim nullas, quod nos audivcrimus. Ipsi deherent predicarc infidelibus, iion super aiienum fundainentum edificare. Exemplum apostoli Pauli qui a Jerusalem usque ad inare Illyricum predicavit cvangeliiim, non ubi noininatus crat Christus, nc supcr r.licnum fundamcntum edificaret. Ad Uoinanos ullimo [xv, 19-21].
16 CHARTULARIUM UNIVERS. PARIS. [1287
Sexlo de privilegio Clementis (lY) dicebat quod verum est quod Clemens potestalem eorum restrinxerat, quod de casibus reservatis episcopis non se poterant intromittere; sed non erant tot casus quos nominabamus in nostris versibus. Istos casus tantum confite- batur : qui facit incestum, deflorans aut homicida, sacrilegus, patrum percussor vel sodomita, ponlificem querens nec non qui iniserit ignem. Hos casus habemus per suam confessionem de quo fecimus fieri publicum instrumentum, et inultum doluerunt alii fratres, maxime Minores, ad quos respondimus, quod versus nostri sequentes veri sunt qui hiis versibus continentur : transgressor voti, perjurus, sortilegusque et mentita fides, faciens incendia, prolis oppressor, blasphemus, hereticus, omnis adulter, pontificem, etc. Istos casus probamus per jura. Et oblati fuerunt libri et lecti in presencia magistrorum
Septimo dixit quod confitentes eis non tenentur iterum confileri proprio sacerdoti per privilegium domini Martini, et vocabat privilegium ampliacionem potestatis. Ponit pro racione, quia injuriam fieret sacramento, si reiteretur, et quod papa non erat supra sacramenta, et quod si mandaret quod baptizaret pueros in vino, ipse non faceret. Responsum fuit quod non est privilegium ampliativum sed restrictivum, quia ex quo confitenles eis papa remittit ad sacerdotes, potestatem non habent nisi de casibus in quibus absolvere possunt simplices sacerdotes. Nain inandat papa quod sacramentum reiteretur, quia sacramentalem confessionem eis non committit. Illa est que constitula est sub pena videlicet Omnis uti^iiisqne sexus, iila quain quis sub spe venie pluries [pluribus] potest confiteri secunduin Augustinum, de penitentia d. 1 c. quem penitet [de poenit. dist. 1, c. 88], quia illa est consilii quantum ad confitentes non precepti; illa que facta est de confitendo sacerdoti est precepti et non consilii. Et licet papa non possit sacramenta mutare, modum tamen tradendi sacramenta bene potest iminutare, eciain sola consuetudo, XI, d., c. ecclesiasticarum ijistitucionum [Decr. dist. 11, c. 5]. Item dixit quod commit- tebamus sacrilegium quia interpretabamus privilegium pape. Responsum fuit, non inter- pretemur qui stamus juri communi, qui petimus declaracionem, sed ipsi qui dicunt sibi jus illi declarent {*ic), ergo sunt sacrilegi.
Sequenti die predicavit frater Minor, et mulla deteriora dicit".
Unde per Dei gratiain in conspectu omniuin sunt confusi, nec est puer Aurelianis, quin sciat respondere eorum argumentis, et omnes jurisperiti satis sunt pro nobis infor- mati. Unde, pater et domine, ista vobis scribimus, nolentes docere Minervam, sed ut in tam pio et sancto negocio, et a quo dependet status universalis ecclesie, sicut incepistis vigiletis. Ad hoc eniin, ut firmiter credimus, Dominus vos vocavit et quod ordinatum fuit Parisius per vos et alios, faciatis in vestra provincia viriliter observari et per curatos vestros religiosos et alios, nec faciem eorum timeant aliqui, imino defendant, quia error cui non resistitur approbatur. Et quanquam sit veritas pro nobis, et faisilas pro ipsis, sicut totus mundus videt, scriptum est tamen : Veritas que non defensatur opprimitur. Iteruin laboretis erga Senonensem archiepiscopum'* per vos vel alium, quia jam ex frigiditate
1288] AB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD \NNUM MCCCL. 17
conversus est in teporem, ex quo presumitur quod de facili tale fiat, et ad Nerbonensem, Turonensem et Burdegalensem provincias de negociis intimantes. Geterum litteras domini abbatis Cisterciensis", quas super missione nunciorum nostrorum recipimus, vobis mittimus. Jam episcopi de provincia vestra viriliter certant cum eis, et maxime Atreba- tensis", et ordinationem vestram plene servant. Postremo si paternitati vestre placeret, magnum et utilissimum opus faceretis Deo et universali ecclesie proficuum si ex certa scientia ad partes Aurelianenses transitum faceretis doctoribus et scolaribus negocium exponentes. Et sic esset totum negocium consummatum, quia lector Minorum post nos sermonem suum tenuit predicans absurda et abusiva quamphirima, quibus respon- dissemus; sed ad nostras partes pro nostris aliis negociis properamus. Gonservet vos, etc. Datum, etc.
Bibl. nat. Paris. ms. lat. 3120, fol. 32**, cuin inscriptione « Littera domini Anibianensis episcopi ».
1. An. 1282, mense Novembri. Vide tom. I Chartul., n» 510. — 2. Martini IV. Vide ibid. n» 508. — 3. Adenulpbus. Vide de ipso et sequentibus 1. c. — • 4. I. e. de Fontibus. — 5. Ms. : « Savarus ». Haureau correxit « Servatius » In Hist. Htt. de la France, XXVIII, 321. In sermone Jobannis f. 36'» recte « Gervasius ». — 6. An. 1286, Decembris 22. Vide supra n" 539.
— 7. Utique jam an. 1287, mensc Januario. In Ilist. litt., XXV, 390, perperam an. 1286. — 8. Ord. Praed. Vide tom. I. — 9. Super textum : Pacem et veritatem diligite. BibL nat. Paris. ms. lat. 3120, fol. 35. In fine : « Iste sermo fuit factus Aurelie per fr. Johannem de S. Benedicto, magistrum in tbeologia, an. Dom. MCCLXXXV, dominica post festum B. Vin- centii. Hubertus de S. "Walerio super mare Ambianensis dioc. reportavit ». Gf. Quetif-Echard, I, 404 sqq. In temporis notam error irrepsit. Sermo Jobannis an. 1287, Januarii 26, pronuntiatus est. Cf. notam sequentem. — 10. An. 1287 festum Purificationis (2 Februarii) revera fuit dies dominica, quod post an. 1281 nunquam evenit. Sermo episcopi exstat in ms. cit. fol. 37>>. — 11. Vide tom. I, n» 508, nota. — 12. V. supra p. 10. — 13. Sermo in ms. cit. fol. k^'^. — 14. Aegidium Cornuti.
— 15. Thcobaldi. — IG. Guillclmus de Isiaco.
544 . Statutum facultatis artium super juramentis examinatorum S. Genovefae.
1288, Januarii 17, [Parisiis].
Noverint universi quod nos omnes et singuli magistri Parisius regentes in artium facultate pro bono communi et honore dicte facuUatis, anno Domini MGGLXXX septimo, die sabbati proxima post festum sancti Mauri abbatis, propter correctionem examinatorum, qui de cetero ad examinandum in examine Sancte Genovefo electi fuerint, slatuimus que secuntur.
Inprimis quod dicti examinatores non audiant in uno mense uUra xlviij baccalarios, proportione, que consuevit ahas in nationibus observari, servata quantum ad numerum eorundem.
Secundo statuimus quod singuli examinatores in posterum electi nomina omnium
bachellariorum quos suo tempore expedient, tradent rectori in cedula in fine sui mensis.
Qui rector illam cedulam, facultate ad hoc vocata, de cetero per juramentum suum in
ejusdem facultatis presentia legere teneatur.
Tertio statuimus quod omnes et singuli magistri in nostra facultate regentes et de *« Chart. Univ. Paris. II, 1. 3
18 CHARTULARIUM UNIVERS. PARIS. [1288
cetero incepturi per juramenta sua astringantur, quod si audiverint aliquem nominari ibi expedilum per dictos' examinatores, quem sciverint esse indignum, vel aliquem dignum impeditum fuisse per eosdem, illud revelabunt rectori in secreto, qui de hoc per jura- mentum suum fideliter et diligenter inquiret, et si invenire poterit per juramentum fide dignorum et non suspectorum per eosdem examinatores expeditum fuisse indignum, vel dignum impeditum, ex nunc dictos examinatores ab omni officio facultatis in perpetuum privamus, nisi sufficienter prout debuerint quantum ad hoc suain innocentiain instruere poterint et docere. Et quoad hec exequenda rector prout meliori modo poterit, per jura- mentuin suum astringatur. Quod si rector negligens fuerit in premissis, ad arbitrium facultatis puniatur.
Quarto statuimus quod gratia que quandoque a facultate consuevit concedi examina- toribus de habendo in examine predicto bachellarios sub se tempore suo, ex nunc facultati interdicatur.
Quinto statuimus quod singuli examinatores de cetero omnes quos audient suo tempore expedient vel impedient simpliciter in communibus et in propriis, et, proul exigent eorum merita, citius vel tardius coinmunis lectio assignetur eisdem.
Sexto slatuimus quod si aliquis vel aliqui examinatorum receperint vel receperit pecu- niam sive aliquod aliud emolumentum ratione licentie obtinende, pena predicta puniantur vel puniatur.
Septimo volumus quod oinnes articuli in forma juramenti dictorum e.xaminatorum contenti', ab eisdein sub eadem pena inviohibiliter observentur.
Ultimo statuimus quod si cancellarius S. Genovefe ista ordinatione salva ad exami- nandum infra festum Pasche proximo venturum nequaquam induci poterit, ista ordinalio sit irrita et inanis, et quod ipsa facultas seu magistri facultatis quo ad apertionem examinis supradicti sit et sint in eodem statu nullatenus inulato, in quo erat et fuerint die confectionis presentis ordinationis, videlicet die sabbati supradicta, retenta nobis et successoribus nostris plenaria potestate super omnibus et singulis dispensandi, prout nobis et successoribus nostris videbitur expedire. In quoruin omnium testimonium et muniinen sigilla IIII nationum duximus apponenda.
Cod. Vat. Reg. 406, fol. 3. Bibl. Phillipps in Cheltenham, ms. 876, fol. 3". Bibl. Caes. Yindob. ms. lat. 450, fol. 2 . — Bulaeus, III, 483.
1. Vindob. : « aliquos ». — 2. Cf. n° 545.
o4o. Articuli quos tenentur jarare examinatores S. Genovefae.
Vos jurabitis quod expedietis expediendos et dignos, et impedietis impediendos et indignos'. . .
1288] AB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD ANNUM MCCCL. 19
Item jurabitis quod nuUum ponetis in manu cancellarii, sed expedielis vel impedietis simpliciter vel ad tempus.
Item jurabitis quod nec in propriis nec in communibus examinabitis extra fempus vestrum.
Item jurabitis quod nullum admittelis in examine pro causa canceliarii, nisi prius fuerit facultali juratus, cum ' ipsemet cancellarius non juratus examinare non possel'secun- dum examinis libertatem.
Item jurabitis quod si tempore vestro conlingat cancellarium alium loco sui in examine substituere, non sustinebitis examinare ipsum cum cancellario*, nec cancellarium cum eodem.
Item jurabitis quod si sciveritis aliquem impeditum per magistros per cancellarium expeditum, quod vos revelabitis facultali.
Item jurabitis quod nullum audietis nisi prius juraverit se determinasse Parisius vel alibi, ubi est studium generale. Et hoc more hactenus observato.
Item jurabilis quod tempore vestro nullum habebitis bachellarium nec directe nec indirecte.
Item jurabitis quod nullum, qui intraverit per rigorem, transibitis per gratiam, sed expedietis vel impedietis simpliciter eum, nisi infra tres nienses suis meritis exigentibus possit et debeat expediri.
Item jurabitis quod durante auditione que est per rigorem, nullam auditionem secre- tariam facietis.
Item jurabitis quod ratione officii examinis nullam gratiam a cancellario requiretis.
Item jurabitis quod qui intraverit in tantum quod juraverit, si postea se absentet, non permittetis quod per totum illum annum possit recipi ad aliquam auditionem gra- liosam .
Cod. Vat. Reg. 406, fol. 2. Bibl. Phillipps in Cheltenham, ms. 876, fol. 3. Bibl. Caes. Vindob. ms. lat. 450, fol. 2. — Bulaeus, III, 484, e libro procuratorum nationis Gallicanae, ubi, sicut in Libro procuratomm Nationis Anglicanae (Arch. Univers, Paris., Reg. 3, fol. 58^), sequuntur etiam Iii duo articuli : « Item quod a licentiandis vel in aliquo nomine ipsorum ct pro ipsis nichil pctetis vel recipietis, petiistis vel recejjistis, pcti seu recij)i fecistis vel facielis per alium directe vel indirecte, videlicet pro prandio, pena, labore, examine aut quocunquc alio modo dictum examcn tangente, fraude seu glossa quacunquc remota. Item quod in uno mcnse non examinabitis nisi sedecim scolares tantum, videlicet in qualibet auditione oclo, scilicet Ires Gallicos aut Gallicatos, duos Picardos aul Picardizatos, duos Normonnos aut Normannizatos, et unum Anglicum aut etiam Anglicatum. » Sed isli duo articuli ad an. 1338, Martii 10, pertincnt, ut apparct ex instrumento ejusdem anni, a Bulaeo, IV, 112, et Jourdain, n» 374, pcrperam ad an. 1307 (1308) relato.
1. Cf. n" 544. — 2. Sic Vindob. Alii : « ct ». — 3. Vindob. : « examinaret ». — 4. « Cum cancellario » deest iu Reg. el Vindob.
20 CHARTULARIUM UNIVERS. PARIS. [1288
546. Nicolaus IV Johanni abbati et conventui monasterii Claraevallis, Cisterc. Ord.,permittit utmedietas ecclesiae de lioderham, Eboracens. dioec, cujus proventus fratrum Parisiis studentium usibus sunt deputati*, propter molestatores abbati et conventui alicujus monasterii Ord. Cisterc. ejusdem dioecesis concedatur.
1288, Aprilia 24, Romae.
Nicolaus .... dil. filiis abbali et conventui monasterii Clarevallis, Cisterc. Ordinis, Lingon. dioc, salutem, etc. Presentata nobis .... Dat. Rome apud S. Petrum, viij kal. Maii, pontificatus nostri anno primo.
Originale in Arch. d(Spart. de FAube (Troyes), 3H/261. A parte aversa H[. script. cap. xlvj. — Rcg. Vat. Nicolai IV, an. 1, ep. 46, fol. l^^ — D'Arbois de Jubainville, iltudes sur V^tat interieur des dbbayes cisterc, p. 367.
1. Cf. tom. I Chartul., n^ 232, 233, 374.
547. Ordinatio Universitatis Parisiensis de eundo ad funera magistrorum actu regentium in quacunque
facultate.
1288, Aprilis 30, Pariaiia.
Noverint universi, magistros Universitalis Parisiensis in ecclesia. S. Juliani Pauperis de communi consensu ipsorum ordinasse statuendo, et instituisse seu statuisse ordinando quod si quis magister actu regens, cujuscumque fuerit facultatis, obierit, omnes magistri in singulis facultatibus actu regentes intersint obsequiis, videlicet in vesperis et in missa. Et nuUus die quo tumulatur magister redeat donec completa fuerit sepultura, nisi rationa- bilem causam habuerit. Et eadem die nuUus magister vel bachelarius cujuscumque fuerit facultatis legere, disputare, seu determinare presumat. In cujus rei testimonium sigilluni Universitatis nostre presentibus litteris duximus apponendum. Actum et datum in plena congregatione generali, ad hoc specialiter magistris vocatis, anno Domini millesimo ducen- tesimo octogesimo octavo, die veneris ante Ascensionem Domini.
Originale in Arcb. Univcrs. Paris., tbeca VI, C. 1. b. Deest sigillum. A tergo legitur rubrica ut supra. — Cod. Vat. Reg. 406, fol. 74K Bibl. Piiillipps in Cbeltenham, ms. 876, fol. 70, sub rubrica : « Ordinatio super exequiis magistrorum in decrctis et medicina j. — Bulaeus, III, 486.
548. Nicolaus IV Nicolao de Nonancuria, cancellario Parisiensi, injungit ut fratri Johanni de Murro, Ord. Minorum, licentiam in theologia tribuat.
1288, Junii 16, Beate.
Dilecto filio .. cancellario ecclesie Parisiensis'. Ne thesaurus litteralis quo dilectus filius frater Johannes de Murro% Ordinis Minorum, superni numinis munere decoratus agnoscitur inutiliter occultetur, quin immo eo utilius in publicum prodeat et uberiores fructus Domino favente producat, quo latius illum contigerit revelari, discretionem tuam rogamus et hortamur attente per apostolica tibi scripta mandantes quatenus eidem fratri,
1288] AB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD ANNUM MCCCL. 21
cui de probitatis multiplicis ineritis, elegantia niorum, dono scienlie ac aliarum virtutum titulis clara et fide digna testimonia perhibentur, regendi in theologica facultate sublato cujuslibet diflicultatis et dilationis objectu plenam et liberam, prout ad tuum spectat offi- cium, licentiam largiaris, non obstante quod cuidam alii ejusdem Ordinis fratri nuper hujusmodi licentiam diceris concessisse, ut si prefatum Johannem ad regendum in Romana curia successu temporis a nobis contigerit evocari, ad nostram presentiam expeditus accedat. Sic ergo prompte precibus nostris obtemperes, sic efficaciter excqui studeas quod mandamus ut exinde tue devotionis promplitudinem non immerito commendemus. Dat. Reate xvj kjjl. Julii [anno primo].
Bibl. nat. Paris. ms. lal. 4047, fol. 15, Reg. Camerac Nicolai IV continens. Cf. Denifle, Die pdpstl. Registerbande des XIII. Jhs. (Berlin, 1886), p. 19.
1. Nicolaum de Nonancuria, cancellarium ab an. 1284 {cf. tom. I, n"> 516, nota 8), adhuc fuisse cancellaiium, liquct ex litteris infra n" 551 ad Decemb. 31 cditis. — 2. An. 1296, Maii 16, postquam erat lector curiae, in ministium generalcm Ordinis cligitur, an. 1302, Decemb. 15, creatus est episcopus Portuensis, ct decessit an. 1312, cum eodem an,, Dee. 14, jam Jacobus Duese (Jobannes XXII) factus sit episcopus Portuensis (Contelori). Johanni de Murro adhuc baccalareo in theologia, aliisque baccalareis magistrisque Ordinis an. 1283 minister generalis Ord. Min., fr. Bonagratia, certas parles Johannis Petri Olivi ciaminandas tradidit. Chron. XXIV general. ad h. an. Chron. Nic. Glassbergcr in Anal. Francisc, II, 100 sq. Arch. f. Litteratur- u. Kirchengesch. des Mittelalt., III, 416 sq.
o4c7. Statutum facultatis artiuni de refusione officialium, de electione procuratorum, qui sua nomina in Regislro inscribant.
1288, Septembris 2, Parisiis.
Anno Doinini MCGLXXXVIII in crastino S. Firmini' nos omnes et singuli magislri artium apud S. Mathurinum convocati de consensu nostro, nullo contradicente, pro communi omnium nostre facultatis utilitate ordinanda seu statuenda duximus que sequuntur. In priinis statuimus quod si aliquis procurator vel officialis communis sui officii lempore expirato a rectore vocatus fuerit sufficienler, quod intelligimus tribus diebus, per servientem juratum ad refundendum recepta sui officii tempore, refundere neglexerit seu recusaverit, ex tunc ab omni actu scolari nostre facultatis sit privatus, quousque dicte facultati fecerit satisfactionem condignam, et de hoc majori et saniori parti sit credendum. Item statuimus quod dies eleclionis cujuslibet procuratoris ac persona ejusdem rectori noiniiietur vel denuncietur, antequam predictus procurator ad proferendum deliberationem sue nationis in facultate admittatur. Voluinus insuper rectorem ad hoc adstringi, ut procuratores singularum nationum, aut vices ipsarum gerentes [nomina sua^] necnon diem electionis eorundem suo registro inscribant', ne ex hoc defectus aliquis, ut alias visum est, in compoto generali rectoris legatiuV
Item ordinamus quod rectori, rectorie tempore peraclo, cum vocatus fuerit modo dicto, omnia recepta sua successori in presentia faeultatis aut deputatorum ab eadem integre
22 CHAPTULAniUM UNIVERS. PARIS. [1288
refuiidat sub pena superius annotala. Et ut hec inviolabiliter observentur, presentem cartulam sigillis quatuor nationum duximus roborandam.
Cod. Vat. Reg. 406, fol. 74''. Bibl. Phillipps in Chellenhain, ms. 876, fol. 69'', sub rubrica ; « Ordinatio supcr rcfusione officialium communium ». — Bulacus III, 486, c libro procuratorum nationis Gallicanae.
1. In Calendario Universitatis Inventio S. Firmini (Festum Ambianensium) ad 13 Januarii assignatur, fcstum vero ad 1 Septemb. — • 2. Deest ubique, sed suppleri debel. — 3. Revcra hoc postea in usu fuit, ut apparet ex registris nationis Anglicanae, ul horum tantum, nunc ei omnibus antiquissimorum, mentioncm faciamus. Cf. Archio f. Litteratur- und Kirchengesch. des Mittelalt., V, 232 sqq. — 4. Ubique « cligatur ». Bulaeus : « oriatur ».
550. Niculaus IV magislro Nicolao de Nonancuria, cancellario Parisiensi, iterum injungit ut fratri Johanni de
Murro, Ord. Minorum, Ucentiam in theologia tribuat.
1288, Decembris 1, Romae.
Dilecto filio .. cancellario Parisiensi. Spcrabamus hactenus et indubitatam fiduciam gerebamus quod tu tanquam devolionis et obedientie filius erga nos et apostolicam sedem affectum servans reverentie specialis, teque beneplacitis apostolicis prompta volontate coaptans, preces et niandata nostra tibi directa pro tempore devote reciperes, et adimplere sollicite procurares. Sed sicut nos facti evidentia edocet ac experientia realis informat, tu devotionis zelo et obedientie bono, que cautius custodire debueras, incaute postpositis vel verius irreverenter abjectis, preces et mandata predicta ludibrio habere dinosceris, eaque non sine multe temeritatis audacia vilipendere comprobaris. Cum enim per nostras litteras speciales te nuper duxerimus rogandum attentius et hortandum, dantes tibi per eas nichiloininus in inandatis ut dilecto filio fratri Johanni de Murro Ordinis Minorum, cui de probitalis multiplicis meritis, elegantia moruin, dono scientie, ac aliarum virtutum titulis fide digna testimonia perhibentur, plenam et liberam regendi licentiam in theologica facultate, sublato cujuslibet difficultatis et dilationis obstaculo, prout ad tuum spectat ofiicium, largireris, ut si forte prefatum Johannem ad regendum in curia successu temporis a nobis contingeret evocari, ad eam accederet expeditus', tu sequens proprie voluntatis arbitrium, et judicium rationis evitans, precibus et hortationibus nostris, libello temere dato repudii, eisque penitus obaudilis, quod in hac parte mandavimus exequi contempsisti; de quo tanto nobis majoris admirationis causa suboritur quanto spes uberior suggerebat, ut promptus et paratus occurreres votis nostris. Licet igitur quod a te, si hoc ex apostolica quam libenter in nostris amplectimur actibus mansuetudinem penitus possimus in actum deducere per nos ipsos, adhuc tamen experiri volentes si te forte reve- renter dirigens, el de inobediente factus obediens ac indevoto devotus, nostris intendas humiliter parere mandatis, discretionem tuam iterato rogamus et hortamur attente per apostolica tibi scripta districte precipiendo, mandantes quatenus pro nostra et ejusdem sedis reverentia predicto fratri Johanni, diflicultate ac dilatione qualibet omnino submota, licentiam tribuas supradictam, sic precibus et mandatis nostris efficaciter pariturus ut
1288] AB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD A N N U M MCCCL. 23
preteritam inobedienliam corrigas per obedientiam subsequentem, nosque dcvolionem tuam exinde non inimerito commendenius; alioquin sentire poteris et cognosccre per effectum quam temerarium et presumptuosum existat apostolicis non obtemperare preceptis. Dat. Rome apud Sanctam Mariam Majorem kal. Decembris, anno primo.
Bibl. nat. Paris. ms. lat. 4047, fol. 33, Reg. Camcrae Nicolai IV continens. — Ibid. ms. lat. 12847 (saec. XVII), fol. 132. 1. Cf. supra n» 548.
55 1. Nicolaus IV magistro Bertaudo de S. Dionysio, cancellario Parisiensi, injungit ut fratri Johanni de Murro, Ord. Minorum, licentiam in theologia tribuat, quod praedecessor ejus facere negle.tit.
1288, Decembris 31, Romae.
Dilecto filio .. cancellario ecclcsie Parisiensis. Pridem attcnte consideralionis indagine perlustrantes thesaurum scientie litteralis quo dilectus filius frater Johannes dc Murro, Ordinis Minorum, noscitur inslgnitus, et volentes illum latius prodire in publicum, iit fructus, Domino faventc, produceret ampliorcs, quondam .. cancellarium Parisiensis ecclesie, predecessorem tuum', pcr nostras sub certa forma litteras rogandum attcnte duximus et hortandum, dantcs sibi nichilominus in mandatis ut eidcm fratri, cui dc multi- plicis probitatis meritis, honestate morum, dono scientic, ac aliarum virtutum titulis fide digna testimonia pcrhibentur, regcndi in theologica facultate, sublato cujuslibet difR- cultatis et dilationis obstaculo, plenam et liberam, prout ad suum spectat officium, liccn- tiam largiretur, ut si forte prefatum fratrem Johannem ad regcndum in Romana curia successu temporis a nobis contigcrit evocari, ad prescntiam nostram accederet cxpeditus. At idem cancellarius post sue illicite voluntatis arbitrium abicns et vitans judicium rationis, precibus et hortationibus nostris non sine tcmeritatis audacia penitus obauditis, quod in hac parte mandavimus exequi non curavit. Quia igitur hujusmodi negocium non mediocriter insidet cordi nostro, ct magno desiderio ducimur ut illud perducatur celeriter ad effectum, discretionem tuam rogandam attente duximus ct hortandam, per apostolica tibi scripta districtc precipiendo mandantes quatcnus pro nostra ct apostolice sedis reve- rentia eidem fratri Johanni, difiicultate et dilatione qualibet omnino submota, predictam licentiam, prout ad tuum officium speclarc dinoscitur, largiaris, sic prccibus et mandatis nostris super hoc efficaciter pariturus ut non solum tui prcdeccssoris inobcdientiam prorsus evites, scd etiam tue devotionis sinceritas crga scdcm apostolicam clarius elucescat, et digne commendationis titulum proinde merearis. Quod autem feceris in hac parte nobis plcne rcscribcre non omittas. Dat. Roinc apud Sanctam Mariam Majoicm, ij kal. Januarii, [anno primo]. ^
Bibl. nat. Paris. ms. lat. 4047, fol. 36, Rcg. Camerae Nicolai IV continens. — Ibid. ms. lat. 12847, (saec. xvii), fol. 133.
1. Ex hoc apparet, magistruin Bcrlaudum dc S. Dionjsio (de quo tom. I, p. 573, nota 1, ct infra n» 593) non ante finein anni 1288 cancellariam Parisiensem obtinuisse, et ustpie ad illum terminum cjus pracdecessorem, ad quem epistolae
24 CHARTULAIUUM UNIVERS. PARIS. [1289
supra n" 548, 550, directae sunt, scilicet Nicolaum de Nonancuria, cancellarium fuisse, Postquam summus pontifex epistolam n" 550 editam eidem transmiserat, uudiit nlium magistrum (Bortaudum) cancellariam obtinuissc. Hinc corrigenda sententia in Hist. litt. de la France, XXIX, 14, note 1, Bertaudum ab anno 1287, immo fortasse a fine anni 1285 cancellarium fuisse. In Vita antiqua Raimundi LuUi legitur, eum post mortem Honorii IV curiam Rom. reliquisse et Parisios pcrvenisse « tempore cancellarii Bertholdi ». (Acta SS., Junii, tom. V, 645, n" 62). Hoc non ante finem anni 1288 evenisse, minime an. 1287, ul in Act. SS. nssertio esse videtur, nunc omnino certum fit. Bertaudus usque ad finem an. 1295 officio cancellariafe functus est. Cf. infra n» 592.
532. Statutum super coactione refundendi quando fuit aliquis procurator, et de poena aliquorum renuentium
refundere illa quae pro natione receperunt, in quo etiam statulo continetur modus determinantium et sub-
determinantium.
1289, Januarii 22, [Parisiis].
Anno Domini MCCLXXXVIII, die sabbati in festo b. Yincentii, nos omnes et singiili inagistri nalionis Gallicane actu regentes Parisius in artibus, in ecclesia S. Nicolai de Car- dineto et ad hoc specialiter convocati, de communi assensu nostro, nullo contradicente, pro communi omnium nostre nationis utilitale, ordinanda seu statuenda duximus que sequuntur.
Imprimis statuinuis quod quandocumque procurator tempore sui oflicii expirato a procuratore successore vocatus fuerit suflicienter, quod intelligimus tribus diebus, per servientem juratum et per deliberationem nationis nostra ad refundendum recepta sui oflicii tempore, refundere neglexerit aut recusaverit', ex tunc ab omni consortio et bene- ficio nostre nationis sit privatus, quousque nostre nationi fecerit satisfactionem condignam fit de hoc majori parti nationis et saniori sit credendum.
Secundo statuimus quod quicunquc magister vel quicunque magistri deputati fuerint ad recipiendas obventiones nostre nationis, nisi refundant nostre nationi, monitione suffi- cienter eis facta, sicut superius de procuratore est expressum, quod eis pena predicta de procuratoribus refundere negligentibus infligatur.
Tertio statuimus circa statum determinantium, quod eligatur unus magister actu regens qui primo in natione juratus scolariuin pretium sciat per juramenta magistrorum, a quo determinatores signum primo capiant antequam ab examinatoribus ad examinationem sint recepti. Et ad hoc observandum examinatores in nationis presentia sint jurati.
Item statuimus quod nullus subdeterminator recipiatur ad examen prius quam in scptimana que est ante diem dominicam qua cantatur Letare Jertisalem., exceptis Bonis Pueris et illis de Lupara, quibus consuevimus facere gratiam specialem. Et ut hec inviola- biliter observentur, presentem chartulam sigillo nostre nationis duxiinus roborandam retenta nobis potestate augendi, diminuendi, totaliter annullandi quando nostre nationi yidebitur expedire.
Bulaeus, III, 487, e libro procuratorum nationis Gallicanae, sub rubrica ut supra. 1. Gf. supra n» 549. .
1289] AB \NNO MCCI.XXXVI USQUE AD ANNUM MCCCL. 25
Oo3. Stalutum natlonis Normannorum de modo custodiendi pecuniam nationis et reponendi in arca.
1289, Januarii 31, Parisiis.
Universis presentes litteras inspecturis omnes et singuli niagistri de nacione Nornia-
noruni Parisius in arcium farultale regentes, salutem in eo qui est omnium fidelium vera
salus. Notum facimus quod cum viain seu modum non haberemus in nostra nacione
predicta ad conservandam ])ecuniam dicte nationis, ac etiam quandam summam pecunie
recepte in dicta natione, ad mittendum pro negociis facultatis predicte ad curiam
Romanam specialiter deputate cum necesse fuerit, ac etiam cujuscumque pecuniam
quacumque occasione seu ratione ad dictam nacionem tam nunc quam in futuris tempo-
ribus venientem, seu etiam pertinentem; volentes omnem dissensionis materiam amputare
que super hiis in futuris temporibus, instigante inimico homine seminante zizaniam inter
fratres, oriri posset, de communi consensu oninium nostrum ad hoc specialiter ex parte
procuratoris nostre nationis per servientem nostrum juratum apud Sanctum Julianum
Pauperem vocatorum, ordinavimus et statuimus, quod dicta pecunia imposterum unde-
cumque eveniat, ponatur et custodiatur in archa dicte nacionis communi sub tribus
clavibus; quarum unam custodiet procurator dicte nacionis pro tempore, pro quo procu-
rator officium exercebit; aliam autem custodiet unus magister fidelis dicte nacionis regens
actu in dicta facultate, electus secundum modum secundum quem alii ofliciales dictc
nacionis, seu per modum juratum, in dicta nacione imposterum eligentur; terciam autem
custodiet serviens communis dicte nacionis, per juramentum suum astrictus necnon et
sub pena amissionis servicii nacionis obligatus, quod ad diclam archam non accedet, nisi
ex unanimi deliberatione magistrorum in dicta nacione in artibus actu regentium, pecu-
niam ibidem ponendo seu etiam removendo : dictis procuratori ac etiam magistro, ad
dictam clavium custodiam deputato, penam imponentes, quod si ad dictam archam acces-
serint, seu alter eorum. nisi de communi mandato nacionis et cujuslibet magistri ibidem
regentis in facultate predicta, a dicte nacionis consortio eosdem sine spe revocationis
seu reconsiliationis in perpetuum privamus; ordinantes insuper ac etiam statuentes, quod
quilibet electus in procuratorem in nacione predicta imposteruni, sub eadem pena, pecu-
niam ratione officii receptam de obvencionibus dicte nacionis, seu eciam undecumque
dicte nacionis obvcniat, quocienscumque autem in predicto officio succedente per
servientem juratum, prout decet, vocatus fuerit ad faciendam refusionem dicte pecunie ab
eo recepte seu etiam monitus eandem plene et integre infra triduum a die dicte voca-
cionis seu monicionis, predicte nacioni ad hoc specialiter vocatus refundere teneatur; que
pecunia per dictos deputalos, videlicet procuratorem, magistrum, servientem ad hoc
electum a predicta nacione in archa predicta, cum quibusdam adjunctis ex parte nacionis,
sine fraude, omni dilacione postposita, plene et integre reponetur. Ad hec autem tenenda
el inviolabiliter observanda, omnes procuratores quicumque in nacione predicta decetero ** Chart. Univi. Paris. II, 1. 4
26 ClIAnXULARIUM XJNIVERS. PARIS. [1289
eligenUir, necnon omnes in dicta nacione incepturi, in sui institutione seu eciam inceptione, se per propria jurainenta fideliter obligabunt, et ad procedendum contra rebelles et contradictores, sicut contra perjuros, non moti ainore vel odio, prece vel precio, pudore vel utilitate alicujus persone, sed pro mera veritate et pro bono communi tocius nationis. Et ut hec robur habeant firmitatis, omnes nos et singuli magistri predicte nacionis in facultate predicta regentes ad hoc specialiter vocati, spontanea voluntate, non coacti, predicta fide uniuscujusque prestita corporali, et votis oinniuin nostrum confir- mamus. Insuper sigillum coininune nacionis nostre de consensu omniuin duximus appo- nendum. Datuin anno Doinini millesiino CC octagesimo octavo, die lune ante Purifica- tionem beate Marie Virginis. Collatio per Clementem.
Cod. Harcur., fol. 139''. — Jourdain, n» 292.
554. Juiamentum eligentium rectorem et rectoris intrantis electionem.
1289, mense Januario, Parisiis.
Universis presentes litteras visuris vel audituris nos omnes et singuli inagistri in artium facultate actu regentes salutem in filio Virginis gloriose. Facta preterita evidenler nos edocent ex dissencione et discordia circa rectorem habitis nostram facultatein, nec- non totain Universilatem periculis et detrimentis quainpluribus subjacere. Nos igitur volenles talibus periculis obviare, et fraudes ac fabricas, prout possumus, in posterum excludere, ad observandam formam eligendi rectorem nobis a doinino Siinone quondam legato tradilain', de communi consensu et assensu omniuin inagistrorum specialiter ad hoc vocatoruin in capitulo S. Matulini anno Doinini millesimo ducentesimo LXXX" oclavo, inense Januarii, duximus statuenda que secuntur ct inviolabiliter a nostris succes- soribus observanda.
Inprimis videlicet, quod electores post juramenlum in presentia facultatis factuin in unum locum includantur, a quo recedere non presuinant, nisi electio fuerit celebrata, excepto duntaxat necessitalis articulo, qui per majorem partein facullatis tunc presentis fuerit judicandus. Si autem' electores in unam determinatain personam concordaverint, liceat eis ad immediatum hostium venire, ut reclorem convocent solum, loquela ad alios et de aliis eis penitus interdicta.
Itein quod solum per spatium durationis unius candele (que unius totius candele regulariter sine fraude de una libra cere supra liccinium ponderis octo sterlingorum novorum de quatuor filis confectum, ut communiter, sine dolo eis operatores candelarum utuntur facte, portio xxvj eril, que porlio in longitudine habebit octavam partein ulne Parisiensis; si autem minus pondus cere accipiatur, juxta precedens consimilis proportio observetur; que candeia in inlroilu ipsoruin ad locum electionis accendetur, et continue ardebit usque ad consumptionem ejusdem candele) potestatem habebunt eligendi reclo-
4.
1289] AB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD ANNUM MCCCL. 27
rein, ac infra idem spaciuin eligerc leneantur. Si autem in aliquo istorum defecerint, vel ad eos' aliquis accesserit, per totuin tempus sequentis rectorie ad hoc quod ad quecunque officia facultatis vel nationis eligantur vel eligatur, inliabiles aut inhabilis reddantur seu reddalur.
Item si aliquis actu regens sivc rector non missus a tota facultate vel a majori parte ad electores accedat, eadein pena puniatur.
Itein bedelli electorum, ne regens vel non regens ad dictos electores accedat, per juramentuin astringantur. Et si aliquos ad predictos electores accedere contingat, hoc facultati revelabunt, eis locutione seu informacione ipsorum predictoruin pcnitus elec- torum interdictis. Si aiitem aliqui bedelloruin secus fecerint in aliquo predictorum, refusione sua pro rectoria sequenti priventur.
Item statuimus quod in loco electionis nec comedant nec bibant, ut attentius elec- tionein perficiant sub pena antedicta.
Item statuimus ordinantes quod prope finem temporis prefatorum electorum, si concordare nequiverint, singuli magistri singuhiruin nacionum tunc ibidem existentiuin juxta formas suas eligendi in nacionibus observatas alios ad eligendum inittant electores, continuatione predictorum electorum penitus interdicta; qui iiovi electores omnibus preinissis articulis et pena sicut primi astringantur.
Si autem predicti aut major pars eorundem, quod absit, convenire non potuerint secundum forinam et modum prenotatos, alii quatuor ad electionem inittantur celebrandain, qui pensatis commodo et honore punitiones accedentium pre oculis habentes sine temporis dispendio in unam personam conveniant. Si convenire neglexerint, facultatem in inajori periculo predictis electoribus sua protervia relinquentes, ex tunc pena predicta ad diini- diuin annuin sint ligati.
Item statuimus quod si occasione pene inflicte aliquis actuin legendi dimiserit, inha- bilis ad reddendum principia et coinmunes tanto tempore reddatur. Si autem aliquem civi- talem hujus occasione pene dimittere contingeret, in reditu ipsius predictum tempus aliquis eadein pena perficiat, fraude qualibet amota.
Volumus insuper omnes magistros actu regentes personaliter interesse, ubi electio erit celebranda, nisi ex legitimo absentaverint* se iinpedimento : et tunc electiones et provisiones aliorum reinanentium non poterint absencia impedire.
Item statuimus, si cum ultimis electoribus rector ad concordandum vocatus fuerit, duobus in unam personain determinatam non sub disjunctione concordantibus eis non velit rector consentire, eadem pena cum ultiinis puniatur. Et in hujus rei testimonium statutis presentibus signuin rectorie et sigilla quatuor nacionuin duxiinus apponenda. Rasuram, etc^ approbantes. Dalum anno Domini et inense supradiclis.
Cod. Vat. Reg. 406, fol. 1''. Cod. Cheltenham, n" 870, fol. 2, sub rubrica ut supra. Bibl. Caes. Yindob., ms. lat. 450, fol. !'>. — Bibl. Carnot. ms. 662 (Cod. Hareur.), fol. 114. Arch. Univers. Paris. Reg. 94, p. 59, n» 49. — Bulaeus, III, 451,
28 CHARTULARITJM UNIVEUS. rARIS. 11289
ubi (sicut apud Jourdain, n" 264) perperam ad an. 1280 refcrtur, sicut jam prius in Actes concernans Vunite du Recteur de V Vniversite de Paris, son eslection par les intrans, etc. (Paris, 1652), p. 9.
1. V. tom. I Charlul., p. 455, 576. — 2. Cod. Harcur. addit « duo ». — 3. « Ad oos » e Vindob. — 4. Reg. et Cod. Uarcur. ; « observaverint ». Vindob. : a excusaverit ».
555. Compositio anno 1Q89', indictione secunda, die jovis in festo B. Maithiae apostoli, scil. die quinta exeuntis mensis Februarii, facta inter magistros procuratores quatuor nationum et magistrorum dictarum nationum et rectorem Universitatis Paris. ex una parte, et magistrum Petrum de Ancelira clericum ex altera super quadam platea sita apud S. Germanum de Pratis contigua capellae S. Martini veteris, quam plateam Petrus ad se pertinere asserebat. Platea divisa est inter ambas partes, et insuper Petrus Universitati ad opus capellae et capellaniae jam inibi existentium viginti libras turon. ad construendam ibi domum solvere debuit.
1289, Februarii 24, Parisiis.
In noinine Domini nostri Jesu Ghristi. Amen. An. ejusdem millesimo ducenlesimo
octogesimo nono
Originale (dilaceratum) in Arch. nat. Pnris., M. 67", n" 18. Pertinebat ad Arch. Univers. (C. 7. a.) — Actes COncernans les benefices ausqucls les facultes de theologie, droict canon et medccine et les nations presentent pai' tour (Paris, 1651), p. 1. Defense des droicts de VUniversite' de Paris, etc. (Paris, 1657), p. 119. Bulaeus, III, 490. De la proprieti et seigneurie du Pr^-aux-Clercs (Paris, 1675), p. 84.
1. Annus hic non secundum morem Gallicanum sumitur : indictio cnim ct dies jovis, utpotc fcstum 8. Mathine, ct dics quinta exeunlis mcnsis Februarii, ad an. 1289 tantum referri possunt.
556. Taxationes domorum a magistris in theologia et in arlibus civibusque Parisiensihus factae.
1286-1289, Aprilis 10, Parisiis.
Anno Doniini M°CC° octuagesimo sexto, taxavcrunt magistri in theologia frater Egidius' et magister Jacobus Dalos, et quatuor magistri in artibus et duo burgenses :
Domum Roberti de Atrabato, in vico Lignorum' ad longum introituin; centum sol. paris.
Doinum Johannis RosinoP, in vico Sancti Victoris....
Donuim Johanne de Limogiis*, in vico Sancti Victoris; viii libr. paiis.
Doinum Radulphi barbitonsoris^ in vico Plautri; x libras cum dimidia de Paris.
Domum Johannis de Placentia, in vico Sancti Hylarii'; lxv sol. de Paris.
Domum magistri Hervei Rauci, condain canonici Parisiensis, in vico Sancte Genovele; XVI libras de Paris. cuin dimidia.
Domum Nicolai juvenis', in vico Lignoruin; xi libras paris., cuin celario et cum pratello.
Domuin Ricardi Rourgondi', in closo Rurnelli, iv libras et x sol. paris.
Domuin magistri Hodonis de Nealpha, in vico Sancte Genovefe, versus portain Sancti Marcelli, ad quatuor filios Emondi ; x libras et x soL
Domum Rogeri sigilatoris' de vico novo, in vico Sancte Genovefe, supra macellum,
1289] AB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD ANNUM MCCCL. 29
exsepta tnedielate celarii, et exseptis duabiis caineris habentibus exituni a parte vici; vin libr. et x sol.
Doinum magistri Guillelmi de Sancto Benedicto ad gaulum, in magno vic-o'"; centum solidos paris.
Domum Johannis de Bareflou", ante scohts Sancti Maturini, in magno vico; ix libr. paris.
Domum magistri Giradi, canonici Sancti Benedicti, in magno vico, supra carnificem; XV sol. paris.
Domum domine Juliane", in vico Poretarum", juxla magnum vicum ; xxviii sol. paris.
Domum Johannis de Barefleu, in vico Sancti Cosmi'*, ante donuim magistri Giradi de Gutiriaco; ix libras ct x sol. paris.
Doinum Bernadi Belvacensis, in vico Sancti Andree, supra Egidium dictum Picardum; centuin solidos paris.
Domum domini Ancelmi de Insulla, in vico Paveta'% juxta domum episcopi Novio- mencis; vi libr. et x sol.
Domum Petri de Crispynio, in vico Sitare; xlv solidos de Paris.
Doinum magistri Ade Rigaut, ante domuin le Conseirge, in vico Sitare; xx libr. de Paris.
Domum Roberti Le Gouteir, in vico Eremborgis de Bria'*; lxv soI. de Paris.
Domum Stephani de Challeyo'', juxfa .Sanctum Severinum; xl soI. de Paris, pro isto anno.
Domum capituli Sancti Marcelli, in vico de la Charetiere"; ix libras et x solidos de Paris.
Domum doinine Agate la Maresqualle'", in inagno vico, ad longum yntroytuin; x libr. paris.
Doinum scole domine Annette de Arke, in vico Straininum-"; xxxii sol. paris.
Doinum magistri Stephani de Novo Castro, in vico de Charori"; xi libras et x sol.
Doinum inagistri Guillelmi de Bona Vallc, in vico de Houljlier'*; ix lii^r. de Paris, pro toto anno.
Doinum domine Dionisie d'Aneires, in vico Gervasii le Lorain", pro sollo aiiao; XI libras de Paris.
Domuin a la veillc Erisonne"', aiite .Sanctum Severinum; centuin solidos et x sol. paris.
Doinum doiuine Gcnovefe Lequokeleir, ante claustrum Beale Marie; ceiilum solidos paris.
30 CH\RTULA.UIl!M UNIVEKS. PAUIS. [1289
Anno Doinini IVPCC" octuagesimo septiino taxaveriint inagistri iii iheologia, inagister Ernuplus de Brusella", et frater Reinondus Rigaldi et quatuor inagistri in artibus et duo burgenses :
Doinuin Johannis bedelli defuncti'", in vico Sancti Victoris; ix libr. de Paris.
Doinuin Epiphanie La Couinie, in vico Paveto; c et xv soi. paris.
Doinuin Houdini Sancli Benedicti, in vico Alisandri Anglici*'; c et xii sol. paris.
Domuin Guillelini dicti Fourati clerici", in vico Lotricum"; lxviii soL paris.
Doinuin Bartolomei bedelli'", in vico Claustri Burnelli; x libr. et x sol.
Donium Honrici de Gravia, in vico Sancti Severini; iiii libras in isto anno.
Domuin Archeml)aldi sutoris", in vico Cilhare; vi libr. et x sol.
Doinum Roulandi Anglici, in vico Ereinborgis de Bria; c et x sol. de Paris.
Doinum Odeline, filie Alane veteris, in vico Cictare, in cono vici Feni; c sol. de Paris.
Domum Andree prepositi de Suessia", in vico Serpentis; x et iiii libr. de Paris.
Doinuin Jacobi carnificis, in vico Nucuin"; vi libras et xv solidos, in hapico {sic) a laitue.
Doinuin magistri Remigii in vico Sancte Genovefe, per terrain; xiiii libr. de Paris.
Domum Petri de Claustro Sancti Bcnedicti, in vico de Breve"; vi libr. de Paris.
Domuin Guillelmi dicli Bouchel, in vico de Hirondare"; lviii sol. paris.
Doinuin Slephani de le Hamaie", in vico Sitare; vii libr. et x sol. de Paris.
Domuin Marie de Senonis, in vico Plastrarum"; pro anno isto xviii sol. de Paris.
Domuin Stephani dicti Haudri, in vico Sancli Ylarii; c et x sol. de Paris.
Anno Doinini M"CC° octiiegesimo octavo", taxaverunt inagistri in theologia, magister Johannes de Miirro, inagister Petrus de Sancto Audemaro, et Jjambertus dictus Bouche; et magistri in artibus, scilicet magister Guillelmus de Auchoire et inagister Egidius de Angrene et inagister Johannes Case, et magister Johannes Balk :
Domum novam Sancti Matulini", in inagno vico, sine pratello; novein libras cum dimidia paris.
Domum Guillelmi dicli Herefort", in vico Cithare; quatuor libr. paris.
Doinuin Petri de Yncausto*', in vico Petri Sarraceni; octo libras et v sol. paris.
Domuin Elias clerico dicto Rufo de Crepon, in inagno vico, ante Sanctum Maturinum; vm libras et xii sol.
Domuin canonicorum de Burgo inedio Blesis, juxta portam de Inferno*' ; xv libr. de Paris.
Doinuin Stephani de Sancto Bricone dicto ad pueros, ante templuin Sancti Siforiani.
Domum Mathei Lonbardi, in vico Furni*', in cono supra furnuin; x libras et x sol. de Paris.
Doinum Guillelmi Scoti, in vico Sancte Genovefe, ante vicum Jude*\ in cono; vii libr. de Paris.
1289] AB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD ANNUM MCCCL. 31
Scole domine Jahanne le Frissonne", inter diias portas jiixta Fratres ^linores in alto; XXXIII sol. de Paris.
Doinum Sancti Vitoris jiixta doimiin qiialuor filioruin Einondi, in vico Sancti Vitoris; xmi libr. de Paris.
Doinuin Rogeri sigilatoris", in vico Sancte Genovefe in inontc, jiixta carnifices; x....
Domuin Ilenrici pastilari", in vico Petri Sarasini; viii libras de Paris. et x sol.
Doinum Margarite dicte Parrie, in vico Sancti Andree, supra doinuin Stepliani dicli de Bara; lxxv soI.
Domuin Toine de Sancto Patu", ad duos equos, in vico Sitare; vi libr. de Paris.
Doinuin Galtheri lathoini, cuin ([uatuor pueris, in vico dicto de la Poiipe"; lxx soI. de Paris.
Doinuin magistri Johannis de la Roche, in vico Herembour de Brie; iiii libr. de Paris.
Doinuin Guillelini de Orval, in clauso Burnelli; vi libr. et x sol. de Paris".
Originale in Arch. Univers. Paris., Ihcca IV, A. 18. e. — Jourdain, n» 293. Cf. ejusdein La laxe des logements, in Mcm. de la sociele de Ihist. de Paris et de V Isle-de-France, IV, 140 sqq., sed non raro crravit in nominibus exscribcndis.
1. Ord. S. Aug-ustini. Cf. supra n" 542. — 2. Gallice via « hi Bucherie de Pelit Pont ». Cf. Livre de la taille de Paris anni 1292 apud Geraud, Paris sous Philippe le Bel, p. 169 ; « Robert d'Arraz, le buchier ». Qui mortuus est an. 1297 (Vid. Archiv. nat. Paris., KK. 283, nunc in Museo AE*. 11. 302, fol. 95''. Quod volumen alteram partem libri a Geraud editi continet; vid. Boutaric, Not. et extr. des mss. XX, 2, p. 103). — 3. «Jehan Roussignol, cspicier », memoratur in libro talliae an. 1298 (Arch. nat. KK. 283, fol. 122). — 4. Cf. Geraud, p. 150 ; « Dame Jehanne de Lymoges, ostelicre ». — 5. Invcnimus « Raoul le barbier, marcheant de chevax » (rue de Garlande au bout de la rue aus Englois) atque iterum « Raoul le barbier » in libro talliae an. 129G (Arch. nat. KK. 283, fol. 2S1' ct 29''). Vicus Plautri nominatus est « rue du Platre .S. Jacquos », hodie « rue Domat ». — 6. Vicus S. Hjlarii a primis saeculi XIV' annis, nomine mutato, « rue des Carmes » factus est. Cf. Geraud, 1. c, p. 331. — 7. Habemus in libro talliae an. 1296 ; « Xicholas de Boubon, charpentior » (rue de la Buscherie) et iterum an. 1297 ; « Xicolas de Boubon, charpenticr » (Arch. nat. KK. 283, fol. 28*' et 63). — 8. In codem lib. an. 1296, memo- ratur « Richart le Bourguelgnon, bedel », rue des Xoiers (fol. 31). — 9. Cf. Geraud, 1, c, p. 160 ; « Rogier rescrivain (rue du Bon Puis) », atque etiam an. 1297 ct 1298 (Arch. nat. KK. 283, fol. 91" et 147). — 10. Cf. Geraud, p. 160 ; « Guilluume de Saint Benoiet » (en la Grand-Ruc, id est, rue Saint-Jacques ; paroisse S. Benoiet le restourne). — II. Cf. ibid. p. 102 ; « Jehan Barefleu ». — 12. Fortasse eadem atque « Juliennc la forriere » stabilita « rue au Fuerre » an. 1297, nominata alias « Julicnne de Breban » an. 1290 et « Juliane farae feu Thomas dc Breban » an. 1300 (Arch. nat. KK. 283, fol. 92, 22'ib et 296). —
13. Ultima vestigia viae « aus Porees », postca « rue Reslaut » dictae, nuper destructa sunt ut .Sorbona amplificaretur. —
14. Vicus S. Cosmi crat sequentia viae Citharae (vel de la Harpe) a via Mathurinorum usque ad plateam S. Michaelis (hodie Fontaine Medicis). — 15. Fuit via « pavee S. Andre », nunc « rue Seguier ». — 16. Xune « rue Boutcbrie ». — 17. Cf. Geraud, p. 150 : « Estienne de Chailli » (en la rue dc Guellande), qui iteruni invcnitur in libro talliae an. 1290 et 1298 ; « Estienne de Chailli, potier » (Arch. nat. KK. 283, fol. 32 et 91''). — 18. Xunc « ruc Chartierc ». — 19. Cf. Geraud, p. 142 ; « dame Agacc la mareschale » (rue de la Juierie); quam vidcnius etiam in libro talliae an. 1298 ; « Dame Agace la Maresehalc, et ses . ii . filles ». (Arch. nat. KK. 283, fol. 122). — 20. Hic primo in documentis ad Universitatem pcrtinentibus « vicus Straminum » (postea « du Fouarre ») nominatur. — 21. Cf. Geraud, I. c, p. 307. — 22. Cf. ibid. p. 300. Vicus « dcs Oubloiers », postea « de la Lieorne » nuncupatus, omnino destructus est, cum hospitium « Hotel-Dieu » de novo in Insula nuper aediflcavcrunt.
— 23. Vici « Gervcse Loharenc », poslea « rue Gcrvais-Laurent », in Insula prope meroalum florum, hodie nihil restat. — 24. Cf. Geraud, p. 150 ; « Jehanne la Frisonne » et « Perronele la Frisonne » (rue de Guellande). — 25. Seu « Arnulphus de Brosellis », ut infra n" 500. — 26. Cf. Geraud, p. 166 ; « Gile, la fame feu Jehan le bedcl » (rue S. Victor). — 27. Vicus « Alixandrc TEnglois », deindc « rue du Paon », nunc deslructus. — 28. Vox « clerici » supra « Fourati » additur. Sitnc idem atque « Guillaume de grant four, talemelicr » memoratus in libro talliae an, 1298 (Arch. nat. KK. 283, fol. 122), in ambiguo cst. — 29. Yici « des Lavandicres S. Jacques u propc plateam « Maubert » nihil hodie restat. — 30. Fortasse idcm est ac 0 Bertaut le bedel » (Clos-Burnel) memoratus ap. Geraud, p. 108, qui vocatur ctiam in tallia an. 1290 « Bcrlaut le bediau, tavcrnier », an. 1297 « Berthelot le bedel », an. 1299 « Berlautle bedel, tavernier » (Arch. nat. KK. 283, fol. 32, 60, 222).
— 31. Cf. Geraud, p. 1.55 ; « Erchambaut le cordouanier ». — 32. I. e. de Suecia. De praeposito Andrea v. tom. I, n" 496,
32 CHAHTUL\UIUM UNIVEHS. PARIS. [1289
nota. — 33. Vicus Nucuni, « rue des Noyers », nunc omnino destructus, a magno vico ad vicum S. Genovefae tendebat. — 3'i. Id est Bievra, hodic ctiam « rue de Bievres ». — 35. Nunc « rue de rHirondelle ». De quo plura ap. Berty, Topographie du vieux Paris, V, 460. — 36. Cf. Geraud, p. 155 : « Estienne de Hameitc », etiam an. 1296 : « Estienne dc Hamcte, sergent » (Arch. nat. KK. 283, fol. 29^). — 37. Idem ac « vicus Plautri » anno praeeedenti nuncupatus. Vid. supra not. 5. — 38. Annus hic notatur secundum morcm Gallicanum, id est anno 1289 ante Pascha (10 April.), nam ex documento supra (n"> 551) edito apparet fratrem Johannem de Murro 0. Min. in finc anni 1288 nondum magistrum in thcologia fuisse. In hoc documento tamen nominatur magister in theologia. Fortasse etiam anni 1286 et 1287 hujus docuraenti sumendi sunt secundum morem Gallicanum, id est pro annis 1287 et 1288 ante Pascha. — 39. Sic saepe in mss. atque ctiam gallice diccbatur « Saint Matulin » vel « Matelin ». Vid. Geraud, p. 156. — 40. Cf. ibid. p. 155 : « Guillaume Harcfort » ct in tallia an. 1296 ; « Guillaume de Harefort ». (Arch. nat. KK. 283, fol. 29i>). — 41. Id est Inclaustro. Cf. Chart. t. I, p. 599. Apud Gcraud, p. 161, habemus « Pierre de I'EncIoistre » (en I'cncIoistre S. Bcnoiet) ; iterum in tallia an. 1296 et 1299 (Arch. nat. KK. 283. fol. 30^ et ^^lb).
— 42. Hic fortasse antiquissima mentio nominis « de Inferno » dati portae alias Giberti vel Gibardi vel Ferri nuncupatae. V. Jaillot, Quartier S. Andre, p. 80. — 43. Vicus ille, postea » ruc du Petit-Four S. Hilaire » nominatus, qui ad viam n de Savoie » vcl « des Sept Voies » (nunc rue Valettc) ducebat, dcstructus est. De eo cf. Jaillot, Quartier S. Benoit, p. 63.
— 44. Qui 0 ruc Judas » vocabatur, nunc dcstructus. — 45. Vid. supra not. 24. — 46. Vid. supra not. 9. — 47. Cf. Geraud, p. 161 : B Henri le pastcer ». — 48. Cf. ibid. p. 157 : « Picrre de Saint Patur » (rue aus Escrivains, hodie dc la Parche- mincric); etiam in talliu an. 1296 et 1297 : « Nicholas de S. Patu, parcheminier » (Arch. nat. KK. 283, fol. 30 ct 64); an. 1298 et 1299 « Pierre de Saint Patu, parcheminier » (ibid. fol. 145*> et 219). — 49. Verisimiliter idcm ac « ruc Poupee » de quo vid, Berty, Topogr., V, 550; nam in libro talliae an. 1299 invenimus in praedicto vico « Gautier Tenglais, macon ». — liO. Sequitur in charta : « Domum capituli Sancli Stephani de Gressibus juxta portam in Magno vico, X », sed linea transvcrsa iritorlitum.
557. Siatutum Cajjiluli generalis Cluniacensis de sludentihus Parisiis, impriniis injure canonico.
1289, Maii 1, Cluniaci.
Primo siipplicavit prior scolariuin Paris. quod cum difTinilum sit alias per Capitulum generale quod certi priores teneant et habeant certum numerum scolarium Parisius in theologia studentium, quod facere negligunt aliqui in prejudicium Ordinis et contemptum diflinitionis predicte, ut videlur : dicunt diffinitores ut quod super hiis alias diffinitum est, roboris habeat firmitatem.
Item ne alilji predicte pensiones expendantur', et si concesse sint alique, revocentur.
Item ut alias diffinitum est ne aliquis monachus nostri Ordinis in jure Parisius studeat sine licentia speciali domini abbatis Cluniacensis, de qua quidein fidem faciat priori scolarium.
Item supplicat prior dictorum scolarium ut provideatur eidem in expensis sufficienter, ut possit facere facta sua prout dominus abbas concessit, donec aliter eidem priori fuerit sufficienter provisum'.
Item quod domus eorum teneatur in stalu.
Bibl. nat. Paris., Nouv. acquis., ms. lat. 2263, fol. 71, sub rubrica : « Diffinitio de CoIIegio Paris. quod nuUus debet studere Parisius in jurc canonico sine liccntia domini abbatis, ct opportct quod faciat fidcm priori scolarium, facta anno Domini M CC LXXXIX ».
1. Hoc statutum anno 1293 confirmabatur, addito, « quod aliquis scolaris idoncus ibidcm (Parisius) commorans ad studendum non possit nec debeat per aliquem admoveri nisi ex causa rationabiii donec quinquennium ibidem compleverit ». Prior scholarium habeat potestatem compcllendi priores non solventes dictas pensiones per sententiam excommunicationis, suspensionis vel etiam pena pecuniaria. Ibid. fol. 87''. — 2. Anno 1294 ordinatum cst, o quod prior et successores ejusdem duas habeant de cetero pensioncs, quas primo vocarc contigerit ». Ibid. fol. 70.
1289] AB ANNO MCCLXXXVr USQUE AD ANNUM MCCCI,. 33
OOo. Slatutum Capiluli generalis Ord. Praed. sub magistro generali Munione Treviris celebrati de mittendis
studentibus Parisios ad studendum.
1289, Maio exeunfe, Treviris.
Cum conventus Parisiensis multis debitis in pecunia sit oppressus, volumus et ordi- hamus, quod quelibet provincia induat suos studentes, et illi qui sunt de gratia vel de conventibus illuc missi ad studium, induantur a suis conventibus vel amicis, quousque status illius conventus fuerit melioratus.
Mss. Rom. et Rutenens. Capp. general. Ord. Praed. — Marlene, Thes. nov. anecd., IV, 1830.
Oo9. liector, decani facultatum, procuratores nalionum et magistri quatuor facultatum quibusdam magistris dant potestatem inveniendi quo modo praesentandum sit ad capellam S. Germani de Pratis.
1289, Junii 7, Parisiis.
Universis presentes litteras inspecturis, universitas magistrorum et scolarium Pari- sius salutem in eo qui est omnium vera salus. IVotum sit nos rectorem, decanos facul- tatum, procuratores nationum, necnon et magistros quatuor facultatum communi, concordi ac expresso consensu, nullo nostrum in hoc reclamante specialiter, etiam nec magistro Jacobo Pype de Attrabato, viris venerabilibus dominis decano, cantori et magistro Stephano de Lemovicis canonico Parisiensi dedisse et tradidisse nomine nostro et totius Universitatis plenam potestatem inveniendi modum et viam compromittendi in ipsos sub certa forma et pena super controversia aliquanto tempore inter nos agitata de jure presentandi ad capellam S. Germani de Pratis et deinceps tractandi, ordinandi de toto negotio, et ipsum negotium seu controversiam de predicta capellania decidendi fine debito et terminandi sententialiter et in toto, necnon declarandi et statuendi circa hujus- modi negotium, que declaranda et statuenda fuerint secundum formam juris, de plano tamen et absque strepitu judiciali, promittentes bona fide et pena quam ipsi super hoc dictaverint et apposuerint, nos eorum ordinationem in hoc articulo firmiter observaturos. In cujus rei evidentiam ac testimonium presentes litteras sigillo nostre Universitatis fecimus communiri. Actum et datum Parisius apiid Sanctum Maturinum in congregatione generali, die martis post dominicam Trinitatis, anno Domini millesimo ducentesimo octua- gesimo nono.
Originale in Arch. nat. Paris. M. 07, n^ 27. Restat taenioluni membranac. cum fragmentis sigilli. Pcrtinebat ad Arch. Univcrsit. (C. G. d.). — Mem. historiques sur les benefices, etc., p. 133. — Vide infra n" 562.
** Chart. Vniv. Paris. II, 1.
34 CHAHTULARIUM UNIVERS. PARIS. [1289
560. Capellania quaedam fundatur pro verberihus et injuriis studentibus quibusdam illatis a gentibus eardinalis
Johannis Choleti, auost. sedis legati.
1289, Augusii 30, [Parisiis].
In noinine Doinini nostri Jesu Christi, ainen. Anno ejusdein millesiino ducentesiino octogesiino nono, indictione secunda, die martis proxiina post Decollationein beati Johannis Bapliste, scilicet die secunda e.xeuntis inensis augusti, pontificatus sanctissiini patris doinini Nicolai pape IV anno secundo. Cum quidam malefactores inter villam S. Germani de Pratis prope Parisius et vallein Gerardi Parisiensis diocesis, in campis quosdam clericos de Universilafe Parisiensi enoriniter verberassent ac vulnerassent, et turpiter pertrac- tassent, et unus ex ipsis clericis qui specialiler de Universitate erat pro vulneribus, verbe- rationibus et aliis injuriis ab ipsis malefactoribus illatis et factis, et earuin occasione, fuisset viain universe carnis staliin in dictis cainpis ingressus; ac Universitas Parisiensis predicta seu inagistri dicte Universitatis noinine ipsius Universitatis sepius propter hoc coram domino rege Francie illustri aut suis consiliariis comparuissent et questionem seu querimoniain movissent, et eundein regein per diversa loca seculi fuissent et ob hoc expensas fecissent, tandein dicta die martis viro religioso fratre Ricardo Ordinis fratrum Minoruin, penilentiario reverendi in Christo patris doniini Johannis, tit. S. Cecilie presby- teri cardinalis apostolice sedis legati, ac viris venerabilibus et discretis dominis sive magistris Egidio de Warsayn rectore dicte Universitatis, necnon et aliis quampluribus magistris scolaribus in theologia, in decrelis, in physica et in artibus ac procuratoribus quatuor nationum, Gallicorum, Picardorum, Normannorum et Anglicorum Universitatis Parisiensis in capitulo ecclesie S. Bernardi de Chardineto Paris. Cisterciensis Ordinis congregatis et existentibus, prefatus frater Ricardus pro bono statu pacis et concordie Universitatis predicte ciini dictis et premissis niagistris ac aliis de ipsa Universitate ordi- navit, convenit, proinisit ac disposuit in inodum qui sequitur.
In presentia inei Bonamici notarii et testium subscriptoruin ad hoc specialiter voca- toruin et rogatorum, videlicet quod prefatus fraler Ricardus pro malefactoribus predictis promisit quod faciet fieri capellaniam unam dotatain de viginti libris parisiens. inortificatis annis singulis redditus, et in perpetuum in locis coinpetentibus ad dictuin bonorum virorum in hoc expertorum percipiendis ab Universitate predicta vel ejus mandato certo, vel a capellano qui pro tempore fuerit, et cui capellano prefata Universitas capellaniam contulerit inemoratam. Faciet etiain construi in dicta capellania sive capella altare unum lapideuin. Faciet etiam fieri calicem unuin argenteuin et missale et pannos ad allare, et pro capellano pannos sive induinenta sufficienlia pro celebrando divina in dicta capella sive capellania. Promisit etiam solvere triginta libras parisiens. pro expensis factis a rectore et Universitate seu deputatis ab Universitate predicta occasione hujusmodi queri- monie delate coram rege et alibi. Et de priina solutione anni primi scilicet presenlis quo ipsiim factum extitit perpetratuin faoienda de viginti libris stabit Universitas dicto vene-
1289] -VB ANNO MCCLXXXVI U S Q U E VD ANNUM MCCCL. 35
rabilis viri .. cancellarii Parisiensis in terniino ab ipso cancellario prefigendo. Et deinde singulis annis et in dicto terniino prefigendo a dicto cancellario Universitas aiit capellanus capellanie predicte percipiet viginti libras ut premittitur. Si vero predicti redditus non assignarentur, ita quod Universitas aut capellanus capelle anledicte non perciperent redditus predictos loco et terniino constituendis, proniisit dictus frater Richardus persol- vere vel facere solvi viginti libras parisiens. Universitati aut capellano predictis annis singulis et termino statutis per cancellarium, ut dictum est, quousque dicti redditus essent assignati, ut dictum cst. Promisit etiam idem frater Ricardus facere et procedere contra malefactores, prout infcrius continetur : scilicet quod ipsi Universitati publica manifesta et notoria emenda fiat, et frater Ricardus inquirat et faciat inquiri bona fide dc malefacto- ribus, qui verberationes, injurias manifestas et vulnerationes, ut ])redicitur, commiserunt. Et si malefactores predicti, aut qui consilium, auxilium, openi vel operain prestiterunt vel mandatum dederunt, inventi fuerint, et constiterit ipsos in hoc esse culpabiles, si clcrici fuerint, debent puniri secundum canonicas sanctiones : si vero laici, debent puniri publica et notoria et manifesta emenda, secundum quod consuetum est Parisius et fieri consuevit. Que omnia et singula velut superius sunt expressa, memoratus frater Ricardus manu sua super pectus apposita promisit in verbo veritatis observare et adimplere et firmiter tenere, seu facere observari et non contravenire in futurum.... Interfuerunt testes presentes premissis die martis predicta in Cardineto viri venerabiles et discreti domini, sive magistri Arnulphus de Rrosellis' in theologia, Gerardus de Cutriaco', Jacobus de Dacia', Johannes de Folchatherio, Johannes Rritto* in decretis, Jacobus de Senis, Herveus Rrito, Johannes de Passaavant, Johannes Allichim et Gerardus de Nogento', Gaufridus de Rubeo Monte, Johannes de Maalinis, Johannes Vacta°, Johannes de ^lonasterio, Ricardus de Santrilliaco, Henricus de Rrusellis, Johannes de Lantingol, Thczelinus, Guillelmus Aulissiodorensis, Ingorunus de Kalloes, et quatuor servientes quatuor nationum'.
Originale iii Arch. iiiit. Paris., M. 67», n» 29. Perlinebat ad Arcli. Univ. (C. 6. i). — Memoires historiques Slir les bcne'ftces, p. 10. — Vide infra n" 563.
1. Supra, p. 30. — 2. Cf. tom. I ChartuL, p. 500, 542. — 3. Kjns infra n° 572 etiani menlio fit. Erat doctor decre- torum, et an. 1289, Januarii 5, fit canonicus Lunden.si.s. Reg. Vat. Nic, IV, an. 1, ep. 258. — 4. Cf. infra n" 572. — 5. Illius exstant Quacstiones super Anal. post. in Bibl. nat. Paris. ms. lat. 16170. Cf. Haureau, Hist. de la phil. SCoL, II, 2, p. 158 sq. V. infra n" 581, ubi rcctor nominatur. — 6. Utique magister Johannes dictus Vnte, infra n" 569. — 7. Sequitur subscriptio Boniamici Bononiensis clerici, apostolicae sedis notarii.
561. Statutum facullatis artium, quod quilihet magister teneatur nomina propriorum scholarium scribere ut de
bonis scholaribus testimonium perhibere possit.
1289, Octobris 14, Parisiis.
Universis presentes litteras inspecturis rector Universitatis Parisiensis et omnes el singuli magistri facultatis artium salutem in filio Virginis gloriose. Attendentes quod propter multitudinem scolarium nostre facultatis multorum nomina ignoramus, ac etiam
36 CHARTULARIUM UNIVERS. PAR[S. [1289
qui sunt boni ac legitimi aut ficticii scolares discernere non possumus, et aliqui fingunt se esse scolares nostre facultatis, ut privilegiis et libertatibus ejusdem* ac etiam Univer- sitatis gaudere valeant et tueri, qui' tanquam membra putrida a tali corpore seu consortio deberent separari (nam et propter tales multociens facultas diffamatur et a pluribus vilipenditur, et magistri dicte facultatis modis variis a studio et contemplatione impediuntur, et boni scolares ex talium consortio et persuasionibus a studio se retrahunt in tantum quod non possunt scientie preciosam acquirere margaritam) : nos volentes super hoc salubre remedium apponere, statuimus ac etiam ordinamus quod omnes et singuli magistri dicte facultatis et etiam qui in dicta facultate sunt incepturi per eorum juramenta, omni fraude ammota, nomina propriorum scolarium scribere teneantur, ut bonorum cognitionem habeant et loco et tempore in omni necessitatis arliculo de ipsis legitimum testimonium' deferre valeant, ut solum studium insequentes et erga magistros tam pro leclionibus ordinariis quam cursoriis, ut moris est et statutum, debite se habentes et eisdem condignam recompensalionem facientes si super hoc a suis propriis magistris fuerint requisiti, et si magistri fuerint de illis contenti, privilegiis et libertatibus facultatis et Universitatis gaudere valeant, et ad singulos actus in dicta facultale promoveri. Ficticii autem scolares et studii persecutores cum bonis non scribantur, sed tanquam inutiles a gremio et consorcio facultatis ammoveantur, ita quod absque dispensatione facultatis ad aliquem actum in facultate non valeant promoveri, nec priviiegiis et libertatibus Univer- sitatis gaudeant, sed pro non scolaribus a quolibet magistrorum per eorum juramenta habeantur. Volumus autem et ordinamus quod quilibet rector in sui institutione per suum juramentum astringatur quod presentem ordinationem per servientem juratum per scolas magistrorum in singulis annis faciat propalari. Volumus tamen quod hiis non obstantibus omnia statuta et privilegia Universitatis in omnibus et per omnia inviolabiliter obser- ventur. Et ut hec habeant roboris firmitatem, sigilla quatuor nationum presenti cedule sunt appensa. Actum anno Domini M^CC" octuagesimo nono apud Sanctum Julianum Pauperem die veneris post festum beati Dyonisii.
Cod. Vat. Reg. 406, fol. 62''; Cod. Cheltenh. 876, fol. 65, ubique sub rubrica : « Ordinatio de scolaribus bonis, et de non scolaribus » ; Archiv. Univ. Paris. Reg. 94, n" 60, p. 68. — Bulaeus, III, 449, ubi perperam ad an. 1279. Jourdain bis refert, ad an. 1279 (n« 260), et ad an. 1289 (n» 296).
1. Deest in Vat. Reg. — 2. Additur ubique « cum ». — 3. Ibid. prius « matrimonium ».
o62. Statutum Universitatis Paris. de praesentatione ad capellam S. Germani de Pratis.
1289, Novembris 3, Parisiis.
Universis presentes litteras inspecturis universitas magistrorum et scolarium Parisius salutem in eo qui est omnium vera salus. Cum nos dederimus venerabilibus viris dominis decano, cantori, et magistro Stephano de Lemovicis canonico Parisiensi potestatem terini-
1289] AB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD ANNUM MCCCL. 37
nandi controversiam inter nos motam siiper jure presentandi ad capellam S. Germani in Pratis juxta Parisius, et etiam inveniendi viam et modum per quem ipsi procederent', et nos ad eorum sententiam observandam obligarent, nobis formam que infra sequitur tradi- derunt, volentes eam nostro consensu et sigilli ipsius Universitatis appensione roborari : Notum sit nos rectorem, decanos facultatum, procuratores nationum, necnon et magistros quatuor facultatum communi, concordi ac expresso consensu, nullo nostrum in hoc recla- mante specialiter, etiam nec magistro Jacobo dicto Pipe de Attrabato, viris venerabilibus dominis decano, cantori, et magistro Stepliano de Lemovicis canonico Parisiensi, dedisse et tradidisse nomine nostro et totius Universitatis plenani potestatem terminandi et deci- dendi controversiam seu discordiam ortam et pendentem inter nos super jure presentandi ad capellam S. Germani de Pratis, volentes et concedentes quod predicli decanus, cantor et magister Stephanus de Lemovicis super jure presentandi ad dictam capellam de plano et sine strepitu judicii disponere, ordinare, pronunciare et terminare valeant prout justum et equum fuerit, tam in prcsentatione de qua ad presens agitur, quam de aliis in posterum imperpetuum, quotiens vacare contigerit capellam memoratam, et quod hujusmodi discus- sione et tractatu pendentibus prefati decanus, cantor et magister Stephanus de Lemovicis habeant et teneant apud se quasi possessionem dicle capelhinie et juris de quo questio existit inter quosdam de dicta Universitate absque prejudicio cujuscunque. Ad quorum omnium et singulorum observantiam teneri volumus et nos obligamus omnes ct singuli, qui in hoc rebellis vel rebelles fucrit vel fuerint sub pena exclusionis ab ipsa Univer- sitate, et amittendi privilegia, beneficia et honores ipsius Universitatis. Quam penam ipso facto incurrere decernimus per presentes unumqueinque nostrum conjunctim vel divisim, qui ordinationi predictorum seu eorum sententie diffinitive calculo repertus fuerit conlra- dicens, recalcitrans, aut rebellis. Nos autem premissam ordinationcm acceptantes, ipsam sigilli Universitatis nostre appensione duximus sigillandam in testimonium et notiliam pleniorem. Dat. in crastino Animarum, anno domini M° ducentesimo octuagesimo nono.
Originalc in Arch. nat. Paris., M. 67, n» 28. Superesl taeniolum membranac. Pertinebat ad Arch. Univers. (C. 6. c). — Mem. historiques sur les ben^fices, p. 134.
1. Cf. supra n» 559.
563 . Philippus IV, Francorum rex, ratam habet fundationem capellaniae pro laesionc et interfectione t/uorumdam scholarium perpetratis a gentibus cardinalis Johannis Choleti.
1289, mense Novembri, apud Maysellum.
Philippus Dei gratia Francorum rex. Notum facimus universis tam presentibus quam futuris, quod cum ad sedationem discordie mote intcr aliquos de gentibus et familiis vene- rabilis in Christo patris, dilecti et fidelis nostri Johannis Dei gratia tituli Sancte Cecilie presbyteri cardinalis, apostolice sedis legati in Francia, ex una parte, et universitatem
38 CHARTULARIUM UNIVKRS. PAHIS. [1289
scolarium Parisiensiuin ex altera, occasione lesionis et niortis quorundam scolarium perpetratarum ut dicebafur a quibusdani de diclis gentibus legati predicti, concordatum et conventuiii fuerit inter partes, quod quedaiii cappellania viginli libraruin parisiens. annui el perpetui redditus fundabitur et instituetur, in qua perpetuo celebrabuntur divina' : nos pro bono solide pacis et concordie inter partes perpetuo reformande, vohinuis et conce- dimus, quod ipsa Universilas diclas viginti libras parisiens. perpetui redditus in censivis et aliis quibuscuinque proventibus et redditibus, absque tamen feodo et justitia ad opus predicte cappellanie ubicuinque in nostro dominio acquirat. Quodque cappellanus qui pro tempore instituetur in ea, ipsas predictas viginti libras parisiens. redditus, cum acquisita fuerint, perpetuo in pace teneat et habeat absque coactione vendendi vel e.xtra manum suain ponendi, salvo in ahis jure nostro, et jurt; in omnibus aheno. Quod ut firmuin et stabile perseveret, presentes Htteras sigillo nostro feciiiuis coinmuniri. Actuin apud Mayselhiin in Belvacensi, aiino Domini M°CC" octogesimo nono, mense Novembri.
Originalc in Arch. iiot. Paris., K. 36, ii" 17'"''', cum sigillo. Pertinebal ad Arch. Univ. (C. 6. k). — Apographmn ihid. M. 07«, n» 30. Arch. Univers., Rcg. 94, p. 82, n" 82. — Bulaeus, 111,490.
1. Cf. supra, n» ."^GO.
564. Slatutum Oidlnis Cisterciensis de mittendis studentibus Parisios ad S. Bernardum.
1289. Cistercii.
Qui docti fuerint, fulgebunt siciit splendor sydereus firmamenti. Pro rcverentia igitur domini pape et cardinalium qui fuerunt studiorum nostroriim precipui promotores, ordi- natum est quod sludia Ordinis Parisius, apud Oxoniam, in Montepessulano, in Tolosa et in Stella' et si que sunt ahbi concessione generalis Capituli constructa, per soUicitudinem eoruin qui eis president, inviolabiliter perseverent.... ^lonachus vero qui in loco predic- torum studioruin quoHbet prefuerit pro tempore, non prior sed provisor vocetur .... Qui provisor nonnisi de licentia abbatis cui subest studium nulluin scolarem remittere ex causa poterit ad propriam abbatiam. Novitii quoque ibidem recipi poterunt prout in domini pape privilcgio continetur^ Omnia vero Ordinis studia eisdem libertatibus, privilegiis el consuetudinibus gaudeant, quibus Parisiense studium gaudet et hactenus est gavisum
Quoniam aulein Parisius est locus celeberrimus ad studendum, et fons omniuin studiorum, illi studio Parisiensi nulla lex imponitur, quin ad illud possint de quacunque provincia et patria libere initti monachi ad studendum absque alioruin prejudicio stu- dioruin. Et ut cetera studia majori auctoritate et celebriori titulo fulciantur, omnes illi abbates, qui president aliis studiis Ordinis, duos monachos siios in studio Parisiensi ad e.xpensas proprias tenere teneantur, ut inde inajor lectorum copia et luculentior ac certior scientia a ceteris studiis hauriatur'.
.... Precipitur abbatibus universis de Burgundia, de provincia Lugdunensi et Bisuntin., de Francia, de Picardia, de Brabanlia, de Flandria, de Normannia, de Almania, de
1290] AB ANNO MCCLXXXVl USQUE AD ANNUM MCCCL. 39
Slavonla, ut ad sfudimn Parisiense suos monachos cum bursis consuetis' inlra Natale Domini annuatim mittere debeant sub hac forina, quod ubi xxx monachi tautum fuerint, unus ad studium destinetur, ubi xl fuerint et supra, duo ad studium venire debeant annuatim, et prout patribus abbatibus vel visitatoribus visum fuerit eligantur....
Libellus antiquarum definitionum Ord. Cisterc, an. 1289, dist. 9, c. 4 in Bibl. Univers. Lipsiens., ms. 85fi, foL 57'> (saec. xiv); Bibl. Trecensis, mss. 1526 et 2422 (saec. xv), sub rubrica ; « De provisoribus Ordinis, studiis et studenlibus. » — Paris, Nomasticon Cislerciense (Paris., 1664), p. 547. Felibien, Hist. de la ville de Paris, III, 165. — Similia leguntur in Libello definitlonum an. 1317 compilato, in Bibl. nat. Paris. ms. lat. 10894, fol. 80 sqq. Anno 1350 definitiones Capituli gene- ralis post. an. 1300 editae in unum coUectae sunt (cod. Lipsiensis, fol. 88), de quo infra.
1, In Gonstitutione Benedicti XII pro Gisterciensibus an. 1335 GoUegio Stellae Salauiantinum substituitur, et praeterea duo nova, Melis et Bononiae, erigi debebant. Vide infra. — 2, Cf Chartul., lom. I, n** 161. -- 3. Theologiae studium tantum- modo permittebatur, et in Cap. gen. an. 1318 inbihitum est « sub pena expulsionis a studio inmediate ferenda a provisore studii, ne ad audiendum aliam seientiam preterquam theologiam limites studiorum Ordinis exeant ». Bibl. nat. Paris. ms, lat. 10894, fol. 122^. Siniile statutum occurrit an. 1322, 1330 (exprei^se prohibetur in studiis solleninibus legere vel audire jura civilia vel canonica). Ibid. fol. 131, 146. — 4. I. e. cum x libris turon. de honis abbatiarnm suaruni.
o6o. Litterae quihus officialis curiae Parisiensis notum facit Johannem dictum Florie, clericum, scholarem Pari- siensem, asseruisse quod divortium esset inter ipsum et Simonam ejus uxorem.
1290, Aprilis 24, Parisiis.
Universis presentes litteras inspecturis officialis Parisiensis salulem in Domino. Notuin facimus quod coram nobis constitutus Johannes, dictiis Florie, clericus, scolaris Parisiensis, asseruit per juramentum suiun in jure coram nobis ab eodem clerico prestitum corporale, quod divortium erat faclum inter ipsum clericum ex iina parte, et Simoniam ejus uxorem ex altera, per venerabilem virum et discretum oflicialem curie Rothomagensis, ut dicebat; et promisit idem clericus per predictum sacramentum, quod si dictum divorlium revocaretur aliquo modo, ita quod fierel reconciliatio inter ipsos, ex tunc predictus Johannes ab actu regendi Parisius in facidtale artium privaretur. Quod audivimus hoc testamur. In cujus rei testimonium, ad petitionem ipsius clerici, presen- tibus litteris sigillum curie Parisiensis duxinuis apponendum. Datmu anno Domini MCCLXXXX, die lune post Jiibilate.
Richerus, Hist. acad. Univers., in Bihl. nat. Paris., uis. lat. 9943, fol. 196''. — Jourdain, n» 301.
566. Statutum Capituli generalis Ord. Eremit. S. Auguslini sub Clemente priore generali de jirovisione hricca- lareorum Paris. Aegidio de Jioma committilur studium Parisiense.
1290, mense Maio, Raiisbonae.
[Diflinimus], quod quelibet provincia solvat pro provisione l)acelIariorum Ordinis Parisius existentiinn et successorum viginti solidos turonens. qui inter eos dividantur annuatim, ita tameu quod bacellariorum qiuitiior numerum [non] excedant.
40 CHARTULA.RIUM UNIVERS. PARIS. [1290
Commlttimus auctoritatem fratri Egidio Roinano, magistro noslro, ut possit bacel- larios Parisius ad legendum Sententias vocare, prout sibi pro bono Ordinis videbitur expedire, quod facimus intuitu persone, ut hoc ad consequentiam non trahatur ne propter hoc ullum Ordini prejudicium generetur.
Mss. Garnmpi in Arch. Vnt. cx Cod. Archivi S. Augustini de Urbc. Cf. Torelli, Secoli Agostiniani, V, 93.
567. Ordinaliones Eremitarum S. Augustini de studiis, studentibus et lectoribus Paris., et de sequenda doctrina magistri Aegidii de Roma.
1290, mense Maio, Haiisbonae.
(Cap. 36) Quelibet provincia nostre religionis semper unum fratrem sludentem Pari- sius habeat in studio theologie, cujus electio ad provincialem vel vicarium generalem et diffinitores capituli provincialis pertinebit; qui per quinquennium studeat ibi, et eidem in decem libris turonens. in iVativitate Virginis gloriose ipsa provincia provideat annuatim. Ad dictum autem studium frater aliquis non inittatur nisi in gramaticalibus et logicalibus sit competenter instructus, et sit persona humilis, vite et fame laudabilis, et qui percussor non extiterit, nec de furto seu de aliquo vitio carnali convictus, nec etiam notorie infa- matus, qui nunquam cum infamia de Ordine exierit'. Qui' autem in aliquo ex predictis vitiis rationabiliter fuerit convictus vel de eo notorie infamatus, etiamsi sine expensis Ordinis ire volueril, non concedatur.
Et ideo volumus ut qui Parisius ad studium est mittendus, prius per vicarium vel provincialem et diflinitores et duos lectores ad minus examinetur tam de scientia quam de vila. Slatuimus eliam' et precipimus inviohibiliter observari ut nulkis qui tricesimum quintum annum etalis attigerit, vadat Parisius ad studendum nisi sit tam sufficientis scientie et subtilis ingenii inventus, quod pro communitate et commoditate Ordinis generale Capitulum vel prior generalis decreverit aliter observandum. Nolumus tamen ad lectores, qui interdum mittuntur Parisius ut ad magisterium* perveniant theologice facul- tatis, presentem constitutionem extendi.
Quod si aliquis de ipsis studentibus tam notabiliter ad studium negligens fuerit et remissus', quod non sit spes ut in suo quinquennio efiiciatur sufliciens officio lectorie, prior loci el magister ac l)achalarius qui sollicitudinem studentium sepe considerare et investigare debent, talcm reprchendant et ad studendum moveant el confortent; quod si ab eis pluries monitus se non correxerit, priori provinciali et diffinitoribus capituli provincie sue per litleras sigillalas sigillis eorum trium significent. Quibus lltteris receptis prior provincialis et diflinltores eum de ipso studio statim revocenl et alium magis idoneum substltuant loco ejus. Cum aiitem aliquis de Ipsls studentibus Parislus commorantlbus, quantuncumque profecerit vel sufficiens fuerlt ofiiclo lectorle, talls efficlatur, quod de aliquo ex predlctis
1290] AB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD ANNUM MCCCL. 41
vitiis convincatur, per provincialein et diffinitores capituli provincie sue, statim cum eis notum fuerit, revocetur, et libris privetur necnon ofiicio perpetuo lectorie, et nichil- ominus puniatur secundum instituta Ordinis de commisso. Et si provincialis seu vicarius et diffinitores capituli provincialis hanc formam integre non servaverint, usque ad quin- quennium ad omne officium Ordinis ineligibiles debeant permanere.
Cum autem provincialis et diflinitores predictum studentem sue provincie citra quin- quennium revocare debent*, sic ordinent ut idem studens anlequam de Parisius recedat habeat ab ipsa provincia quadraginta libras turonens. pro libris, ut propter defectum librorum, cum ad provinciam suam redierit, ejus non possit studium impediri. Et in illo provinciali capitulo in quo revocabitur studens ipse et non antea, alius de eadem provincia qui ad idem studium ire debet eligatur. Quod si aliquis eligeretur ante, talem electionem penitus annullamus. Revocatusque, si Capituli generalis tempus instabit et ad illud iverit, a tribus lectoribus positis per generalem et diffinitores ejusdem Capituli'' in presentia generalis, vel de ejus mandato, bene et sufficienter examinetur, et si sufficiens inventus fuerit officio lectorie, de mandato ipsius generalis de cetero tanquam lector habeatur et legat in loco", qui sibi pro tempore a suis majoribus fuerit assignatus. Studens vero, qui a priore generali per tantum spatium viarum distaverit quod ad ipsum sine gravibus laboribus et expensis ire non possit, de quocunque studio Ordinis recedat, antequam pro lectore se gerat vel officium lectorie exerceat, a generali impetret, a quibus examinari et approbari debeat. Et postquam de sufficientia sue scientie fuerit approbatus, pro lectore ubique et non aliter reputetur. Quod si minus sufficiens inventus fuerit, privetur libris a provincia habitis et officio perpetuo lectorie, nisi postea ita sludendo profecerit quod de eo videatur aliter ordinandum.
Examinatione quidem et approbatione de sufficiencia scientie studentis habita, ante- quam ut lector legere incipiat, de quocunque studio' reversus, libros valentes communi extimatione pecuniam, quam a provincia recepit, priori provinciali el procuratoribus ipsius provincie, in qua ejus libri post mortem suam remanere debent, integraliter assignet, et pro lectore non habeatur quousque non'" adimpleverit. Et prior premissos libros scribat in libro procuratoris et sacriste.
Si vero aliquis conventus suis expensis Parisius ad studium aliquem voluerit mittere de fratribus suis, volumus quod id sibi liceat, dummodo adsit specialis licentia generalis prioris, ita tamen quod per hoc non eximatur a communi honore in quo debet provincie respondere. Studentibus quidem Parisius generalis provideat de vicario vel de priore qui non sit studens". Conventus vero qui suis expensis fratrem aliquem Parisius miserit ad studendum, cum idem studens ad profectum doctrine venerit, nisi pro excessu vel majori utilitate et honore Ordinis, non removeatur de dicto conventu. Et si, quod absit, suis meritis exigentibus fuerit de ipso conventu remotus, libri quos conventus idem emit, in
eodem loco debeant remanere. Si vero alia justa causa exigente removeatur de premisso
«* Chart. Vniv. Paris. II, 1. 6
42 CHARTULARIUM UNIVERS. PARIS. [1290
conventu, provideatur eidem conventui per provincialein et diffinitores Capituli provincialis de lectore.
Provincialis autem et diffinitores capituli provincialis locis provincie de lectoribus provideant secundum quod magis ad laudem Dei et bonum statum Ordinis viderint expedire.
(Cap. 40)'- Ex tunc etiam inquirat et attente quidem provideat [prior generalis], quo- modo studia, in quibus fundainentum Ordinis consistit, per universum Ordinem sollicite contineantur, et maxiine quomodo sludia generalia''' in fervore et assiduitate studii nutriantur, et apti ad studium per singulas provincias Ordinis promoveantur. Et ad hec non solum in generali Capitulo generalis prior vigili et sollicita cura debet intendere, sed sepe per suas litteras et maxiine in provincialibus capitulis provinciales priores et lectores ad hec debet inducere et movere.
Precipiat insuper omnibus regentibus et studentibus ut opiniones et positiones " venerabilis fratris nostri'' Egidii ubique teneant, et secundum ejus scripta legant". Et ipsi ut zelatores Ordinis cum mandato et sine inandato hec infallibiliter servent.
Constitutiones Ord. Eremit. S. Augustini, Ratisbonenses nuncupatae, in Bibl. Seminarii Fullinii (Foligno), A. 1. 27, sacc. xiT, fol. 37; Bibl. Remensis, G 594/592, ejusd. saec, fol. kh^. — Ed. Venetiis, 1508, fol. 32. — In ms. Fulin. additur in fine Constitutionum, fol. 58 : « Supradictae Constitutiones ratificate ct approbate fuerunt per generalem et difiinitores Capituli generalis in Urbe Veleri celebrati an. Dom. MCCLxxxim et confirmate per generalem ct diffinitores Capituli generalis Florentiae celebrati an. Dom. mcclxxxvii, ct ultimate correpte per generalem Clementem in Radispone an. Dom. mcclxxxx, et sic eas noster Ordo fratrum Hcremitarum S. Aug. tenetur bumiliter observare ». Haec temporis nota exprimitur etiam in ms. Remensi in principio (charactere posteriori). In fine Const. editionis alii anni (ultimus 1289) falso assignantur, qui cum annis genuinis, in quibus Capitula generalia supra relata celebrabantur, non congruunt. — In ms. Bibl. Virodun. 41 legitur in finc fol. 125 : « Facte et approbate Constitutiones presentes anno Dom. millesimo (duodecim litterae erasae) in Capitulo generali (viginli litt. eras.) ». Forma Constitutionum in ms. Virod. verisimiliter est antiquior, minime an. 1290. IUae tantum, e quibus statuta de studiis Paris. edidimus, postea vigorcm habuerunt, annoquc 1345 sub priore gencrali Thoma de Argen- tina additiones receperunt, quae in ms. ^''ulin. et in ed. Constitutiones sequuntur.
1. In ms. Virodun. hic quaedam interpolatio. — 2. Ms. Remcns. et Ful. : « Aut qui ». — 3. Rem. ; « enim ». — 4. Virod. :
« magistratum ». — 5. In ms. Virod. hic inscritur brevis sentcntia, ct om. « quod non sit statim rcvocent ». — 6. Virod. :
« debebunt ». — 7. Hic et in sequentibus in ms. Virod. quaedam inscrta, quae in aliis desunt. — 8. Quae sequuntur, om. Virod. usque n et sacriste ». — 9. Om. Rem. — 10. Om. Rem. — 11. Virod. hic quacdam inserit. — 12. In ms. Virod. cap. 39, quod tamen omnino diversum est. — 13. In Cap. generali Florentiae an. 1287 celebrato enumerantur : in Curia Romana, Bononiae, Patavii, Neapoli, praeter Parisios. Mss. Garampi in Arch. Vat. ex cod. Arcbivi S. Augustini de Urbe. Cf. Torelli, Secoli Agostin., V, 67. — 14. Rem. : « questiones ». — 15. Fratris nostri] « magistri » Rem. — 16. Cf. supra n» 542.
obo. Philippus IV, Francorum rex, de fossato ab Universitate Paris. ante portam S. Germani facto.
1290, Julii 30, Parisiis.
Philippus Dei gracia Francorum rex. Universis presentes litleras inspecturis salutein. Notum facimus quod cum magistri Universitatis Parisiensis ad requisicionem gentium nostrarum tenencium parlamentum nostrum Parisiense voluerint et consenserint quod fossatuin per ipsam Universitatein factum ante portam Sancti Gerinani de Pratis Parisius a parte Prati dicte Universitatis impleatur : nolumus quod per hoc ipsi Universitati ac
1290] .VB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD \NNUM MCCCL. 43
monasterio prediclo nec non nobis in proprietatc aiit possessione aliquod prejudicium imposterum generetur. Aclum Parisius die dominica antc festum beati Petri ad Vincula, anno Domini M°CC° nonagesimo.
Originale in Areh. nat. Paris. K. 36*, n** 20 bis. Dcest sigillum.
569. Appellatio ad sedem apostolicam facla a magistro Johanne, dicto Vate, rectore Universitatis Parisiensis, contra magistrum Bertaudum de S. Dionysio, cancellarium Parisiensem, quod statuta de licentiandis non observaverit.
1290, Augusti 6, Parisiis.
In nomine Domini, amen. Anno Incarnationis ejusdem M°CC" nonagesimo, indic- tione iij, octavo ydus Augusti mensis, in presentia mei, Symonis notarii, et testium subscriptorum, ad hoc specialiter vocatorum et rogatorum, magister Johannes, dictus Vate', rector Universitatis Parisiensis, appellationem quam interposuerat ad sedem apostolicam nomine magistrorum in artibus regentium, et nomine totius Facultatis artium, nec non et nomine rectoris, contra magistrum Bertrandum de Sancto Dionysio, cancella- rium Parisiensem, apud Sanctum Jacobum Parisiensem, in pleno serinone, nominibus quibus supra, innovavit in scriptis, et denuo contra dictum cancellarium appellavit in scriplis; et quamdam cedulam in qua predicte innovatio et appellatio scripte erant, per Henricum, communem servientem Normannorum, nominibus quibus supra, alte et publice legi fecit; cujus cedule tenor noscitur esse talis :
Gum a felicis recordationis Gregorio papa nono universilati magistrorum et scolarium Parisius sit indultum, quod quilibet cancellarius Parisiensis in sui prima institutione in capitulo Parisiensi, vocatis ad hoc et presentibus duobus magistris pro Universitate, sollempne faciat juramentum, quod bacalarios in septem artibus liberalibus petentes licentiam expediet sub hac forma, quod ipse bacalarios, inventos per depositionem magi- strorum ydoneos, admittet et repellet indignos; preterea, cum quilibet incepturus in arlibus publice faciat juramentum, quod ipse, ad quemcumque statum deveniat, deffendet statum, statula, privilegia et libertates Universitatis, et specialiter facultatis; et vos, magister Berlrande de Sanclo Dionysio, cancellarie Parisiensis, et qui in artiljus incepistis, quasi utriusque immemor jurainenti, Johannem de Pariis', et Johannem de Barro, Gallicos; Antonium de Dam, et Stephanum de Bascoel, Picardos, bacalarios, in prima auditione receptos ad licentiandum et ad regendum in artibus, secundum depositionem magi- strorum, tam in omnibus quam in propriis ydoneos per rigorem inventos, contra morem solitum, contra tenorem privilegii et statuti predictorum et officii vestri debitum, licentiare recusaveritis, licet a nobis fueritis plurics requisitus;
Item, cum vos, cancellarie Parisiensis, contra tenorem dictorum privilegii et statuti, et etiam alterius privilegii, quod sic incipit : « R. servus crucis »', nec non contra proprium
44 CHARTULA.RIl,'M UNIVERS. PARIS. [1290
juramenlum, quosdam bacalarios per depositionem magistrorum inhabiles et indignos licentiaveritis pro veslre libito voluntatis;
Item, cum de consuetudine hactenus Parisius observata, bacalarii licentiandi in artibus per magistros regentes examinari debeant, et vos, cancellarie Parisiensis, bacalarios examinatos per non regentes licentiaveritis, in facultatis non modicam lesionem;
Item, cum de illorum bacalariorum snfTicientia sit multo rationabilius quain de insufii- cientia presumendum, qui sub nullius confidentia favoris ad examen se ofi"erunt per rigorem, et cum ad questionem una bona vel inala responsio suflicientem vel insufii- cientem non arguat respondentem, satis apparet lucide quod tales diligenter in pluribus propositis diversisque temporibus sunt temptandi, et non impetu subito inhoneste nec turpiter eici vel repelli, et vos, cancellarie Parisiensis, aliquos bacalarios dignos licentia per rigorem, antequam possent in unius argumenti repetitione vel solutione a vobis audiri, vestre impatientie et capitositatis raptus voragine, conviciis, obprobriis et contu- meliis aff^eceritis, ipsos a vestro examine plurimum viliter et irrationabiliter expellendo;
Item, cum bacalarios aliquos se ad examen vestro commissum regiinini, in ecclesia vel in claustro, vel alibi. ubi vobiscum commode loqui poterant, ofTerentes, preter hoo quod vel alias de personis eorum, nec quantum ad conversationem, nec quantum ad scientie sufiicientiam vel insufiicientiam, notitiam haberetis, vos quasi cujusdam furoris raptus impetu, vestri status iminemor, vidente clero et populo, verbis inhonestissimis infestaveritis, eos « asinos fetidos » altis vocibus inclamando, immo eos pre niinia vere- cundia fugientes tumultuosis clamoribus, contra vestri status decentiam, insequendo;
Item, cum ad honorem licentiandoruin et ad eoruin licentias honorabilius publicaiidas hactenus extiterit Parisius observatum, quod in fervore studii et in scolarium inajori inultitudine licentiabantur bacalarii in qualibet facultale, et vos, cancellarie Parisiensis, contradictam consuetudinem, absque necessitatis vel alicujus cause sufficientis impulsu, sed solum pro vestre libito voluntatis, licentias in artibus contuleritis inconsueto tempore, expediens provisione pejores cuin melioribus, gradus debitos et assuetos ommittendo;
Itein, cum vos contra slatuta quemdam scolarem, in religione professum, licentia- veritis de incipiendo et legendo in artibus, non obstante quod juraveritis contrarium et expresse*;
Itein, certuiii est quod nobilibus et petentibus non sufiicientibus ad obtinendam licen- tiam per rigorem, quorum licentia et inceptio cedere potest in honorem et commodum totius facultatis, bene est aliquotiens dispensandum; sed cum aliqui de familia vestra, aliqui alii laici, mulieres et etiain istriones gracias venales eis a vobis concessas per villain sepius detulerint publice ad vendendum; nec querebant nobiles nec scientes, sed simpliciter ignorantes, qui tainen possent suain ignorantiam redimere per mullam pecunie quantitatem; et vos, cancellarie Parisiensis, dictas gracias, pecunie pretio appreciatas, ad dictorum instantiam mercatorum, quibusdam bacalariis dederitis , et tanti sceleris
1290] AB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD ANNUM MCCCL. 45
conscius, quod non esset credendum de facili, yinino nec verisiniile ad credenduni, nisi vos in conferendo aliquas de illis graciis, illud illicitum expressissetis oraculo vive vocis;
Item, cum presumptione dampnabili et ausu temerario vestri familiares una cum vestro vicario unum bacalarium nunquam a vobis nec ab examinatoribus cognitum nequc visum, et preter consensum vestrum, sicut asseruistis coram pluribus (ide dignis, teme- ritate propria licentiaverint in artibus, et vos adhuc tantum facinus approbare videamini saltem facto, cum nec illam illicitam licentiam revocaveritis, nec aliquem de licentiantibus tam illicite punieritis;
Item, cum quemdam clericum, qui nunquam in artibus licentiatus fuerat Parisius, nec magisterium assecutus, in vilipendium facultatis substituerilis ad dandinn licentias in artibus, loco vestri, quod alias non est visum;
Item, cum juramenti prestiti vinculum vos astringat secundum depositionem magi- slrorum licentiandos bacalarios expedire, et vos tempore inconsueto examinatoribus nec scientibus nec vocatis licentiam incipiendi in septem artibus liberalibus et easdeiii legendi Parisius et ubique cuidam .. juveni contuleritis, in vilipendium status magisterii non modicum, cum ille juvenis nunquam de artibus audivisset ultra Topyca et Elenchos;
Item, cum juraveritis, ut premittitur, vos secundum depositionem magistrorum expedire bacalarios aut impedire, et vos minus provide, in prejudicium facultalis, asse- rueritis et pluries, quod bacalarios per magistros ad licentiam expeditos possetis differre per spatium viginti annorum vel plurium, pro vestre libito voluntatis :
Idcirco ego, magister Joliannes Vate, rector Universitatis Parisiensis, uomine meo, nomine facultatis artium, nomine magistrorum in artibus, noniine rectoris, nec non nomine omnium michi, dicte facultati et dictis magistris adherentium, et nomine omnium quoruni interest vel interesse potest, cancellarie Parisiensis, alias contra vos in sciiptis sedem apostolicam appellavi, et protestationem feci de mea appellatione innovanda. Nunc vero ego dictus Johannes, nominibus quibus supra, appellationem meani innovans ex causis premissis, omnibus et singulis, me, facultatem et magistros, per vos, cancellarie Parisiensis, sentiens indebite pregravari, iterato nominibus quibus supra, iu hiis scriplis a nobis et contra vos sedem apostolicam provoco et appello. Kt super hoc peto a vobis, magistro Symone, dicto de Coquina, tabellione publico, michi fieri publicum instru- mentum, et loco apostolorum michi tradi, sicut est consuetum fieri, et testibus ad hoc presentibus vocatis et rogatis, protestans nominibus quibus supra, quod huic mee appella- tioni volo et propono insistere, et eam persequi in curia Romana*, vel alibi, ubi de jure potero et debebo; me eliam et predictos facultatem, magistros et nobis adherentes, bona mea et bona omnia predictorum, nominibus quibus supra, proleciioni dicte sedis suppono, et vobis et omnibus aliis quorum interest vel interesse potest, istam appellationem exhibere offero, et dare copiam sum paratus.
46 CII.VRTULARIUM UNIVEUS. PARIS. [1290
Hec autein innovatio et appellatio interposita fuit per ipsum rectorem, loco et tempore supra dictis, circa horam priinam, presentibus una cum rectore predicto, magistro Ricardo de Centelogio, magistro Rogero de Roseto, Normannis, et magistro Johanne de Notin- gheham, Anglico, clericis, cum multitudine copiosa in predicto sermone congregatorum, testibus ad hoc specialiter vocatis et rogatis.
Et ego Symon, dictus de Coquina, clericus, auctoritate sacrosancte Romane ecclesie publicus notarius, presens omnibus supra dictis interfui, et de inandato dicti rectoris et ab eodem rogatus presens instrumentum publicum feci, et predictam cedulam de verbo ad verbum in eodem conscripsi, nichil addens vel minuens quod sensum mutet, vel variet intellectuin. \
Transsumptum coaevum in Arch. Univers. Paris., theca V, B. 6. d. Infra legilur ; Copia. CoUatio facta est. — Jour- dain, n" 302.
1. V. de ipso et ejus determinatione (Bibl. nat. Paris. ms. lat. 16089, fol. 74) in Hist. litt. de la France, XXVII, 68 sqq. — 2. Jourdain ; « Parisiis ». In Reg. nat. Angl. (3, fol. 59) legitur « Chastelet de Pariis ». Fortassc (cf. Hist. litt. de la France, XXV, 248) de celebri Johanne Parisiensi Quidort hic agitur, qui revera, antequam Ord. Praed. intravit, « in vico Strami- num » magister artium fuit (cf. Bibl. nat. Paris. ms. lat. 14889, fol. ZK^. Qu(5tif-Echard, I, 500). — 3. Cf. tom. I Chartul., n» 20. — 4. Cf. ibid., n» 501. — 5. V. infra n» 578.
O/O. Statiititm facultatis ariitim quod nullus magister procuret sibi scholares, nec impediantur scholares audire
extra nationem.
1290, Ociobris 14, Parisiis.
Noverint universi quod anno Domini MCC nonagesimo, die sabbati post festum beati Dionysii nos magistri omnes et singuli in artium facultate Parisius regentes apud S. Maturinum hora prima ad ordinandum et statuendum sub pena et per fidem specialiter vocati ordinavimus et statuimus, et per juramentum in manu rectoris prestitum promi- simus, quod nullus magister scolares vel scolarem precibus, preciis, seu promissis vel minis, vel qualibet alia cautela vel ingenio ad audiendum ab ipso per se vel per alium procurabit seu inducet.
Item statuimus seu juravimus, quod si aliquis magisler sciverit aliquein vel aliquos, qui contra ordinationem predictam fecerit vel fecerint, statim rectori revelabit.
Item ordinavimus et juravimus, iit nulla natio vel pars nationis vel magister cum scolaribus suis conspirationem faciet, ne ad alios magistros aliarum nationum vel partium accedant, et ab eis audiant. Item nec suis scolaribus, ne ab aliis audiant, inhibebunt per se vel per alios vel alium, fraude qualibet amota.
Itein nulla natio vel pars nationis vel magister singularis conspirationem facient cum bakellariis suis, ne eis disputantibus vel non, ad disputationes aliorum seu ad alios acce- dant. Ad hec omnia et singula volumus bakellarios omnes et singulos, antequam ad legen- dum cursum aliquem admittantur, de cetero astringi. Item omnes de novo incipientes ad hoc idem astringantur, sicut magistri ceteri nunc sunt astricti.
1290] AB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD ANNUM MCCCL. 47
Itein staluimus quod si aliquis magistroruin vel bakellariorum in aliquo istorum inventus fuerit per inquestam a rectore et procuratoribus factam deliquisse, ab illo ordi- nario, in quo scolares contra formain predictam induxit, et a sequente quein immediate ipsuin legere contingeret, privetur. Et eodem modo intelligimus de inagistris et bakel- lariis esse siinpliciter quantum ad lectiones cursorias observandum.
Itein statuimus ut si aliquis scolaris vel bakellarius alicui inagistro vel bakellario scolares vel scolarem contra formam predictam procuraverit : si contra ipsum probari contigerit, ex tunc ad graduni ulteriorem in facultate nostra non valeat promoveri.
Itein statuimus iit si contra scolarem aliquem probari contigcrit, quod per preces vel promissa vel minas ab aliquo magistro inductus audierit in facultate nostra, non possit ulterius promoveri.
Item statuimus ut determinatores et incipientes in facultate noslra, in nationibus singulis non admiltantur, nisi jurent se revelare statiin', rectori si sciant aliquem magis- truin vel bakellariuin vel scolarein contra predicta statuta in aliquo deliquisse.
Item statuimus ut quilibet rector in sua creatione jiiret fideliter inquirere de pre- missis. Et si aliquem invenerit deliquisse, ipsum puniet pena superius annotata, et nichi- lominus facultati revelabit.
Cod. Vat. Reg. 406, fol. 72. Bibl. Phillipps in Cheltenhara, ras. 870, fol. 71'', sub rubrica, raanu posteriori scripta : « Juramentum incipientium in artibus. Amen, amen. » Cod. Harcur., fol. 12'i. Arch. Univers. Paris. Reg. 94, p. 69, n" 62, sub rubrica eadem atque supra. — Bulaeus, III, 497, e libro Picardicae Nalionis.
1, (f Statim ... scolarem » Cod. Harcur. ; ora. caeteri.
O/ 1 . Nicolaus IV magisiro Bertaudo de Sancto Dionysio, cancellario Parisiensi, concedit praeter cancellariani
aliud ecclesiasticum heneficium obtinere.
1290, Octobris 15, apud Urbem Ifeterem.
Magistro Bertaldo de Sancto Dyonisio, cancellario ecclesie Parisiensis. Aposlolice sedis benignitas consuela sic merita personarum provida deliberatione disccrnit, ut eos qui litterarum scientia et morum honestate precellunt, favoris gratia efferat amplioris, et ipsos majoribus stiideat beneficiis honorare, quia non indigne tunc uni quod sufficeret pluribus speciali provisione conceditur, cum circa dona virtutum solus obtinere dinoscitur quod divisum in pluribus invenitur. Hec igitur in te paterna consideratione pensantes, ac propter hoc ad pcrsonam tuain extendere apostolice muiiificentie gratiam intendentes, devotioni tue quod preter cancellariam tuam ecclesic Parisiensis, que sicut dicitur non personatus seu dignitas, sed potius officium in ipsa ecclesia reputatur, unicuin aliud ecclesiasticum beneficium, etiamsi sit personatus vel dlgnitas et curam habeat animariim, licite recipere, si tibi cahonice offeratur, ct ciiin predicta cancellaria retinere libcre valeas, constitutione generalis Goncilii et alia qualibet contraria non obstante auctoritate presentium indulgemus. Proviso quod cancellaria ipsa, beneficium, personalus vel dignitas
48 CHAUTULA.R1UM UNIVERS. PARIS. [1290
debiti.s non fraudetur obsequiis, et animarum cura in «is quibus illa iinminet nullatenus negligatur, tuque ipsius cancellarie officium per temetipsum exerceas ut teneris. Nulli ergo, eic. Dat. apud l'rbem Veterem id. Octobris, anno tertio.
Rcg. Vat. Nicolai IV, an. 3, ep. 523, fol. 106.
572. Magister Bertaudus de S. Dionysio, cancellarius Parisiensis, testatur se quibusdam licentiam in decretis
dedisse.
1290, [Parisiis].
Anno Domini MCC nonagesimo venerabilis vir magister Bertoldus, magister in divina pagina, cancellarius ecclesie Parisiensis, dedlt licentiam in decretis michi ... et magislro Guillermo, tunc officiali archidiaconi Guillermi Parisiensis', et magistro Ricardo Britonis, et magistro Adam de Guire, et rectori ecclesie S. Jacobi Parisiensis, et magistro Gace, canonico Laudunensi, et magistro Nicolao, canonico Brugensi, et magistro Radulpho, socio prepositi de Insula, presentibus Girardo de Cutri', Jacobo Daci', G. archidiacono Alperiensi, decano de Melduno, inagistro Ricardo Norinano, Johanne Britonis*, Johanne de Legibus, Roberto de Fraccino, Laurentio de Monte Forti, magistris in decretis et tunc regentibus Parisius in decretis. Et fuerunt hec acta in aula ipsius cancellarii, hora tercia.
Bibl. Turon. ms. 572. — Delisle in Bibl. de V&ole des chartes, ser. VI, t. 4 (18G8), p. 597. — In fine ejusdera ms. quidam gratias agit suis magistris, decano et doctoribus in decrelis Parisiis, praesertim suo magistro Guillelmo Thephenelli (utique : Tophanelli. Cf. Reg. Clem. V, an. 1, n" 16); collegium decrctorum gaudcat talem habcre socium, etc. Cf. Delisle, 1, c, p. 598. Schulte in suo Iter Gallicum non facit mentionem hujus ms. (cf. p. 433).
1. Cf. Guerard, Cart. de Notre-Dame de Paris, IV, 270 sq., I, 187. — 2. V. Tom. I Chartul, p. 500, 542, et in hoc tomo, supra n^ 560, ubl « de Cutriaco ». — 3. Seu de Dacia. Cf. supra n° 560, — 4. Cf. supra n° 560.
o73. Litterae Simonis, episcopi Parisiensis, de libertate ecclesiae S. Stephani de Gressibus, ubi missam ad
instantiam magistrorum nationis Gallicanae in festo beati Guillelmi Bituricensis* celebraverat, et de exemp-
tione dictae ecclesiae a jurisdictione episcopi.
1291, Februarii 20, [Parisiis].
Siinon .... Noveritis quod .... Datuin anno Doinini millesiino ducentesiino nonage-
simo, die martis ante festum Cathedre sancti Petri.
Magnum Pastorale in Arch. nal. Paris. LL. 175, p. 736. — Guerard, Cart. de Nolre Dame, II, 494. liulaeus, III, 494.
1. Archiepiscopi. Ejusdem fcstum Januarii 10 celebrabatur. Eum natio Gallicana patronum habuit. Cf. Bulaeum, De patronis IV Nationum Vniversitatis (Parisiis, 1662), p. 49 sqq.
574. Decretum Universitatis de loco apud Mathurinenses recipiendis pergameni fasciculis addicto.
1291. mense Junio, [Parisiis].
Universis Christi fidelibus presentem paginam inspecturis universitas magistrorum et scolariuin Parisius studentium salutem in filio Virginis gloriose. Cum ad requisitionem
1291] AB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD A N N U M MCCCI,. 49
nostraih et propter nostruin cominune coiriiTioduin religiosi viri minister et fratres domus S. Maturini Parisiensis Ordinis S. Trinitatis et Captivorum nobis locum in curia domus eorum ad opus receptionis et venditionis pergameni concesserint ex mera gratia et quandiu ipsis placuerit et nobis providerimus de loco alio competenti, noverit universitas vestra nos in predicto loco nichil juris, usuagii, dominii inodo nec in perpetuum recla- mare. In cujus rei testimonium predictis religiosis concessimus presentem patentem litteram sigilli nostri munimine roboratam. Datum an. Dom. MGCLXXXXI, mense Junio.
Recueil des privileges de VUniversite de Paris, p. 108. Bulaeus, III, 500.
574 . Statulum antiquum modum pergamenum vendendi praescribens.
Gum primum aliquis mercator foraneus habens pergamenum venditioni exponendum urbem Parisiensem ingressus est, tenetur dictum pergamenum adducere seu adduci facere ad locum consuetum, videlicet ad Sanctum Maturinum, et ipso adducto erga dominum rectorem Universitatis Parisiensis proficisci vel aliquem mittere, ut idem rector aliquem ex suis mittat dictum pergamenum numerare; et hoc facto ipsum visitari et appretiari facere per quatuor pergamenarios juratos ejusdem Universitatis; teneturque idem rector apponere seu apponi facere scedulas et aflixiones per compita dicta Universitatis conti- nentes quod si quis scolasticus aut alius indigeat pergameno, petat dictum locum Matu- rinorum ut emat pergamenum, si sibi bonum videatur. Et dicta appretiatione facla tenetur dictus mercator ejusdem pergameni tenere seu teneri facere dictuin locum, in quo est pergamenum, apertum et ibi durantibus viginti qualuor horis expectare scolasticos, prac- ticos et alios pergamenum emere volentes. Dictoque tempore viginti quatuor horarum durante non possunt nec debent niercatores pergamenarii hujusce urbis Parisiens. aut aliquis eorum emere, nec dictus mercator foraneus venditioni exponere dictis pergame- nariis suum pergamenum aut partem illius sub pena emende in hoc adjudicari solite. Et dictis viginti quatuor horis elapsis potest idem mercator vendere et venditioni exponere, iidemque pergamenarii hujusce urbis Parisiensis emere, si illis bonum videatur.
Mus. Britann. ms. addit, 17304, fol. 23 (prius Z), in ea parte quae saeculo xvi addlta est, sub rubrica ut supra. — Bulaeus, III, 500. — Nescimus quo anno hoc statutum conditum sit. Quod tamen arete cohaeret cum praecedenti usumque antiquum designat.
575. Statutum Universitatis de pergamenariis.
1291, Octobria 30, Parisiis.
Universis presentes litteras inspecturis et audituris universitas magistrorum et scola-
rium Parisius, salutem in eo qui est omnium vera salus. Scriptum est in Canone :
« Divinus fructus est justitiam sepius recenseri. » Nam summum bonum in rebus est
justitiam colere et unicuique sua jura servare, sive sit premio remunerandus, sive pena
»* Chart. Univ. Paris. II, 1. 7
50 CHARTULARIUM UNIVERS. PARIS. [1291
vel supplicio afliciendus. Cuin igitur inter nos ex una parte et pergamenarios Parisius ex altera, jamdiu est, orta fuisset dissensio super eo videlicet quod ipsi pergainenarii multas fraudes et quampiurimas malicias in eniendo et vendendo pergamenum committebant in Universitatis et reipublice prejudicium et gravamen, ideo tunc temporis fecimus eos jurare quod ipsi in emendo et vendendo nullas fraudes committerent, immo fideliter emerent et fideliter venderent. Quod tamen, prout est de novo conpertum per inquestam, quod juramento promiserant, legaliter non servarunt. Immo fraudem fraudi, maliciam malicie cumulantes in animarum suarum periculum et multorum lesionem et jacturam contra proprium juramentum faciendo multipliciter attemptarunt. Et quia scriptum est, quod parum prodesset humilibus humilitas, si contemptus contuinacibus non obesset, et crimina undecunque claruerint, sint punienda, iinino certum sit, quod non caret scru- pulo societatis occulte, qui inanifesto facinori desinit obviare : ideo nos volentes eorum tot versuciis et tantis quantuin possumus obviare, quosdam articulos fecimus utilitale Universitatis pensata, quos eis prius in Romano seu Gallico' expressos jurare fecimus in aperto.
Primus articulus est, quod dicti pergamenarii nullas conspirationes facient in prejudi- cium magistrorum et scolarium et gravamen, et ipsorum pergamenariorum ad invicem.
Item quod ipsi sibi ad invicem fidelitatem et legalitatem in emendo servabunt.
Item quod dictis magistris et scolaribus vendent legaliter sine fraude, nec celabunt pergamenum bonum si habeant penes se.
Item qiiod non occurrant mercatoribus extra nundinas ad emendum pergamenum per se nec per alios : et quod non emant pergamenum in pellibus pro annis futuris ad suain placentiam, et quod nichil emant cum candela in occulto.
Item quod cuin mercatoribus foraneis tempore nundinarum vel quocunque alio tem- pore nullain conventionem facient ordinando vel taxando cum ipsis de pretio imponendo pergameno.
Item quod non ement pergamenum nisi apud S. Maturinum vel in loco publico nundi- narum.
Itein quod si pergamenarii Parisius emant pergamenum presente magistro vel scolari indigente pergameno, quod dictus magister vel scolaris habeat partem illius pergameni pro illo pretio, pro quo einptum fuerit. Tenebitur tainen dicto pergamenario magister vel scolaris dare sex denarios de libra pro industria sua et labore. Intelligimus autem presentem esse illuin qui est ibi, antequam pergamenum sit partitum.
Item quod mercatores singuli presentes in emendo sint participes. Intelligimus autem presentes inodo supradicto.
Itein quod prima die nundinarum Landiti' vel S. Lazari non emant pcrgamenum, antequam mercatores domini regis, domini Parisiensis episcopi et magistri et scoiares einerint, nisi foranei mercatores dicta die emerint ante tempus predictum.
1291] AB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD ANNUM MCCCL. 51
Itein ordinainus quod scolares noii possint nisi pro seipsis et eoruni sociis einere, et nuUis aliis revendere nisi ipsos aliquo casu recedere oporteret.
Itein tempore nundinaruin bedelli Universitatis mittantur ad nundinas et diligenter inquirant, si scolares vel pergamenarii in vendendo ibi fraudem faciant vel emendo.
Item ordinamus quod pergamenarii consentiant quod super hiis in tempore cujuslibet rectoris diligens fiat inquisilio per deputatos ab Universitate vel etiam deputandos; et quod hec omnia et singula quolibet anno in serinonibus et in scolis publicentur, ut magistri et scolares qui de premissis aliquid sciverint, rectori possint revelare. Datum anno domini MCG nonagesimo priino, die marlis ante festum Omnium Sanctorum.
Cod. Vat. Reg. 406, fol. 71. Cod. Chelteiihain, n» 876, fol. /O'', sub rubrica, manu posteriori scripta ; « Juramentum pergamenariorum ». Cod. Harcur., fol. Oli". — Bulaeus, III, 499, e libro procuratorum Nationis Gallicanae.
1. Cf. n» 575». — 2. Vel « Landici ». Cf. Ducange-Henschel, IV, 24.
O/O*. Juramentum pergamenariorum in Gallica lingua.
Vous jurerez que tout le teinps de vostre vie, a quelque estat que vous parveniez, vous porlerez honneur, respect et ob6issance en choses licites et honnestes a rUniversitc de Paris et au recteur d'icelle.
Item, que vous ne ferez quelconques conspirations et monopoles au prejudice des maistres et escholiers, ne au grief des autres parcheminiers.
Item, que vous garderez fidelit6 et legalite aux autres parcheininiers en achetant, en leur laissant leur part de parchemin, pourveu qu'ils soient presens en Tachetant avant qu'il soit departy.
Item, que vous vendrez ce parchemin ausdits maistres et escholiers, legalement sans fraude, et ne leur celerez point le bon parchemin.
Item, que vous n'irez point au devant des marchands hors les foires pour acheter le parchemin, ne par vous ne par autruy, et que vous n'acheterez point le parchemin en peaux a vostre plaisance pour les ann6es a venir; et si n'en acheterez point en secret, ne celeminent, ne avec la chandele.
Item, vous ne ferez quelconque contravention ne paction avec les inarchands forains au temps des foires, ne a quelconque autre teinps, en ordonnant ou taxant avec eux du prix qui seroit a imposer sur le parchemin.
Item, que vous n'acheterez point de parchemin sinon au lieii de S. Mathurin, ou en lieu public des foires.
Item, que si vous achetez du parchemin a Paris, en la presence d*aucuns des maistres Ou escholiers, il en aura sa part pour le prix auquel il aura est6 achet6, en vous payant
52 CHARTULARIUM UNIVERS. PARIS. 11292
pour vostre peine et industrie 6 deniers pour livre, pourveu qu'il soit la present devant que le parchemin soit departy.
Item, que le premier jour des foires du Lendit et de S. Ladre, vous n'acheterez point de parchemin devant que les marchands du Roy et les maistres et escholiers en ayent achet6.
Item, que incontinent et sans delay que vous scaurez qu'il viendra ou sera venu ou apport6 du parchemin, et que aucun marchand forain d'iceluy en fera ou aura fait apporter; et aussi que vous scaurez que aucun parcheminier aura recel6 ou achet6 aucun parchemin sans le faire apporter audit lieu de S. Mathurin, ne en donner connaissance audit recteur, et qu'aucun d'iceux aura fait aucune fraude au contraire desdits serments ou aucun d'iceux, vous le revelerez a celuy qui sera pour lors recteur,
Item, que ne serez consentans, ne ferez faire aucune chose qui soit au contraire ou prdjudice du droit qu'a ledit recteur de prendre, sur chacune bote de parchemin apportd a Paris, 16 deniers parisis, et d'appliquer a son profit, par confiscation, le parchemin qui est recell6; mais vous soumettrez, en tant que besoin est, a iceux droits et a payer 1'amende en cas que auriez fait ou consenty estre fait au contraire des droits et juremens dessusdits et que exercerez bien et deuement et loyamment vostre ofRce.
Recueil des privileges de VVniversit^ de Paris, p. 166. — Deficiente antiqua, forma instrumenti suprn edita hic locum faabeat.
576. Nicolaus IV permittit Johanni abbati S. Germani de Pratis Paris., ul frater Stephanus de Pontisara, qui grave scandalum contra Univers. Paris. excitavit, ad administrationes Ordinis assumi possit.
1292, Januarii 12, apud S. Mariam Majorem.
.. Abbati monasterii Sancti Germani de Pratis Parisiens. ad Romanam ecclesiam nullo medio perlinentis Ordinis Sancti Benedicti. Petitio tua nobis exhibita continebat, quod olim inter Gerardum tunc abbatein et monachos monasterii tui ex parte una, ac universi- tatem scolarium Parisiensium ex altera, dissentione suborta, cujus occasione graves secuti fuerunt excessus, felicis recordationis Martinus papa IV predecessor noster, tunc in minori officio constitutus et in partibus illis apostolice sedis legatus, fratrem Stephanum monachum, tunc prepositum ejusdem monasterii, ad scandalum quod inde fuerat exortum sedandum, officio prepositure ipsius monasterii sue legationis auctoritate privavit et ad quamlibet adininistralionem ipsum inhabilem esse decernens, eum mandavit in aliqua Gluniacensis monasterii cella recludi per quinquennium ad penitentiam inibi peragendam, sed ipsum non suspendit aliquatenus a divinis'. Quare tu asserens quod idem Stephanus juxta mandatum prefati legati dictam penitentiam jam peregit, et quod in predicto monas- terio tam post peractam hujusmodi penitentiam quam ante fuit laudabiliter conversatus, et qubd utilis et necessarius existit monasterio inemorato, nobis humiliter supplicasti, ut cum eodem Stephano super hoc agere misericorditer dignaremur. Nos igitur carissimi
1292] AB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD ANNUM MCCCL. 53
in Christo filii nostri Phylippi regis Francorum illustris pro dicto fratre Stephano sedis apostolice gratiam super hiis per suas litteras implorantis supplicationibus inclinati, plenam de discretione tua in Domino fiduclam obtinentes presentium tibi auctoritate concedimus ut si utilitati dicti monasterii videris expedire et eidem Stephano ad hoc propria [merita] suff"ragantur, nec exinde in supradicta Universitate scandalum oriatur, premissis nequaquam obstantibus, dicto Stephano auctoritate nostra concedas ut ad omnes regulares administrationes dicti Ordinis possit adsumi. Dat. Rome apud Sanctam Mariam Majorem ij id. Januarii, anno quarto.
Reg. Vat. Nicolai IV, an. 4, ep. 692, fol. 138*'. — Felibien, Ilist. de la ville de Paris, III, 294, ubi Vidimus abbatis Johannis an. 1291 (1292) mensis Martii. In fine dicit, Stephanum de Pontisara, quia peregit peiiitentiam et fl universitas magistrorum, scholarium Paris. assensum prestitit quod ipsi magistri permitterent impetrari quamcunque gratiam a sede apost. pro dicto fratre Stephano », ad omnes regulares administrationes Ord. S. Benedicti assumi posse. P. 294 invcnilur praeterea relatio officialis curiae Paris. Bouillart, Hist. de Vabbaye de S. Germain des Prcs, n» 103, p. lxix.
1. Cf. tom. I Chartul., p. 565.
o77. Nicolaus IV exsecutoribus scrihit, ut Parisiis causam Universitatis contra cancellarium Parisiensem
inquirant.
1292, Martii 15, apud S. Mariam Majorem.
Venerabilibus fratribus .. Silvanectensi' et .. Autisiodorensi' episcopis, ac dilectis filiis .. decano' ecclesie Parisiensis, ac magistro Godefredo de Fontibus, canonico Leodiensi, regenti Parisius in theologia. Petitio dilectorum filiorum universitatis magi- strorum et scolariuni Parisiensium nobis exhibita continebat, quod, licet .. cancellarius Parisiensis, ad quem ratione officii cancellarie ecclesie Parisiensis quod gerit pertinet licentiandis pro tempore in theologie, decretorum, medicine et liberalium artium faculta- libus regendi licentiam in ipsis facultatibus elargiri tam juxta tenores privilegioruin apostolicorum dudum prefate Universitati a sede apostolica concessorum, quam approbatam consuetudinem, et etiain constitutiones a prefata Universitate ac personis in facultatibus ipsis regentibus editas hactenus pacifice observatas, ad predictam licentiam obtinendam provectos in dictis facultatibus, quos ex testimonio dictorum magistrorum post dili- gentem exaininationem lam circa receptionem hujusmodi testimonii quam personis talium licentiandorum in presentia ipsorum magistrorum adhibitam ydoneas reperiri contingit, adinittere preponendo magis sufficientes iiiinus sufficientibus teneatur : idem tainen cancel- larius id servare contempnens nonnunquam ydoneos ad hoc sibi presentatos repulit et indignos pro sue libito voluntatis admisit. In inultis etiam aliis arliculis nobis ex parte dicte Universitatis exhibitis predictus cancellarius per se ac vicarios, quos interdum ordinat atque familiares suos contra privilegia, consuetudinem et constitutiones predicta temere venire presumpsit hactenus et presumit in proprie salutis dispendium ac Universi- tatis et magistroruin, scolarium et personarum predictarum prejudicium et gravamen ac scandalum plurimorum. Propter quod pro parte Universitatis et personarum predictarum
54 CHAnTULARIUM UNIVEUS. PARIS. \ '. [1292
fuit ad nostram audientiain appellatum ac suppliciter poslulatum a nobis ut causam, quain eadem Universitas et persone super premissis intendunt prosequi contra cancellarium memoratum, in curia nostra tractari et terminari fine debito faceremus'. Nos igitur uberes fructus qui ex studio Parisiensi per scienliaruin doctrinam proveniunt sollicite attendentes multoque desiderio affectantes, ut quarumlibet dissentionum foinitibus, per quas studiuni ipsum turbari vel tepescere posset, inde submotis per pacis pulcritudinein sludium ipsum eo solleinpnius jugiter vigeat, et eidein studio insistentes ex illo potiora comoda conse- quantur, quo ipsi ex animorum quiete se poterunt in eo ferventius et utilius exercere; gerentes quoque de circumspectione vestra fiduciam in Domino pleniorein discretioni vestre per apostolica scripta inandamus quatinus apud Parisius partibus ad vestram presentiam evocatis, ad sedandam hujusmodi questionem amicabiliter inter partes ipsas interponatis auctoritale nostra juxta datam vobis a Deo prudentiam eflicaciter partes vestras. Quod si forsan id nequiverit provenire, vos super predictis articulis in appella- tionibus predictarum Universitatis et personaruin dictarum facultatum ad nos ut premissum est interjectis contentis, nec non et omnibus aliis que vobis reformationem ac pacificum el prosperum statuin prefati studii respicere videbuntur, de plano sine strepitu et figura judicii infra annum post receptionem presentiuin inquiratis soUicite veritatem, et causam hujusinodi judicio vel concordia, si de partium vohintate processerit, terminetis, facientes quod decreveritis per censuram ecclesiasticam firmiter observari. Testes autem, etc. Alio- quin que super predictis omnibus inveneritis nobis sub vestris inclusa sigillis fideliter intiinetis. Prefixo eisdem partibus terinino pereinptorio competenti, quo per procuratores ydoneos, cuin omnibus actis, juribus, et munimentis suis hujusniodi negotium contingen- tibus apostolico se conspectui representent, qiiod super premissis ordinare seu statuere, vel mandare voluerimus recepture, ac nichilominus facture et recepture quod ordo dicta- verit rationis. Diem vero prefixionis hujusmodi et quicquid inde feceritis nobis per vestras litteras harum seriem continentes fideliter intiinetis. Quod si non omnes hiis exequendis potueritis interesse, tres vestrum ea nichiloininus exequantur. Dat. Rome apud Sanctain Mariain Majorem id. Martii, anno quinto.
Reg. Vat. Nicolai IV, an. 5, ep. 18, fol. 190''.
1. Pelro Cailleu. — 2. Petro de Mornay. — 3. Nicolao? — 4. V. supra n" 569.
o78. Nicolaus IV Universitati Parisiensi concedit privilegium docendi regendique ubique terrarum sine ullo praevio examine.
1292, Martii 23, apud S. Mariam Majorem.
Nicolaus episcopus servus servorum Dei dilectis filiis universitati magistrorum et scolarium Parisiensium, salutem et apostolicam benedictionem. Dum attente considera- tionis indagine perscrutamur quod per litterarum studia cooperante illo a quo omne datum
1292] AB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD ANNUM MCCCL. 55
optiinum omneque donum confluit et perfectum, viri efficiuntur scientiis eruditi, per quos scripturarum veritas explicatur, erudiuntur rudes, provecti ad altiora concrescunt et fides catholica invalescit, libenter loca ubi poUenl hujusmodi studia et studentes in eis gratis munimus immunitatibus et libertatibus honoramus. Cupientes itaque ut studentes in agro scientie apud civitatem Parisiensem ad magisterii bravium animentur et in facultatibus, in quibus cathedra decorari meruerint magistrali, cunctos ubique valeant erudire, presen- tium tenore decernimus, ut quicunque ex Universitate vestra apud civitatem predictam ab illis, per quos consuevit licentiandis in dictis facultatibus auctoritale apostolica regendi licentia elargiri, prout est ibi hactenus observatum, examinatus et approbatus fuerit et ab eis licentiam obtinuerit in theologie vel juris canonici aut medicine seu liberalium artium facultatibus, ex tunc absque examinatione vel approbatione publica vel privata vel aliquo alio novo principio regendi atque docendi ubique locorum extra civitatem predictam liberam habeat facultalem', nec a quoquam valeat prohiberi, non obstantibus aliquibus contrariis consuetudinibus vel statutis; et sive velit regere sive non in facultatibus preli- batis, pro doclore nichilominus habeatur. Nulli ergo, etc^ nostre constitutionis, etc. Dat. Rouie apud S. Mariam Majorem x kal. Aprilis, pontificatus nostri anno quinto.
Duo originalia in Arch. nat. Paris., J. 277, n» 68, cum sigillo filis seric. flav. et rub. coloris appenso. In parte aTcrsa : « P. Thealinus ». Infra : « l(. »; intra : « Script. cap" », juxta : « xxx ». Pertinebat ad Arch. Univers. (A. 10. b.). N» 68 bis eadem bulla cum sigillo. A parte aversa : « P. Theatinus ». Et : « Littera Nicolay ut magistri Parisienses possint lcgere ubique ». Pertinebat etiam ad Arch. Univers. (A. 10. a.). — Reg. Vat. Nicolai IV, an. 5, ep. 30, fol. 193''. — Launoius, De Scholis celebrioribus, cap. 59, art. 8, Bulaeus, III, 449, Jourdain, n" 265, buUam perperam Nicolao IH tribuunt annoque tertio, sicut postea Potthast, ascribunt. Recte Bibl. nat. Paris., ms. lat. 9950, fol. 24, ex Reg. nat. Picard. ; Cod. Harcur., ful. ^O*"; Arch. Univers. Paris. Reg. 94. p. 50, n° 40. Nicolaus IV jam an. 1291, Augusti 18, Universitati scholarium Bononiae commorantium idem privilegium concessit. Reg. Vat., an. 4, ep. 415. Sarti, De archigym. Bonon. professoribus, II, 59. Quae ex his in Universitate Oxoniensi evenerint, enarrat Maxwell Lyte, A history of the University of Oxford (London, 1886), p. 96 sq.
1. Hoc privilegium non erat novum in Universitate; sed quoniam in quibusdam Universitatibus (ut postea in Anglia et apud Montempessulanum, ut concludere possumus ex instrumento n» 734 infra edito) magistri licentiati Parisiis ad actus magistrales exercendos non admittebantur sinc novo examine, privilegium expressum summi ponlificis petebatur. Gf. et Not. et extraits, XXVII, 2, p. 115.
O/y. Statutum facultatis artium, ne quis baccalareus durante discordia inter Universitatem et cancellarium Parisiensem se coram cancellario audiendum et examinandum praesentare praesumat.
1292, Maii 7, Parisiis.
Universis presentes litteras inspecturis rector, procuratores, ceteri magistri in arlium facultate in Domino dilectionem sinceram. Facultatis predicte salubrem, tranquillum statum et honorabilein cupientes, nos predicti rector, procuratores ac magistri universi et singuli nullo contradicente presentibus digne duximus ordinandum, ne aliquis bachel- larius in facultate nostra audeat vel presumat inferius intrare examen ista durante discordia que vertitur inter nos et cancellarium Parisiensem', se supponendo audiendum et exami- nandum a cancellario supradicto. Et si quis contra presentem inhibi.tionem et ordina-
56 CH\UTUL\RIUM UNIVKUS. PARIS. [1292
tionem aliquid qualibet remota fraude attemptare presumpserit, ipsum privilegiis, subsidiis, gratiis, honoribus et penitus quibuscunque suffragiis ac nostro consortio ex nunc privatum et exclusum perpetuo esse volumus ac etiam nuntiamus. Hoc proinde adjungentes, quod aliquis magistcr inter nos regens tales bachellarios presentare et audire in communibus vel propriis non presumat. Quod si fecerit, predictis omnibus sicut et bachellarios predictos ipsum exclusum precipimus et esse volumus jam privatum. Insuper magistris artium in facultate nostra non regentibus suademus, ne lales bachellarios presentare ac in commu- nibus vel propriis audire velint, nec etiam contra presentem ordinationem pro talibus bachellariis aliquid duxerint attemptandum. Nam contra tales, si qui reperiantur, quantum de jure fuerit procedemus. Sunt enim ad quemcunque statum ipsos devenire contigerit, juramento astricti, quod nunquam contra facultatem nostram predictam aliquid facient, quod possit in facultalis prefate dampnum cedere ac gravamen'. Datum et actum apud S. Julianum Pauperem in plena congregatione facultatis nostre anno Domini millesimo CGLXXXXII, nonis Maii. In quorum omnium robur et testimonium presentem ordinationem communem sigillis quatuor nationum duximus roborandam.
Mu8. Britann. ms. addit. 1730't, fol. 144'' (olim 119''). — Bulaeus, III, 501.
1. V. supra n'» 569, 578. De examine superiori et inferiori cf. tom. I, p. 570, 571, nola. — 2. Gf. tom, I, n° 501.
OoO. Constitutioncs Ordinis Minorum de sludiis el studentibus Parisiis.
Iferisimiliter an. 1292, [Maii 25, Parisiis].
De fratribus lecturis Sententias et ad magisterium presentandis Parisius minister provideat generalis. Si tainen idem minister ex aliqua causa provisionem hujusmodi Pari- siensi conventui aliquando duceret committendam, vel si etiam generalis ministerii vacaret officium nec generalis ininister antea providisset, tunc idem Parisiensis conventus provi- deat secundum illam formam quam dominus frater Matheus cardinalis, tunc generalis minister, apud Montempessulanum ordinavit in provisione hujusmodi observandam'. Et ut ipsi generali ministro via pateat melius providendi, ministri et discreti generalis Capi- tuli per obedientiam ei nominare tencantur in scriptis illos et non alios quos de provinciis suis ad legendum Sententias Parisius tam ratione vite quam scientie ydoneos judicabunt. Et istud preceptum in quolibet generali Capitulo renovetur. Quicunque etiam alii habent nominare vel eligere fratres predictos, per obedientiam teneantur eligere seu nominare ex omnibus meliores et aptiores suo judicio ad hujusmodi officia exequenda. Placet tamen generali Gapitulo quod illorum qui Parisius sunt lecturi Sententias vel ad magisterium presentandi tertius semper de provincia Francie, alii vero duo de aliis provinciis Ordinis magis ydonei assumantur, ita tamen quod propter hoc non promoveatur aliquis insuffi- ciens ad officia supradicta, nec potestati generalis ministri prejudicetur in aliquo quin in
1292] AB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD ANNUM MCCCL. 57
provisione hujusmodi libere facere possit et preferre ununi alteri sicut Ordini viderit expedire.
Ad otiosilaleni autem vitandam lectores incipiant legere a festo sancti Francisci, et usque ad terminum sui provincialis Capituli ordinarias continuent lectiones. Arceantur autem omnes clerici fratres ad ingressum scolarum cum non fuerint circa injuncta sibi officia occupati. Et qui otiositati dediti fuerint gravi subjiciantur discipline vel de loco studii emittantur. Temporibus etiam vacationum cogantur fratres clerici aliquibus utilibus lectionibus occupari. Jura vero et philosophica in scolis theologie ab eodem lectore et eodem tempore non legantur, sed alibi et alias ubi fuerit oportunum. Seculares autem ad hujusmodi lectiones nuUatenus admittantur, nec ratione hujusmodi studii ab humilitatis obsequiis et divinis officiis eximantur; parcatur tamen juvenibus a discursu.
Item mittendi Parisius ad studium generale primo exerceantur tribus vel duobus annis post novitiatum in aliquo studio provincie sue vel vicine, nisi adeo litterati fuerint quod post novitialum continuo possint mitti. Non mittantur tamen nisi de auctoritate ministri cum consilio et assensu Capituli provincialis. Idem dicimus de hiis qui ad alia studia generalia quocumque titulo transmittuntur. [Ordinat' etiam generalis minister cum Capitulo generali quod in omni eleclione studentium ad predicta generalla studia mitten- dorum semper per viam scruptinii procedatur]. Illi autem qui mittuntur Parisius studeant quatuor annis ad minus, nisi adeo provecti fuerint, quod merito judicentur ydonci ad doctoris officium exequendum. Circa mittendos autem attendatur quod sint ad profi- ciendum habiles, fortes corpore, eloquentie bone et conversationis honeste, non conten- tiosi, sed mites et pacifici inter fratres. Teneantur autejn iratres mittere illos quos judica- verint magis ydoneos secundum conditiones premissas. Quod si contingat fratres de aliquo generali studio ad Parisiense vel aliud studium generale transferri, minister provincie de qua recesserit ministro fratris illius transferendi conditiones ejus graves et excessus nota- biles si quos de illo noverit scribere teneatur. Si autem fratres aliquem miserint qui propter defectus notabiles sit indignus, tribus diebus in pane tantum et aqua jcjunent illi scilicet de quorum consilio est transmissus.
Possit autem quelibet provincia habere duos studentes Parisius sine aliqua provisione,
quibus provideatur in libris secundum arbitrium provincialis Capituli et ministri. Quilibet
vero studens Parisius de gratia xii libras parisiens. procuret pro conventus ipsius neces-
sitatibus assignari. [Verum quia pecunia in regno Francie est mutata et propterea in valore
non modicum diminuta, ordinat generalis rninistcr de voluntate et beneplacito Capituli
generalis, quod quilibet studens deinceps Parisius de gratia transmittendus assignari
procuret pro necessitatibus predicti convenlus tantum de nova pecunia quantum valere
noscuntur duodecim libre parisiensium antiquorum]. Teneantur aulem studentes in suo
reditu de tota sua provisione reddere rationem. Et caveant ne elemosinas sibi missas pro
libris in alios usus commutent, nec libros fieri faciant curiosos. Idem modus teneatur *« Chart. Univ. Paris. II, 1. 8
58 CHARTULARIUM UNIVERS. PARIS. [1292
circa illos qui ad alia generalia studia transmiltuntur. Et eidem precepto et pene subja- ceant, qui scienter consuluerit de aliquo vel presentaverit aliquein ad predicacionis offi- cium vel confessionis, de cujus vita et spe proficiendi in execucione injungendi sibi talis officii probabiliter dubitatur. Quod si aliquis se vel alium per personas extra Ordinem procuraverit initti ad studium quodcunque [sive ad lectoriam, baccallariam, magisterium vel quodcunque Ordinis officium promoveri], ipso facto omnibus officiis Ordinis sit privatus, quousque per generalem ministrum secuin fuerit dispensatum. Inhibet autem generale Capitulum ne fratres qui per personarum extra Ordinem procuraciones et preces ad generalia studia transmittuntur, revocati ad suas provincias assignentur alicubi pro officio lectionis sine dispensatione Capituli generalis, nec in studiis gaudeant studentium libertate .... Omnes vero studentes cum ad provincias suas redeunt, debeant secum portare testimoniales litteras gardiani et lectoris loci in quo studuerunl [datas de consilio discretorum et aliquorum studentium] de sua conversatione et profectu in studio, quas suis ministris ostendere tencantur.
Item quelibet provincia induat suos studentes quos inittit ad provincias alienas, illis exceptis, qui ex debito mittuntur Parisius, et exceptis studentibus provincie Francie, qui ad alias mittuntur provincias, et exceptis etiam provincie Roinane studentibus, qui mittuntur ex debito ad provincias alienas. Prohibemus vero decetero fratres qui nesciunt legere psalterium litteras nt)n adiscant nec alii eos doceant, et si quis contrafecerit, a communione officii et mense separetur usque ad satisfactionem condignam. Et de laycatu ad clericatum nullus ascendat absque licentia Capituli generalis.
Inhibenius ne decetero aliquod scriptum novuin extra Ordinem publicetur nisi prius examinatum fuerit diligenter per generalem ininistrum vel provincialem vel per illos quibus ipsi ducerent committenduin. Et quicunque contrafecerit, tribus diebus in pane tantum et aqua jejunet, et careat illo scripto. Nullus etiani frater audeat aliquam opinionem corruptam non sanam vel ab episcopo et magistris Parisiensibus communiter reprobatam scienter asserere vel etiain approbare publice vel occulte. Nec opinionem singularem cujuscunque calumpniabilem vel suspectam maxiine circa fidem vel inores audeat defen- sare. Si autem ministri in suis provinciis aliquos tales invenerint, moneant eos ut corri- gant diligenter, et nisi revocaverint el destiterint requisiti, omnibus officiis et legitimis actibus eos privent, et tandem si in pertinacia sua permanserint, fratrum societate priventur, et demum incarcerentur, si in suis erroribus finaliter perseverent. Et nichilo- minus generali Capitulo vcl generali ministro per provincialem ministrum cum suis opinio- nibus nuncientur
NuIIus frater libros scribat vel scribi faciat ad vendendum, nec habitos vendat in Ordine carius quam sint empti. Et qui ultra acceperit, eidem penitus auferatur et nichilo- minus puniatur. Nullus provincialis minister audeat habere vel retinere aliquos libros
absque licentia generalis minislri, nec aliqui fratres accipiant vel habeant absque licentia
8.
1292] AB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD ANNUM MCCCL. 59
suorum provincialium ministrorum. Et nulla Biblia emenda preciuin xx librarum turon. excedat, nisi ininister e.x causa viderit dispensandum. Si contingat aliquem fratrein trans- ferri de una provincia ad aliam ad niorandum, libros sibi concessos ad usum possit habere; post morfem vero suam omnes libri quos tempore sue translationis habuit vel pro hiis postmodum commutati ad provinciam illam a qua translatus fuit integre revertantur. Item judicium de transhita elemosina habeatur que pro libris fuerit assignata. Rt ad hoc fideliter facicndum ministri firmiter in quorum provinciis decesserint teneantur. Et ut hoc melius observetur, fratres qui transferuntur relinquant in scripto nomina librorum valen- tium ultra quartam partem marce et elemosine quantitatem ministris, de quorum adniini- strationibus transferuntur. Nullus frater aliquos libros retineat et sibi assignatos habeat nisi sint taliter in Ordinis potestate quod libere per ministrum dari valeant et auferri.
Item injungimus ministris omnibus ut nulkim fratrem permittant habere librum aiiquem duplicatum, nec aliquem fratrem permittant habere librum quo uti non possit. Et hoc intelligimus tam de scriptis habitis quam de habendis. Nullus frater Bibliain vel Testa- mentum de elemosina habeat, nisi sit ad studium aptus vel ad predicandum ydoneus, et hoc de licentia suorum ministrorum. ^Ministri, cum fratres suos visitant, libros et res alias sibi faciant resignari, et si quem invenerint libros habere preter necessarios, [illos auferant et]' dispensent cum difiinitoribus in Capitulo non habentibus, valentibus de ipsis fructus facere animarum'.
Constitutiones generales Ord. Min. in Cod. Vat. Otlob. 15, fol. 37, fol. 47''-50'' (in cap. 0 : Dc occiipationibus fratrum). Cod. S. Isidori Roni. fol. 1. — Ilas constitutiones editas csse inter annos 1292-1297 ex sequentibus probatur. In fine earum (fol. 67**, 68) enumerantur obitus sumniorum pontificum. Ultimus ; « Obitus domini Nicholai pape IIII pridie non. Aprilis celebretur ». Nicolaus IV an. 1292, April. 4, mortuus est. Inter obitus Martini IV et Nicolai III scribitur ; « Anniver- sarium domini Ludovici regis Francie fiat in vigilia beati Bartholomei ». Ex hac nota apparet, Ludovicum IX tunc temporis catalogo Sanctorum nondum esse ascriptum, quod an. 1297, Augusti 11, fiebat. In codicc supra primo loco nominato exstant duae aliae constitutiones generales, in principio, et fol. 71. Istae ultimae editae sunt an. 1316, ut apparet ex Cod. Palat. 571, fol. 1, ubi eisdem constitutionibus in fine (fol. 25**) nota adjuncta est ; « Expliciunt constitutiones generales reformate per reverendum fr. Michaelem generalem ministrum in loco Assisii anno Domini millesimo trecentesimo decimo sexto ». Exstant etiam in Cod. Ottob. 56, fol. 143, et Burghes., n" 242. Postquam in Cod. Ottob. 15 constitutiones Michaelis scriptao erant, in margine superiori constitutionum, quae fol. 34 incipiunt, et ex quibus statutum de studiis supra desumpsimus, scribebant « Vacat », et ; « Constitutiones antique ». Constitutioncs in principio codicis post istas Michaelis compilatae sunt. Diximus constitutiones supra relatas redactas esse inter annos 1292-1297. Verisimiliter pertinent ad an. 1292, cum in ambobus codicibus sequantur ; « Mcmorialia facta in Capitulo generali Parisius celebrato anno Domini MGC nonagesimo secundo ». Hoc Capi- tulum in die Pentecostes (25 Maii) celebrabatur. His constitutionibus constitutioncs Narbonenses an. 1260 editae (cf. tom. I Chartul., n** 364) subjiciebantur. Constitutiones generales posteriores usque ad editionem Guillelmi Farinerii (an. 1354) parum diifcrunt quantum ad statuta pro studiis ab illis an. 1292, proindeque non operae pretiura est in sequentibus de eis loqui, sicut ct de quibusdam capitulis provincialibus in Cod. Oxoniensi, ms. Canonician, misc. 75, fol. 46 sqq., contentis verba facere supersedemus.
1. Cf. statutum Capituli generalis Montispcssulani an. 1287 cclebrati ex Cod. Burghes. n° 86 in tomo I Chartul., n" .364, nota I. Matthaeus de Aquasparta an. 1288 fit card. presb. S. Laurentii, 1291 episcopus Portuensis, moritur an. 1302, 0 IV kal. Novemb. », i. e. Octob. 29 ; « Obiit bone memorie dominus Matheus de Aquasparsa, Portuensis cpiscopus, qui multum dilexit basilicam nostram, de cujus bonis habuimus cc floren. auri, expendantur pro anniversario suo libr, v et sol. VIII et den. iiii provis. bone monete ». Necrolog. (Martyrologium) Bas. Vaticanae in Arch. S. Petri de Urbe, H. 56 et 57, — 2. Quae hic et in sequentibus uncis inclusa sunt, in cod. in margine scribuntur, et posteriori tempore adjuncta sunt. — 3. Inclusa desumpta sunt cx constitutionibus an. 1316. — 4. In cap. 8 (Dc visitationc provinc.) invenitur praeterea paragraphus de visitatione conventus Paris., quae ex constitutionibus Narbonensibus (tom. I, 1. c.) repetitur.
60 CHARTULAHIUM UNIVERS. PARIS. [1292
581. Composilio inter Universitatem Paris. et Johannem de Cumenis, abhatem San-Germano-Pratensem de
platea prope muros civitatis Paris. versus ahbatiam sita, cujus partem Universitas sihi olim a magistro
Radulpho de Albussone' legatam fuisse contendebat. Universitas omne jus in eam monasterio dimittit, et
concedit portam abbatiae, quae est versus Pratum Universitatis, aperiri et claudi posse ut conventui videhitur.
Item concedit, ut fossatum juxta Pratum Universitatis, cujus aquam monasterio cessit, limitetur, et conventus
in parte sibi remanente muros simplices facere possit, etc, et quod si purgare velint monachi fossatum, purga-
tiones seu quae ex ipso trahi contigerit, ex parte monasterii, non ex parte scholarium jactentur. Monasterium
Universitati tenetur in perpetuum singulis annis reddere quatuordecim libras paris. annui et perpetui redditus,
et consensum regis procurare.
1292, Junii 27-28, Parisiis.
Universis presenles litteras inspecturis Johannes permissione divina monasterii S. Germani de Pratis Parisius humilis abbas totusque ejusdem loci conventus, eternam in Domino salutem. Notum facimus quod cum inter nos .... Datum et actum in pleno nostro capitulo anno Domini millesimo ducentesimo nonagesimo secundo, die veneris ante Natale apostolorum Petri et Pauli.
Instriinientnm Universitatis : Universis presentes litteras inspecturis universilas magistrorum et scolarium Parisius studentium, salutem in Domino. Noveritis quod cum inter nos .... Datum et actum Parisius in congregatione generali apud S. Mathurinum anno Domini millesimo ducentesimo nonagesimo secundo, in vigilia Natalis apostolorum Petri et Pauli, tempore rectorie magistri Gerardi de Nogento'.
Vidimus nn. 1345 in Arch. nat. Paris., M. G7 ", n" 20. Pertinebat nd Arch. Univers. (C. 6. r.). Charta S. Germnni inserta cst lilteris Clemenlis VI an. 1346, Martii 4. Arch. nat. Pnris. L. 308, n" 24. Ainbo inslrumenta refert Philippus IV in suis littcris. Vide n» 582. — Bulaeus, III, 502, cum instrumento S. Germani. Bouillart, Hist. de Vabbaye de S. Germain des Pris, n" 104, cum instrumenlo Universitatis. Duorum instrumentorum conventus S. Germani et Universitatis, atque litterarum regis menlio fit in Les Olim (ed. Beugnot, II, 613), an. 1314, Decemb. 22 el 29.
1. Cf. tom. I Chartul., p. 474, 714. — 2. V. supra n» 560, nol. 5.
o82. Philippus IV, Francorum rex, compositionem inter Universitatem et abbatiam S. Germani de Pratis
habitam super limitatione fossati abbatiae confirmat,
1292, mense Julio, Vincennis.
Philippus Dei gratia Francorum rex. Notum facimus universis tam presentibus quam futuris quod nos quasdam litteras sigillo universitatis magistrorum et scolarium Parisius sludentium sigillatas vidimus formam que sequitur continentes : Universis presentes litleras inspecturis universitas magistrorum et scolarium Parisius studentium, salutem in
Domino. Noveritis quod cum inter nos, etc Nos autem compositionem predictam
laudamus, approbamus et tenore presenlium confirmamus, salvo tamen in aliis jure nostro et jure quolibet alieno. Quod ut ratum et stabile permaneat in futurum presentibus litteris nostrum fecimus apponi sigillum. Actum apud Vicennas anno Doinini millesimo ducen- tesimo nonagesimo secundo, mense Julii.
Originale in Archiv. nat. Paris. K, 361", n» 56, cum sigillo. — Ibidem sub eadem nota conservatur authenticum Vidi- mus, eadem die confectum, quo Philippus ehnrtam sigillis monasterii S. Germani munilam approbat et confirmat. — Bouil- lart, Hist. de Vabbaye de S. Germain des Pres, n" 105, 106.
1293] AB ANNO MCCLXXXVI USQUE AD ANNUM MCCCL. 61
Ooo. Philippus IV, Francorum rex, Eremitis S. Augustini litterarum studiis Parisiis insistentibus locum fratrum Saccorum ob favorem potissime magistri Egidii Romani concedit.
1293, mense Aprili, apud Pontisaram.
Philippus Dei gralia Francoruin rex. Notuin facimus universis tain presentibus quain futuris, quod cum sancte recordationis Ludovicus rex, avus noster karissiinus, ad divini cultus auginentum et regularis observancie propagationein, mansionis locum fratribus Saccorum Parisius concessisset, et observancia religionis ipsorum per Romanam eccle- siam minime comprobata, dicti fratres ad illum jam inceperint pervenire statum, quod infra paucorum curricula temporum pauci vel nulli supererunt ex eisdem ; quia racio et jus dictat quod deficiente causa deficiat et effectus, et quod prefatis deficientibus fratribus vel predictum locuin dimittentibus, juxta concessionem ipsius avi nostri, dicti loci pro- prietas [rejdeat ad pios usus personis aliis conferenda : nolentes locuin illuin, qui dic- torum contemplationi fratrum deditus et attributus in pios usus fuerat, aliquatenus ad prophanos reverti, sed secundum bonum et laudabile concedentis propositum, in pioriim observanciam usuum perdurare volentes eumdem, considerationis nostre direximus intuitum in religiosos viros fratres Heremitarum Ordinis Sancti Augustini per ipsam Romanam curiam approbatos, laudabiliter ut intelleximus disciplinis regularibus ac theo- logie facultatis apicibus insistentes : ob favorem potissimum dilecti et fainiliaris nostri fratris Egidii Romani ejusdem Ordinis, sacre pagine professoris, et eisdem fratribus Augustinensibus tenore presentium omni modo et oinni jure quo possumus, sepefati loci donationem facientes, concedimus ut post decessum vel recessum dictorum fratrum Saccorum, locus et manerium ipsorum predictum cum suis pertinenciis remaneant imper- petuum ipsis Augustinensibus fratribus. Et ibidem ipsi fratres Augustinenses suam per- petuam faciant mansionem absque impedimento quocunque, ita quod aliquis non presumat aliqualiter ipsos fratres Augustinenses super hoc impedire vel etiam molestare. Et ad majorem certitudinem predictorum, si quis in hac nostra concessione vel donatione superesset defectus, nostruin ex nunc prebeinus assensum cuicunque concessioni, confir- mationi vel approbationi quam ipsi fratres Augustinenses a summo pontifice vel a quo- cunque alio jus et aiictoritatem habente obtinuerint in predictis. Quod ut firinum et stabile permaneat in futurum, presentibus litteris nostrum fecimus apponi sigillum. Actnin apud regalem abbaciam beate Marie juxta Ponlisaram, anno Domini millesimo nonagesimo terlio, inense Aprili.
Originale