TRACTATUS

DE LOCIS THEOLOGICIS.

PARS PRIMA.

aUTATaAHT

:Ri:?

ki mi

JMim PiU:l

PRiELECTIONES

THEOLOGICtE,

QUAS

IN COLLEGIO ROMANO S. J.

HABEBAT

JOANNES PERRONE

E SOCIETATE JESU ,

IN EOD. COLL. THEOL. PROF.

EDITIO LOYAniENSIS, DILIGERTER EMEND4TA , ET YARIIS ACCESSIOmBDS AB AVCTORE LOCUPLETATA.

voL. vin

CONTINET TRACTATUS DE LOCIS THEOLOGICIS PARTEM PRIOREM , VIDEHCET DE ECCLESIA ET DE ROMANO PONTIFICE.

LOVANII,

TYPIS ET SUMPTIBUS VANLINTHOUT ET VANDENZANDE,,

vmVERSlTATIS CATHOLICS TTPOGRAPHORDM.

• 1843.

LECTORI BENEVOLO.

Jam pridem ab ipso mearum de re theologica praelectlonum ingressu illud me praestiturum spoponderam , ut peculiari allquan- do Locos theologicos , quos nuncupant , tractatione explanarem. Id vero Dei Opt. Max. beneficio tandem perfecisse laetor. Prodit quippe in lucem primum disputationis hujus volumen , quod alte- rum non ita serius excipiet. Universa porro hsec lucubratio, tametsi postremo omnium loco edatur , primam nihilominus sedem post tractatum , qui de vera religione a nobis inscriptus est , suo

vr

jure sibi vindicat. Etenim, quae reliquae sunt theologicarum insti- tutionum partes , ex principiis veluli aliunde notis atque exploratis in peculiarium dogmatum evincenda veritate versantur. At vero baec, quam auspicamur , posteaquam , quod par est , fundamen- tum in tractatu de vera religione praejactum fuerit, principia ipsa atque fontes , unde omnis in theologica disciplina veritatum series dimanat, proponitatqueexplicat, eorumdem inter senexum ac mutuam , quam vocant, dependentiam patefacit , et quod caput est, singulorum veritatem accurate demonstrat. Quae cum ita sint, optimo jure factum est , ut tractationi huic Locorum theologicorum appellatio inderetur ; eamdemque ob rem haud alio quam receptis- simoillo titulohanc operisnostripartempraenotandam censuimus.

Jam nos ipsi profitemur , nos plura in hisce Locis illustrandis fuisse complexos , quae arctissimam cum iis necessitudinem habent , quae in altera parte tractatus de vera rehgione haud ita summis labiis delibata sunt. Verum utraque invicem disputatio plurimum distat. Etenim id unum illic intendimus , ut continenti propositio- num serie, efficaci illa quidem , sed arctiori et pressa, homini divinae revelationis necessitatem atque existentiam nuperrime edocto , nec inquanamsocietateexquirenda ea sit satis per seipsum internoscere valenti, verae Christi Ecclesiae faciem ac praecipua lineamenta velut in tubula quadam expressa exhiberemus. Hic vero , quoniam regulae proximae fidei nostrae dignitatem nancisci Ecclesia debet, funditus enucleanda res est ; natura ipsa atque intima Ecclesiae constitutio exploranda , ceteraque de Scripturis et traditionibus in propatulo ponenda ; quae nisi soHde in ipso Theo- logiae vestibulo constituta fuerint , omnis deinceps disputatio , suis quasi nervis destituta , nutet oportet.

VII

Neque vero mirum cuique videri debet , quod Locorum theolo- gicorum explanationem duobus voluminibus vix exhauserimus. Nam 5 quominus parciores in scribendo esse possemus , tum rei gravitas atque copia , tum instituti nostri ratio , nec non aetatis quae nunc est conditio prohibuerunt. Incredibile enim dictu est , quanto vesaniae ac furoris aestu heterodoxi homines , quo inclina- tum et prope coUapsum protestantismum utcumque sustentent, in labefactanda catholicae Ecclesiae imprimisque rom. Pontificis auctoritate, ceterisque sacrae Theologiae fontibus corrumpendis unanimes adlaborent. Nec facile explicari potest, quam fallacibus eisque variis ac multiplicibus artibus utantur , quotque in dies te- terrimas machinationes moliantur. Quandoquidem igitur illud perpetuo animo constitutum gesserimus , ut prae obsoletis jamdiu- que protritis errorum , qui in praesentia grassantur , potissimam haberemus rationem , committere non potuimus , ut hasce va- ferrimorum hominum technas paulo studiosius non consectare- mur, quo ipsa manifestatione debiHtatae et fractae conciderent.

Ceterum nihil inde nostrarum praelectionum moles justo amplius excrescit. Hic enim qui de Locis est theologicis , atque alter de vera religione tractatus , apparatus loco ad universam theologiam haberi debent , iidemque propterea seorsum a rehquis edi atque in usum deduci posstint.

Nihilo tamen secius , ut iis etiam coilegiis morem geramus ac clericorum ephebeis , in quibus brevior usura temporis ad theo- logiae curriculum absolvendum pro sua studiorum ratione conce- ditur , simul ac alterum tractationis hujus volumen pubhci juris

Vlll

effectum fuerit , ad ipsas hasce proelectiones nostras in compen- dium redigendas , si Deus annuat , manus admovebimus.

Utinam laborum omnium nostrorum ille tandem fructus obtin- gat , ut quidpiam solidi emolumenti juventuti , inspem catholic» Ecclesiae adolescenti , pariatur. Id enim vero est quo tendimus , quod discupimus. Id ut Deus Opt. Max, faxit, enixis precibus flagitamus.

TRACTATUS

DE LOCIS THEOLOGICIS.

PROOEMIUM,

1. Nemo profecto, qui sacras vel a limine salutavit disci- plinas, conspicuum Dominicanse familiae decus illud ac lumen Melchiorem Canum merito non suspexerit , quem tractatus De locis t heologicis inscnhl solitus, suum veluti parentem agnoscit. Sive enim doctrinae spectetur firmitas , sive acumen ingenii , sive compta scribendi ratio ac perpolita , tam multa inibi eximia of- feruntur , ut , quid potissimum sibi primas vindicarit , addubites. Nibilominus , cum per aetatem , in qua vir praeclarissimus scripta edebat , numeris omnibus absolutum opus videatur , tum in prae- sentia minus idoneum , et auditoribus informandis minus accom- modatum , suffragio doctorum virorum habitum est. Quapropter expetita fuit nova methodus , qua hic tractatus in scholis tra- deretur, diversa ab ea , quam sibi prseoptavit Canus^ ceterique deinceps , qui ad haec ferme tempora eum imitati , aquas ex illo communi fonte in suos usus quodammodo derivarunt.

2. Et plura sunt , quse me ad obsequendum huic sive monito sive desiderio non movent duntaxat , sed pene compellunt. At- que in primis agendi ratio protestantium, biblicorum , rationalis- tarumac mythicorumindoctrinis catholicis insectandis, ob quam non amplius datur nobis tritum iter insistere , ut apto cum iis armorum genere dimicemus. Etenim quemadmodum post adsci- tum in usus belHcos sulphureum pulverem integra mihtaris ars , sive in extruendis arcibus , sive in impetu hostico repellendo , sive in ceteris , quse ad ieges oppugnatorias spectant , est im- mutata ; ita variari debuit norma oppugnandi Rehgionis hostes , posteaquam isti novis machinationibus ad catholicos aggrediendos uti coeperunt. Praeterea idipsum suadent progressus , quos inse- quentibus temporibus scientiae fecerunt , tum in arte critica , tum in exegesi , tum denique in philosophicis disciplinis , ad quos exigi rem theologicam necesse est , ne reliquis disciplinis haec nostra

T. VIII. 1

2 PROOEMIUfil.

inferior videatur. Huc accedit , methodum a Cano adoptatam , ac deinceps a reliquis fere post ipsum , minus geneticam , ut lo- quuntur, sive scientificam videri posse. Ex ea siquidem haud levia dimanant incommoda^ quae declinari vix aut nullatenus etiam queunt.

3. Etenim Canus primo loco de Scripturis divinis agit , deinde vero de Traditione , hinc de Ecclesia et de ConciHis , quibus sub- nectit quse ad romanum Pontificem , Sanctos veteres , quos vulgo Patres nuncupamus , ac Theologos scholasticos pertinent ; ut demum tres ahos aperiat fontes, unde Theologus hauriat argu- menta illa , quae ipse vocat adscriptitia ac velut ex aheno emen- dicata , rationem scilicet naturalem , auctoritatem philosopho- rum et jurisconsultorum , postremo auctoritatem humanae historiae (1).

4. Verum enimvero quis unquamnon viderit, nequaquam posse quemquam de Scripturis sacris , i^vout diviyice spectantur, apte disserere , de ipsarum , ut aiunt , inspiratione et canone , ut reU- qua missa faciam , quin prius auctoritas illa constituta sit, ex qua solum eae notae tuto nobis poterunt constare? Idem dic de divinis traditionibus et earum auctoritate, ac de reliquis quae ab Ecclesiae auctoritate ac testimonio, uti postea ostendemus, unice pendent.

5. Quamobrem iter insistendo , quod et ahas ingressi sumus in posteriori tractationis nostrae parte , quam de Vera religione adversus heterodooeos inscripsimus , magis ad rem conficiendam opportunum nobis visum estexordiri ab Ecclesia, cujus praesGrip- tionem , sive anterioritatem , ut ita loquar , cum jam constitui- mus, sic magis ac magis in hac ipsa tractatione confirmabimus. Ex hoc porro principio velut ex uberrima segete pronum erit coUigere , quae ad sacram Scripturam et ad traditionem, sive ora- lem , sive Utteris documentisque deinceps consignatam , aUave ratione ad nos deductam , referuntur. Quibus absolutis firmiter- que constabiUtis , pandetur via ad reUquas quaestiones agitandas, de quibus acris controversia , aetate potissimum hac nostra , et contentio excitata est, de analogia videUcet rationis ac fidei.

(I) Lib. I, cap. 3.

PROOEMIUM.

6. Cum enim locorum theologicorum nomine veniant argu- mentorum sedes ac veluti domicilia , ut loquitur Canus , ex qui- bus theologi omnes suas argumentationes sive ad confirmandum sive ad refellendum inveniant, patet , si rem strictius spectes ac prout scientise nostrae natura exposcit, quae tota divinae auctoritati innititur , eos revocari debere ad verbum Dei sive scriptum sive traditum , quod constituit eam quam vocant remotam fidei nostrae regulam. Cum autem de genuino Dei verbo ac germano ejus sensu , sive revelationis objecto , constare certo nobis non possit nisi per medium tutum ac infallibile , cujusmodi Ecclesia est , quae constituit fidei regulam proximam nuncupatam, ut latius suo loco ostendemus , hinc fit , ut prius de Ecclesia quam de Dei verbo agere debeamus. Etenim , quoad nos , prius constare debet me- dium quam res , quse per medium innotescit. Abjicere autem legitimum rectae rationis usum a theologicis disciphnis nec pos- sumus nec debemus , adeo siquidem individuus est nexus inter rationem ac revelationem , quae ex eodem omnium bonorum fonte, Deo, dimanant, ut dissociari ab invicem nullatenus possint. Hunc propterea ordinem consectantes , totum quod aggredimur opus , in Ires partes distribuere constituimus ; in quarum prima universim^ qua; ad Ecclesiam spectant, disputabuntur; in altera , qu3e ad verbum Dei scriptum et traditum ; in postrema , quae ad rationis et fidei analogiam referuntur. Interseremus praeterea idoneis locis, quae usui necessaria sunt, utquiadversarios fidei ca- thohcae aggrediuntur, eos prospere feUciterque valeant impugnare. 7. Quoniam vero Ecclesia aoephala seu sine capite neque est neque inteUigi potest , ideo de Ecclesia integra , quae in prima parte dicturi sumus , accipienda erunt ; quamvis ob rei , de qua agitur , gravitatem , cogamur distincte de Ecclesiae capite disputa- tionem instituere. In duas proinde sectiones hanc primam tra- ctatus partem dividimus , in quarum priori de Ecclesia generatim, in posteriori de ejus capite seu de romano Pontifice agemus.

4 TEACTATUS DE LOGIS THEOLOGICIS.

PARS 1. SECTIO PRIOR.

DE ECCLESIA CHRISTI.

8. Christi Ecclesiae nomine significamus societatem illam , quam Christus Jesus , cujus divinam missionem vindicavimus in tract. De vera Religione y instituit , ut depositum asservaret coelestis doctrinse in terras ab se delatae , atque organum seu medium si- mul esset , quo haec ipsa doctrina conservaretur integra atque propagaretur.

9. De hac societate nobis inquirendum est , quaenam sit ejus origo seu institutio ; quomodo sit constituta ; quaenam sint ejus not3e; quae ejus dotes et munia. Totidem hsec capita erunt, in quae priorem hanc sectionem distribuemus.

CAPUT I.

DE CHRISTI ECCLESIiE IJVSTITUTIONE ET ORIGINE.

10. Ut ex ipsa tituli inscriptione patet, controversia hic minime agitatur de Ecclesia universim sumpta , quaeque ab ipso mundi exordiocum protoparentibus coepit, longo saeculorum tractu per- crebuit , ac novam peculiaremque sub Moyse adepta formam in electo Dei populo usque ad Christum perseveravit. De hac enim Ecclesia , seu potius de hisce diversis ejusdem Ecclesiae statibus , nulla intenditur nobis lis ; praesertim cum hi status desierint , ut locum cederent tertio , in quo Ecclesiie per Christum in terris totius nunc perfectionis cumulus accessit.

11. Disserentes igitur de postremo hoc Ecclesiae statu, quem a suo institutore ac fundatore posthac vocabimus Christi Ec- clesiam aut absolute Ecclesiam, investigabimus ejus originem, ut eam coUigamus antiquiorem esse quavis Scriptura , quae de ipsa loquitur, et eidem praescribere. Hujus quidem veritatis 5emina ac velut fundamentum jecimus in allegato tract. De vera

PART. I. CAP. I. DE CHRISTI ECCI. iPfSTITUT. ET ORIG. 5

Religione (1); ast quod illic in finem , quem nobis proposuimus , vix attigimus, nunc firmius statuemus , minutimque evolvemus ob gravissimas, quae exinde fluunt , consecutiones.

12. Porro cum. illud nobis propositum sit, Ecclesiae originem et institutionem absque Scripturarum divinarum subsidio osten- dere, non earumdem usum rejicimus, imo, cum opus fiierit, ex iis testimonia adducemus- Verum , quod alias monuimus (2), hic eis utemur ut documentis mere historicis, quorum auctoritas atque veritas ex solis argumentis criticis constent , prout ex solis criticis argumentis sacras Litteras admittunt protestantes , cum quibus potissimum nobis res est. Etenim cum Protestantes reji- ciant Ecclesise catholicae auctoritatem , coguntur confugere ad sola argumenta critica ad utramque constabiliendam. Hinc abstra- hentes a divina sacrarum Litterarum inspiratione et ab earum- dem canone, sic testimonia promemus ex Hbris illis , quos ex criticis regulis protestantes authenticos et veros habent , perinde ac si ex Livio aut Tacito ahisve profanis scriptoribus testimonia afferremus quoad ea , quae referuntur de repubUca aut Imperio romano. Adsensum vero quodspectat, eum consectabimur, quem exegeseos regulae , a Protestantibus pariter admissa? , requirunt.

13. Quibus ita constitutis , pergimus ad ea perficienda, quae nobis hoc in capite proposuimus circa Ecclesise institutionem et originem , in sequentibus propositionibus.

PROPOSITIO I.

Christus Ecclesiam instituit et fundavit^ ut per eam et in ea sui cidtores mediis idoneis essent instructi ad ceternam salutem sibi comparandam.

14. His verbis factum enunciamus mm jure conjunctum , institutionem videlicet Ecclesiae , quae a Christo facta sit, et finem, quemidem Christus sibi proposuit in ea instituenda, qui aeterna est Christi fidelium salus mediis idoneis obtinenda,

(I) Part. II, prop. ii. (2) Ibid. n. 17.

TRACTATUS DE LOCIS THEOLOGIGIS.

15. Jam vero ejusmodi factum seu inslituta a Christo societas cultorum suorum triplici via nobis innotescit ; ac prirno quidem ex societate ipsa , quge adhuc perseverat ac floret , et a Christo conditore suo nomen habet. Quaevis enirn societas est persona moralis, cujus membra sunt individua singula , ex quibus illa coalescit , et existit per vincula , quibus societas ipsa constituitur. Porro persona hsec moraUs , quas nunquam deficit et moritur , ea ipsaest, quae sua existentia de se testimonium dicit; objectum vero hujus testimonii sunt ea omnia , quoe de sua origine , insti- tutione, doctrina, legibus, institutis , ac rehquis omnibus quae ad eamdem societatem spectant, ipsa profitetur (1). Societas autem christiana vel ipso nomine suo , cultu , institutis testatur in universo, quo late patet, terrarum orbe, se a Christo primitus fundatam fuisse, et ultra XVIII saecula ab sui origine numerare, omnigena nec unquam interrupta monumentorum ac documen- torum serieid ipsum confirmans(2). Quapropter , etiamsi deessent sacrae Litterae , adeo factum istud compertum est , ut , qui velit ipsum^ non dicam inficiari, sed vel in dubium revocare, profecto amens sit.

16. Secundo id ipsum evincitur ex omnibus christianae Re-

(1) In qoalibet societate , individaa mitis ; quae ad Baddhaismam , qaam

moriantar 5 ast societas eadem sem- a Baddhistis , et ita de reiiquis ? Haec

per perseverat pereuntibus individuis , regula generalis est.

quo fit ut institutiones , raores , con- (2) Huc enim referuntur successio-

suetudines simul coeptae jugiter con- nes Episcoporum, universalis Ecclesiae

serTentur. His porro societas a socie- praxis , acta Conciliornm sive particu-

tate , gens a gente discriminantur , nec larium sive generalium , Ghristiano-

melius possumus de institutis cujusvis rum praeclara gesta , scripta Patram ,

gentis aut socielatis nosse , quam a pe- templa, lapides , aliaque ejusmodi mo-

culiarigenteaut societate, cujusilla sant numenXa , quse expendemus in altera

propria. A Graecis ex. gr. melius novimus hujus tractationis parte , ubi agetur de

quae ad Graccos spectant , a Romanis mediis,perquaeperennis£cclesiaetraditio

quae ad Romanos , et ita porro. Hoc ad nos pervenit , atque a nobis cognosci

vero potissimum valet , cum agitar de potest. Quae qoidem omnia moralem

institntis religiusis. Quanam enim me- historicam certitudinem summam con-

liori ratione cognoscere possura, quae ad stiluant orani exceptione majorem. Islamismum pertinent, quam ab Isla-

PART. I. CAP. I. DE CHRISTl ECCL. IMSTITUT. ET ORIG. 7

ligionis motivis , quae vocant credibilitatis , quaeque suo loco evolvimus et propugnavimus (1). Nam si liaec motiva talia sunt, quemadmodum alias ostendimus , ut divinam prorsus esse pate- faciant religionem a Cliristo institutam , simul patefaciunt insti- lutionem et originem Ecclesiae ., quae identificatur cum religione ipsa. Equidem haud ignoramus, re m abstracfo spectatai ^ aliud Religionem esse, aliud Ecclesiam, quum illa respiciat tantum cultum , aut etiam, si lubet ^ latiori quodam sensu veritates, quas Religio proponit, haec autem tantum societatem colentium aut profitentium veritates , quas Religio complectitur ; verum et illud quoque novimus , m concreto rem in idem recidere. Neque enim unquamReligio consisterepotest absqueiis, qui eam profiteantur. Cum itaque motiva credibilitatis evincant divinam originem et institutionem Religionis christianae in concreto , hoc ipso evincunt divinam originem et institutionem Ecclesiae christianae. Haec au- tem majorem adhuc firmitatem ac robur accipiunt , ex eo quod pleraque credibihtatis motiva afiiciant societatem ipsam seu Ec- clesiam a Christo fundatam; ejusmodi sunt , quae petuntur ex propagatione christianae Religionis , ex martyrum fortitudine, ex Ecclesiae item perpetua conservatione , quae duplex semper prse se ferunt pro divina christianae Ecclesiae origine ineluctabile ar- gumentum : alterum quidem ex ipsa rei natura in omnibus suis adjunctis spectata , alterum vero ex adimpletis divini ipsius Con- ditoris vaticiniis, quibus ea proenunciavit futura ac certo adim- plenda. Totigitursuppetunt argumenta pro origine et institutione Ecclesiae a Christo facta, quot sunt motiva certissima rehgionis christianae.

17. Duplici ex hac via, quarum altera a nobis ascendimus ad Christum usque, altera autem a Christo ad nos usque descendi- mus, factum, quod enunciavimus, ineluctabili adeo ratione, imo evidentia constat, ut plane confecta res sit; idque absque ullo Scripturarum adscito praesidio-

(1) In tract. De vera Relig, part. i, Christi missionem , acreligionis proinde

cap. iii et IV , ubi ex miraculis et va- et Ecclesiae ab eo institats divinitatem

ticiniis , prajsertim vero Chrisli a mor- ostendimns. tuis resurreclione , diviuam ejusdem

8 TRAGT. DE LOGIS THEOLOGIGIS.

18. Nunc demum idipsum adstruimus ex sacris Litteris, quas ,' ut praefati sumus , adjicimus velut documenta historica coaevorum scriptorum, qui nobis oeconomiam aperiunt, quam Christus Ser- vator noster in hac Ecclesia instituenda atque fundanda se- quutus est. Jam vero qui commentaria primum ediderunt de Christi gestis et dictis, eum nobis exhibent coUigentem ex suis discipuhs prius viros duodecim, quos et Apostolos nominavit (1). Hos voluit esse propagatores suae doctrinae (2) , atque adeo dih- gentius instituit , ac suos effecit individuos comites (3) , immo pecuhari potestate instruxit (4) et auctoritate (5) , amphssimum- que ilhs commendavit munus prgedicandi doctrinam suaui per mundum universum (6) , spondens sese eis praesto adfuturum , et Spiritum veritatis usque ad consummationem secuh ab eis nunquam recessurum (7). In his Petrum elegit ut petram seu rupemadfundamentum, super quo sedificaret ^cc/mam suam{^) semper conslituram ; eumdem praefecit cunctis agnis et ovibus suis , eique munus eas pascendi commisit (9) , et pecuhari ra- tione, seorsum nempe a ceteris, claves ei contuht regni coelo- rum (10). Post apostolos et ahos septuaginta duos discipulos elegit, ut iUis essent tanquam adjutores in ministerio quod ipsis com- miserat (11). Parvam hanc societatem, in nsdem documentis , post ascensum Christi in coelum conspicimus succrescere, ac sese in proximas regiones effundere (12), deinde vero in remotiores ac longe dissitas , ita ut brevi occupet universam terram juxta ejusdem Christi poUicitationem (13), ac denique per seculorum lapsum , ex documentis ecclesiasticis prope innumeris, eodem semper vigore poUentem ad nos usque pervenire.

19. Constat igitur , juxta triphcem quam inivimus viam , omni

(1) MaUh.x, I etseq(}. Marc. III, lo; (7) Ibid. et Lnc. xxiv , 49 ? Joan. Lue. VI, 1 3. . XI? , i6.

(2) Act. Apost. 1,8; Ephes. ii, 20; (8) Matth. xvi , 18. Apoc. XX, 14. (9) Joan. xxi , iS-iy.

(3) MaUh. Marc, Luc. locis citatls. (10) Matth.xvi, 19.

(4) Marc. XVI , i5 et seqq. (II) Lnc. x, 1.

(6) Joan. XX, 21. (12) Act. Apost. ii-x et seqq.

(6) Matth. xxviii, 19 ; Marc. xvi, i5. (13) Rom. xv, i9;Coloss. i, 6.

PART. I. GAP. I. DE CHRISTI ECCI. INSTITUT. ET ORIG. \)

argumentoium genere luculentissime factum, quod enunciavimus. Quod vero spectat ad jus , ad aeternam scilicet salutem mediis idoneis nobis comparandam , tanquam finem , quem Christus sibi proposuit in instituenda Ecclesia sua , prout secundo loco osten- dendum assumpsimus , non minus aperte adstruitur. Ac primo ex ipsa divina Christi missione , quam ei jamdiu vindicavimus(l), Objectum porro divinae missionis non aliud esse potest quam revocandi ac conjungendi homines cum Deo ultirao fine nostro , sive in tempore sive in aeternitate ; ut scilicet homines redeant ad illud principium , a quo originem per creationem habent. In hoc autem consistit aeterna hominum salus. Secundo hoc ipsum conficitur ex professione ipsius Ecclesiae a Christo institutae , quae non alium sibi praestitutum finem agnovit praeter aeternam feli- citatem obtinendam , ope divinee gratiae et omnium virtutum , charitatis , prascipue in Deum et proximum , exercitio. Huc media omnia colfineant ac revocantur. Tertio demum palam est re- petitis eflfatis Christi conditoris Ecclesiae, relatis a scriptoribus coaevis , quibus protestatus est, se inhunc mundum venisse, ut daret vitam , eamque abundantem , ovibus suis (2) , suis videlicet cultoribus ; quae quidem vita gratiam complectitur in praesenti ceu germen , opera sancta tanquam fructum , aeternam vero beati- tatem quasi ejusdem evolutionem ac terminum , quamque abso- lute interdum vocat vitam ceternam (3). Omnis ejus doctrina , praecepta , consilia , Sacramenta , etc. veluti totidem media eo tendunt , atque in id unum conspirant.

20. Cum propterea apertissime ex dictis factum cumjure con- junctum constitutum sit , patet , quod proposuimus , Christum nempe Ecclesiam instituisse atque fundasse , ut in ea et per eam sui cullores mediis idoneis essent instructi ad aeternam salutem sibi comparandam.

DIFFICULTATES.

21. Objectio. 1° Vehementer errat, qui ex hodierna Ecclesia

(1) Tract. De tera Relig, part. i, (2) Joan. x, lo.

cap. 4. (3) 1 Joan. v, 11.

10 TRACT. DE LOOIS THEOLOGICIS.

sibi persuadet colligere posse originem et statum Ecclesiae primi- geniae. Etenim 2° reactiones, ut vocant , quae longa seculorum serie factee sunt adversus Ecclesiam dominantem seu catholi- cismum, omnes, nulla prorsus dempta , sive quoad doctrinam, sive quoad internam constitutionem , Ecclesige primitivoe nomine prodierunt, seu ut revocarent Ecclesiam ad pristinam originem et statum suum (1). 3° Quis porro probe dijudicaverit , utrum Ecclesia catholica desciverit a primaeva origine per successivas phases , quas adjuncta materialia rerum induxerunt , an contra Ecclesiae particulares , quse protestantur^ se unice legitimas haere- des esse societatis a Christo institutae ? 4» Sane Ecclesia non iliico perfecta enata est; sed tres distinctae ejus phases enumerantur, quarum prima se a Christo Jesu protendit ejusque discipulo Petro, in qua societas Christiana, seu potius schola judaica vix a syna- goga discriminabatur , omnesque ritus legales adhuc servabantur ; altera a Paulo coepit , per quem aboUta lex ritualis est , ac veluti divisionis murus erectus inter utrumque populum , judaicum et christianum, post acres pugnas, quibus decertavitcura Christianis primae phaseos et cum Petro ipso ; tertia a Joanne est constituta , qui, utpote theosophus , principium evolvit mysticismi , invexitque mutationem systematis suorum praedecessorum , et insinuavit Ecclesiae , ut ope novae interpretationis erueret ex scriptis Evan- gehstarum et Apostolorum formam positivae dominationis, spiri- tum rigidae pohtices et ardorem insatiabilis ambitionis. Hinc in prima periodo idea symbohca Christi Jesu re^erehdX perso7tifica- tionem judaicse gentis , in altera retuht personificationem totius humani generis , in postrema personificationem totius universi , quatenus omnia per Cliristum coeperunt , et in ejus unitatem per generalem restitutionem seu aTroxaTadTaaty desinere debent(2)?

(1) Ita J. Salvador, in op. cai tit. aance de son organisation semhlait a

Jisus-Christ et sa doctrine^^ans iS^S, jamais in^branlable , se sont tous ac

ubi, tora. I , pag. i , loqaens de ori- complis au nomde VEglise primitive, gine christianismi , scribit : Les com- (2) Sic idem auctor , qai haec evol-

motions les plus etendues dont il a vit lib. ii et ni , op. cit. cfr. praeser-

ressenti les effets , les schismes qui tim tom- i, pag. iS^et seqq. Vont divisS aux epoques oii la puis-

PART. I. GAP. I. DE GHRISTI EGGL. INSTITUT. ET ORIG. 11

50 Quid mirum igitur^ si idem iter insistendo praesens Ecclesia longe alia atque diversa sit a primaeva , nec propterea ex actuali Ecclesiae existentia ullum possit capi argumentum pro ejus identitate originis et institutionis cum origine et institutione Ec- clesiae primitivae?

22, Resp. Ad 1™, Neg. Nec enim debet permisceri, quemad- modum ab adversariis fit , quaestio de existentia aut identitate alicujus societatis cum varietate , ut ita dicam , formarum, quas eadem societas temporis lapsu inducere seu adsciscere potuit. De posteriori hac quaestione idoneo loco agemus ; interim argu- mentum de existentia perenni et continuata societatis christianae sive Ecclesise a Christo institutae immotum permanet. Ahoquin deberet concludi , nationem gallicam ex. gr., germanicam aut an- glicam non amplius existere ob diversitatem sive principiorum sive formae regiminis , quam identidem subierunt.

23. Ad 2™, Z>*s^Idest, perduelliones particulares adversus Ecclesiam dominantem factse sunt sub praetextu Ecclesiam revo- candi ad primaevam institutionem , conc. ; reipsa id susceperunt, neg. Utique nuUa perduelUo seu , ut adversarii loquuntur , reactio contigit ex parte privatorum hominum adversus Ecclesiam dominantem , idest, catholicam , quin factionon obtenderet illam in meHus revocare sive circa ahquem doctrinae theoreticae aut practicae articulum, sive circa ejus regimen. Verum praeterquani quod pallium istud cito decidit, et vera apparuit seditionis causa, privata scilicet ac personalis ratio (l),hoc ipso quodistae facti-

(1) Non aliande haereses aut sectae erit earom , quae subsequentur. Prae-

ortae sunt , quam ex eo quod voluerint textus varii sonl j asl una est vera

earum auctores privatum sensum suum causa , superbia , quae omnium secta-

opponere traditioni ac doctrinae Ecclesiae rum mater fecunda est. Apposite S. Au-

universalis seu catholicae. TertuUianus, gustinus, Tract.\\.vinJoan.Tk.^,ydxi\s

Epiphanius , Augustinus ceterique scri- commemoratis haereticis , qui jactabant ,

ptores , qui catalogum et originem sin- se veram doctrinam Christi tradere ,

gularum haereseon nobis reliquerunt , tandem concludit : Et quid opus est

unanimes sunt in hac assertione. Nec mulla percurrere , et multa mna hce-

alia extilit origo haeresum j quae tribus resum enumerare ? Hoc tenete , ovile

postremis seculis ortae sunt ; nec alia Chrisli esse catholicam Ecclesiam»

12 TRAGT. DE LOCIS THEOLOGIGIS.

ones quovis seculo , imo plures intra ejusdem seculi spatium ad nos usque contigerint, sunt totidem documenta, quae invicte perennem ostendunt existentiam illius unicae Ecclesiae , adversus quam illae omnes protestatae sunt; quod nobis in praesentia sufficit.

24. Ad 3°* , Respondep , sectas ipsas idoneum hoc dare judi- cium. Nam cum earum unaquaeque propriae defectionis ab unica illa Ecclesia dominante , nempe catholica , hoc vel illo seculo figat epocham , fateaturque eam jam extitisse , cum ascendamus de secta in sectam usque ad Apostolos et Christum, patet profecto, sectas ipsas solemne ferre judicium , solam dominantem Ec- clesiara aChristo et Apostolis provenisse, eamque propterea solam legitimam haeredem esse promissionum , quas societati a se insti- tutae Christus fecit. Quod vero attinet ad titulos, quibus unaquaeque secta cohonestare extrinsecus nisa est propriam defectionem , eos paulo post excutiemus.

25. Ad 4^, Dist. Id est, nonnisi temporis lapsu totam vim suam , naturam ac proprietates evolvit , prout adjuncta posce- bant , conc. ; totam plenamque intrinsecam perfectionem con- secuta non est a divino suo conditore , neg. Perfecta sane Ecclesia prodivit,cum a Christo instituta est; germina omniaacelementa futurae iUius majestatis et fulgoris, ad quam matura pervenit , in intima sua natura asservabat , etsi ea illico non exphcuerit et maturaverit. Ad hoc enim tempore et opportunis rerum vicis- situdinibus opus est ; siquidem societas seu corpus morale evolvi debet instar corporis physici. Quapropter perinde ac infans iis

Quicumque vult intrare ad ovile , per dere ; qui autem per maceriam ad-

oatium intret, Christum verum prce- scendit , ideo exaltatur ut cadat. Et

dicet,,» sed Christi gloriam quoerat , clarius adhuc Serm, xlvi , de pastori-

non suam : nam multi quwrendo glo" bus , nura. i8 : Diversis locis , inqnit,

riam suam , oves Christi sparserunt sunt diversos ( sectae ) : sed una mater

potius quam congregaverunt, Jlumi- superbia omnesgenuit; sicutuna ma-

lisestenimjanua Christus Dominus : ter nostra catholica omnes christianos

qui intrat per hanc januam , oportet fideles toto orbe diffusos. Non ergo

humiliet se , ut sano capite possit in- mirum , si superbia parit discussio-

trare. Qui aulem se non humiliat^ nem , caritas unitatem. Opp. tom. v,

sed ewtollitf per maceriam vuk ascen- col. iS^.

PART. I. CAP. I. DE GHRISTI EGGL. INSTITUT. ET ORIG. 13

omnibus naturalibus proprietatibus instructus est , quas crescente setate exerit et prodit , sic Ecclesia , suis essentialibus proprietati- bus prsedita ab ipsa sua institutione , temporis lapsu ac poscen- tibus rerum adjunctis eas in plena luce posuit et evolvit. Quod nec adversarius ipse , quem impugnamus , diffitetur , imo con- tendit (1).

26. Exinde ruit per se , quod de triplici distincta periodo , seu ut adversarius loquitur , de triplici Ecclesise pbasi adjectum est , seu verius gratis et ad arbitrium ab eo confictum. Etenim Petrus, Paulus et Joannes nibil aliud praestiterunt ^ quam quod Cbristus jam effecerat. Christus dogma jam praedicaverat de futuro regno suo inchoando in terris et perficiendo in altera vita , complen- doque per mortuorum resurrectionem ; legem ac vaticinia in se implementum habuisse non semel testatus est; Petrus omnium primus accessum Ecclesiae , pro collata sibi auctoritate , gentili- bus dedil (2) ; Paulus , pluribus ubicumque exantlatis laboribus , gentihum et Judseorum conversionem promovit. Joannes obstitit ghscentibus haeresibus docetismi et cerinthianismi , quarum altera humanitatem , altera divinitatem Christo detrahebat. Doctrina porro his omnibus erroribus contraria tum in Evangehis tum in epistoHs Pauli ac rehquorum Apostolorum , ipso adversario fatente (3) , continebatur. Ubi igitur reperitur mysticismus primo invectus a Joanne ? Ubi protensio 'personifi^Gationis symbolicae Christi Jesu?

(1) Sic enim scribit , op. cit. tom. i, yeux des apotres , ily enavait une qui p. 4^ • -^^^* doute le christianisme reconnaissait le Fils de Marie pour le n^est point apparu tout a coup tel ' Christ , sa morale pour une morale qu'il se manifeste apres quelques sie- divine ; mais au lieu de prendre la cles de duree ; sa periode d'origine rSsurrection des morts a la lettre et elle-meme embrasse plusieurs phases dans sonsensmateriel,elle seproposait ires-distinctes ^ dans chacune desquel- de la r^duire allegoriquement aupas- les on voit un aspect particulier de sage qui s'accomplissait chaque jour r^difice se developper sous Vinfluence enire Vetat de tdnebres et de mort , d^un personnage principal. oii> les dmes ke trouvaient avant la

(2) Act. Apost. X , XV, 7. venue de J&sus-Christ , et leur etat

(3) Enejus verbaex vol. li, pag. 181 uMrieur d'activiti et de vie» Or les et seq. Entre les sectes n^es sous les chefs de cette secte furent bientotpour-

14

TRACT. DE LOGIS THEOLOGICIS.

27. Quod subjicitur de acri pugna quam Paulus , juxta ad- versarium sustinere debuit adversus primae scbolae sectatores et adversus Petrum ipsum , commentum est ab adversario excogi- tatum. Immo Petrus pugnare debuit cum judaizantibus (1) , eo quod admisisset in Ecclesiam gentiles absque mosaico ritu. In Concilio Hierosolymitano pari consensu constitutum est, non esse cogendas gentes ad ritus mosaicos servandos (2). Quod si Cbristus etApostoli morem ab initio gesserunt caeremoniaiibus institutis , prudenti quadam oeconomia usi sunt , ut facilius Ju- daeos ad cbristianam rebgionem amplectendam adducerent ; qua cessante, totus ille ritualis apparatus utpote supervacaneus sub- latus est (3). Objurgatio autem , quae a Paulo facta est Cepbae , ac si adversario magis arridet, Petro (4) , ad quam ipse alludit , pro objecto habuit dissimuiationem practicam , quae etbnicos conversos inducere facile poterat in errorem.

suivis et anathkmatis&a par le plua puissant et m^mepar le plus pratique de tous les apotres. Paul leur opposa cette diclaration solennelle que , «V/ n'y avaitpas de rdsurrection materielle des morts^ J^sus-Christ non plus ne serait pas ressuscite ; et si le maitre n^etaitpasressuscite f s'ilne repr^sen- taitpointy en dehors de toute allegorie, le premier n6 visible et palpahle du royaume surnaturel qui devait s'ac- complir, toute la pr^dication de la nouvelle^cole seraitvaine, Gfr. etiam li ad Timoth. ii, 17 el i8.

(1) Act. XI, 2 et seqq.

(2) Ibid. XV , 7 et seqq, Nec omit- tendam, qoodlegitar Act. vi , i4? de B. Stephano, adversas qaem ejus ad- Tersarii accasationem intalerunt ex eo , qaod diceret : Quoniam Jesus Naza- renus hic destruet locum istum , et mutahit traditiones, quas tradidit nohis Moyses. Qaae profecto referantar ad

abrogatiouem legam ritaaliam , et ta- raen spectant ad primam , qaam adver- sarias vocat christiaoismi phasin.

(3) Eadem ratio, quae impulit Apo- stolos ad retinenda legalia , quo facilias Jadaeos indacerent ad profitendam re- ligionem christianara , corapulit pariter ad ea abjicienda, ne ab eadem profi- tenda retraherentur gentiles.

(4) Non pauci critici, innixi potissi- mara auctoritati Glementis Alex ., toen- tur , Gephara a Paulo reprehensura di- versura esse a Petro. SaneClemens apad Easebiam,lib.i,^<«^ ecc/.cap.i2,ait; Cepham a Paulo reprehensum unum fuisse ex lxx discipulis, Petri Apostoli cognominem : Kt](peiy.,., tvat (pfjTt yi- yortvect rSv e^^of^i^Koyrcc fiuB-tjrat , cfcei- fvfcov Ilerpa» tv/x^^iiovtu tu UTeoTToXm. Idem censnit ex antiqaisDorotheasTjri, in Commentario de lxx discipulis, apad Du Cangiam in chronico paschali , nec non illi , qaoram meminit S. Hierony-

PART. I. CAP. I. DE CHRISTI ECCL. INSTITUT. ET ORIG. 15

28. Ad 5™, Resp. quinimo optimo jure ex dictis inferriiden- titatem praesentis Ecclesiae cum Ecclesia a Christo instituta. Ec- clesia enim sequentibus aetatibus magis ac magis principia ac germina aChristo in ejus fundatione inducta, uti jam praestiterant Apostoli, evolvit. Et quoniam invecta ab Apostolis exphcatio di- versam Ecclesiam non intulit, sed ad summum novam evolu- tionis periodum; ita eductio successiva eorumdem germinum ac principiorum , quae progrediente aetate facta est, non intulit di- versitatem Ecclesise distinctae ab Ecclesia primigenia seu originali , sed solum, ut diximus , diversitatem periodorum ejusdem evolu- tionis. Efficax propterea ac firmum consistit argumentum , quod ex actuali Ecclesia ducitur , pro identitate hujus Ecclesise cum primaeva.

PROPOSITIO II. Ecclesia a Chruto instituta anterior est quavis Scriptura,

29. Uti ex substrata materia liquet et ex ipsa propositionis enunciatione , hic agimus de anterioritate Ecclesiae in ordine ad Scripturam Novi Testamenti , ad quam solam tractatum nostrum coarctavimus.

30. Existentiam porro christianae Ecclesiae quibusvis libris anteriorem esse , res pariter facti est , quge , sive spectata ejus origine ac natura , sive documentis ipsis , a nemine sanae mentis in dubitationem revocari potest (1).

masin suis Commentariis in Ep. ad solum Jesu Chriati historia cognita

Galatas; auctor chronici Alexandrini ad erat , priusquam vulgaretur in Evan-

an. Chrisli xxx , pag. 6 , aliique. Hanc geliis ; sed universa christiana religio

sententiam mordicus taetur Joan. Har- jam tenehatur et exercebatur , cum

duinus in peculiari de hoc argumento nullum adhuc Evangelium scriptum

disserlatione, quae inter opera ejusdem fuerat, Recitabatur Pater { oratio do-

selecta , Amstelod. 1709 , relata est, mmicai), quin legi possetin Evangelio

pag. 910 et seqq. eamdem tuetur Zac- S. Matthoei. Adhibehantur in colla-

caria , aliique passim cum ipso. tione Baptismi verha a Christo Jesu

(I) Sane Lessing in opp. posthumis proescripta^ antequam ea liiteris apo-

theologicis scribere non dubitat : Non stoliconsignassent.VoBiem^WoTumVto-

16

TRACT. DE LOGIS THEOLOGIGIS.

31. Atque id evidens inprimis fit spectata Ecclesiae origine ac natura. Nam Ciiristus Servator noster, ejus conditor et institutor, nihil omnino litteris consignavit (1); sed,prout ferebat eetatis illius consuetudo, doctrinam suam vivae vocis oraculo tradidit. Ut autem citius longe lateque propagaretur , misit Apostolos et discipulos in Judaeam primum (2) , deinde vero in mundum uni- versum , ut eam pari ratione , id est , viva voce disseminarent (3),

testantiom ad hoc ipsnm adstraendam auctoritates congerere , nisi ageretar de re , qaae a nemine in dubium vocatur. Cfr, Gelerier, Essai d'une introduc- iion critique , etc . pag. 260.

(1) S. Aagustinas , De consensu evangelistarum , lib. i, cap. 9, sab Christi nomine vulgatos meraorat a Ma- nichaeis libros, in quibus, habebatur ars patrandi prodigia , quam Salvatorera exercuisse homines impurissirai autu- mabant, Hi porro libri statim cum eiecratione rejecti sunt. Idem , Epist^ ccxxxvn, edit. Maur. al. ccLiv,memoral a Priscillianistis compositam hymnum, quem Christus , Matth. xxvi , ad mon- tem Olivetum pergens dixisse fertur , ac rejicit velut obscuram haereticoram figmentum. Gravior est controversia de mutuis Christi et Abgari Edesseni prin- cipis epistolis , quas , ex Edessenaj urbis archiviis erutas, e Syrorum lingua se transtulisse testatur Eusebius , lib. i , cap. 12. Gelasius inter appocrypha has retulit epistolas ; ac merito , cum Ec- clesia eas non receperit , et ante Euse- bium , aut ut Grabio placet , in Spi- cilegio Patrum i secuU , ante Jalium Africanum, qui primus reperit, Chri- stianosoranes latuerint. Altamen Tille- montius , Caveus atqae Grabius pro- pugnandas sibi esse duxerunt. Potissima eorum ratio ab Easebii fide , candore

ac eruditione orilur. Haec porro ad id valuisse dicimus , ut nihil Eusebius ob- truderet , quod archiviis edessenis non extaret ; non ut genuinum fieret, quod inde deprompsit. Altera petitur ratio ex Ephremi Syri ( in testamento) , Darii comitis (in epist.ad Augustinum ccxxx), Procopii , Theodori Studitaj atque Gre- gorii li auctoritate , qui eas cum ho- noris significatione memorant. Ast Pro- copius suspectas habuit , ceteri Eusebii fidem securius secuti sunt. Tertia ratio profertur ex eo, quod nihil continent Christo indignum. Esto ; sed inde non sequitur, eas authenticas esse.

(2) Matth. X , 5 , Act. xiii , 4 6. Cle- mens Alex. ex veteram traditione , apud Eusebium, lib. v, cap. 18 , refert, Dominum praecepisse Apostolis , ne in- tra duodecim annos Hierosolymis ex- cederent.

(3) Cujus quidem assertionis , de consuetudine nempe tunc temporis re- cepta apud Judaeos de communicandis viva voce et per nuncios doctrinis , vadem damus jadaeam Salvador , qui op. cit. tom. I , pag. i6o , scribit ; L'usage h^braique de communiquer les enseignements par la tradition orale hienplus quepar Vdcriture, et Vexemple des docteurs contemporains les plus cHebres du pays , empecheraient en- core de tirer de ce fait aucun argu-

PART. I. CAP. I. DE CHRISTI ECCL. INSTITUT. ET ORIG. 17

Ne tamen alieni in hoc ministerium se obtruderent , ac prava dogmata ingererent, queeque a magistri mente quavis ratione deflecterent, Christus peculiares ad id muneris homines delegit, in unum veluti corpus congregavit , auctoritate instruxit , legi- t)us communivit , de perenni auxilio suo certiores efFecit usque ad consummationem seculi (1) ; ipsis prseterea Spiritum veritatis, quibuscum maneret in aeternum', polHcitus est (2) ; atque ita demum efformata et instituta societate sua seu Ecclesia , ei praecepit, ut doceret omnes gentes omma\ qucecumque ipsi man- daverat (3). Apostoh Christo obsecuti sunt, et viva voce doctrinam Christi Judasis primum , postea ethnicis tradiderunt ; ex conversis ad Christi fidem quosdam delegerunt, quibus idem ministerium committerent, nempe Episcopos , qui ceteros eadem ratione in- formarent.

32. Quare Ecclesia ita instituta et informata absque Scriptura- rum subsidio , quae nondum editae erant , stetit ac perseveravit ad plures annos. Instruebantur fideles , credebant , regebantur , orabant , Sacramentis muniebantur ac firmabantur , antequam horura quidpiam fuerit scriptis mandatum.

33. Quod si temporis progressu ApostoU aut discipuli Christi gesta et doctrinam iitteris consignarunt , non ideo id effecerunt , vel ut Christi monitis obsequerentur , vel ut facta omnia Christi Domini et universam ejus doctrinam in editis a se commentariis complecterentur. Contrarium potius professi sunt (4). Sumpta itaque occasione , quod non satis veritati consentanea circumfer- rentur de Christi dictis et facti^ a privatis hominibus , tres priores Evangelistae sua commentaria ediderunt (5), aut saltem rogatu

tnent d^cisif contre son existence ; et (2) Joan. xiv, i6.

ibid. pag. 822 : A une dpoque oit la (3) Matth. loc. cit.

communicaiion la plus rapide des (4) Joan. xx , 3o ; xxi , 25. Item

idees ne s'operaitqu'd Vaide de lapa- epist. 11 , 12 , et epist. iii , i3 ; 11 ad

ro/e, Jesus sentit bientdt la necessite Thessal. 11, i4» Verum de hoc argu*»

de choisir douze suppleans appeles d mento postea.

annoncersa mission et dle representer (5) Lnc. i , i. Exinde enimorla sunt

partout. commentaria , quse Lncas hic leviter

(1) Matth. ult. culpat.

T. VIII. 2

18

TRACT. DE LOCIS THEOLOGICIS.

fidelinm hoc prgestiterunt (1) , octo, decem , \ iginti eoque amplius annis post Christi in coelam ascensum , adeoque post institutam Ecclesiam, Joannes vero, ut se corruptoribus Christi doctrini» op- poneret, post sexaginta plus minus annos ab Ecclesiae institu- tione suum evangeHum exaravit (2). Eadem de causa, ut fideles tuerentur a gliscentibus erroribus , et insidiantibus haereticis , qui jam coeperant intemeralum christianas fidei depositum suis no- vitatibus corrumpere ac foedare, epistolas suas scripserunt Apo- stoli , aut etiam , ut aliqua sibi oblata occasione ipsos instrue-

(1) Malthaeam inter sexttim et 6c- tavnm annum post Christi ascensionem e?angelium scripsisse hebraico , sea potins syro-chaldaico idiomate , in gra- tiam Palaestinensium , qai faerant ad Christum conversi , pleriqae interpretes tradant^ innixi veteram aactoritati. Id enim testantar Papias , apud Euseb. lib. 111 , cap. 4 9 Irenaeus, lib. iii , cap. i ; Eusebius , lib. iii , cap, 2^ ; Hierony- mus , Prwf, in evangelia , et in Cata- logo , nec non lib. iii Contra Pelagia- no8 ; Epiphanius^ ^ceres. XXIX , xxx , et alibi ; Chrysostomus , Hom» i in Matth, Aagaslinus, De consensu Evangeli' starum , lib. i , cap. 2 ; Auctor synop- seos athanasianoc , aliique magno nu- mero. Sic etiam Marcum Romae an. 43 aut 44 > * Romanis rogatum , graece evangelium exarasse , iidem ferme au> ctores locis citt. referunt, adeoque x vel XI post Chrisli ascensionem anno.

{2)S.Hieronymag,inCa<a/o^o,cap.9j scribit : Joanne» Apostolus,.» novis- aimus omnium scripsit evangelium , rogatus ab AsicB Episcopis , adversus Cerinthum aliosque hoereticos , et maxime tunc Ebionitarum dogma consurgens , qui asserunt, Christum ante Mariam non fuisse» Unde com'

pulsus est divinam ejus nativitatem edicere, Sed et aliam cansam httjus scripturce ferunt , quod , cum legisset Matthoei , Marci et Lucce volumina, prohaverit quidem textum historice , et vera eos dixisse firmaverit^ sed unius tantum anni , in quo et passus est , post carcerem Joannis , historiam te- nuisse» Edit. Vallars. tom. ii, lib. iii , cap. 24« Clemens Alex. apud Euseb. lib. VI , cap. i4 , Epiphanius haeres. li , § 19 , aliique. Quibus omnibus ratum est , propositum illi fuisse tum Christi divinitatem adversus exorientes haereses tueri , tum edita evangelia supplere. Plerisque Irenaeo consentiunt, asserenti, lib. iii , cap. 1 , Ephesi in Asia id con- tigisse. Idem asserit velustior Polycar- pus apud Victorem Capuanum ; Petras Alexandrinus in Chronico, ^xxodAlexan- drinum vocant , ejus authographum ea in arbe sua a?tate servatum fuisse tra- dil , apad Petavium in Uranologio, pag. 21 3. Porro Joannes Ephesum e Patmos insala , Domitiano extincto , repetiit anno xcvii. Qaare vel hoc vel insequenti anno Evangelio lucubrando vacavit , qui annus respondet sexage- simo tertio aat sexagesinio quarto post ascensionem Ghristi Dominl.

PART. 1. GAP. I. DE GHRISTl EGCL. INSTITUT. ET ORIG, 19

rent (1). Nunquam autem eos in animo habuisse plenam et integram seu absolutam in suis scriptis christianae doctrinae normam prgebere , patet ex his ipsis commentariis , quae pecu- liares narrationes aut doctrinas continent ; quoad cetera discipulos suos remittebant ad Ecclesiae raagisterium (2). ^ 34. Quae hic complexi sumus , aeque referuntur ad Scripturas atque ad doctrinam universam. Prius enim est existere quam aliquid agere aut scribere et docere. Cum vero tum ex ipsa rei de qua agitur natura , tum ex luculentissimis documentis id osten- derimus , constat, quod proposuimus, scilicet Ecclesiam a Christo institutam anteriorem esse quavis Scriptura.

': DIFFICULTATES.

35. Obj. 1° Utique ratio et documenta concurrunt ad anterio- ritatem Ecclesiae adstruendam prae Scriptura; verum hoc ipso nutat veritas historica ipsius Ecclesiae , imo et Christi ipsius. 2o Elenim in hac hypothesi nihil vetat , quominus cum Straussio aliisque mythicis ac rationalistis non paucis admittamus , Chri- stumipsum, proutin sacrisLitterisexhibetur, non aliudesse quam conceptum idealem aut symbolicum humanitatis ad summum perfectionis gradum evectae. 3oHujns quidem typi conceptio orta ex connubio doctrinae , seu potius idearum judaicarum et idea- rum orientahum, expressa est \n personificatione Christi Jesu ab hominibus utrique doctrinae initiatis. 4° Cum vero ejusmodi joer- sonificatio de ore in os transmissa fuerit atque , ut fit , amplifi-

(1) Dum vero asserimas , scriptores opportunitate, ut obtineretfinem,qaem

hagiographos oblata sibi occasione intendit in illis scriptis , ut enncleatius

scripsisse , non ideo inficiamur , divina exponemus.

Providentia ita disponente id factnm (2) Cfr. epist. ii Petri , epist. Jadae ,

esse , ac propterea Deum eos ad scri- ilem epist. Pauli ad Rom.^ ad Gorintb.

bendum excitasse , mentera manum- inquibushocipsorumpropositumaperte

que duxisse iniis seligendis , quae ipse elucet. Cfr. praeterea i ad Cor. xi , i6 ;

voluerit,idquodG. Palmer Prof. Oxon. i ad Tim. iii , i5 ; Hebr. xiii, 17, ut

de quo postea agemus , calholicos scrip- paleat , solitos Apostolos fuisse fidelesre-

tores carpens , inde consequi putat ; raittere ad EccIesiaB magisteriam , iniis

sed dicimus, Denm , qui omnia fortiter qose ipsi non scripserant. saaviterque disponit , hac usam esse

20 TRACT. DE LOGIS THEOLOGIGIS.

cata , originem dedit primum evangelio aramoBo , deinde evan- geliis reliquis , seu narrationibus de Christi fatis effatisque, prout adhuc legunturjuxta varias, quse circumferebantur , traditiones ex fonte mythologico derivatas. 5° Prout autem quisque afFectus erat , ahi systema judaico-orientale ad normam receptas tunc temporis interpretationis veterum vatum exposuerunt , uti tres prioresevangehstae, quipropterea, quaecumque de populi israeUtici personificati vicibus vates priedicarunt , ipsi accommodarunt Christo Jesu; alius autem, nempe Joannes , systema secutus graeco-orientale, utpote apud asiaticos commoratus atque in ipsa schola Alexandrina institutus, visibilem Deum in Christo Jesu visibilibus Grieciae diis substituit. 6° Faciie autem fuit a Christo ad institutam quamdam ab eo societatem seu Ecclesiam gradum facere; et quae de synagogae institutionibus , ritibus, regimine, hierarchia , sacerdotio constituta erant , tum quae de ejusdem temporali gloria ac majestate fuerant prsedicta^ tum quai de re- generatione temporah et feUcitate omnium gentium opera Judaeo- rum ex Dei cognitione erant denunciata Abrahae et Jacob , in fictitiam hanc Christi Ecclesiam translata sunt. 7° Semina exinde futurae dominationis, auctoritatis , immo et ambitionis ac poten- tiae jacta sunt ; temporis autem lapsu evoluta , ex mystica et spiri- tuaU auctoritate , quae prius fuerat , in terrenam et temporalem iterum delapsa est ; ita ut ejusmodi temporis auctoritas et potes- tas provocaverit reactionem in se protestantismi , prout ipsa Ec- clesia christiana in synagogam jamdiu insurrexerat (1), Ergo.

[\)\U^\.v2i\x%i,ViedeJesus,onExa' sit, nter palmam alteri eripuerit , si-

men criiique de son /us^ofre _, traduct. qaidem sant arabo pessimi. Qaamvis

deralleraand parE. Litlre , Paris iSSg, vero qaoad rei sumraam et scopum sibi

tomi, part. i, pag. 35 et suiv. io5 propositura inler se conveniaut , con-

et saiv,; et Salvador, op. cit, Jesus- trariam tamen viam inierunt in princi-

Christ et sa doctrine , Paris i838. piis statuendis. Etenim Salvador veri-

Nempe eodem tempore duo scriptores, laterahistoricamevangelioramvelutiba-

aller proleslans , judaeas alter , vaca- simsuajinquisitionisassumpsit ; Strauss

bant scriplioni vitae Ghristi Jesu , el autem eam rejecit^ imo evertere nisus

decerlare inler se videbantnr , nler est, ut mjthicam ei basim snfficeret.

alterami«npielatesaperar^linevertenda Sic utrique inveniuntar falsi testes ad-

cbristiana religione j eo vero successa versas Jesam. res iisdem accidit, at incertam adhac

PART. 1. CAP. I. DE CHRISTI ECCL. IlfSTITUT. ET ORIG. 21

36. Resp. Ad 1™, Neg. quemadmodum haud nutat veritas historica romanae reipublicae , quamvis ejus exordia , et quoe prae- clare in ea gesta sunt , ne dicam post paucos annos , sed post plura secula scriptis fuerint consignata.

37. Ad 2"» , seu ad l^ prob. Neg. Etenim , etiamsi hoc para- doxum novum non sit , ac superiori seculo labente ab incredulo homine fuerit invectum , qui in Christo ejusque Apostolis systema coeleste adumbrari sensit (1) , adeo tamen absurdum est, ut nul- lius sanae mentis hominis suffragium tulerit , nec ferre unquam possit. Existentiam siquidemrealemethistoricam Christi Domini, ac conditae proinde per eum sociefcatis, scihcet Ecclesiae , tot re- gionum , aetatis ilHus morum , traditionum antiquarum , legum , hnguae, opinionum popularium, sectarum, regiminis sacri et civihs , classium diversarum Judseorum tunc temporis vigentium , adjunctapostulant, ut , illa sublata, nullaamphus istorum , quse ad iliam referuntur et cum illa connexa sunt , ratio dari possit , ncque confingi potuerit. Gesta praeterea , prsedicatio Apostolorum ac vices arcto adeo nexu consociantur cum reali Christi existentia, prout inEvangelio et scriptis Apostolorumexhibetur , ut quodam- modo cum ea identificentur. Tota denique Christi doctrina ac dogmata praecipua a reali ejus historia pendent , atque necessario* eam exposcunt (2) nedum supponunt. Neque silentio praetereun- dum est, fieri nullomodo potuisse , ut plures homines , iUius prse- sertim indohs et conditionis , cujusmodi fuerunt Apostoli atque

(1) Dapuis , Origine de tous les cul- Christi , ejas admirabilis conceptio , na-

tes f ou Religion universelle , Paris , tivitas , infanlia , prout referantor a

Tan III de la republique une et indi- SS. Matthaeo ac Laca , multo vero

visible , tribas voluminibus in 4» Haud magis ejus a mortuis resurrectio , ascen-

dubium nihilominus est , ingens inter- sus in coelum, eto. mythica sunt omnia,

positum esse discrimen inler opus Du- quse non alium fundum historicum ha-

puisii et opus Slrausii, cum ille vel bent, quam prae se ferant dii aut semi«

ipsam Jesu et Apostolorum existentiam dii et heroes paganae antiquitatis. Suum

inficietur, iste vero eam admittat sensu, syslema circa mylhicismum evangelio-

quem innui , ac paulo post fusius ex- rum exponit in introductione, §§ xiii,

ponam. Uterque ingentem eruditionem xiv, prasertim vero § xv, Caracteres

ostentat ad suum peculiare systema dislinctifs des mythes dans le rkcit

adstruendum. evatigelique,

(2) Porro juxta Strauss genealogia

22 THACT. DE LOGIS THEOLOGIGIS.

Evangelistae , in idem consilium convenerint, ad personam scilicet confingendam ex conceptu ideali , et ad doctrinam adeo subliraem promulgandam, qualis in Evangelio traditur. Inventores enim, ut loquitur Rousseau , praestantiores essent heroe a se excogi- tato (1). Ad haec , si addantur documenta omnia judseorum et profanorum scriptorum (2) , scripta itidem apocrypha antiquis- sima Apostolis fere coceva (3) , effectus omnes , qui sine existentia reali et historica , a qua dimanant , nuUa ratione obtineri pote- rant , plepa adeo ac evidens illius certitudo exurgit , ut vel his- toriae omnes rejiciendae sint, et existentia Alexandri , Julii Caesaris aliorumque ejusmodi summorum virorum sit prorsus eliminanda atque ad ideas symbolicas revocanda , vel necessario , imo magis Christi Jesu reahs seu historica existentia admitti debeat ; quum nulliusex illis heroibus existentia adeo foecunda fuerit eventuum, qui cum illis colUgantur, uti est existentia Christi (4).

38. Ad 3°^ , Neg. Et hoc enim commentum sero excogitatum est a rationalistis absque uUo historico fundamento, sed per inep- tas conjecturas deductum. In istorum enim systemate ejusmodi

(1) Sic eQirn scribit in ^milio : II i^^ , jamdia animadvertimus ^ Ghristi seraitplus inconcevable que plusieurs praecipua gesta , imo et miracala tam a hommes d'accord eussent composd ce jadaeis tam ab ethnicis impagnatoribas livre , qu^il ne Vest qu*un seul en ait christianae religionis admitli qaoad par- fourni le sujet,,, VEvangile a des tem historicam.

caracteres si parfaitement inimitablesy (%) Cfr. Codex> Jpocryphi, Novi

que Vinventeur en serait plus grand Testamenti cam praefatione Fabricii.

que le heros, Integram ejus textum ex- (4) Jam innuimns , Stranssium non

hibaimas in tract. Depcrorc/igr. part. 1, absolale negare existentiam individai

cap. 3, prop. ii, tom.i, pag. i3 1 , not. (2). Jesa nancupati , sed solum existentiam

His adde , quae ex Hag profert Celle- Christi, prout a scriptoribus sacris per-

rier, op.cit. Essai d'une introduction hibetar quoad ejas conceptionem , or-

crltique au Nouveau Testament , Ge- tum , infantiam', doctrinam , miracala,

neve 1823, sect. 1, De 1'epoque oii resurrectionem ^ascensionem, quae par-

les livres du Nouveau Testament ont lim exponit de mytho qaodam histo-

ktk icrits et de leur authenticitS , § i, rico , partim de mytho poetico, partim

Indices internes , etc. et section 11, de mylho mixto inveclis a genio illias

CrHibilite des icrits du Nouveau Tes- gentis, ad quam pertinebat , et praecon-

tament, ceptis opinionibus asseclaram , ex tra-

(2) In eodem tract. loco citato, pag. ditione mythica.

PABS. 1. GAP. I. DE GHRISTI EGGL. IWSTITUT. ET ORIG. 23

connubiurn fieri coepisset post dispersionem hebraici populi per

duplicem captivitatem , primo decem tribuum sub Salmanasar ,

deinde duarum reiiquarum sub Nabuchodonosor ; perfectum

denique esset seu consummatum, postquam multitudo ingens

Judaeorum profecta est in iEgyptum, ibique, praesertim vero

Alexandriae , synagogas et scholas habuerunt. Porro nullus est

doctrinaB articulus, qui ortus traditur ex illarum idearum con-

sociatione, cujus aut expressa mentio non fiat in antiquioribus

Hebraeorum hbris , aut saltem non occurrant ibidem vestigia (1).

Cum itaque falsum sit assumptum adversariorum , hoc ipso concidit

superstructum aedificium de personificatione orta ex connubio

utriusque doctrinae , quae facta sit in Christo Jesu. Cum praeterea

usus prosopopaeiae vulgatissimus esset apud antiquos scriptores

sacros, qui factum est, ut nunquam ahas originem dederit typo

symboHco. cujusmodi fingitur contigisse in Christo Jesu? Haec

scihcet somnia sunt , quae respuit sensus hominum communis.

39. Ad 4"^, Ney. gratuitam suppositionem adversariorum , ut

patet ex modo dictis. Jam ahas animadvertimus , evangelium

aramseum nunc ab ipsis rationaHstis contemni (2). Quod vero

(1) Sane de lapsu hamaiiitatis jam- op. cil. denxiemeparl, divis. premiere, diu disseruerat Moyses, Genes. iii, Item sect. ii , pag. 258, ubi , loquens de de apparitione angelorum, ac de im- Michaelis , ait : // a afjirm^ que les mediata actione sea communicatione trois premiers evangelistes rCavaient divinitatis cura hominibus frequens men- point connu les Scrits les uns des autres tio occurritin Pentateucho ; de futura (quamvis veteres contrarium affirment), corporum resurrectione celebre extat puisqtiils etaient quelquefois en op- testinionium in Job. xix , 26 et seqq. position. Son principe admis , les ob- de quo cfr. quae scripsimus in tract. jections et lea difficultds s'elevent de De Deo creatore , pag. 882 , n. 85o , partout , el Von ne sait en particulier not. (3). Circa immediatam manifesta- comment expliquer Videntit^ de tant tionem Dei cfr. quae adversus Schol- de parties des deux premiers ^vangi- tum scribit auctor non suspectus Chr. les. II Va sentiy et il a recouru d une Trid. Fritzsche , in o^nsc. De revela- supposition gratuite. II a imagind tionis notione biblica. Lips. 1828. que Vun etVautre avaient^t^ en partie

(2) Alias attulimus , quae adversus earits d'apres des documens antSrieurs ejusmodi archetypum evangeliorum et inconnus, Apres Michaelis , des scripsit Rosenmiiller ; hic praestat in savans celebres, mais moins amia de medium adducere, quae habet Gellerier, la v^rite que lui , ont voulu divelopper

u

TRAGT. DE lOCIS THEOIOGIGIS,

spectat ad evangelia reliqua , supposita reali Christi historici exis- tentia , reddi ratio de iUis potest ; illa sublata , nunquam confingi potuerunt. Res enim , quae inipsis referuntur , tales sunt, ut hquet ex responsione ad 1°» difficultatem, quae nullo modo a fonte my- thico , sicut profani homines loquuntur , prodire potuissent. Quod vero adjicitur de traditionibus variis , hae omnes procedebant ex reahtate facti , et exinde originem duxerunt. Ex EvangeUstis porro quatuor duo fuerunt testes oculati , Matthaeus sciHcet et Joannes ; rehqui vero duo , quae commentariis suis consignarunt de Christi gestis et doctrina, acceperunt ab iis , qui ab initio ipsi viderunty et ministri fuerunt sermonis (1) , ut loquitur S. Lucas , nempe ab Apostohs aut discipuhs Christi; quemadmodum de Marco re- ferunt historica documenta , ipsum Evangehum conscripsisse , prout Petrum referentem audierat (2). NuUi igitur ampUficationi locus esse poterat in ejusmodi traditione.

cette idee , et transformer cette affir- mation vague en une hypothese hril- lante, inginieuse et decisiee. lU ont an^anti d^un trait de plmne les trois premiers evangiles , et les ont rempla- cds par un 6vangile primitif^ source commune mais ignoree de tous ceux que nous possedons. Supposition hi- zarre , qui, contredite par ious les Umoignages historiques , par tous les crileres infernes , non-seulement ren- verse Vauthenticitd , la divinite , la vSracit^ de nos ^vaTigiles ; mais est comhattue par toutes les regles de la critique, et ne peut prouver autre chose que Vextreme habilete des hom- mes qui , d f)rce d^esprit el de talent, avaient reussi d en faire une hypo- these specieuse, N^importe ; attaques avec toute la force de la science et de la v^ritd , ohliges sans cesse d^ahan- donner quelque partie ruinee de leur edifice , ses auteurs , entassant conjec- ture 8ur conjecture , lui conservaient

en apparence quelque omhre de soli" dite, Mais Hug Vattaque dans lesfor- mes , et lui porte le coup ddcisif ; maintenant il n*esl plus permis mime de doiiter sur cette question, Talis est origo et exitus liujus evangelii araraaei, Attamcn Kuinoel , Wegscheider aliiqoe passim mira securitate ipsi innituntnr.

(1) Luc. 1 , 2.

(2) Id enim testantnr Papias apad Euseb.Iib. iii, cap. ult.; Clemens Alex. in deperdilo hypothyposeon opere , apudEuseb. lib.ii , cap. i5 , etlib. vi, cap. i3 et i4 ; Auctor veteris in Pelri priorem epislolam commentarii Clementi k\ex,\nhni\{Bihlioth.maximaPatrum, tom. ii) ; Hieronymus , De viris illus- irihus, in Marcum ; Irenseus , lib. iii , cap. I ; Terlullianus. Cont, Marcion, lib. IV , § 3; Origenes, apud Eusebinm, lib. VI, cap. 25; Epiphanius, Ilceres. ii, § 6; Chrysostomus, jfiTom. xix, in Acta; Augustinus De consensu Evangelist. lib. I, cap. 2, et lib. xiii, Contra

PART. I. GAP. I. DE GHRISTI EGGL. INSTITUT. ET ORIG. 25

40. Ad 5«" 5 Neg. Siquidem et haec pariter gratuita assertio est absque ullo historico fundamento, ac unice innixa praeconcepto adversariorum systeraati. Pro certo enim assumunt , propheias nihil de Christo tanquam spirituah humani generis reparatore vaticinatos esse, nihil de ejus passione, morte ac resurrectione ; quod ut obtineant^ mire detorquent Scripturarum oracula, vimque iisdem inferunt , ut ipsi revera suas personificationes popuh is- raehtici constituant. Hos porro suo loco refelhmus (1). Jam vero, quum absque fundamento et contra communem veteris synagogre acceptionem (2) novam suam expositionem obtrudant mythici ac rationahstae , plane consequitur , vana esse , quae subjiciunt de tribus prioribus evangehstis , qui prosequuti sint normam , ut ipsi aiunt, receptae tunc temporis interpretationis , accommo- dandi Christo vaticinia antiquorum vatum; consequiturpraeterea, inane esse , quod affirmant de Joanne adoptante greeco-orientale systema , sufficiendo visibilem Deum visibihbus Grseciae diis. Om- nes enim evangehstae pari ratione de Christo^ scripserunt , de ejus divinitate et humanitate , de admirabih ejus conceptione et nati- vitate , de doctrina ac vitae genere , passione denique ac resur- rectione. In pecuharibus tantum adjunctis et sermonibus perse- quendis ahi parcius, ahi uberius disseruerunt, prout uniuscujusque institutumexposcebat. Prae ceteris vero S. Joannes prosecutus est, quai spectant ad Verbi seu Christi divinitatem , eo quod adversus diversas hasreses tunc insurgentes conscripserit (3). Ceterum tria priora evangeha ipse probavit , et supplevit, quae in prioribus omissa erant (4).

Faustum , cap. 3 ; Theodoretus, praef. (3)T\ecolanturdocamenta, quae paulo

in Hisloriani religiosam. ante attulimus.

(1) In tract. De Incarnat. part. i. (^) Praeter auctoritatem Hieronymi Cfr. etiam Bandini Ord. praed. Saggio supra relatam , id constat ex aliis ve- di esegcsi biblica, Firenze i835; coi teribus scriptoribus , qui id ipsum tes- eomajor fidesadhibenda,^uod origine tantur. Sane Eusebias , Hist, eccles, hebraeus sitet in traditione judaica ap- lib. iii, cap. i^ ; TSt TrfoecfctypcicpivTav pnme doctus. rptSv th Truvra^ ^^tj xct) tU etvrcv ^iec-

(2) Cfr. Ray. Martini , in Pugione ^i^ofjcivm , ccTro^i^cca-B-ctt ^lv Ourtv fidei cum praefat. et adnotationibus De uXiB-itctv ecvro7s iTrt^aprupijTUvrcc' fcovtjr Voisia : Schoettgenius, HorcB hebraicce ^e uf>u MtTctT^ut r^ yfu<pi} r^v vtp\ et thalmudicoe , etc. rSv iv Trfurot^ kui xur difxi^ roZ Kt-

26 TRACT. DE LOGIS THEOLOGIGIS.

s 41, Ad 6™, Dist, A Christo historico realiter existente facile fuit ad institutam ab ipso Ecclesiam gradum facere , conc. ; a Christo ideali et symbolico, neg, Nam Ecclesia, eaque realis certe pendet a Ghristo ipso, utpote ejus auctore et institutore, velut catena,cujus annulus primus Christo pendulus haereat. Ast Christi existentia , prout ab Evangelistis exhibetur , sublata , nulla am- plius institutionis et fundationis Ecclesiai ratio reddi potest. Ecquis enim sic animo est comparatus , ut innumeros exantlaret labores , poenas vel immanes subiret , sanguinem denique ipsum eflfunderet , uti praestiterunt Apostoli atque discipuli , deinde vero tot martyrum miUia, pro ideali ac symboh*co mentis conceptu? Haec nugatoria sunt, imo absurda dehramenta, quae soii mythici et rationalistae glutire possunt. Judaeis autem ac judaizantibus relinquimus , quae de veteris synagogae institutionibus , ritibus , regimine , hierarchia et sacerdotio , tum quie de ejusdem gloria ac majestate , tum demum quae de temporaH regeneratione seu resurrectione appHcatis seu translatis ab Apostohs in Christi Ec- clesiam ipsi comminiscuntur , prophetarum oracula crassiori qua- dam ratione interpretantes. Diversa providentis Dei ratio in syna- gogam ante et post rejectionem Christi , continenti viginti plus

^uyfcetTQs vTTc Tov Xfta-Tov 7Ft'7e^uyft.iim pertinent , tradiia esse , ipse divino

^l*iy*jTtv, Perlatis jam , scribit , in orn- Spiritu afflatus spiritale evangelium

nium , ipsiusque adeo Joannis noti- familiariumsuorumrogatuconscripsit.

tiam supradictis tribus evangeliis , Epiplianias , hceres, li , § 19 (edit.

approbavisse ea Joannes , et veritatem Petav. ) : TtTeipTos yec^ kut^ ^ict^ox^f

scriptorum suo testimonio confirmasse ixB-m 0 fcetKetpioff , Ttr^STos fctv av ^ vt-

dicitur ; solam vero narrationem earum Tepos ^i to7s iTea-tv ivetyyiXtrecfctvos tu

rerum , quas Christus circa prcedica- ^rpo uutov kuXus TeTuyfcivu ovk ifttpt-

tionis initium gesserat , desiderasse, fcvijcrey iKdixB-ut, u?\.Xx TrpoXuft/ieevtt tSp

ClemeDs Alexandr. apud eumdem ptjB-itTav tu ftn ptjB-inTu, Sanctissimus

Euseb. lib. vi , cap. i4 ? subdit : hic Evangelista ^m(\mi ^ordineacsuc-

.,,tIv ft,iiTot'lauvvvii 'eo-xetrov <rv9i^evTu cessione quartus , ac, tametsi primus

cTt Tu a-afAUTiKu it Tois ivuyyi>ilots c**^' omnium , scribendi tamen tem-

MnXaTur TrpoT^uTrivTu Ctfc tuv yvapl- pore postremus , quw ante se proeclare

fiav,7FftvftuTtB-to(pofi6ivTUy7rv6vftuTtKGV erant aliorum opera digesta repetere

v4tno-ut ivuyyixtov, Joannes pmnium noluit ; sed ante ea , qu(s jam dicta

postremus cum videret in aliorum fuerant , quos non erant dicta pro-

evangeliis ea , quce ad corpus Christi posuit.

PART. I. CAP. I. DE GHRISTI ECGL. INSTlTUT. ET ORIG. 27

minus seculorum serie , luculenter ostendit , utrum reipsa necne Ecclesia in jura synagogse successerit , an vero spectari debeat , ut adversarius contendit, tanquam collateralis synagogae secta(l). Illud autem verum est , plura quoad regimen , principium au- ctoritatis , aliaque non pauca , ut postea evolvemus , a Christo adoptata ex veteri synagoga et in Ecclesiam suam translata ; nam et illa fuit divinitus instiluta et ordinata ad Christum ejusque Ecclesiam.

42. Ad 1"^ , Dlst. Id est , a Christo ipso Ecclesise forma deter- minata est , ex qua reliqua tanquam ex semine evoluta sunt , quae ad ejus perfectionem pertinent , conc, ; ex ideali et symbolico conceptu , neg, Dimissis porro adversariorum calumniis de do- minationis ambitu , deque Ecclesiae seu ejus auctoritatis in ter- renam et teraporalem conversione ex mystica et spirituali , dici- mus Christum Ecclesiae suae formam dedisse , quae postea magis ac magis evoluta est , dum per temporum et rerum adjuncta totam majestatem suam ac gloriam exphcare potuit. Huc referun- tur ejus parabolae , sub quibus futura haec ampHtudo ac majestas est adumbrata (2). Dum vero protestantismus sub praetextu non-

(1) Cfr. quae scripsimus adversns la hUrarchie etait la hase et le pilier, Salvadoracjudaizantesreliquosin tract. Une vie pleine d'activiie juvdnile et De incarnat. parl. i,n. 180 et seqq. d*energie morale , Vaction et la rSac-

(2) Tales sunt parabola? de grano tion prodtiites par Venchainement des sinapis, Matlh, xiii , 3i et seqq.; de ^v^nemens , rendirent celte hierarchie ferraento , ibid. 33 ; de seraine terrae grande et forte , et en firent une aris- dalo , quod crescit et fruclificat , Marc. tocratie spirituelie, qui avait ses raci" IV, 26 et seqq. Hic juverit opponere nes dans les plus nohles prkrogatives Salvador ceterisque detractoribus ex- du genre humain , qui touchait le ciel ternae majestatis quam Ecclesia seculo- avec sa couronne^ et repandait ses rO" rum lapsu adepta est , veras ac profun- meaux protccteurs sur tous lespeuples das observationes horainis prolestantis professant la foi chretienne, Tout ce sed ingenui , scilicet Ci. Hurter, quiin qui etait hninent par la naissance , Vita Innocentii iii , lib. xiv, ex ger- par lesdons de Vesprit , par Vhahilete manico idiomate in gallic. conversa , et Vexperience des affaires , par ces haec praeclare scribit : Cest ainsi que vertus dont la rdcompense 6tait la cou-^ 1'essence interieure du christianisme ronne impMssahle que le christia- enfanta , dans le cours des siecles , nismepresentea sesfidelesconfesseurs, sa forme exterieure , VEglise , dont se trouvait au sein de VEglise. Par

28

TRACT. DE LOGIS THEOIOGICIS.

nullorum abusuum , qui , spectata humana infirmitate , ex parte privatorumindividuorumineam irrepserant, vexillura rebellionis erexit , vitalem ipsam , ut ita loquar , Ecclesiae constitutionem adortus est, et ejus, ut dicitur, reactio non tam in Ecclesiam romanam seu catholicam , quam in ipsum christianismum , qualis a Christo institutus est , vires suas convertit. Sane , si rite princi- pium fundamentale in omnibus suis legitimis consecutionibus in- dagemus , pervenimus ad ejusdem rehgionis christianae ever- sionem. Exinde enim socinianismus , postea vero rationaUsmus prodierunt , ac demum Strauss cum schola sua , quibus funditus religio christiana, imo et Christus ipse de medio toUitur (1).

CAPUT II.

DE CHRISTI EGGLESl^ CONSTITUTIONE.

43. Existentia et origine Ecclesiae vindicatis , una cum ejus nnterioritate Scripturis , Novi Testamenti ordo logicus postulat ,

la position qu^elle r^clama de la so- ci^te pour son clerge , elle donna d celle-ci une direction plus noble , et d ses propres memhres cet eclat exte- rieur qui , d la verite , ne rehausse pas la valeur morale intdrieure , mais Vhonore en la faisant apprScier , et lui dssure une autorite imposante en la placant Vegale des plus grands et des plus puissans. Cest ainsi qu*elle ^leva de la poussiere sur le siege des princes ceux qui se distinguaient par quelques qualites , et les posa d cotS des tro' nes ; elle les entoura d'honneurs devant leshommes, de pouvoir et dHnfluence 8ur la marche des affaires du monde, et leur offrit d cotS de la palme c6- leste la couronne terrestre, Histoire du pape Innocent. iii , par M. Fr. Hur- ter, trad. de rallem. par MM. Alex. de Saint.Gheron et J. B. Haiber, Paris i838, tom, 111 , pag. 6, 7.

(I) Hinc Salvador, op. cit. Preface pag. XIX , loqaens de opere Straussii , liaec habet : L^ouvrage du professeur de Tubingue a surtout un grand sens comme derniere expression de Vesprit du protestantisme. La reforme s'etait fait illusion d elle-meme , en se croyant unmouvementtoutchrHien, un retour pur et simple aux doctrines dvangeli- ques. Mon travail actuel expliquera mieux une verite , que favais ddjd ^noncee , et qui au preniier aspect a du ressemhler d un paradoxe, — Dans les destinees de Vordre hihlique religieux , la r^forme a ite un com- mencement de reaction , une prepara- tion inevitahle au reveil de tout ce que la seve indestructible de Vhehraisme renferme encore d'energie morale et de pouvoir criateur pour faire arriver la famille humaine d son plus haut degre d^uniti , d son meilleur Mat d'^-

PART. I. CAP. II. DE CHRISTI ECCI. CONSTIT. 29

ut adinlimam atque essentialem ejusdemEcclesiae constitutionem nec non ad ipsius formam (1) , ut vocant , exteriorem accurato examine expendendam accedamus. Passim Ecclesiam societatem nuncupavimus a Christo institutam. Ila^c porro societatis notio in nobis excitat ideam corporis moralis , seu moralis personae , quae ad instar hominis seu individui humani viventis agat atque ope- retur. Si de quahbet humana societate haberetur sermo, hic sistendum foret , cum haec idea satis foecunda sit , nosque suapte natura ducat ad agnoscendam animam seu principium vitale ejus- dem societatis aut moralis personae , per quod suas exerat vires , ac moveat molem, cujus vitale principium est. Nos praeterea trahit haec ipsa idea ad admittendam formam exteriorem, seu corpus , quod capite ac membris apte inter se dispositis et arcto nexu consociatis constat , quoruin diversa munia sint ac officia ; tum denique nos inducit ad intimam ac mutuam animae et corporis internoscendam communicationem sive commer- cium. Atque bsec quidem omnia in societate a Christo instituta necessario admitti debent, cum sine iis , quemadmodum nulla vivens persona individua , sic nec ulla persona morahs seu pro- prie dicta societas sit aut intelligi possit.

44. Ac nos quidem hic sistere possumus , cum omnia exinde habeamus, quse necessaria sunt ac sufficiunt ad veram Christi Ecclesiam constituendam. Non defuerunt tamen , qui ulterius progressi, sibi in Ecclesia quamdam veluti Incarnationis con- tinuationem videre visi sunt. Juxta hos Christus Deus-homo voluit in ea perfectam sui ipsius imaginem ac simiHtudinem re- hnquere , in qua et per quam ipsemet vivere quodammodo

quilibre, £x jadicio proinde hajos auc- senlialem ejusdem constitutionera , mi-

loris, qai acerrimus est adversarius ca- nime intendiraus alteram ab altera dis-

ihoUcismi, et satis versatus in scriptis pescere ; cum juxtapraesentem Ecclesiae

rationalistarum, ex quibus plura mutua- statum, de quodisserimus, inseparabiles

lus est ac saa fecit , patet , protestantis- sint. Verum significare tantum volumus

mum ferri in destructionem chrislianae dislinctionem , quae intercedit inter

religionis. ejusdem Ecclesiae animam et corpas ,

(1 ) Dum hic commemoramus ex- prout clarius ex tota ezposilionis serie

teriorem Ecclesise formara , distinctam patehit. ab ea quam vocavimiis intimam , ac es-

30 TRAGT, DE LOCIS THEOLOGICIS.

videretur,acnobiscumetiampost visibilem suumin coelum ascen- sum conversari. Hsec propterea societas, Christumprae se ferens , ut ipsi loquuntur , divino-htimana est , subsistens in iinitate per- sonsB cum utriusque naturae communicatione , quo fit ut elemen- tum, ut vocant, divinum pervadat ac penetret elementum hu- manum , ipsumque regat ac dirigat , alat ac veluti informet, unitatemque ex utroque constituat, Quod divinum in hac persona morali seu societate inesse dicunt, constituit partem ejus intimam seu animam; quod vero humanum vocant ^ constituit ejus for- mam exteriorem ac visibilem sive corpus, quo velut organo anima exterius se prodit ac manifestat. Exinde fit ut Ecclesia invisibilis aeque ac visibihs necessario esse debeat; invisibihs quidem quoad animam, visibihs vero quoad corpus; item fit ut Ecclesia una sit , prout unus est Christus, sancta, uti sanctus est Christus , in- defectibilis, quemadmodumindefectibilis est Christus, infallibilis, sicut infallibihs est Christus , qui eam tanquam vivam imaginem sui ipsius atque perfectam esse voluit , imo per eam quodam- modo se in his terris usque ad consummationem seculi perpe- tuare constituit, ita ut, quod Christus habuit et habet natura sua , communicet per gratiam ac privilegiura huic fiUae seu sponsae suae. Dummodo haec rite intelligantur , prout natura similitu- dinum exigit , quae ad vivum resecari non debent , nihil repre- hendendum in iis conspicimus , imo ad Ecclesiae naturam et con- stitutionem explicandam valdehancideam conferre existimamus, eaque uti non abnuimus (1).

(l) ItaMoehler, Symbolique , {om» cam Ecclesia per gratiam sanctifican-

11 , ch. 5 , § 36 et seq. ubi doctas au- tem , qaae jastis omnibas inhaeret sea

ctor hanc ideam fase exponit et evolvit. raembris vivis ejusdem Ecclesiae. Mens

Haadmelatet, qaibusdamexpositionem proinde auctoris est , Ghristam insti-

hanc minime arridere , verentibus , ne tuisse Ecelesiam suam ad instar Incar-

nescio quem pantheismum redoleat, nationis , non autem quod veram ac

Ast , si rite et ad mentem auctoris in- proprie dictam Incarnationem cum ipsa

telligatar, nullum ejusmodi periculum peregerit , quod vel suspicari nefas ,

subest. Nam Moehler utitur Incarna- imoimpiam etstultam est. Vera autem

tione ilii Dei veluti similitudine , ad ratio , cur isli censores Moehlerum re-

significandam intimam anionem Christi prehendunt , repeti debet ab ipsoram

PART. 1. GAP. II. DE CHRISTI EGGL. CONSTIT.

31

45. Verum quidquid de ea sit , ex iis , quse paulo ante exposui- mus , patet , bic agendum a nobis esse prius de EcclesiaB anima . deinde de ejus corpore , ac denique de mutua communicatione seu commercio, quod intercedit inter animam et corpus ejusdem Ec- clesiae. Quod quidera perficiemus distinctis articulis , ne, si de omnibus simul agatur, confusio ingeneretur. Cum vero divina Ecclesise institutio a nobis vindicata sit , a qua, ut postea osten- demus, Scripturas sacras habuimus ac traditiones , eis deinceps ut divinae auctoritatis documentis ad rem nostram utemur.

ARTICULUS I. De anima Ecclesice.

46. Hoc nomine significamus in primis interiorem justitiam seu gratiam sanctificantem , qua bomines justi Deo intime uniun- tur , vitamque supernaturalem ac prope divinam viventes , aeternae

systemate circa gratiam sanctificantem, qaam juxta Piotestantium placita in mero externo favore ac benevolentia Dei erga jastum constitaant, ita ut ejus vi Deus benevolum se ipsi exhibeat. Qaod quam abhorreat a doctrina Con- cilii Tridentini , sess. vi, cap. 7, nemo catbolicas ignorat. Ceterum haBc idea biblica est ; Apostolus enim passim vo- cat Ecclesiam Christi corpos , ut Co- loss. I, 18-24; Ephes. i , 23 ; IV , 12 ; V, iZ , etc. Eamdem Patres com- mendant , inter quos S. Athanasius scri- bens in lib. T)e Incarnat, § 21 : Ket) cTctr xiyvi c ITerpoff* urCpeiXag oiv ytva- TKira TTus otKos I(rp«eJjA, erl KUt KVftov KUt KfKrrcf etCrcr IxoinTtv i ©lof Tourav tc9 ItjTovv ev vfctts tTTUvparetTt , ov ^tpi T^f B-teT*iTos aarod Xtyu, cTt Kctt KVftof etv- Tcf KUt XftFTof ivcttiTtf, etXXeivtfi tvs «"-

S-fa7roTt)TOf etVTOV f IfTtg tTTt XUTet f}

i»KPit]Ttu , 9 tf uCtS XVpttVOVTU KUt /8«-

TtAtVOVTU fliTU TO UVTCf TTUVfaSlJfUt' KUt

Xftof^ifii etf (iuTtXiiuf ovfufuf , hu TVfA'

/SUTtXiVTi) UVtS j tS ^t' UVTijf (UVTCf KtfeOTUfTt , KUt UfUXU^CfTt UVTtjf ^tU T»IS

^ovXtKtjs fcop(p^s. Et cum Petrus di' cat : certissime sciat ergo omnis domus Israel , quia et Dominum eum et Christum fecit Deus hunc Jesum , quem vos crucifixistis , non de diviui- tate ejus dicit , quod Dominum ipsum et Christum fecerit , sed de humani- tate ejus , quce est UNIFERSA ECCLESIA , quce in ipso dominatur et regnat , postquam ipse crucifixus ^ et quce ungitur ad regnum coelorum , ut cum illo regnet, qui seipsum pro illa exinanivit , et qui induta servili forma , ipsam assumpit ( edit. Maur. opp. tom. I, part. n, pag. 887).

32 TRACT. DE LOCIS THEOLOGICIS.

vitae fructus emittunt ; cum Christus tanqiiam caput in membra, ut loquitur Tridentinum , et tanquam vitis in palmites , in ipsos justificatos jugiter virtutem influat , quce virtus bona eorum opera semper antecedit et comitatur et subsequitur , et sine qua nullo pacto Deo grata et meritoria esse possent (1). Significamus praeterea fidem , spem et charitatem , sine quibus nemo profecto vivit , nec non alias prseclaras dotes , quibus Deus eos , qui eximia praesertim sanctitate praecellunt , cumulare solet. Cum vero haec omnia , quae animam Ecclesiae constituunt , Dei dona sint , et ea dona , quae Christus ipse tanquam caput eidem Ecclesiae velut corpori suo mystico jugiter communicat, quibusque vivificat, ideo animam hanc elementum divinum , ut diximus , nonnuUis vocare placuit, quod penetrat elementum humanum , nempe Ec- clesiae corpus.

47, Ecclesiae animam, seu invisibilem ac interiorem Ecclesiae partem , ultro admittunt Protestantes , immo ex ea sola plures ex ipsis Ecclesiam totam constare contendunt , ut hac ratione se ad Ecclesiam Christi pertinere evincant , quamvis turpiter ab ipsa desciverint. In quo veteres haereticos imitati sunt, qui ea- dem de causa unicam Ecclesiam invisibilem proclamarunt , nec praecise ex justis, sed ex solis electis seu praedestinatis coales- centem (2) , sive actu justi fuerint sive scelesti. Hos paulo post refellemus ; interim in sequenti propositione adstruimus , quinam proprie ad potiorem hanc Ecclesiae partem spectent, et quinam sint ab ea excludendi, ut deinceps ad alia gradum faciamus. i'»^^

PROPOSITIO. Omnes et soli justi pertinent ad Ecclesice animam,

48. Si omnes ac soli justi ad animam Ecclesise spectant , plane consequitur eos solos hoc censu includi, qui actujustitia et san-

(1) Sess. Ti , cap, i6. cap. 3; Fratres de Walenbnrch, De

(2) Cfr. Bellarm. De Ecclesia , lib. controversiis fidei, tom. i , tract. De III , cap. I , cnm notis Erbermani ; unitate EcclesicB , lib. i , edit. Golon. Becanns , Manuale conirov, lib. i , Agripp, 1669,

PART, I. CAP. II. DK GHRiSTl ECGL. GONSTIT. 33

ctitate prsediti sunt , ac propterea eos omnes ab illa removeri, qui quamvis ad vitam seternara praedestinati , nondum sunt justitiam adepti , quicumque demum ii sint, id est , sive in Ecclesise corpus jam fuerint cooptati sive non ; rursum , si omnes includuntur in hoc censu, qui actuali sunt justitia ornati, patet, ad nobiliorem hanc Ecclesiae partem pertinere quotquot eam sanctitatem pos- sident , sive intra sive extra Ecclesise corpus actu inveniantur. Quibus ita compositis , sic accedimus ad veritatem enunciatae pro- positionis evincendam.

49. llli omnes et soli ad Ecclesiae animam pertinere dicendi sunt , qui actu vivunt vita illa supernaturali atque divina , quge ipsam Ecclesiae animam constituit ; per quam Dei spiritu aguntur, qui ipsos invadit ac penetrat, eisque intime inhoeret, ita ut idonei fiant ad eliciendos actus huic vitae consentaneos , seu ad emittendos fructus vitse aeternae. Atqui tales sunt omnes et soli justi. Ergo.

50. Etenim , ad majorem quod spectat , nemo est qui ambigat , in iis , quae recensuimus , vitam de qua loquimur consistere ; quae ratio est cur , ut vidimus , a nonnullis vocata fuerit elementum divinum penetrans humanum , et ex iis constat , quae suo loco ostendimus (1). Gratia siquidem sanctificanie aut nascimur ad hanc vitam aut reviviscimus , si , postquam illam amisimus , eam recuperamus, et in ea nutrimur et crescimus. Ex ea fides illa profluit, quae per charitatem operatur , cum ceteris virtutibus ac donis adnexis.

51. Porro oranes ac solos justos taH gaudere vita evidens est, quia ipsi soli gratia sanctificante instructi sunt , seu principio illo vitaH, quo fit ut Deo adhaereant, ejusque spiritu moveantur et agant. Hanc notionem involvit ipsa justi denominatio, pro- veniens , in re de qua agimus , ab illa justitia , quae est complexio

(l) Cfr. Iract. Degratiay part. ii , e^ efFectDS gratise saDctiiicantis , nna CQm

n. 468 et seqq. tom. v , p. 210. nbi in nexn qnem habent cum contrariis prin-

toto suo laminecoliocaTimus doctrinam cipiis, ex qaibus ejnsmodi doctrinae pro-

Ecclesiae catholiGae, et eidem adversantis fluunt , et coroUariis , qaae exinde de-

sjstematis Protestantiani, circanataram dacantar.

T, VIII. 3

34 TRAGT. DE LOGIS THEOLOGIGIS.

oranium virtutum divinarum , quibus Deo chari efficiraur , amici ac filii Dei , seu divince consortes naturce ^ ut loquitur Apostolus Petrus (1).

52. Quapropter asserere, aut non omnes justos , aut non solos pertinere ad Ecclesiae animam , esset propositio contradictoria ; simul enim actu justi essent et non essent, viverent simul ac non viverent ; quod repugnat et sensum absurdum inducit.

53. Ergo non soli electi nec omnes electi ad banc Ecclesiae animara spectant , cum plures possint esse electi , qui actu non vivunt , aut quia nondum eam vitam adepti sunt , aut amissam nondum recuperarunt ; plures item possunt esse reprobi , qui actu eam vitam obtinent, quamvis eam ex propria culpa sint amis- suri , nec rursum eamdem sint adepturi. Id ipsum dicatur tum de iis , qui extra Ecclesiae corpus adhuc sunt , attamen gratia sanctificante instructi fide et charitate flagrant , cujusmodi cate- churaeni esse possunt , tum de iis, qui , quamvis intra Ecclesioe visibilis septa degant, sunt nihilominus peccato lethaU inquinati, destitutique propterea gratia sanctificante et charitate.

Constat igitur , quod enunciavimus , omnes et solos justos ad Ecclesiae animam pertinere.

54. Priusquam vero istud argumentum conchidamus , id ap- posite animadvertendum , quod, licet fides proprie atque , ut scholis loqui mos est , formahter vitara non tribuat , cum est a charitate sejuncta , est tamen ejusdem vitae fundamentum , seu principium et radix , atque conditio , sine qua vita haec haberi, ne- quit; unura est de essentiahbus ejusdera constitutivis. Hinc fit, ut , qui gravi patrato crimine araiserit charitatem , retenta fide ac 5pe , per hoc non omnem penitus vitam amiserit , nec propterea cesset ad Ecclesiae aniraara quadantenus pertinere. Nara etsi fides sine operibus , seu sine charitate , ex qua opera prodeunt raeri- toria, mortua sit in semetipsa, ut inquit S. Jacobus (2), nihi-

(1) II, Petr, 1,4« i"i Ecclesia exponit , scribens :Notan-

(2) II, 17. Apposite Gard. Bellarm. dum autem est ex Augustino in BrS' DeEccles.milit, lib. 111, cap. 2, n. 11 , viculo collationis , coll. 3 , Ecclesiam hos diversos gradas corum qoi sant esse corpua vivum , in quo est anima

PART. I. CAP. II. DE GHRISTl EGGl. CONSTIT. 35

lo secius permanet ad instar radicis aut bulbi, quibus , licet pro- pagines ac stirpes discerptae sint et accisae , coeiesti pluvia rigati iterum pullulare , virescere ac novas emittere propagines possunt.

DIFFICULTATES.

55. Obj. Aliam omnino ideam Ecclesiae invisibilis exhibent ipsi christianae rebgionis propagatores ; 1° S. Joannes enim sup- ponit ad Ecclesise animam omnes etsolos prsedestinatos pertinere : Ex nohis, inqmt ^ prodierunt , sed non erant ex nobis ; nam , si fuissent ecc nobis y permansissent utiquG nobiscum : non ut manifesti sint , quoniam non siint oj?ines ex nobis (1), Quibus congruunt, quae scribit Paulus : Firmum fundamentum Dei stat, habons signaculum hoc : cognovit Dominus ^ qui sunt ejus (2). 2» His inhaerens S. Augustinus : Quidam , ait , qui Filii Dei , propter susceptam vel temporaliter gratiam , dicuntur a nobis , nec sunt tamen Deo (3); et iterum : Quia ergo non habuerunt perseverantiam , sicut non vere discipuU Christi , ita nec vere filii Dei fuerunt^ etiam quando videbantur esse, et ita voca- bantur (4) , et alibi passim. 3» Hsec omnia fundamentum habent in ipsius Ecclesiae Conditoris verbis : Alias oves habeo^ quce non sunt ex hoc ovili,.. et ego vitam ceternam do eis; et non peribunt in ceternum (5). Ex quibus intenigimus , 4» Christum caput non esse nisi illius Ecclesiae , quam salvam faciet , et quam exhibebit olim gloriosam , non liabentem maculam aut rugam , ut loquitur Apostolus (6) , quae certe constare non potest nisi ex omnibus et

et corpus ; et quidem anima sunt in- minus vitam participent , et aliqui

terna dona Spiritus Sancti , fides , etiam solum initium vitas habeant , ei

spes , charitas , etc» ; corpus sunt ex- quasi sensum , sed non motum , ut

terna professio fidei et communicatio qui habent solam fidem sinecharitate.

Sacrameniorum. Ex quo fit , ut qui- (I) I , Joan. n , 19.

dam sint de anima et de corpore Ec- (2) H. Ad Tira. 11, 19.

clesioB ^etproinde uniti Christo capiti (3) Lib. De corrept. et grat. c. 9,

interius et exterius , et tales suntper- n. 20.

fectissime de Ecciesia; sunt enim quasi (4) Ibid. n. 22.

membra viva in corpore , quamvis (5) Joan. x, 16-28.

etiam inter istos aliqui magis , aliqui (6) Ephes. ¥,27.

3.

36

TRAGT. DE lOCrS THEOLOGIGIS.

soKs praedestinatis. 5« Ad haec accedit , quod invisibilis Ecclesia idealis potius sit et philosopliica quam realis et empirica ; %^ atque etiam non satis tuta , siquidem ad Ecclesise animam cum non spectent nisi sancti , recte inferri posset, ejusdem corpus , quod a tali anima informatur, non esse aliud quam collectionem Sanctorum , et sic dilaberemiir in Ecclesiam absoliite invisibilem, quod certe Catholici non admittunt. Ergo.

56. Resp. Neg. ant. Ad l^ prop. Dist. Ex adductis testimoniis Joannis et Pauli Ecclesia invisibilis constat ex omnibus et solis praedestinatis , in ordine ad consecutionem finis , concr, in ordine ad praesentem justitiam , neg. Si ratio habeatur finis seu termini , profecto Ecclesia haec invisibihs ex omnibus et soHs praidestinatis exurgit , utpote qui omnes ac soli pervenient ad gloriosam Christi Ecclesiam , quae in coeHs triumphat; ast si ratio habeatur actualis ipsorum status et conditionum , quas recensuimus , apertum est neque ex iis omnibus neque ex iis soUs Ecclesiam invisibilem coalescere, cum non omnes nec soH ad Ecclesiae animam perti- neant. Complures enim proedestinati actu non vivunt, seu in- slructi non sunt charitate, quandoque etiam nec fide; contra vero plures charitate actu iiunt pra^diti , in qua non persevera- bunt. Jam vero Scripturae textus, qui adducuntur, in priorisigni- ficatione intelligendi sunt, ut cum reliquis componi possint (1).

57. Ad 2", Eadem esto distinctio; sic enim S. Doctor mentem suam declarat , postquam docuit , justos non praedestinatos non esse veros fihos : Non quia justitiam simulaverunt ^ sed quia in ea non permanserunt (2).

58. Ad 3°*, Ney. MultipHci autem sensu ovium nomine signi- ficantur, qui pertinent ad Christi Ecclesiam ; ac primo omnes justi,

(1) Cfr. Bellarm. Dei^cc/es.lib. 111, nit in homine; sed est actos in ipso

cap. 7 , n. 21 , ubi observat , hoc in- Deo manens : at qui sunt tales secun-

tercedere discrimen inter diversum ho- dum praesentem justitiam , sunt actu

minnm statum , quod , qui sunt oves , et simpliciter tales ; quia in se revera

aut iilii , aut membra secundum so- habent id , unde tales appellantur. Quod

lam praedestinationem , non suntactu, confirmat anctoritate] S. Augustini ,

aed solum potentia tales. Praedestina- Tract, xiv in Joan, tio enim , ut ipse loquitur, nihil po- (5) Loc. cit. n. 20.

PART. I. GAP. II. DE CHRISTI ECGL- CONSTIT. 37

qui nobilioreni ejus partem constituunt , scilicet animam , uti ostendimus ; deinde omnes praedestinati secundum aeternam prae- scientiam et praedestinationem , licet plures ex iis nonnisi in po- tentia, uti dicitur, quae certe ad actum reducetur, ad Ecclesiam spectent ; tertio relate ad ejusdem Ecclesia^ corpus , de quo paulo post disseremus. Ex hac secunda animadversione patet, qua de causa Christus dixerit, sehabere oves, quae adhuc non sunt in ejus oviii , atque in aeternum haud perituras , quas Pater ei dedit se- cundum praescientiam et aeternam praedestinationem (1).

59. Ad 4°^, ^^y» Sed Christus est caput eorum omnium , qui , utpote viventes per fidem et charitatem , de ea vita participant , quam ipsis idem Christus communicat per jugem influxum gratise sanclificantis , qua formaliter vivunt ; tales autera sunt omnes et soh justi. Etenim , si quis spiritiim Christi non habet , ut ait Apostolus , hic non est ejus (2), scilicet quoad animam.

60. Ad 5»*, Dist, Id est, ejusmodi Ecclesia non est physica , corporea ac visibih's , conc; non est vera ac reaHs , hcet invisibi- hs, neg, Haec duo permisceri inter se nequeunt, uti evidens est, ne plura adjiciamus ad hoc evincendum.

61. Ad 6"*, vel Neg, vel dist. Si anima Ecclesiae in sola justi- tia et charitate tota consisteret , irans.; si praeterea consistat in fide , quae quamvis mortua dicatur et sit respectu charitatis , quai eam infi)rmat , attamen in se reipsa subsistit ac viget, neg^ Sub finem hujuspropositionisjam animadvertimus , eos , qui fidem ha- bent, etsi peccatores sint , quodammodo ad Ecclesiae animam pertinere , ac propterea vitam ahquam inadoequatam , ut ita lo- quar , seu principium vitse retinere , quamvis in taU statu ad meritum eis non prositejusmodi fides, utpote destituta charitate.

(1) QuosensuS.Aogu8tinusZ?e.5a/)f. Quid enim sint hodie, videmu8,qHid

lib. IV, cap. 5 , D. 4 1 scribebat : Se- cras futuri sint, ignoramus. Et Tract,

cundum ejus prwscientiam , qui no' xL, in Joan» n. 12 : Secundum prcB-

vit , quos prcedestinaverit ante mundi scientiam Z)ei , inquit , et prcedestina'

constilutionem , conformes imaginis tionem , quam multce oves foris ^ quam

filii sui ^ multi etiam , qui aperte foris multilupi intus , et quam multOB oven

sunt et hoBretici appellantur , mul- intus , et quam multi lupi foris ?

tis et bonis catholicis meliore» sunt. (2) Rom. viii, g.

38 TRACT. DE LOCIS THEOLOGICIS.

Optima praeterea dispositio est haec fides , quse , aflflante gratia , statim germinare rursum potest, et amissam charitatem ac plenam vitam recuperare (1).

ARTICULUS II. De Ecclesice corpore^

62. Si ex dictis Christus ad modum humani individui societa-. tem suam , nempe Ecclesiam instituit , legitime infertur^ eam non sola anima, sed et corpore constare, ac propterea formam ex- teriorem habere , ac visibilem esse , prout superius adnotavimus.

63. Pari praeterea jure consequitur, Ecclesiam, quod ad hanc formam exteriorem sive corpus attinet , non in mera fidelium ag- gregatione consistere, sed intimo et essentiali ordine , atque, ut ita dicam , orgamce esse constitutam , sic ut constet ex membris invicem sociatis et subjectis pro diversitate officiorum, quae uni- cuique membro competunt juxta Christi institutionem. Immo vero , quemadmodum in qualibet rite instituta societate , omnino necesse est , ut afii praesint , alii autem subjiciantur, omnesque ar- ctissimo inter se nexu consocientur per modum unius , ut unam societatem aut corpus morale efficiant, illudque individuum red- dant, ita plane ejusmodi Ecclesiam Christi esse, societatum scilicet omnium perfectissimam ac nobilissimam , necesse est.

64. Duo hic proinde praestare debemus, quorum alterum est patefacere, quibus coalescat pars haec exterior Ecclesioe"; alterum vero , utrum et in quas classes, qui l>anc Ecclesiamseu societatem christianam conficiunt, distribuantur. Quoadprimum veroosten- demus , eam coalescere tam ex justis quam ex peccatoribus ; quoad secundum evincemus , eam in duos ordines distribui , clericos

(l) Ex hoc colligimus, magnum esse piscat, et pharmacum morbis, animae

beneficium vel ad solum verae EcclsiaB suae , uti experientia quolidiana osten-

corpus pertinere. Etenim, quamvis non dit. Contra vero, qui extra veram Christi

raro contingatquempiam , in pecccatis Ecclesiam versanlur et vera fide des-

sordescere , dnmmodo tamen veram fi- tiluti sunt , his quoque remediis desti-

dem teneat , semper habet, unde resi- tauntur.

PART. I. CAP. II. DE CHRISTI ECGL. CONSTIT. 39

nempe et laicos , seu, quodidern est jin coetum docentem ac dis- centem , regentem et rectum , activum atque passivum.

65. Quatenus Ecclesiae partem exteriorem diximus constitui seu coalescere ex omnibus Christi fidelibus sive justis sive pec- catoribus , patet , eam generatim cum Bossueto definiri posse : Ecclesia est societas hominum viatorum veram Christi doctrinam profUentium (1). Haic enim definitio nobis in praesentia sufficit, atque , utpote generalissima , a nemine , qui visibilem Ecclesiam admittat , respui jure potest , ita ut jam in ea Protestantes con- sentientes liabeamus.

His praemissis , sic jam ad priorem thesim adstruendam acce- dimus.

, PROPOSITIO I.

Ad corpus Ecclesice seu ad visibilem Ecclesiam spectant omnes christi fideles tam justi quam peccatores,

66. Hic loquimur de fidelibus baptizatis , qui nempe cooptati sunt in illam societatem, quam Christus instituit, quaeque veram ejus doctrinam profitetur, neque ab ea quacumque demum de causa separati sunt. Sensus proinde enunciatse propositionis liic est , ita Christum instituisse visibilem suam Ecclesiam , ut coa* lescat aut coalescere possit tam ex justis quam peccatoribus ; et hanc opponimus iis , qui ex solis justis et sanctis eam constitui autumarunt; cujusmodi ex veteribus fuerunt praecipue Novatiani ac Donatistae, ex recentioribus non pauci Protestantes , licet ex diverso plane principio. Illi enim ita senserunt, ut cohonestarent proprium schisma (2) ; isti , ut statuerent Ecclesiam invisibilem ,

(1) Conference avec M. Claude , lapsisin graviapeccata postBaptismam, tom. xiiii , pag. 24 et sniv. oeavr. de qaibus remittendis concessam a Christo Bossuet, edit. deVersailles 1816. Ecclesiae suae potestatem inficiabantur ;

(2) Novatiani non ideo negabant pec- tum etiam ut se mundos profiterentar. catores, lapsos pra^sertim in gravia Cfr. Nat. Alex. Hist, eccL sec. iir , crimina , esse in Ecclesia , quod sta- cap. 3 , art. 4» § * seqq. Sic neque tuerent Ecclesiam invisibilem , sed ne Bonatislse professi sunt , Ecclesiam esse comraunicarentcum libellaticis , et cum invisibilem ; sed coarclalam affirmabant

40

TRACT. DE LOCIS THEOLOGIGIS.

ad contegendara propriam defectionem ab iila Ecclesia , quam de- seruerant (1).

67. Jam veroChristumitainstituisseEcclesiamsuam , quaparte visibilis est , ut ad eam non minus justi quam peccatores perti- neant , patet tum ex apertis Scripturarum sententiis , tum ex Christi ipsius scopo , ac demum ex sensu traditionali.

illam esse ad partem Donati , et Ec- clesiam calholicam arguebant praevari- calionis , eo qaod tradltorum contagio malornmque communione contamina- tam aatamarent , quia Caecilianus juxta ipsos consecrationem episeopalem ac- ceperat a Felice Aptungitano sacrorum librorum traditore , et cum Caeciliano Ecclesia romana , adeoque catholica communicabat. Cfr. cit. aact. sec. iv, cap. 3 , art. i, § i-4 ; necnoo Valesias in opusc. De schismate Donatistarum^ Albaspinaeus in Observaiionihus ad Optatum Milevitamim , Card, Norisios Historias Donailstar, pag. i , tom. iv, opp. edit. Veron. i^32.

(i) Proteslantes circa visibilitatem aatinvisibilitatemEccIesiae semper an- cipites fuernnt ; interdum enim duce Laihero docuerunt , Ecclesiam esse in- visibilem , atpote congregationem san- ctorum , ut hac ratione excluderent a Christi Ecclesia romanum Pontificem et praelatos ; atqae sic contenderunt, se esse in communione cum omnibus sanctis , id est , haereticis , qui eos prae- cesserant. Negabantpropterea, eamesse verara Ecclesiam , a qaa discesserant. Idem docaerant Hussitae et Wicleffitae Protestantium antesignani , imo et Ca- thari sive Albigenses, ut refert Hur- ter , lib. xiv vitae Innocentii iii , edit. cit. tom II i , pdg. 23 , ubi referens is-

torumerrores, scribit : Leur principale attaque fut dirigee contre VEglise m- sible.., commeles Cathareens , ils ap- pelaient VEglise la prostituee de Ba- bylone , pleine de tous les vlces ; ils donnaient au Pape le nom de chef de Verreur , aux prdlats ceux de scri- hes , de pharisiens et d^assassins, Cfr, eliam Bellarm. De Ecclesia , lib. iu , cap. 2 , et Bossuet , Conference avec M. Claude , loc. cit.Postea vero fassi sunt Ecclesiam esse visibilem , et nisi sunt , exponere de anima Ecclesiae con- traria majorum suorum eiFata. Sane Gerhard , Loc. theolog. xi , 196 , cum annot. Cotlae : Patet , scribit , distin- ctionem Ecclesioe in visibilem atque invisihilem non esse divisionem gene- ris in species , quasi duas specie fin- geremus Ecclesias sihi oppositas , uti perperam nohis affingunt EcclesioB ro- manw socii ( utrum perperam , nt af- firmat Gerhardus , an vere catholici hoc protestanlibus affinxerint , patet tum ex dictis , tum ex iis quae scripsi- mus in tracl. De vera relig. part. 11, prop. IV, num. 68, not. (3) p. 234), sed esse dumiaxat limitationem suhjecti secundum diversos suos status. Quem- admodum scilicet in eodem homine duplex datur relatio , exterior nempe, qua alios homines , atque interior , qua Deum respicit ; ita et de toto ali'

PART. I. CAP. II. DE GHRISTI ECCt. CONSTIT. 41

68. Et re quidem vera , quod attinet ad Scripturc^rum senten- tias , evincitur thesis veritas exeo, quod Ecclesia comparetur areae, in qua cum frumento paleae continentur (1) , tum ex illis omni- busparabolis, in quibusChristus comparat Ecclesiam suam sagenae missoe in mare , ex omni genere piscium congreganti (2) ; convivio nuptiali , ad quod intraverunt boni et mali , et cui interfuit homo non vestitus veste nuptiali (3) ; decem virginibus , ex quibus quinque erant fatuae , quinque vero prudentes (4) ; ovili , in quo sunt oves simul ethaedi(5). Quae quidem confirmantur ex Apo- stolo , qui , t ad Cor. V, 3 , expresse jubet expelli ab Ecclesia in- cestuosum Corinthium, qui proinde laradiu in Ecclesia permansit, quamdiu ab ea expulsus non est ; et in II ad Timoth. II , 20 , scribit : In magna domo nonsolum sunt vasa aurea et argentea^ sedet lignea etfictilia ; et qucedarh quidem in honorem ^ qucedam autem in contumeliam, ut alia ejusmodi non pauca praetereamus.

69. Nec minus evidenter constat , si ratio habeatur ad scopum seu finem , quem Christus sibi praestituit in Ecclesia instituenda. Voluit enim Christus , ut Ecclesia sua esset veluti lucerna , quae omnibus luceret , ac civitas supra montem posita , ut ab omnibus conspiceretur 5 ei demandavit munus prgedicandi verbum suum , administrandi Sacramenta , corrigendi dehnquentes , admittendi

quo ccetu hominum , qui in certum Protestantes , si Ecclesia est visibilis ,

doclrince sanctioris typum consentiunt, quaenam erat , et ubinam erat , qnando

hoc est, de Ecclesia vere enunciari primumab Eeclesiacatholicadivisisunt?

potest , eamdem quoad formam exter- Ut ab hac permolesta quaestione se li-

nam visihilem , quoad internam vero berarent, plores iterum ad Ecclesiam

invisihilem esse, Prout visihilis est, invisibilem relapsi sunt , ut patel ex

definitur congregatio seu ccetus homi- difficultatibus , quas urgent , apod Pal-

num viatorum , qui amplectuntur mer in recentissimo ejus Tractatu de

verbum Dei ,8acramentisqueutuntur. Ecclesia Christi ^ pag, i , cap. 3 ,

Prout invisihilis autem est , definitur qui apud Anglicanos vocantur dissiden-

coetus pie credentium , atque ad vitam tes. Nempe nescinnt, ubi consistant. sempiternam infallihiliter prcedektina- (I) Matlh. ui , 12.

/orMw. Alia Protestanlium in hancrem (2) Ibid. xm, 47»

teslimonia cfr. apud Fratres de Walen- (3) Ibid. xxii, 2 et seqq.

hux^^Deunitate eccles.Wh, 1, cap. 5. (4) Ibid. xxv, i et seqq.

Com vero urgerentur a Catholicis (5) Ibid. 33.

42

TRACT. DE LOCIS THEOLOGIGIS.

resipiscentes ad poenitentiarn , expellendi e sinu suo contumaces ac rebelles, regendi, gubernandi, aliaque ejusmodi pro oppor- iunitate statuendi . quae adbeneconstitutam societatem necessaria sunt. Jam vero, si soli justi pertinerent ad Ecclesiam , cum bi non cognoscantur , Ecclesia fieret prorsus invisibilis ac nullum munus exercere posset. Incertum semper quidem esset, utrum illi , qui ejusmodi munia exercent, sint de Ecclesia nec ne. Quodplane ad- versatur consilio Cbristi in ea instituenda.

70. Sane Cbristus sub sensibili forma doctrinam suam disci- pulis consignavit, in posteros sub sensibili quoque forma propa- gandam: sub forma sensibiii ac visibili Spiritus Sanctus super eosdem discipulos in unum congregatos sese diffudit (1) , cum nempe Ecclesiae proprie dictae exordia coeperunt ; Cbristus prae- terea vi^ibile sacerdotium, et sacrorum ministerium, illudque perpetuum , ut suo loco ostendimus (2) , in eadem instituit; Sa- cramenta denique , quoe essent visibilia signa ad sanctitatem in hominibus efficiendam , augendam aut reparandam (3), esse voluit. Quapropter luculenterpatet, in Ecclesia fundanda Christo minime propositum fuisse, societatem nescio quam invisibilem instituere , sed prorsus visibilem eam constituere vohiisse , per quam potius tanquam per organum et instrumentum interior et invisibihs efformaretur, seu gigneretur sanctitas in Ecclesia visibih (4).

(1) Acl. II , 2 et seqq. formellement ordonnS d'aitendre le

(2) In tract. De Ordine , n. 26 et Saint-Esprit d Jerusalem. De plus , seqq. tom. vii , p. 85. VEsprit divin prit une forme extS-

(3) Cfr tract. DeSacram, in gene- rieure , la forme de langue de feu , re,n. 1 et seqq. tom. v , p. 3oi. symbole de sa vertu qui purifie les

(-4) Hinc optime Moehler, op. cit. cceurs de toute malice et les reunit dans

§ 37 : Les temps , inqnit , etaient ac- Vamour, II ne voulut pas venir d*une

complis , VEspritSaint se communi- maniere seulement interieure , comme

que aux apdtres et aux autres disci- pour affermir une sogiSte inmsihle ;

ples du Sauveur. Lorsque le Paraclet mais de meme que le P^erbe s'etait fait

descendit sur eux , ils n'itaient point chair , VEsprit vint d son tour d'une

disperses , mais rSunis dans un meme manikre accessible aux sens , accom-

lieu , et ne formant qu'un m&me coeur pagnS d^un grand hruit , semblable

{efioivfcu^cv); il leur avait mSme ete a un vent impStueux.

PART. I. GAP. II. DE CHRISTI EGGL. CONSTIT. 43

71. Talem denique perpetuo extitisse sensum traditionalem , constatex iis, quge Patres adversusNovatianos et Donatistas dis- putarunt , velut certum dogma propugnantes , peccatores in Ec- clesia esse. Ne prolixiores simus , unum aut alterum textum ex iis afferemus. S. Augustinus , Contra litteras Petiliani, lib. III, cap. 12 : Homo sum , inquit, in arca Christi : palea si malus; granum^ si bonus, Et iterum De Baptismo ^ lib. VII , cap. 51 : Nam et istos ( graves peccatores ) esse in domo ( nempe in Ec- clesia ) , negare non possumus , dioente j4postolo , in magna au- tem domo non solum aurea vasa sunt vel argentea , sed etlignea et fictilia, etc. Sic etiam S. Hieronymus, Dial, contra Lucifer.: Arca Noe^ inquit, Ecclesice typus fuit,,, utihi pardus et hcedi , et lupus et agni ; ita et hic ( in Ecclesia )justi et peccatores , id esty vasa aurea et argentea cum ligneis et fictilibus commo- rantur (1) , ut alios omittam. Porro peccatores ex dictis non pertinent ad Ecclesiae animam ; ergo spectare saltem debent ad ejusdem corpus.

72. Tum igitur Christi dicta , tum ejus scopus in Ecclesia in- stituenda , tum denique sensus traditionalis totius antiquitalis luculentissime concurrunt ad evincendum , quod proposuimus , nimirum ad Ecclesia3 corpus seu ad visibilem Ecclesiam pertinere omnes Cbristi fideles , sive justi fuerint sive peccatores , quo no- mine omnes prorsus significamus malos et pessimos Christianos , imo et incredulos et baereticos occultos , quamdiu ab ipsa societate aut ejecti non sint aut separati.

DIFFICULTATES.

73. Obj. prima. 1® Ecclesia seu societas a Christo instituta debet esse sancta , uti etiam profitemur in symbolo apostolico ; talis porro non esset , imo potius esset perversa et scelerata , si praeter justos , peccatores , facinorosos , et infideles praeterea et haereticos occultos in sinu suo complecteretur ; 2° Christus esset ipgorum caput , ac regnum Christi constitueretur magna saltem ex parte ex diaboli regno , qua3 quidem praeterquam quod ab-

(I) n, 11.

44

TRACT. DE LOGIS THEOLOGICIS.

surda sunt , 3» adversantur Apostolo scribenti ad Ephesios : Christus dilexit Ecclesiam , et seipsum tradidit pro ea , nt illam sanctificaret , mundans lavacro aquce in verho vitce , ut exhi- beret ipse sibi (jloriosam Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam aut aliquid hujusmodi ^ sed ut sit sancta et irnmacu- lata (1). 4o Qu3e verba exponens Hieronymus concludit : Qui ercjo peccator est et aliqua sorde macidatus , de Ecclesia Christi non potest appellari , nec Christo subjectus dici;,.. peccator cur" rat admedicum,.. et fiat de Ecclesia, qucecorpus est Christi(2), Hieronymo ceteri Patres assentiuntur , inter quos 5^ S. Pacianus : Ceterum^ scribit, peccator et poenitens non est Ecclesice macula; quia^^quamdiu peccat et nonpoenitetextra Ecclesiam constitutus,, est (3). 6« S. Augustinus de magnis peccatoribus ait : Non ideo putandi sunt esse in Christi corpore , quod est Ecclesia , quia Sacramentorum ejus corporaliter participes fimit (4). Et iterum : Quos non pertinere ad sanctam Ecclesiam Dei, quamvis intus videantur, ex hoc apertissime apparet, quia isti sunt avari , raptores^ fornicatores , invidi , malevoli et ccetera hujusmodi; illa autem columha ( Ecclesia ) unica , pudica et casta , sponsa sine macula et ruga,.. quod non intelligitur nisi in honis et sanctis , et justis (5). Qui praeterea inter bonos et malos hoc af- firmat incercedere discrimen, quod boni sint in Ecclesia et de Ecclesia, maH vero sint quidem in Ecclesia, sed non de Ecclesia (6). 7° Comparat etiam S. Doctor peccatores humoribus malis (7) , qui profecto dici non possunt corporis membra. Demum , etsi daretur , peccatores esse in Ecclesia , cum non sint nisi membra mortua , ad nihil inserviunt , cum nihil agere possint. Ergo.

74. Resp. Ad 1™ , Dist. Debet sancta esse et revera est ex multiplici capite , conc. ; ad exclusionem peccatorum , neg, Utique Ecclesia reipsa sancta debet esse ac semper est , ut eam in sym-

(1) V, 25 et seqq. (-4) Cont. liUer. Peliliani , lib. ii ,

(2) Coniment, in epist. ad Ephea. cap. io8.

lib. II, in V. 24. (^) De Baptismo , lib. vi , cap. 3.

(3) Epist. ni, adSympron. in ina- (6) Ibid. lib. vii , cap. 5i et 52. gna ^iblioth, Patrum tom. iv, pag.239. (7) Tract, m, in 1 Epist, Joan.u. 5.

PART. I. GAP. II. DE CHRISTI ECCI. CONSTIT. 45

bolo profitemur l^ : ratione partis suae potioris seu nobilioris , cu- jusmodi esse animam Ecclesiae ostendimns ; 2» rationecapitis, quod est Christus ; 3° ratione finis , qui est sanctitas in hac vita , et (^loria in futiira ; 4° ratione doctrinae ; 5« ratione mediorum; 6° ra- tione plurimorum membrorum , quae sanctitate praedita sunt. Si quEe igitur membra ipsius Ecclesice infirma sint , imo et mortua , non sequitur,eampropterea facinorosam, perversam aut scelera- tam esse , quia ad hos peccatores producendos Ecclesia ordinata non est; imo peccatores contra hanc ordinationem Christi Ec- clesise agunt , contra naturam ipsius Ecclesiae , contra finem , ita ut omnia pervertant, quae ad ipsorum sanctitatem constituta fue- runt. Hujusmodi itaque homines sibi nocent , dum male agunt , aut etiam perverse sentiunt , non autem Ecclesiae , quae non foe- datur ob istorum riialam agendi aut sentiendi rationem , eamque constanter damnat, et peccatores ab illa perpetua satagit revo- care (1).

75. Ad 2°^ , Dist, Sub aliquo respectu , conc; sub omni re- spectu, neg. Quatenus peccatores eamdem fidem profitentur, subjiciuntur legitimis pastoribus , iisdem utuntur Sacramentis , habent Christum ut caput, ac pertinent ad visibile ejus regnum; quatenus veropeccaut, ad diabolum spectantejusque regnum; in quo nullum est absurdum.

76. Ad 3°*, Dist. Mundat Christus per merita sua Ecclesiam fide et Sacramentis in terris, ut eam sibi ahquando exhibeat gloriosam, sanctam et immaculatam in coelis , conc; ita Ecclesiam

(1) S. Augastinas constanter hanc De ^ajo^ lib. v, cap. 5,etalibi passim.

velati tbesim adstruit adversus dona- Placet vero bic adjicere verba S. Pa-

tislas , non posse videlicet bonos con- ciani ex Ep. iii, ad Sympron. loc. cit.

tarainari ex consorlio malorum , nec quoniam et bujus auctoritas nobis ob-

maculari Ecclesiam ex pravorum ma- jicitur. Magna , inquit , in filios cura

lis operibus , quae Ecclesiae nulla ra- matris istius et mollis affectus : ho-

tione itnputari possunt , quibus corri- norantur boni , castigantur superbi ,

piendis vigilat ecclesiastica disciplina. curantur cegroti , nullus perit , nemo

Ut nonnulla loca indicem, ita docet : De despicitur^ securifxlus sub indulgentia

Bapt. lib. vii , cap. a5 , n. 49 5 Cont. matris retinentur, lit. Petiliani , lib. n , cap. 78, n. 174 ;

46 TRACT. LOCIS THEOLOGICIS.

sibi exhibet in terris , vel neg, vel subd, quoad nobiliorem ejus partem , conc. ; sub omni respectu , neg. Hunc Apostoli textum alii exponunt de Ecclesia militante , ita ut sanctitas , quae inchoa- tur in terris, perficiatur in coelis; ahi exponunt de Ecclesia triumphante , quia ibi solum sine macula et ruga erit gloriosa ; verum nihil vetat , quominus de utraque Ecclesia , seu potius de ntroque ejusdem Ecclesige statu, juxta datam dislinctionem eum anteUigamus (1).

77. Ad 4™ , Dist, Juxta Hieronymum peccator de Ecclesia Christi non potest appellari aliquo sensu , quatenus nempe non vivificatur a Christo , conc; absolute , neg, Etenim in v. 30 ejus- dem capitis mentem suam magis exponit^ scribens : Fcclesia de cunctis credentibus congregatur , quicertonon omnes sanctisunt.

78- Ad 5°* , Dist. Peccator extra Ecclesiam constitutus est quoadanimam , conc; quoadcorpus, seu simphciter, neg, Sensus S. Paciani patet ex verbis immediate sequentibus ; subdit enim post recilata verba : Ubi desinit peccare, jam sanus est. Itaque peccator est membrum morbosum aut etiam mortuum , quod tamen adliseret Ecclesiae corpori , cujus pars est (2). Talem esse

(1) Cfr. Eslius , Comment. in hunc riosam et immaculatam sibi exhibeat ^

loc. ubi observat, Graecorum commen- apprime ambas expositiones iuter se co-

tarios totum hunc Paulinum textum haerent. Sed videatur ipse Estius. Cfr.

referre ad tempus vitae praesentis , in eliam Cornelias a Lapide , qui copiose

quo Christns Ecclesiam suam , ab parilerhunctextum enarrat. omnibus peccatorum maculis baptismi (2) Nonnulli suspicati sunt , hnnc

Sacramento mundans , eam sibi exbibet locum fuisse a Novatianis interpolatum;

pulchram et omni genere virtutum Beilarminus vero , De Eccles. lib. iu ,

ornatam. Quam expositionem secutus cap. 9 , ad arg. 7 , censet , S. Pacia-

pariter est S. Ambrosius , ex recenlio- nura non loqui de omnibus peccatori-

ribus vero Liranus et Cajetanus proba- bus , sed solum de peccatoribus , qui

runt. Quoniam vero Pelagianihoc loco in hceresim labuntur , eo quod paulo

abutebantur , S. Angustinus aliique ante scripserit, Ecclesiam carere ma-

exposuerunt eumdem textum de Ec- cula et rugis , quia caret haereticis.

clesia triumphante. Utraque expositio Quod quidem verissimum est ; scribit

vera est ; quod si distinguantur tempora, enim S. Pacianus immediate ante ob-

ita ut dicatur Chrislus praesenti tem- jectaverba ; Ecclesia est non habens

pore eam mundare , ut aliquaijdo glo- maculam neque rugam , hoc est , hm-

PART. I. CAP. II. DE CHRISTI ECCL. CONSTIT. 47

mentem S. Paciani , argumentum ipsius epistolae patefacit , quod est ostendere, adversus Novatianos, posseEcclesiam peccatoribusac poenitentibus filiis suis post baptismum peccatorum veniam dare.

79. Ad 6™, Dist. Magni peccatores aut etiam peccatores ab- solute non sunt de Ecclesige corpore , prout vivum est, seu vivifi- catum per gratiam sanctificantem a Christo, conc; non sunt de corpore Christi, quatenus hoc conflatur e societate credentium sub legitimis pastoribus , neg, Cum enim corpus Christi mysticum , quod est Ecclesia , sub dupHci respectu considerari possit , et qua- tenus vivum est , ut paulo post ostendemus , et quatenus solum exterius est , et e multitudine seu societate fideHum constituitur , prsescindendo ab interiori eorum statu , fit ut interdum SS. Patres, inter quos etiamS. Augustinus, in objectis locis negare videantur, peccatores de corpore Christi esse, sive de Ecclesia. Ast nomen corporis et Ecclesice coarctant ad significandiim corpus, quod vi- vum est , iseu cujus membra vivunt per gratiam; quo sensu pro- fecto peccatores non sunt de corpore Ecclesiae , licet sint membra corporis vivi , prout ad societatem credentium , sub legitimis pas- toribus , pertinent. Hac animadversione facile explicantur ap- parentes antilogiag , quae nobis opponuntur sive ex Augustino sive ex ceteris Patribus, cum exploratum sit, tum S. Augustinum tum Patres rehquos propugnare adversus 'Vovatianos et Donatistas commixtionem bonorum et malorum in Ecclesia.

80. Ad 7°^, Dist. Ut denotet peccatores esse membra mortua, conc; ut denotet non esse membra Ecclesiae , 7ieg, Ibi enim af- firmat , quod , cum in die judicii exierint ex corpore Ecclesiae hi mali humores , qui illud nunc gravant , bene se habebit. Nec deberaus obUvisci, has non esse nisi simihtudines ac tropicas locu- tiones , quae non semper sunt urgendae praeter scopum princi- palem , ad quem assumuntur.

rem non habena , non Falentinos tium omatihus invidentes, Veram cam

non Catapkrygas , non Novatianos subdat : Cceterum peccator et pceni-

{ non Lulheranos , addi posset , non tens , elc. per hanc particulam , quae hic

Calvinistas , non Protestanles , etc. ). vim habet adversativam , non videtar

Jn his sunt enim quidam sinus ma- loqui de hajrelicis , a qaibas peccatores

culosi atque rugosi pretiosarum ves- ®t poenitentes secernit S. Doctor.

I

48 TRAGT. DE lOCIS THEOLOGICIS.

81. Ad 8"*, Dist. Ad nihil inserviunt sibi quoad meritum , nisi resipiscant , conc, ; ceteris , et quatenus instrumenta aut mi- nistri Christi sunt, neg. (1).

82. Obj. secunda. Juxta ideam, quam nobis verae Ecclesiae Scripturae et Patres exhibent , haec debet prorsus esse invisibilis, ac proinde ex solis justis constare. Etenim l^ S. Paulus descri- bens Ecclesiam prout est in novo Testamento : Non enim ac^ cessistis , inquit, ad tractabilem montem et accensibilem iynem.,, sed accessistis ad Sion montem et civitatem Dei viventis , Je- rusalem coelestem, et multorum millium angelorum frequen" tiam , et Ecclesiam primitivorum , qui conscripti sunt in coe^ lis (2) ^ et 2^ Apostolus Petrus , et ipsi tanquam lapides vivi supercedificamini domus spiritualis,,, vos autem genus electum, regale sacerdotium , gens sancta (3). 3° Quae congruunt verbis Christi : Regnum Dei intra vos est (4). Imo 4« congruunt anti- quis vaticiniis Isaiae^ LII , 1 — 2 : Non adjiciet ultra , ut per^ transeat per te incircumcisus et immundus, . . Recedite^ recedite , exite inde , pollutum nolite tangere, exite de medio ejus , et ego recipiam vos, dicit Dominus, utsubdit Apostolus, recitata verba exponens ; qui praeterea rationem reddit, quare recedere debeant justi a peccatoribus , dicens : Quce enim participatio justitioa cum iniquitate.., quce conventio Christi ad Belial (5)? 5^ Hinc receptura illud apud Patres veluti axioma , non posse habere Deum patrem^ qui Ecclesiam matrem non habet; ex quo aperte sequitur ratione contrariorum , nec posse habere Ecclesiam ma- trem, qui Deum patrem non habet , cujusmodi profecto sunt pec- catores. Cui principio innixus 6° S. Augustinus : Ac per hoc ,

(1) Huc refernnlar plurimi articuli Utanlis Ecclesioe , cum nec sit mem'

in Wicleffo et Huss proscripti Con- hrum ejus. Gfr. Collect, Concil, Labb.

ciiio Gonstantiensi , praecipue art. iv tom. xvi , col. ^SGet seqq. exedit. Go-

Wicleff , SiEpiscopus, vel Sacerdos leti, Venet. i^Si. exislae in peccato mortali , non or- (2) Hebr. xii, i8 et seqq. dinat , non consecrat , non conficit , (3) I Pet. ii , 5.

non baptizat, Et art. xx Huss , Si (-4) Luc. xvu , 21.

Papa est malus , et prmertim si est (5) II ad Cor. vi , i4 et seqq.

proBScitus.,, non est caput sanctoe mi~

PART. I. GAP. II. BE CHRISTI ECCL. CONSTIT. 49

inquit , etiam nesciente Ecclesia propter malam pollutamque conscientiam damnati a Christo , jam in corpore Christi non sunt, quod est Ecclesia y quoniam non potest Christus habere membra damnata (1). 7° Sane si Ecclesia est corpus vivum , non potest habere membra mortua , quae nonnisi improprie corporis membra vocantur. Ergo.

83. Resp. Neg, ant, Ad l"», prob. Dist. Per oppositionem ad temporale foedus inter Deum et Israelitas initum , conc, ; ad ex- clusionem Ecclesiae visibilis ,, neg, Nempe antithesim hic instituit Apostolus inter modum, quoinitum primum foedus est, et modum, quo initum novum ; inter promissa, quse in ilio facta sunt, et promissionesj quae factae sunt in novo ; inter sanguinem, quo vetus sancitumest, etsanguinem, quo sancitum est novum; inter spiri- tum veteris et spiritum novse legis. Initum enim est primum foedus cum terroris apparatu , secus ac factum fuit in novo ; promissiones illius foederis erant temporales , spirituales vero promissiones novi , et aeternse ; sancitum illud est sanguine*bru- torum , sancitum vero hoc sanguine ipso novi mediatoris , Christi Domini ; spiritus veteris testamenti erat timoris et minarum , spiritus novi est spiritus amoris , seu adoptionis et gratiae. Ad illud accesserunt Hebraei corporeis vestigiis , ad istud Christiani acces- serunt , et accedunt per fidem , qua praeterea anhelant ad patriam coelestem , ad consortium angelorum et Ecclesiam primitivorum descriptorum in coehs (2).

84. Ad 2°^, Dist. Idest^ concurrunt fideles ut lapides spiri- tuales ad spirituale aedificium, seu non materiale, sed metaphori-

(1) Contra Crescon, lib. ii , cap. 21. tur , allegorice vetos testamentum signi-

(2) Gfr. in hoc testimonium Estius , ficat ejusque iilios ; ita mons Sion et qui et hic observat, uonnnllos inter- Hierusalem , quam continuo nominat pretari montem Sion de Ecclesia trium- Apostolus , significationem habet novi phante ; astipsecenset, rectius ab aliis testamenti et filiorum ejus, ut legitur intelligi de Ecclesia , quatenus militan- Galat. iv, Hujus autem testamenti filii tem simul et triumphantem compre- partim militant in terris , partim reg- hendit. Nam militantem excludi non nant in coelis. Hanc eamdem interpre- permittit antithesis inter duo membra tationem dedit Cornelius a Lapide. comparationis. Sina , ut ipse prosequi-

T. VIII. 4

50

TRACT, DE LOCIS THEOLOGICIS.

cum, conc; spirituale seu invisibile, neg. Admonet Apostolus fideles, quod vocati sintadomnimodamsanctitatem, ad Deum rite colendum et laudandum (1).

85. Ad 3"^, Dist. Regnum Dei, id est, Messias, aut gratia , si placet, conc; Ecclesia nondum a Chiisto fundata , neg» (2).

86. Ad 4"^, Dist, In sensu litterali, neg, in sensu mystico , subd. per separationem ab infidelibus , conc. ; a peccatoribus sive occultis sive manifestis , neg, Quo sensu exposuit Apostolus , II ad Cor. VI, 14, scribens : Nolite jugum ducere cum iyifidelibus , QucB enim participatio ^ etc. (3).

87. Ad 5™, Dist. Si eadem ratione , qua habent Deum patrem , haberent Ecclesiam matrem, et vicissim, cotic; si diversa ra- tione, neg, Porro fideles etiam peceatores sunt filii Ecclesiae per fidem , participationem Sacramentorum et subjectionem legitimis pastoribus ; sunt autem fihi Dei per gratiam sanctificantem , cha- ritatem et imitationem. Schismatici et hseretici in sensu Patrum nec Ecclesiam matrem nec Deum patrem habent (4).

(1) Cornel. a Lapide in hunc loc. nbi non solum eara docte exponit , sed pessimas haereticornm conseqaen- tias diluit.

(2) Cfr, Maldonatus , qui ostendil , hic agi de 'Messia ejusqae regno ad mentemPharisaeorura. Gfr. etiam Light- footus , Horce hehraicce in Evange- liumLuccB, opp. edit. Ultraject. 1697, tom.^ iii.

(3) In textu Isaiae litteraliter praedi- citur solulio captivilatis babylonicae, Judaeorum in patriam reditus , ac im- munitas a vexationibus infidelium in terra palaestinensi , ut patet ex oratio- nis serie. Cfr. Sanctius in hunc locum , qui , quamvis non excludat , imo sup- ponat noslram interpretationem , con- tendit, in hoc capite prophetam sub typico Hierusalem sensu significare fu-

turum Ecclesiae splendorem ac maje- statem 5 ad verba porro, quae objiciuntur ab adversariis, nonadjiciet ultra, etc. duplicem dat responsionem , quarum prior est de immunitate Ecclesiae a do- minatione principis infideiis ; altera quae magis milii arridet , est, non tam hic praedici , quod reipsa futarum sit , quam quod esse in Ecclesia , a Christo conslituta , debeat , aut quod , utfiat, ipsa rerum natura postulat. Ast ip- sum adi.

(<4) Hoc revera sensu S. Cyprianus omnium primus scripsit in lib. De unitate Eccl, pag. igS , edit. Maur. Haberejam non potest Deum patrem, qui Ecclesiam non habet matrem ; hunc enim librum edidit adversns schismaticos Novatianos, ut ostenderet, extra Ecclesiam catholicam nnllam esse

PART. I. CAP. II. DE CHRISTI ECGL. CONSTIT.

51

88. Ad 6™, Dist, Docet Augustinus non esse in Ecclesia pec- catores eomodo, quo in ea sunt jusli , id est, ut membra viva cor- poris vivi , concr, non esse in Ecclesia ullo modo, saltera ut mem* bra mortua corporis vivi , neg, Hoc patet ex scopo S. Doctoris , adstruendi adversus Donatistas corpus Ecclesiae constare tum ex justis tum ex peccatoribus , quos vocat bumores corruptos in pectore manentes, adeoque in Ecclesise corpore (1).

89. Ad 7"™ , Neg. Nihil enim impedit , quominus corpus vi- vum membrum aliquod mortuum babeat , quod scilicet motum non recipiat a toto corpore, ut experientia docet. Multo vero magis id locum babere potest in societate , quae nonnisi analogice corpus dicitur.

90. Inst. Ecclesia est objectum fidei, videri igitur nequit.

91. Resp. Dist. Quatenus Ecclesia est Ecclesia Christi, sancta et catholica , conc, ; quatenus videtur , neg, (2).

sperandam salatem. Nec alio sensa boc efFatum eeleri Patres nsnrparant , quam adversus haereticos et schismaticos extra Christi Ecclesiam constitntos.

(1) S. AugDstinus , bicdispatansad- versus Cresconium donatistara , vult ostendere , perinde esse quoad valorem Baptismi , sive conferatur ab baeretico siveab occulto aut manifesto peccatore ; quia eadem ratione , qua baeretici aat manifesti ac publici peccatoi*es judicati sunt ab Ecclesia , occulti peccatores jadicati a Christo sunt , et qua tales ab eo damnati. Porro , ait ipse , quemadmodum Cbristus non babet membra damnata in corpore suo , quod est Ecclesia , sic , licet isti videantur exterias ad Ecclesiam pertinere, at- tamen non computantur in membris illius columbae unicae , donec corrigan- tur et resipiscant. Evidens autem est , vic loqui S. Doctorem de membris vi- vis EcclesiaB , qualia profecto non sunt

peccatores ; non autem de membris absolule , ut patet ex antithesi , quam bic instituit S, Augustinus inter illos , qui receperunt baptisma foris , nempe ab haereticis , et illos , qui idem susce- perunt intus a peccatoribus. Cfr, etiam Bellarminus , loco citato.

(2) Cfr. de boc argumento P. Fon- tanaS. J. in Constit. UwiGEnixDs theo^ logice propugnata , Romae 1721 , tom. 111. Cam enim Quesnellus se- ctariorum more vellet damnationem declinare, septem propositionibus ni- sus est insinaare , Ecclesiam esse invi- sibilem, nec ad illam pertinere nisi electos et justos. Sunt antem proposit. Lxxu et sequentes usqae ad prop. lxxIx. Has , ut solet , Fontana copiose et eru- dite confutat. TJt specimen exbibeam Qaesnellianae doctrinae , ejusexscribam propositionem Lxxii, quaeita se habet: Nota EcclesicB christiance est, quod sit catholica , comprehendens et omnea

4.

52 TaA.CT. DE LOGIS THEOLOGICIS.

PROPOSITIO II.

Ecclesice corpiis constituitur ex hierarchia divina ordinatione instituta, et ex laicis ; seu constat ex clericis et laicis, divino jure ab invicem distinctis.

92. Hierarchia, si vim nominis spectes , perinde valet ac sacer principatus ^ sacrum imperium , seu principatus inrehus sacris (1) ; si vero rem voce significatam , definiri solet coetus seu ordo prcesidum et sacrorum ministrorum ad regendam Ec- clesiam cjignendamque in hominibus sanctitatem divinitus in- stitutus, Pertinet propterea hierarchia ad essentialem constitu- tionem visibilis Ecclesiae, utpote sic a Christo institutse atque fundatae. Quamobrem de hierarchia hic a nobis agendum erat.

93. Protestantes , qui nullum agnoscunt a Christo institutum sacerdotium externum ac proprie dictum , sed contendunt omnes omnino fideles vi baptismi totidem esse Sacerdotes , inferunt , plenitudinem auctoritatis ex Christi ordinatione residere in po- pulo , qui , cum non possit per se implere munia Sacerdotio ad- nexa , deputat ad haec obeunda peculiares viros , ipsisque per quamdam casremonialem inaugurationem plus minusve auctori- tatis tribuit., pro majori vel minori gradu, in quo eos collocat, a quo si amoveantur , omnem auctoritatem amittunt. Hos vocant ministrosy quorum praecipuos vocant etiam episcopos aut prcB- sidentes , aut aliis titulis donant ratione gradus , quem respeclive obtinent (2). Ex hoc eodem principio colhgunt praeterea Prote- stantes necessitatemabsolutamsufFragii, quodferre debet populus, seu ejus personam gerentes , principes nempe aut magistratus , ad validam ministrorum electionem (3).

angelos cceli et omnes eiectoa et jus- qnin tamen admittant hierarchiam. t08 terrcB et omnium seculorum, Cetera (3) Talis est origo jaris , qnod prin-

sunt ejusdem tenoris. cipes protestantes sibi tribount et exer-

(1) Cfr. Suicerus , in Thesauro ad cent in sacra , frostra reclamantibus Tocem *Upupx^'et, pastoribus, siquidem ejusmodi jus in

(2) Exinde intelligitur, qnid sint apud eos profluit ex ipso protestantismi sjs- Lutheranos qui episcopi vocantnr , et temale.

quorum frequens apud eos fit mentio,

PART. I. GAP. II. D£ GHRISTl EGCL. GONSTIT.

53

94. Haud mullum ab hoc Protestantium placito neoterici dis- tant illi, qui cum Edmundo Richerio sentiunt, Christum totam potestatem , quam tribuit per collationem clavium , contuHsse corpori fidelium in solidum , quemadmodum Deus oculos ex. gr. dedit corpori , aut eliam facultatem visivam non oculis in se spe- ctatis contulit, sed corpori, quodcernitper oculos, audit peraures, etc. Cum vero fideles nequeant per se ejusmodi potestatem exer- cere , deh'gunt ecclesiasticos viros , ac in primis Rom. Pontificem , Episcopos , Presbyteros ac rehquos clericos ad pecuharia officia obeunda (1). Atque inde profluit illa capitis ministerialis deno- minatio a Richerio primum , deinde vero a synodo Pistoriensi Romano Pontifici tributa (2) ; qu3e quidem denominatio utpote emergens a systemate , quod uti haereticum damnatum est , pari- ter ut hseretica proscripta fuit a Pio VI , in constit. Auctorem fidei (3).

95. Id ipsum de iis dicendum , qui , sin minus verbis , re tamen in eamdem concedunt sententiam , contendentes , Christum Ec-

(1) Ita Richerius in op. inscripto : De ecclesiastica et poiitica potestate, Hoc opus ter daranatum fait decrelia lo Maj. i6i3, 2 Decemb. 1622 , et 4 Mart. 1709. Richerias librum suum semel et iterum non solum retractadt, sed plane confutavit. Cfr. opusc. Zac- cariae , cui tit. Theotimi Eupistini de doctis catholicis viris , qui Cl. Justino Fehronio in scriptis suis retractan- dis ah an, mdlxxx laudabili exemplo prceiterunt , liher singularis , Romae

1791. Cfr. praeterea idem auctor in Anti-Fehronio , pag. 87 et seqq. Cesena 1770,

(2) Sane Richerius in sua Retra- ciatione ita scribit : Hanc propositio- nem , seu potius hceresim ex putidis Lutheri et Calvini fontibus me hau- sisse non diffiteor ^ qui ambo impie

falsoque contendunt , proprie et im- niediate jurisdictidnem EcclesioBfuisse datam a Christo , non S. Petro , aliis jipostolis et Episcopis , nisi per ac- cidens instrumentaliter et nomine Ec-

clesice , etc Nec minus mihiridi-

culum fuit dicere , eumdem Papam esse caput ministeriale , ac si esset EcclesicB minister ^quemadmodum ap- paritores sunt ministri justitioe,

(3) Prop. 111 , quam alias dedimns. Sic pariter prop. 11 , Quce statuit , po- testatem a Deo datam Ecclesias , ut communicetur Pastoribus , qui sunt ejus ministri pro salule animarum ; sic intellecta , ut a communitate fide- lium in Pastores derivetur ecclesia- stici ministerii ac regiminis p6te- stas , hceretica.

54 TRAGT. BE lOClS THEOLOGIGIS.

clesiaB suse seu hierarchiae ^oteslatem jurisdicttofits minime tri- buisse, sedsolam potestatem, seu potius ministerium directionis, Hinc Episcopos vocant primos inter pares , ac idem sentiunt de Rom. Pontifice respectu Episcoporum. Vocant proinde Ecclesiam coUegium, non autem staturriy regnum, monarchiam, corpus,

96. His porro omnibus hoereticis erroneisque sententiis op- ponimus doctrinam catholicam , quae semper tenuit ac tenet, in Ecclesia esse hierarchiam divina ordinatione institutam, quae constat ex Episcopis , Presbyteris et ministris (1) , quaeque a po- pulo divino jure distincta sit. Non complectimur his verbis, ut patet , Rom. Pontificem , de quosuo loco nobis apposite agendum erit; neque complectimus Patriarchas, Primates, Archiepiscopos , Archipresbyteros , etc. utpote subdivisiones ab Ecclesia processu temporis inductas. Verum eos tantum gradus significamus , qui una cum potestate Ordinis comprehendunt potestatem jurisdi- ctionis , ex quibus tanquam a sua radice surgit quodammodo au- ctoritas ipsa (2) ; nempe designamus coetum ecclesiasticum simul spectatum, quatenus divino jure distinguitur a populo.

97. Itaque hoc sensu directe adstruimus hierarchiam adversus Protestantes , indirecte autem adversus Richerianos , Pistorienses ac rehquos novatores , quod scihcet Christus Dominus instituerit pecuharem coetum , cui soh commisit regimen Ecclesise suae inde- pendenter a fidehbus quibuscumque , qui potius ab illo regendi sunt atque informandi in iis, quae ad salutem aeternam conferunt.

98. Sic vero expositam doctrinam evincimus. Non ahter pror- sus de Ecclesiae regimine ejusque forma et origine sentiendum , ac judicium ferendum est quam ex volunfate ejusdem Fundatoris, quae innotescere nobis debet tum ex Scripturis tum ex facto ipso ad nos usqueprotracto. Jam veroex utroque fonte constat, Chris- tum commisisse fidehum suorum regimen una cum auctoritate , quam illud suapte natura exposcit , non omnibus indiscriminatim non multitudini , aut secuh principibus , sed pecuhari coetui ho- minum , quem Sacerdotio externo , proprie dicto , ac certo ritu in

(1) Gonc. Trid. sess. xxiu, can. vi, rarchia eccleaiastica , lib. i , cap. 67 ,

(2) Cfp. Franc. Hallierias , De hie- Latet. Paris. 1646.

PART. I. CAP. II. DE CHRISTl ECCL. CONS.TIT. 55

Ecclesiam suam continue propagando , in triplici suo gradu Epi- scoporum , Presbyterorum et ministrorum insignivit. Ergo.

99. Ac primo quidem ad sacras litteras quod attinet, legimus Matth.X\III,Christumexomnibus,discipulis quos sibi adjunxerat, claves regni caelorum , seu potestatem ligandi atque solvendi solis Apostolis tradidisse; Ibid. XXVI, solis Apostohs contuhsse po- testatem Eucharistiam conficiendi ; ac demum XXYIII^ solis Apo- stolis mandatum dedisse etauctoritatemdocendi omnes gentes ac baptizandi, quibus praeterea se adfuturum in hoc munere obeundo usque ad consummationem seculi promisit (1). Hanc potestatem contulit Christus immediate Apostolis suis eadem ratione , qua ipse eam consecutus erat aPatre suo. Ut enim legitur Matth. XXVIII, Christus praemiserat : Data est mihi omnis potestas in ccelo et in terra ; euntes ergo docete, etc. atqueut habetur Joan. XX, 21 , dixit eis : Sicut misit me Pater , et ego mitto vos, Hcbc cum dixisset^ insvffiavity et dixit eis : accipite Spiritum Sanctum^ etc. Ex his igitur luculenter constat , Christum in institutione Ecclesiae su3e tum missionem , tum administrationem Sacramentorum , tum denique opportunam auctoritatem ad ejusdem Ecclesiae re- gimen , non populo, aut secularibus principibus , ab ipsis deinde delecto coetui communicandam , sed unice Apostolis suis eorumque in Sacerdotiosuccessoribus immediate contulisse. Accedit, Eccle- siam praecise non coepisse in sua , ut aiunt, formali ratione ac solemni inauguratione , nisi die Pentecostes, cum ad Petri con- cionem tria hominum millia per baptismum in eam cooptata sunt (2) ; quomodo igitur iis nondum existentibus fidelibus con- ferre Christus potuit auctoritatem aliis coramunicandam ?

100. Verum res luculentius adhuc patet ex facto constanti ab Apostolis ad nos usque absque interruptione continuato. Ex quo enim societas christiana coepit, statim conspicimus, Apostolos eam, quam a Christo adepti erant , auctoritatem exercere , atque , ut diffunderetur , delectis a se hominibus communicare. Et quidem

(1) Cfr, etiam loca paralleU Marc. Ecclesia incboata , atqae utitadicam , XVI, 17; Luc. xiiv, 47, et seqq. Act. 1, 8. in embryone suisque veluti elementis.

(2) Ante id temporis non erat nisi

56 TRAGT. DE tOGIS THEOLOGIGIS.

ab initio soli Apostoli cum ministris seu diaconis sacro ritu ini- tiatis (1) , deinde vero cum Sacerdotibus utraque praeditis pote- state , presbyterali scilicet et episcopali (2) , ac demum temporis exigui lapsu cum Episcopis , qui ad prsecavenda schismata Pres- byteris, tali gradu destitutis , superpositi sunt (3). Exinde babe- mus, Sacerdotium illud , quodin sua plenitudine Christus primum Apostohs contulerat, veluti flumen trifariam in suis gradibus distinctum ad nos usque promanare. Nullum siquidem pene mo- numentum ecclesiasticum est vel a remotissima ipsa antiquitate, in quo aut seorsum aut simul etiam mentio non occurrat Epi- scoporum , Presbyterorum et Diaconorum. De his enim monu- menta bibhca passim , de his Clemens Romanus immediatus Apo- stolorum discipulus, nec non Hermas, Ignatius, Papias, Polycarpus, discipuli pariter Apostolorum , deinde reliqui omnes , qui iisdem successerunt, mentionem faciunt. Horum omnium supervacaneum censeo testimonia in medium adducere, quippe omnibus com- pertissima.

101. Quod autem potissime prae ocuHs ad rem nostram in his documentis habendum , auctoritas illa profecto est , quam ab ipsis Ecclesiae primordiis exercuerunt summi Pastores, ac sub ipsis reliqui secundo , ut diximus , aut tertio Sacerdotii gradu insigniti, Presbyteri nempe et Diaconi. Atque ut exordiamur ab Apostolis, legimus , eos a Spiritu S. in opus ministerii assumptos fuisse , uti Paulum et Barnabam (4) ; Paulum item et Barnabam per civitates singulas Presbyteros constituisse auctoritate propria per sacram inaugurationem (5) ; insuper Paulum testatum esse , Episcopos a Spiritu S. positos esse ad regendam Ecclesiam Dei (6); praefecisse Timotheum Ecclesiae Epbesinae (7), Titum Cretensi (8); iisdem regulas ac monita dedisse , ut scirent, quomodo in commissis Ec- clesiis conversari , easque cum omni imperio gubernare (9) , qui-

(1) Act. VI. (5) Ibid. XIV, 20.

(2) Cfr.qn8escripsimu8intract.i9e (6) Ibid. xx , 28, Ordine n. io4 et seqq. (;) I ad Tim. i , 3.

(3) Cfr. Ibid. n. 67 et seqq. et n. 1 1 o (8) Ad Tit. 1 , 6.

el seqq. (9) Ibid. 11, i5, et in epist. ad

(4) Act. xiii , 2 et seqq. Hebr. xiii , vocat EcclesiaB ministros

PART. I. CAP. II. DE CHRISTI ECCt. CONSTIT.

57

bus dotibus praefulgere ii deberent , quibus manus imponerent , seu Ordinationem conferrent (1) , nulla prorsus mentione plebis injecta , nisi ad summum ut bonum ab ea testimonium babe- rent (2). Apostolus Joannes pariter viros a se delectos praefecit Ecclesiis Asiae , quas fundaverat (3). Idem constat fecisse Petrum per universas occidentis ecclesias (4).

102. His vestigiis inbaerentes viri apostolici , quos paulo ante commemoravimus, affirmant, Episcopos, Presby teros et Diaconos a Domino Ecclesise in ordine seu gradu suo fuisse praefectos (5) ; vocant Episcopos ecclesiarum praesides (6) , qui praesunt Dei loco , quibus proinde parendum sit ut Dei mandato , ut Deo Patri ; aliaque ejusmodi pene innumera apud eosdem occurrunt (7) , ut recentiores praetermittam, quibus luculentissime edocemur : tum semper extitisse bierarcbiam divina ordinatione constitutam, quae constat Episcopis , Presbyteris et ministris ; tum banc a laicis divinitus distinctam semper spectatam fuisse ; tum demum au- ctoritatem , quse semper et constanter in ea viguit, non a plebe.

prcppositos , adjiciens , v. 17: Ohedite prcepositis vestris , et siibjacete eis.

(1) I ad Tim. 2-9, v. 22 , elc. ad Tit. 1 , 6 et seqq.

(2) I ad Tim. iii , 7.

(3) IrensBus et Clemens Alex. apud Euseb, lib. lu, cap. 23 ; Hieronymus, De viris illustr, cap. 9.

(4) Tertull. De Prcescript^ cap. 35. edit. Rigal.; Innocentius i , Epist, xxvi ad Decent. § 2 , cum not. Coustantii ; S. Augustinus in Breviculo Cartha' gin, collat. , tum in lib. De unico hapt.

(5) Cfr. Clement. '^om. Episti ad Corinth» cap. 4^ , apud Cotel. tom. i , pag. 1^0; Ignat. Mart. in Epist. ad Ephes. IV, et alibi passim, ibid. tom. li. Cfr. Guillelmus Beveregius, Annotat, in can. 1 et li apostol.

(6) Hermas , Pastor. lib. 1 , vis. iil , n. 5 el seqq.

(7) SicHermas, loc. cit.; Clemen» Rom. , Ignatios apud Coteler. Cfr. in indice ad voces Episcop. Hierar- chia; nam nimis longum esset velle loca gingula indicare. Sane Episcopus vocatur passim Summus Sacerdos a Tertulliano, lib. De Bapt. cap. 17 ; ab Ambrosio, De Sacram. lib. iii , cap. 5; a Hieronymo , Adv, Luciferian. et in Epist, ad Asellam , etc. apud Hallie- riiim , cit. lib. iv , pag. 461 et seqq. Certe antiquissimus SLXiciov .Constit.apO" stolic.\\h. II, cap, i^, inler cetera scribit : OC^l yuf aiKutov Kt<petX^i ctret (rejd) iTTta^KOTre , ovpx Trpoff-t^itv, tovtitti ?\.ciiKu... ccXXec Qta /tcovat' ccf^ttv yccp <rt ^ff) tSi CynjKcaiv y ov fctt xcct «V uvtSi ecp^trB-ut' ovTt yap vlos tcp^tt TFeCTfoS KttTec Tcy Ttjs ytvta-tais Xoyov, x. r. A. Neque etiam cequum est , 0 Episcope , ut tu, qui caput es , assentiaris caudcB ,

58 TRAGT. DE LOGIS THEOLOGICIS.

non a mundi principlbus , sed a Christo sive a Deo ei fuisse tri- butam (1).

103. Ex his non solum eruimus adversus Protestantes , Chri* stum fidehbus universis nullum Sacerdotium proprie dictum con- tuHsse , nec proinde potestatem eidem adnexam , ut fert illorum principium fundamentale ad evertendain ecclesiasticam hierar- chiam, et distinctionem divinitus inductani inter clericos et lai- cos ; sed pra^terea colligimus adversus Richerianos, neque mediate neque immediate Christum contulisse corpori fidelium potestatem clavium , ut eam deinde communicarent sive Rom. Pontifici, sive Episcopis aut Presbyteris ; ac denique adversus Pistorienses in- ferimus , sive Romani Pontificis , sive Episcoporum auctoritatem non ministerialem tantummodo esse , eo videlicet sensu , quod absque idonea potestate illis a coetu fidefium communicata munus sibi divinitus commissum exercere nequeant. Hcec enim omnia aliena sunt a Christi mente in Ecclesiae suae constitutione pate- facta , nec illorum ullum occurrit in tota antiquitate vestigium(2).

DIFFICULTATES.

104. Obj. . prima. Si Ecclesiarum praesides ac ministri tum divina institutione tum divinitus accepta potestate carent , nulla profecto existit ecclesiastica hierarchia divina ordinatione con- stituta , ac divino jure a laicis distincta ; porro ita rem se habere facile evincitur. 1® Ac primo quidem quod attinet ad diviham institutionem ; nam , quae sunt divinitus instituta, ea pendere ab hiimana auctoritate nullatenus possunt; jam vero ex populi suf- fragio pendere ministrorum electionem , luculentum exemplum exhibent Acta apostohca sive in electione Barnabae ac Matthiae (3), sive in electione septem Diaconorum (4) ; exhibent Concilia ,

hoce8t,laico,,,8edDeo8oli,Namopor- raddrizzate, ossia esame teologico e

tet te aubjectos regere ^ non ab iisregi^ canonico di certe nuove dottrine in-

cum nec filius imperet patri secundum torno la potesta costrettiva della chie-

rationem ortus ^ etc. sa , etc. Foligno 1794» Cujus auctor

(1) Cfr. Petavii De ecclesiastica creditur Zaccaria. hierarchia, libri quinque , praesertim (3) Act. i , 23. iib. I, cap. 1 et seqq. (4) Ibid. vi, 3-5.

(2) Gfr. opas , cni tit Le atorte idee

PART. I. GAP. II. DE GHRISTI EGCL. CONSTIT. 59

quibus passirri constituitur , ut, Episcopo defuncto , ille in ejus locum sufliciatur , quem populus elegerit, uti inter cetera Conc» Nicsenum statuit in epistola synodica ad Ecclesiam Alexandr. (1) ; exhibent Ecclesiae Patres, inter quos S. Cyprianus testatur, populi suffragium et consensum in electione ministrorum Ecclesiae ex tradilione divina et apostolica observatione descendere (2). 2° Verum non modo carent Ecclesiae prgesides divina institutione , sed carent praeterea divinitus accepta potestate ; Christus enim , Matth. XX, 25-27, quocumque principatu interdixit Apostolos ipsos , dicens : Principes yentiwm dominantur eorum ; et qui majores sunt , potestatem exercent in eos. Non ita erit inter vos y sed quicumque voluerit inter vosmajor fieri, sit vester mi- nister; et qui voluerit inter vos primus esse , eritvester servus. Quapropter Petrus , I epist. V , 3 , scribebat : Neque ut domi- nantesin cleris^ sed forma facti gregis ew animo, 3° Hinc etiam Apostoli rehqui, non se Ecclesiae hierarchas, sed Christi servos, ministros , atque dispensatores Dei se esse profitebantur , ut in primis Paulus. 4° Igitur Tridentini Patres recte quidem definire potuissent , esse in Ecclesia hierodiaconiam aut hieroduliam , sacrum videlicet ministerium aut sacram servitutem , non autem hierarchiam, quod nomen imperii ab instituto Christi ejusque Apostolorum omnino abhorret. 5° Quare Germania mirata est , inquit Sarpius (3) , iUius synodi Patres consecrasse vocem , quae a sacris Litteris ahena est , veteribusque moribus institutisque contraria. 6° Neque silentio praetereundum est, hierarchiam hu- jusmodi ecclesiasticam cum civilis reipublicae hierarchia conciliari nullo modo posse. Ergo.

105. Resp. Neg. min. Ad 1°^ vero prob. Neg, iterum min. quoad omnes partes. Atque in primis non sufFragantur adver- sariis Acta apostoHca ; etenim ex principio ipsorum adversario- rum , quod pendet a divino ac naturali jure , constans esse debet , nec uUi mutationi obnoxium ; ahoquin irritum ilhco ac nuUum

(1) Apud Theodoret. Hist, eccles, (3) Storia del Concil. di Trento ^ lib. 1 , cap. 9. lib. viu.

(2) Epist. Lxvin.

60

TRACT. »E LOGIS THEOLOGICIS.

censeretur, quod contra utrumque jus fieret. Porro , prseter duo illa facta ex Act. I et VI nobis objecta, nullum aliud ejusmodi occurrit exemplum de servata illa electionis forma; imo ut ex allatis probationibus constat , aut sola voluntate Dei immediate expressa , aut a solis Apostolis, aut sola denique voluntate eorum, qui ab Apostolis praefecti Ecclesiis erant, juxta leges sibi consti- tutas facta ejusmodi electio est. Restat igitur, ut dicamus, in du- plici illo casu ita se gessisse Apostolos ex peculiari quadam ac prudenti oeconomia , quin voluerint normam seu legem im- mutabilem constituere , multo vero minus id fecisse necessitate compulsos , eo quod ita exposceret naturale aut divinum jus ; alioquin ipsi se juris ejusdem violatores constituissent (1).

(1) Qaae nt melins inlelHgantur , revocandum in mentem est systema Protestantiam circa Sacerdotium , ex quo pendet hierarchia, Cum Christus juxta ipsos noluerit peculiare Sacerdo- tium externum et visibile instituere , sed fideles omnes voluerit praeditos sa- cerdotio ?i baptismi , fit ut omnibus competat jus et potestas concionandi , consecrandi, administrandi Sacramenta, ceteraque munia sacerdolalia obeundi. Attamen nemo singillatim jus istud po- test in praxim deducere nisi ex dele- gatione communitatis , quae accepit in solidum hanc potestatemj ex quo se- quitur, sulTragium populi ad eligendos ministros esse necessarium necessitate intrinseca et essentiali^ ita ut nulla et invalida sit electio absque suffragio communitatis , aut ejus saltem qui eam repraesentat; nullum plane et invalidum prorsus sit absque ejnsmodi electione ministerium. In ipsorum enim hypo- thesi systema ecclesiasticum est om- nino democraticum , ut in repnblica ex. gr. Atheniensi quondam viguit.

Qoapropter omnia congerunt Prote- stantes ex sacris Litteris atque ex his- toria ecclesiastica documenta , quibus hanc suadeant necessitatem essentialem ; quia , nisi eam adstruant , nihil profi- ciunt , et totum corruit ipsorum aedifi- cium. Cum vero irapossibile id ipsis factu sit , quoniam ex Scripturis et ex historia ecclesiaslica innumera exempla suppetunt electionum sive Episcoporum sive Presbylerorum sive Diaconorum, quae factae sunt ahsque ullo plebis aut commuaitatis sofFragio et interventu , imo in quibus hacc exclusa sunt , hoc ipsopatet, tolum everli ejusmodi sys- tema. Ceterum quoad eleclionemS. Mat- thiae cfr. Calmet in dissert. De electione per sortes , et in Comment, in Act, cap. I , V, 26. Circa electionem autem Diaconorum, in qna major potest esse difficultas , non desunt rationes , cur Apostoli ita se gesserint. Ideo enim exquisiverunt sufFragiummuUitudinis , ut ferret testimonium de ipsornm pro- bitate et moribus, ne in suspicionera postea ipsi venirent , praesertim cum

PART. I. GAP. 11. DE CHRISTI ECCl. CONSTIT. 61

106. Sed neque iisdem sujQfragantur Concilia , quorum decretis pro diversis teraporibus varia omnino disciplina sancita est in ministrorum electione. Interdum , statutum fuit ut Episcopus et Presbyteri eligerentur cleri et plebis sufFragio , uti constat ex cit. synodica epistola Concilii Nicaeni ; interdum ^ ut a solis Episcopis , nuUa facta populi mentione , Episcopus nuncuparetur , ut patet ex eodem Concilio Nicaeno , can. IV (1) ; aliquando populi suf- fragium aperte exclusum est, uti a Conc. Laodicseno, can. XIII (2), et Bracarensi II, cap. I (3). Id ipsum evincit usus peculiaris Ec- clesiae Alexandrinse , uti habemus ex S. Hieronymo, ubi a Marco Evangelista usque ad Heraclam et Dionysimn Episcopos Pres- byteri semper unum ex se electum , iii excelsiori gradu colloca- tum, Episcopumnominabant{U),YAdidLemYdiY\Qi^sY\^\iit in ele- ctione ceterorum ministrorum^ quae ut plurimum a sola voluntate ordinantis pendebat. Quae quidem omnia , innumeris propemo- dum documentis ecclesiasticae historise firmata ab eruditis Tho- massino (5), Hallierio (6), Nat. Alexandro (7) aliisque passim, luculenter ostendunt , populi electionem non a jure divino, sed a varia Ecclesise disciplina et concessione unice esse repetendam.

107. Nec adstipulantur Patres , qui potius saepenumero con- queruntur de usu illo , qui in Ecclesiis aliquibus obtinebat (8) ,

ipsis concredita esset bonorum tempo- (6) De sacris electionibus et ordi-

raliam adrainislratio. Quare , ut obser- nationihus^ part. i , cap. 3 , § i et seqq.

vat S. Joan. Chrysostomus, Ilom» xiv (7) Hist, eccL diss. viii , in sec. i,

in jicta , aut omnes aut plerique sai- Dejure christiancB plebis in sacrorum

tem electi sunt ex Hellenistis , ut patet ministrorum electione , et diss. iv, in

ex eorum nomine, quia murmur exci- sec. xi et xu , De investituris Epi-

tatum erat ex parle graecorum. Cfr. scoporum,

Cornel. a Lapide in bunc locum. (8) Sane S. Hieronymus , lib. i,

(i) Apud Harduin. Acia Concil, Contra Jovinian, scribit : Nonnun-

tom. 1, col. 328. quam errat plebis vulgique judicium ;

(2) Ibid. coi. 783. et in Sacerdotibus comprobandis unus'

(2) Ibid. tom. iii,coI. Sgi. quisque suis moribus favet , ut non

(4) Epist, cxLvi ad Evangelum , tam bonum quam sui similem quce-

edit. Vallars. tom.i,col. 1076. rat prcepositum, Edit. Vall. tom. 11 ,

{^) P^etu8etnovadisciplina^psiTt,ii, col. 292. Gfr. praelerea auctores citati-

lib. 1 , cap. I et seqq. praesertim cap. 4»

62 TRACT. DE LOGIS THEOLOGIGIS.

donec penitus abolitus est. Quod si S. Cyprianus, ep. cit. , hu- jusmodi populi jus de traditione divina et apostolica observatione descendere docet , S. Martyr latiori significatione hic traditionem divinam commemorat , quatenus exemplis innititur ex divina Scriptura depromptis , minime vero quod reipsa ex divina aiiqua lege illud proficisci autumaverit. Adde , S. Cyprianum loqui de suffragio aut testimonio , quod populus ferret de moribus eligen- dorum , non autem de electione ipsa , cujus judicium Episcopo reservabatur 5 ut constat ex epistolae serie(l).

108. Ad l^ , Neg. Ad allatas vero probationes desumptas ex Christi et Petri verbis , Dist. Improbant Christus et Apostolus imperii aut potestatis fastum et abusum in Ecclesiae pastoribus , conc; potestatem ipsam et imperium, neg. Improbant scilicet in Ecclesiae ministris elationem , jubentque, nepotestatem exer- ceant nimis duram et imperiosam, quemadmodum exercebant Principes gentium. Abusus porro legitimum rei ahcujus usum supponit. Sane Christus Petro, Joan. XXI , jam dixerat : Pasce agnos meos,,. pasce oves mens; ac idem Petrus : Pascite^ qui in vobis est.^ gregem Dei^ providentes non coacte , sed spontanee se- cundum Deum (2). At providere et pascere sine potestate quis

(1) Sic enim scribit S. Martyr , loc. idque consone ad Apostoli regulam ,

cit. Propter quod diligenterde tradi- lad Tim. iii , ^ : Oportet «//«»»( Epi-

tione divina et apostolica observatione scopum) et testimonium hahere bonum

ohservandum est et tenendum , quod ab iis , qui foris sunt. Quod si ab elh-

apud no8 quoque et fere per provin- nicis ipsis necesse est habere bonum

cias universas tenetury ut ad ordi- testimonium , seu apud eos bona fama

nationes rite celebrandas ad eam frui , quanto magis apud fideles ? uti

plebem , cui proepositus ordinatur , observatS. Joan.Chrysostomus. Exinde

Episcopi ejusdem provincio proximi effluxit in Ecclesia catholica discipiina

quique conveniant , et Episcopus de- de publice denunciandis nominibus or-

ligatur , plebe proesente , quoB singu- dinandorum , ut , si quae vilia in iis

lorum vitam plenissime novit , et sint , detegantur. Cfr. Hallierins , 6p.

uniuscujusque actum de ejus conver' cit. De sacris election, part. i , cap. a,

satione perspexit. En itaque rationem, nec non Nat, Alex. diss. vin cit, sect. i ,

quare juxta S. Cyprianum exquireretur prop. lii. suiFragium plebis , ut praeberet testi- (2) Loc. cit.

monium de eligendi vita et moribns ,

PART. I. GAP. II. DE CHRISTI ECCL. CONSTIT. 63

possit? Sed praeterea recolantur reliqua in probationibus ad- ducta, acomnibus patebit, utrum Christus voluerit ministros suos omnis dignitatis ac auctoritatis expertes , an vero in finem, ad quemeos destinaverat, amplissima voluerit esse potestate praeditos» Deindenonne protestantes contendunt, hanc Potestatem Chri- stum contulisse populo universo ? Itaque de potestate non potest esse controversia ; sed qusestio circa ejusdem potestatis subjectum tota versatur. Quod semper prae ocuhs habendum est (1).

109. Ad 3°», Dist, ApostoU hierarchae nomen sibi non vin- dicarunt, conc; rem vocabulo significatam, neg. Quamvis enim ApostoH passim se Christi servos et ministros appellaverint atque dispensatores mysteriorum Dei , haec tamen eorum agendi ratio causae , quam propugnamus , minime officit ; siquidem ejus- modi nomina et officia non pugnant cum potestate ordinandi Ecclesiae ministros , ferendi leges , judicandi et contumaces pu- niendi. Hanc porro sive ordinis sive jurisdictionis potestatem Apostolos generatim omnes , maxime vero Paulum , exercuisse , testatur omnis Actorum historia , testantur epistolae ejus. Quid

(1) Etenim cam jaxla dicta in sy- dotio visibili, externo ac proprie dicto,

stemate Protestantium , et propterea ac prqecise corpori episcopali cum et

Richerii , qui magna ex parte illud sub Rom. Pontifice, ita at Episcopi seor-

suum fecil, Christas conslituerit tc- sum sumpti , saltem quoad potestatis

ram ac puram democratiam, adeoque exercilium, nihil possintnisi dependen-

populum christianum universum sa- ter a Rom. Pontifice, ntsao loco osten-

cerdolem effecerit , contulit in eam- demus. Interim patel, in quacumque

dem populum fidelem potestatis ple- Lypothesi semper requiri veram ac pro-

nitudiuem , quae poiestas nemini in priam potestatem ad Ecclesise regimen ,

parliculari competit , sed tota residit et totam controversiam unice versari

in communitate. Quodlibet individuum circa subjectum, cui Chrislusimmediate

singillatim sumptum nihil habet , nec eam voluit conferre. Gum vero ex di-

quemvis vel minimum jurisdiclionis clis Christus non in populo , sed in

actum exercere potest. Debet proinde corpore episcopali sub Rom. Pontifice

a commanitate ea communicari illi , eam coliocaverit , hoc ipso concidant

quem deligit in ministrum , et juxta omnia Protestanlium argumenta , cum

gradum , ia quo eam coUocat. Contra potestas ad regendam oriatur ex ipsa na-

vero in doctrina catholica Christus hanc tora rei , supposita Christi institutione. potestatis plenitadinem contulit Sacer-

64 TPAGT. BE LOCIS THEOLOGICIS.

ergo interest , si Apostoli non vindicarunt sibi appellationeni hierarchce , quando constat, eos vindicasse sibi hierarchicam po- testatem, eamque non populo , sed Deo acceptam retulisse? Esto igitur , hierarchia sit nomen imperii ; ast sacri et ecclesiastici im- perii nomen est , quod ex dictis neque Christi neque Apostolo- rum instituto repugnat.

110. Ad 4"^ , D^s^. Non definierunt Tridentini Patres^ esse in Ecclesia hieroduliam aut hierodiaconiam y quia id non ferebat ipsorum scopus , imo eidem penitus ejusmodi voces opponeban- tur , conc, ; secus , neg, Ideo Tridentini hierarchiam potius quam hieroduliam aut hierodiaconiam in Ecclesia esse definierunt , quia duo nomina isthaec sacrum tantum ministerium significant absque uUa eidem adjecta spirituaH potestate. Cum vero scopus Tridentinorum fuerit dogma cathohcum , quod a Protestantibus impugnabatur , sartum teclumque tueri ; ideo debuerunt eam vocem consecrare , quae praeter ministerium illam complecteretur auctoritatem^ quam Christus ministrissuiscommunicavit, etquae in Ecclesia semper obtinuit. Etsi vero antiquis Patribus incognita fuerit hierarchiae vox (1), apud eosdem tamen ea nomina occur- runt, quae ad ejus notionem proxime accedunt; nam et Origenes vocavit Episcopos Ecclesiae principes (2); Chrysostomus item

(1) Primus , qui perhibeatar in an- toreopernm areopagiticornm praeclaram

tiquitate usurpasse hierarchice nomen, dissertationem lucubravit doctissimus

est Dionysius vulgo areopagita nun- P. J. F. Bernardus Maria de Rubeis

cupatus, seculi v scriptor ( qui puta- Or. Pr. quaeest ixintereas, quas scrip-

tur aliquis monophysita , aut saltem sit De gestis et scriptis ac doctrina

monophysismi errore infectus, ab eru- sancti ThomcB Aquinatis , vol. in

ditoLeQaien, Diss, ii Damascenica). fol. Venet. i^So. In hac porro dis-

Hic duos libros vulgavit, alterum De sertatione vindicat de Rubeis hunc au-

ncBlesti hierarchia, in i5 capita dis- ctorem ab omni apollinarismi , euty-

tributum, alternm vero Peecc/e«iW«co chianismi et monothelismi labe ac

hierarchia , complectentem capita 7 , suspicione.

quos inter celeros latine reddidit , et (2) Toro. xvi , in Matth. opp. edil.

una cum reliquis ejusdem auctoris Caroli De la Rue, tom. iii, pag. 723 et

operibus denuo vulgavit Balthasar seqq. ubiconstanlerOrigenes vocatEpis-

Gorderius S. J., qui praeterea adnota- copumeydtf/Ktiroiijelinstiluitcomparatio-

tionibus ea auxit et illustravit. De au- nem inler seculi Principes et Principes

PART. I. GAP. II. DE GHRISTl ECCl. GONSTIT. 65

commemoravit Ecclesise 'prwfecturam (1) ; Eusebius pariter et Clirysostomus Episcopos passim vocant Ecclesiarum archontas (2) ; latini autem Patres vulgo Episcopos dixerunt Ecclestce prcesiden^ tes y principes atque prwpositos (3). Propterea cum citato Origene concludimus : Paulus Ecclesiarum rectorihus et principibus loquitur , his videlicet^ qui judicajit eos , qui intus sunt^ id est, Episcopis, Presbyteris et Diaconis (4).

,4^ 111. Ad 5™, Dist, Mirata est Germania protestans et quidem immerito , conc; catholica, neg. Quid enim mirati non sunt Protestantes ? Porro Gatholici mirari non potuerunt , a Tridentina Synodo vocem consecratam fuisse omnium jam sermone tritam ac novatorum errori confodiendo aptissimam , quaeque rem signi- ficat biblicis ac traditionahbus documentis firmatam (5).

112. Ad 6°^ , ^Gg- Saepiusenim jam animadvertimus , ecclesia- sticam hierarchiam seu potestatem ad res divinas atque coelestes, civilem vero ad humanas referri atque terrenas ; nihil proinde esse civiU reipubhcae formidandum ab ecclesiastica hierarchia , nec uUam fore perturbationem ^ si suis quaeque finibus continea- tur. Jam vero exploratum est, summa divini Numinis providentia duobus maxime praesidiis instructam esse humani generis societa-

Ecclesiae , atqne diversam rationem pa- pe*. Aliaplaraejusmoditestimonia cfr.

tefacit , qaam illi tenent in regimine apud Ilallieriam , op. cit. De hierar-

civiliet ecclesiastico. chia ecclesiastica , lib. 17, cap. 3, nec

(1) De Sacerdotio , lib, iii, cap. i5, non apud Binghamum , Origines sive vocans episcopatum ^uvec/t^tv , edit, antiquitafes ecclesiasticce , lib. ii , Maar. opp. tom. i , pag. SgS. cap. 2 , et apud Mamachium , Origi-

(2) Euseb. Hist. eccl, lib. x, cap. 4? ««»» ct antiquit, christian, lib. iv , 'inOrat,panegyricade cedificationeec' cap. 4«

clesiarum , edit. Cantabrig. 1720, (A) Lih, 11 yln epist, ad Rom.opp ,

pag. 4795 Chrysostomus loc. cit. edit. Paris. 1682 , part. 11, pag. So^.

(S) Tertull. lib. De jejun. advers, Bequo Commentarioinepist,adRom,

Psychicos , cap. i^» Episcopos vocat cfr. Huetius, in Origenianis ^ lib. iii,

proBpositos ; item Cyprianus , Epistolis sect. 2 , § 8.

IV, X, XXI, elalibi passim;et£/>z«^Lv (5) Adversus Sarpium cfr. Card.

Episcopatumnominat sacerrfof JMWipnVi- Pallavicini , Istoria del Concilio di

ceps ; S. Hilarius. Comment, in Matth, Trento , lib. xxi , cap. 1 3 , § i4 et seq. cap. 37 , eos nuncapat populi princi-

T. VIII. 5

66 TRACT. DE LOCIS THEOLOGICIS.

tam ad felicitatera consequendam , quorum alterum ad divina ministeria , alterum ad civilem reipublicae statum pertinet, ita ut ex utriusque conspiratione et concordia omnis res christiana atque civilis augescat et floreat (1).

113. Obj. secunda. 1° Si ecclesiastica hierarcbia divina ordina- tione constituta fuisset et apostolica traditione declarata , certa et determinata esse deberet ecclesiastici regiminis forma ; attamen magna adhuc viget inter Catholicos ipsos ea de re concertatio. 2° Tridentini in eo canone nullam mentionem injiciunt Rom. Pontificis , nec Patriarcharum ^ Archiepiscoporum , Archipresby- terorum , parochorum , aliorumque ejusmodi dignitate pollen- tium, quos tamen Catholici in ecclesiasticam hierarchiam inse- rendos esse contendunt. Ergo. -■'^^^

114. Resp. Ad 1°*, Viget inter Catholicos controversia circa pecuharem regiminis formam , trans. (2) : circa regimen ipsum, ejusque originem et subjectum , neg. CathoHci omnes adversus novatores plane consentiunt, Christum instituisse ecclesiasticara hierarchiam , quae constat ex Episcopis^ Presbyteris et Ministris ; Christum praeterea his soHs potestatem seu auctoritatem con- tuhsse regendi et gubernandi Ecclesiam suam. Dogma propterea sartum tectumque est. Ipsorum concertationes attingunt tantum determinatam regiminis hujus formam , utrum scihcet ea sit pure monarchica, ut Card. Ursius cum ahis contendit (3) ; an vero sit praeterea aristocratia permixta , ut NataH Alexandro cum suis magis arridet (4); an denique aristocratia et democratia tem-

(1) Apposite Ivo Carnotensis , £joi*f. Rom. Pontificis in Ecclesia potestate , 240? ad Paschalem 11, scribit : Cum Paris. 161^. part. 1, q, 2, pag. 108, regnum et sacerdotium inter se con- id affirmant doctores omnes, Nosque veniunt , bene regitur mundus , flo- postea ostendemos.

ret et fructificat Ecclesia. Epist, Ivo- (3) Dissert. Qua ecclesiasticoe mo'

nis Carnot, Paris. i585 ,pag. 200, b. narchice forma seu ratio explicatur ^

(2) Qaod intelligi debet de pecu- in op. De Rom, Pontificis in Syno^ liari regiminis monarchici forraa ; nam dos cecumenicas et earum canones qood raonarchicom regimen a Christo potestate, Romas i 'j^o , part. ii, lib. vii, in Ecclesia instilolum sit , in contro- pag. 55g et seqq.

Tersiam venire non potesl , atque ot (4) Diss. iv, in Hist, eccL sec. xt

loqoilor Dovallios, in o^. De suprema el xvi, § 5.

PART I. CAP. II. DE CHRISTI ECCL. CONSTIT.

67

perata , ut Bellarmino et Gretzero placet , propterea quod fidelis quilibet per iriferiores Ecclesiae gradus potest ad suminum pote- statis apicem pervenire (1). Jam vero ejusmodi concertationes rem ipsam non attingunt. Nec minores forsan vigent in ipsa civili repubiica circa peculiares uniuscujusque magistratus attributiones, privilegia , prseeminentias , quin propterea in dubium revocetur potestas civilis. Idem dic de acerrimis controversiis , quse circa jus in sacra , ut ipsi loquuntur, inter Protestantes adhuc agi- tantur (2).

(1) Bellarm. Ve Rom. Pontifice , lib. I, cap. 3 ; Gretzerus, in Defensione ierticB controversioe Bellarminide Rom, Pontifice, opp. edit. Ralisbon. 1^87 , tom. IX , cap. 3. Videri possent prirao intoita Bellarminus et Grelzerus minus tribuisse monarchicae formae , quam tribuerit Nat. Alexander , siquidem illi non solum monarchiam aristocratia , sed praeterea democratia lemporatam admiserunt. Ast si res penitius intro- spiciatur , rem longe aliter se habere patebil^ Etenim Bellarminus et Gret- zerns eo sensu affirmant , ita tempera- tam monarchiam optimam esse in his terris regiminis formam , quatenus in in ea habetur summus aliquis Prin- ceps , qui et omnibus imperet et nuUi subjiciatur , Principes tamen in ea inveniantur, qui non sint vicarii regis , sive annui judices , sed veri Principes , qui et imperio Principis summi obediunt, et interim provin- ciam vel civitalera suam non tanquaro alienam, sed ut propriam moderen- lur ac regant ; quatenus demum in ea nec Princeps summus neque Prin- cipes «ubjecli bxreditaria successione «lignitates illas acquirant , sed ex uni- Terso popnlo optimi quiqae ad eas

evehantur. Hinc patet, monarchicum ejusmodi regimen temperatum esse tum aristocratia sub priori respectu , tum democratia sub posteriori. Deinde os- tendunt , tale esse regimen Ecclesiae , in qua vera est monarchia per sum- mum Pontificem , aristocratia per Epi- gcopos, qui veri Principes sunt et pa- stores , non autem vicarii summi Ponti- ficis ; adest denique democratia , cura nemo sit ex omni christiana rnuUitu- dine, qui ad episcopatum, imo et ad summi Pontificatus apiceni evehi non possit, Gontra vero Nat. Alexander , diss. cit. nilitur ostendere adversus Bellarminum et auctorem anonymum ( Anton. Charlas), eo sensu permixtum aristocratia esse regimen monarchicam Ecclesiae , quod snprema poteslas sit auctoritasGonciliorum, nonautem Rom. Ponlificis, qui illis subjicitur in senlentia theologorum gallicanorum.Hanc senten- tiam suo loco expendemus. Interim hic obiler observo , argumenta omnia, quae profertNat.Alexander, diss.iv, insec.i, § 2 , ad adstruendum monarchicum £c- clesiae regimen , si quid evincunt , evin- cere pariter monarchiam puram.

(2) Fuse has concertationes exponit Wegscheider , § 187.

5.

68 TRAGT. DE LOlQlS t^EOLOGIClS.

115. Ad 2»a, Dist, Quia propositiim Tridentinis fuit eos gra- dus recensere , qui ex divina ordinatione jurisdictionis fundamen- tum ac basim constituunt , conc. ; ad reliquorum exclusionem , neg. Etenim soli recensiti gradus sunt , qui ex divina institutione vim tribuunt exercendoe potestatis in Ecclesiam. Patriarcharum porro , Archiepiscoporum aliorumque praesidum dignitates et ofiicia omnium consensu ab ecclesiastica tantum institutione di- manant , et divinae illi ordinationi innituntur. Quamvis autem Romani Pontificis primatusdivinitus institutussit, Ordinemtamen minime constituit ; quare patres Tridentini de eo in cit. canone nullam mentionem fecerunt, quia mens ipsis fuit eos tantum gradus commemorare, qui peculiari ritu divinjtus instituto con- feruntur (1).

ARTICULUS III. De mutuo inter Ecclesice animam et corpus commercio.

116. Cum ex hactenus constitutis ac vindicatis, constet Ec- clesiam veluti humanum individuam , aut etiam ad instar quo- dammodo Chrisli ipsius fuisse institutam, ut ejus personam jugiter in terris visibiiem referret , anima proinde et corpore prgeditam , sequilur, mutuum debere intercedere commercium inter ejusdem animam et corpus , ex quo vita pendet et actio.

117. Nec enim Ecclesia instar cadaveris est sine vita ac sine motu , sed viva est et operans. Atque ut presse analogiam pro- sequamur , quemadmodum ad vitam constituendam praeter ani-

(1) Praeter aactores citt. cfr. de hoc lib. i ; Mamachius, op. cit. lib.iv, cap.3,

argumento etiam Petrus de Marca in De forma et ratione gubernandce Ec-

dissert. De discrimine clericorum et clesioB ; praecipue vero Zaccarias , in

laicorum ex jure divino , et deforma Antifehronio vindicato , Cesenaj 1771,

regiminis a Christo instituta , quae part. 1 , diss. 2 , De forma regiminia

reperitur in collectione , cui tit. OpuS' ecclesiastici a Christo Domino insti-

cula Petri de Marca archiep. Pari- tuta, pag. 181 et seqq. praesertim

siens. vol. i , in 8 , pag. 72 et seqq. cap. 2.; nec non Moehler , Symholi-

Paris. 1681 ; item Thomassinus, Ve- que , tom. 11 , cap, 5 , ^ ^3 ^ De la

tus et nova Ecclesice disciplina , toto hiSrarchie , pag. 81 et seqq.

PART. I. GAP. II. DE GHRISTl ECGL. GOWSTIT. 69

mam et corpus requiritur nexus inter utrumque , vi cujus com- rnercium illud mutuum exurgit, quo anima in corpus , corpus vero in animam agat ; sic etiam in Ecclesia , ut viva dici possit et sit , seu corpus vivum , necesse est , ut suo modo lioc intercedat com- mercium, quo ejusdem Ecclesise anima in corpus et corpus in animam vim exerat suam. Insuper ad eum modum , quo in hu- mano individuo semine creto prius evolvitur ac se prodit cor- pus, deinde animus, qui per corporis operationes innotescit, sic Ecclesia incipit a generatione , quse ei obtingit per Baptismum , ac si sermo sit de adultis , per verbum Dei et per Baptismum , quo quis cooptatur in membrum Ecclesiae, donec per virtutum theologicarum exercitium anima , qua vivum ille membrum ef- fectus est, se manifestat exterius. Demum quemadmodum corpus extrinsecus alimentis perceptis nutritur, et animus verbo seu in- stitutione informatur , ita Ecclesia verbo Dei reliquisque subsidiis exterioribus alitur, quse totidem gratiae ae sanctitatis vehicula sunt , ac animam penetrant vivificantque. Interiorem porro hanc vitam seu sanctitatem , qua suo modo informatur , Ecclesia exterius patefacit sive per sanctas operationes , sive etiam per supernaturalia donaatque charismata,quibus a Deo honestatur (I).

(I) Praeclare Dr. Moehler, in Stfm-' mier coup d^oeit, impHque une ^norme

fc(?/«co, cap. 5, § 4^, discrimendetegil, difference, Quand VEvangile vint

quod interponitar interdoctrinam pro- dclairer lemonde, le royaume deDieu

testantinm et doctrinam catholicam n^exislait qu'en Jesus^Christ et dans

circa originem corporis et animae Ec- Videe divine, Ce furent les Jpotres

clesiae , plane inter se contrarias, Les qui les premiers regurent la nouvelle

catholiques , inqait , enseignent : VE- de ce royaume ; mais elle leur fut an-

glise visible existe d'abord , puis vient noncee par la parole externe , par

VEglise invisible , c^est lapremiere qui le langage humain ; elle passa du de-

forme la seconde. Les Luthdriens di~ hors dans leur intelligence, Lorsque le

sent , au contraire : VEglise visible Fils de Dieufaithomme eut formeles

sort de Vinvisible ; la seconde est le Jpotres , il leur donna la mission

fondement de la premiere. Id est, juxta exterieure de semer au loin la doctrine

Catholicos ex corpore Ecclesiae provenit du salut. Alors on voit les ouvriers

anima; juxta protestantes ex anima pro- ^vangeliques traversant des contr&e»

venit corpus. Pergit porro eximius au- ou. regnait non pas le souverain Do~

ctor : Cette contrarikt^ si petite aupre- niinateurf mais leprince destenebres.

70 TRAGT. »E LOCIS THEOLOGICIS.

118. Cum ex hoc mutuo commercio, ut diximus , vita efflo- rescat , efflorescit et unitas , quemadmodum unitas personse seu individui in supposito humano ac vita ex animae et corporis mutuo commercio profluunt. Valde propterea interest, mutuum ejusmodi inter animam et corpus Ecclesiae commercium adstruere ob gravissima , quae exinde pendent corollaria , de quibus a nobis paulo post agendum erit, Sit igitur

PROPOSITIO.

Mutuum existit inter animam et corpus Ecclesice a Christo institutce commercium y quo ipsam supernaturali modo ju^ giter vivere et agere certissime deprehenditur.

119. Ideo in propositione enuncianda adjecimus verba illa supernaturali modo y idest, divino, quia contendimus, non vi- tam qualemcumque Ecclesiae vindicare , sed eam , quae ex intima ejus conjunctione cum Christo exurgit , quam jiigem praeterea esse adstruimus.

120. Cum porro ex dictis ad ejusmodi commercium consti- tuendum duo concurrant , ahud ex corpore in animam, aliud ex anima in corpus^ ob mutuam actionem ac reactionem utriusque, seu quam exercent ad invicem; ad illud constituendum duo a

Instrutnents du Christ qui agismit ies , elle necessitait un ministere vi-

en eux ^ ils apportcrent Vimage de vant et parlant , auquel pussent se

Vhomme celeste dans des coeurs qui rattacher ceuan qui desiraient la con-

jusque-la n^avaient reflete que celle naitre. Qaod deinde latias prosequitar,

de Vhomme terrestre, Or de meme exponens contrariam prineipiam pro-

quUls avaient eti envoyes par le Sau- testantiam , cajus absurdilatem patefa»

veur , d leur tour ils envoyerentdes cil. Qaura vero dicitur ex Ecclesia

disciples qui porterent plus loin la di- visibili efibrmari Ecclesiam invisibi-

vine parole, et c'est ainsi que , dans lem , intelligi debet , prout illainstra-

tous les siecles , de VEglise visihle a mentum et organum est quo Deusutitor

decoule Vinvisihle. Telle est aussi la ad communicandam graliam sanctiii-

marche qui entrainait Videe de la re- cantem babitasque virtutum ; siquidem

vilaiionchritienne: institutionpositive semper ipse prior est ad tangendam cor

et permanente , enseignement deier- per gratiam actualem» minS dans ses dogmes et ses pricep'

PART. 1. GAP. n. DE GHRISTI EGCL. GONSTIT. 71

nobis praestanda sunt , evincendum scilicet , et corpus Ecclesiae agere in animam , et animam vicissim in corpus et per corpus ejusdera Ecclesios agere.

121. Et primum quidem vix probatione indiget, cum et Pro- testantes ipsi fateantur, per Dei verbum seu pra^dicationem Evan- gelii atque per Sacramenta gigni in nobis sanctitatem , ac per Baptismum in specie nos cooptari in Ecclesiae corpus. Si qua con- troversia viget , haec tota versatur circa modum , quo Sacramenta hunc efFectum producant, utrum sciHcet per se et immediate, ut contendunt Catholici , an vero mediante fide , ut autumant Pro- testantes (1),

122. Superest igitur evincere, quod anima agat in corpus , ita ut exterius se prodat interior sanctitas tum per pia opera^ tum etiam per extraordinaria illa dona, quibus Deus consuevit in- signem nonnpllorum Ecclesiae merabrorum sanctitatem exornare ac veluti sigillo obsignare.

123. Jam vero interiorem fidem patefieri per externam profes- sionem et cultum exteriorem , qui Deo exhibetur , nemo est qui ambigat. Idipsum dicatur de spe, cujus vi fit, ut culparum remis- sionem a Deo petamus atque expectemus , preces ad eum fun- damus , ut media idonea obtineamus, quibus in ofiicio perstemus, expugnemus salutis nostrae adversarios , ardua aggrediamur ad salutem nobis comparandam. Denique patefacimus charitatem tum in exequendis Dei mandatis , juxta illud Christi effatum : Qui habet mandata mea et servat ea , ille est qui diligit me, Qui aiitem diligit me , diligetur a Patre meo ; et ego diligam eum (2) ; tum etiam per actus dilectionis , in quos erumpimus ; tum demum in exercendis charitatis operibus et misericordiae in proximum ; quod et de virtutibus reliquis exinde prodeuntibus aut illas comitantibus ob eamdem rationem intelligi debet.

124. Cum autem exteriores ejusmodi actus , ac propterea ex- terior ipsa sanctitas , sive spectes principium , ex quo dimanant , sive motivum, quoquis ad eosmoliendospermovetur, sive demum

(1) Cfr. tract. De Sacrament. tn (2) Joan. xiv, ai.

genere, cap. 2 , n. 43 et seqq.

72

TRACT. DE LOCIS THEOIOGIGIS.

modum, quo perficiuntur (ob defectusnimirum,quibus saepe ho- mines obnoxii sunt ) , incertum de singuiis saltem individuis sit aut esse queat , utrum ex principio supernaturali gratiae aut ex naturali afFectione , utrum ex recto vel pravo fine , utrum ex intenso vel remisso animo procedant , fit ut nobis certo saltem et absque omni deceptionis formidine , de interiori animi condi- tione eorum , qui sanctitatem exterius profitentur , satis constare non possit. Huc accedit , quod nulla ferme sit secta , seu ut vo- cant, particularis communio, quae veram sanctitatem,acproinde vitam sibi non vindicet , atque in alia quavis ab ea separata inesse non deneget (1). Deinde et illud addendum , quod nulla secta sit , quae suam non jactet morum probitatem et integritatem prae reliquis quibuscumque. Quae cum ita se habeant , ne in re tanti momenti in ambiguo versaremur, Deus certo testimonio Ecclesiam

(1) Saltem ila senserunt non ila pri- dem sectae omnes , ut suo loco expen- dimns , quse professae sunt intoleran- tiam religiosam. Etenim praeter ea , quae attnlimus in tract.De vera relig. parl. ii, prop. XII , n. 294 , cnm notis adnexis , Anglic. Palmer in op, cit. Tractatus EcclesicB Christi , edit. 1 Lond. iSSg, sect. 3 , quae est De salute solum in Ecclesia , non modo ipse eamdem doctrinam profitetur , sed insuper os- tendit , adhuc eamdem profiteri inde- pendentes , Quakeros , et ecclesias bri- tannicas , quae in synodo Londinensi an« 1692 , art. 18, auatbema dixe- runt contrariae sentenliae ; confirmat testimoniis Pearsonii , Beveridge , Wil- sonii , etc. Verum juverit verba afferre recentioris protestantis , nempe D. Pi- let-Joly ministri Genevensis , qui in opusculo, cui t\t. EacilitSf certitude , raison en matiere de foi , i839,ad- bortatur Catbob*cos, ut ingrediantur viam salutis , quae juita ipsum alia non

est praefer eam, quam pra^bet protestan- tismus. Cum enim in eo opusc. banc proposuisset qaaeslionem : Que faut-il que je fasse pour Stre saiive ? Conten- dit, neminem posse tutoacquiescere,do- nec invenerit idoneam ejus solutionem ; tandem concludit , pag. ^5 : O vous , mon cher frere catholique romain , quiUsesces lignes, venez et voyes.»» F^ous le voyez , sous peine d'itre plus ou moins hypocrite , il faut que vous soyez plus ou moins protestant. Mais trouverezvous la paix dans cet ^tat ambiguP P^otre dme est-elle tranquille? Pensez-vous que le Seigneur admettra un compromis entre le mensonge et la vdrite P... Le salut d'un tel homme se~ rait uneprime de felicit^ enfaveurde Thypocrisie^ etc, Sed cfr, quae adversus boc opusculum praeclare scripsit D.Baa- dry , in op. Gimissemens d^un coeur catholique sur les prejuges d'un minis' tre de Geneve , Lyon iS^o.

PART. I. CAP. II. DE CHRISTl ECCI. CONSTIT. 73

suam commuiiire voluit , ut tuto secerneretur ab illis sectis omni- bus , quae perperam Ecclesiae sibi nomen usurpant , ac nomen quidem babent, quod vivant, reipsa tamenmortusesunt.

125. Consistit autem boc testimonium potissime in jugi ac perpetua illa cbarismatum affluentia , quam Cbristus pollicitus est Ecclesiae suae , quamque in ea jugiter perseveraturam usque ad seculi consummationem spopondit ; consistit item in mira foe- cunditate , quam pariter jugem eidem Ecclesise suse promisit.

126. Porro cbarismatum affluentiam Ecclesiae suae pollicitum esse Cbristum evincunt , quce leguntur Joan. XIV , 12 , ubi ait Cbristus : Amen amen dico vobis ^ qiii credit in me, opera , quoi ego facio , et ipse faciety et majora horum faciet, quia ego ad Patrem vado (1) , loquitur autem de miracubs ; item quoe legun- tur Marc. XVI, 17 et 18 : Signa aiitem eos. qui crediderint ^ hcec sequentur :■ in nomine meo dmmonia ejicient; linguis loquentur novis ; serpentes tollent ; et si mortiferum quid biberint, non eis 7iocebit ; super cegros manus imponent , et bene habebunt, Item I ad Cor. XII , 6 et seqq. Apostolus : Divisiones, inquit , operationum sunt ; idem vero Deus , qui operatur omnia in om^ nibus. Unicuique autem datur manifestatio spiritus ad utili- tatem. Alii quidem per spiritum datur sermo sapientice.,. alii sermo scientice... alteri fides,.. alii gratia curationum.,. alii operatio virtutum , alii prophetia , alii discretio spirituum , alii genera linguarum , alii interpretatio sermonum, Quibus verbis complexus est Apostolus varia cbarismatum dona, quibusjuxta Cbristi pollicitationes sua aetate abundabat Ecclesia. Jam vero Cbristi verba dicta sunt iis , quibus se aiFuturum Cbristus promisit usque ad consummationem seculi , seu societati a se institutae , et indefinita sunt , scilicet ad nullum determinatum tempus coar- ctantur. Imo cum ex Apostolo signa data sint infidelibus non au- tem fidelibus (2) , pronum est inferre , tamdiu perseveratura esse

(1) Cfr. in hnnc loc. Cornel. a La- dono linguarum , atlamen , nl patel , P^^e» eadem ratio viget pro ceteris donis ex-

(2) I ad Cor. xiv , 7.1, Qaamvis hic traordinariis. Apostolas non agat in specie nisi de

74- TRACT. DE lOCIS THEOLOGIGIS.

extraordinaria haec Dei dona , quamdiu infideles fuerint ad Chri- stum per Ecclesiam convertendi. Cum vero plenitudo gentium , ut idem loquitur Apostolus (1)^ nonnisi sub mundi finem ingres* sura sit in Ecclesiam , patet , usque ad mundi finem illa debere in Ecclesia perdurare.

127. Atque hic jam attingimus alterum vitae testimonium, quod Christus Ecclesise suoe prgebere voluit , nempe miram foecundita- tem. Evidens enim est, quodsiEcclesianovossemper gignit Christo fih*os, imo populos ac gentes, eas revocando de infidehtatis et errorum tenebris in admirabile Evangehi lumen, vita ac vigore praedita sit necesse est. Porro Christumejusmodi tribuisse sponsae suse foecunditatem nunquam defuturam , aperte ostendunt ejus verba , quibus Apostohs mandavit praedicare Evangehum omni creaturae, ac docere et baptizare omnes gentes (2). Quamdiu prop- terea remanent gentes convertendae aut revocandae ad Chri- stum , tamdiu permanet et objectum missioniset foecunditatis in Ecclesia. Gentes vero omnes tandem ahquando fore ad Christum convertendas, clarissima et veterum prophetarum et Christi ipsius repetita vaticinia praenunciant. Omissis enim quae passim in psal- mis leguntur de futura gentium omnium conversione , Isaias , cap. LIVI , 1 , sic alloquitur Ecclesiam : Laudasterilis , qiice non paris; decanta laudem et hinni , quce non pariehas ^ quoniam multi filii desertce y magis quam ejus quce hahet virum y dicit JDomitius, Dilata locum tentorii tui, et pelles tahernaculorum tuorum extende , ne parcas : longos fac funiculos tuos y et clavos tuos consolida, Ad dexteram enim et ad lcevam penetrahis , et semen tuum gentes hcereditahit, Quse verba de Ecclesia Christi ex gentibus colhgenda exponit Apostolus, Galat. IV , 27. Sic ahbi passim celebrat idem Propheta Ecclesiae triumphos (3). Christus autera, Matt. VIII, 11, praenunciat, ciwodi multi ab oriente et oc^ cidente venient, et recumbent cum Ahraham , Isaac et Jacob in regno coclorum, et quod suum Evangehum prsedicandum esset

(1) Rom. XI, 25. (3) Cap. lxv ; i et seqq. cap. xiix,

(2) Ps. 11 , 8 ; XXI , 28 ; Lxx , 11; cap. xi et seq., etc. Lxxxv , 9 ; cxvi , I , etc.

PART. I. CAP. II. DE CHRISTI ECCL. CONSTIT. 75

in universo mundo (l). Demum Apostolus loquitur de plenitudine gentium ad Christum convertenda (2).

128. Si igitur cbarismatum affluentia , quibus Ecclesiam suam cumulare Cbristus promisit , si foecunditas perennis in gentibus Cbristo procreandis , qua divinitus Ecclesia proedita est , argu- mento ineluctabili sunt eamdem vivere vita supernaturab atque divina per intimam ejusdem cum Cbristo unionem , patet , inter animam et corpus Ecclesiaeilludintercederemutuum,quod enun- ciavimus, commercium, quo jugiter eam vivere supernaturali modo et agere certissime deprebenditur.

129. Ex bac sic constituta tbesi non solum intelligimus sen- sura Cbristi verborura quibus baec vita Ecclesiae declaratur , ve- rum eliam germanum , sensum assequiraur loquendi usus , quem interdum Patres adbibuerunt. Sane Cbristus ita Apostolos suos alloquitur i Vos autem videtis me^ quia ego vivo et vos vivetis; in illo die vos cogiioscetis^ quia ego sum in Patre meo ^ et vos in me et ego in vobis... Si quis diligit me, sermonem meum ser- vabit, et Pater meus diliget eum, et adeum ve?iiemus^ et man^ sionem apud eu?n faciemus (3). Quo sensu scribebat Apostolus : Spiritus vivit propter justificationem,,. si secundum carnem vixeritis ., moriemini; si autem spiritu facta carnis mortifica" veritis , vivetis. Quicumque spiritu Dei aguntur ^ ii sunt filii Dei (4). Qui propterea de se ipso loquens , ait : Vivo autem jam non ego, vivit vero in me Christus (5). Ut alia pene innumera proeteream, quibus plena sunt sacra eloquia. Huc pariter refe- runtur , quoe Patres unanimiter scribunt , praesertim vero S. Au- gustinus, quod ii, qui sunt extra corpus Cbristi, non vivificantur a spiritu Cbristi : Vis ergo, inquit , et tu vivere de spiritu Christi^ In corpore esto Christi... Non poiest vivere corpus Christi, nisi de spiritu Christi(6).

(1) Mallh. XXVI, i3 ; Marc. xiv , g. (6) Tract. xxxvi, in Joan. n. i3.

(2) Rom. loc. cit. Ex his clarios intelliganlur , quae sa-

(3) Joan. XIV , 20>23. perias explanavimas, S. Doctoris dicta,

(4) Rom. viii, ii-i^. quibns affirmat , peccatores esse qaidem

(5) Galat. ii , 20. in corpore Ecclesiae , non aatem de

76 TRAGT, DE LOCIS THEOLOGIGIS,

DIFFICULTATES.

130. Obj. prima. 1° Argumentum, quod ex mutua animae et corporis Ecclesiae communicatione ducitur , vagum est et nuUius frugis. 2° Nulla siquidem secta est, quae membra virtutibus prae- stantia non jactet , seque proplerea vita frui supernaturali , qu3e exurgat ex intima cum Christo communicatione. 3» Si vero de fide in specie sit sermo , unaquaeque se veram fidem , ceteris com- munionibus exclusis , profiteri contendit. 4° Ceterum virtutes ac sanctitas res sunt relativee, de quibus unusquisque judicat, prout affectus est , seu animo comparatus ; hinc opera poenalia , vir- ginitas , coeHbatus , qu3e in summo pretio habentur apud Ca- thoHcos , abominabiles sunt apud Protestantes ; idem dic de pluribus ahis. Ergo.

131. Resp. Ad 1"^, Neg, Ex intima siquidem rei natura illud argumentum petitur; quodlibet enim indiyiduum ex anima et corpore constans vi illius commercii vivat necesse est. Quod autem de individuo physico dicitur, per analogiam individuo morali aptari potest ac debet. Sane cum Ecclesia per modum corporis viventis a Christo instituta sit, cujus sanctitas ingenera- tur per gratiam , quam Christus in eam tanquam caput in mem- bra et vitis in palmites jugiter influit , meUus cognosci nequit , utrum eam vitam habeat seu jugem hunc influxum, quam ex ejus externis operationibus. Si istae tales sint , ut nonnisi gratiae sanctificanti tribui possint , necessario constat de ejusmodi vita.

132. Ad 2°^, Dist, Nulla secta est , quae membra non jactet praestantia virtutibus politicis et appellativis, conc. ; virtutibus divinis^ profluentibus nempe ex consortio divinge naturae, neg.

ejus corpore ; illos non perlinere ad tua corporis vivi. Non autem significat,

nnicam colurabam castam , simplicem, peccatores absolute non esse in corpore

pudicam , etc. Quia peccatores sunt in Chrisli , ut patet etiam ex verbis , qua?

Ecclesia visibili, sed non sunt de Ec- immediatesubditpost ea , quae adduxi-

clesiae corpore , quatenus non sunt mem- mus ex tract. in Joan. Non abhor-

bra viva , seu vivificala a Christo , ex reat a compage membrorum , non iit

quibns componitur corpns vivum ejus- putre membrum , qiiod resecari mereU'

demEcclesiae^sedsolum membramor- tur., sit pulchrum , sit sanum , etc.

PART. I. GAP. II. DE GHRISTI EGGL. GONSTIT. 77

NuUa profecto secta reperietur , quae aliquot saltem ex suis mem- bris virtute praestantia non jactet ; at aliud est loqui de virtute naturali , externa , politica, quam non inficiamur in singulis communionibus reperiri posse , aliud vero de virtute ex gratia sanctificante et cbaritate profi^cta , quae in membris tantum per Cbristum sanctificatis inesse potest. Haec autem reperiri nequit nisi in eo corpore seu societate , cum qua Cbristus in intima sit communione. Talem autem esse illam societatem , cum qua idem Cbristus se esse per extraordinaria dona manifestat , nemo sanus inficias iverit. Excipiendi tamen illi sunt, qui, ut aiunt, bona fide in aliqua secta versantur , quos spiritu saltem ad Ecclesiam pertinere ostendimus.

133. Ad 3^ , Dist. Quaelibet secta veram se fidem profiteri contendit absque ullo fundamento , ac propriae persuasioni tan- tum innixa., conc, ; reipsa profitetur , neg, Nam boc ipso quod sectae , inter se perpetuo discrepantes , sibi persuadeant , se unice veram tenere fidem , quse nonnisi una esse potest , aperte osten- dunt, fallacem necessario esse banc suam persuasionem, NuUa secta pr^e alia sibi de bac possessione blandiri potest. Omnes siquidem , rejecta legitima auctoritate , privatum sensum illi suf- fecerunt ad veram fidem a falsa secernendam ; privatus autem sensus in sectis omnibus nullius ponderis est. Exinde enim flu- ctuatioilla opinionum profluxit ; exindeitem feracissimum germea illud tolerantiaj , ut vocant , religiosae sponte sua puUulavit (1) , cum quo vera fides consistere nequit.

134. Ad 4™ , Neg. Soli enim epicurei et increduli aflSrmare possunt virtutem et sanctitatem relativas esse. Quod si Prote- stantibus non sapiunt opera poenalia, virginitas ac coelibatus, a

(1) Haec tolerantia , scribit Weg- tant quHl est possible de V^tre ; puis-

scheider , § i86, quse dicitur recentio- que le seul dogme qu*elle ne tolere

ris aevi progenies nobilis ; atque in pas , est celuide rintolSrance» Yerum

nota (d) ad id confirmandum profert hasc inteliigi debent de tolerantia spe-

verba Rousseau in ejus epistolis de culativa ; siquidem in praxi nulli fere

tolerantia : La religion protestante snnl intolerantiores Protestantibus ,

est tolerante par principe ; elle est praesertim erga Catholicos. toUrante essentiellement ; elle Vest au-

78 TRACT. DE LOCIS THEOLOGIGIS.

quibus propterea abhorrent , id fit , quia, dum ipsi , ut fucum fa~ ciant incautis , profitentur , se tantummodo inhserere sacris Lit- teris, quas unicum controversiarum judicem proclamant , non Evangelio, sed sibi solis credunt (1). Quoties propterea Evange- lium aliquid commendat , quod ipsis non arrideat, Evangelium eludunt ac mire detorquent, ne quid ex eo incommodi capiant. 135. Obj. secunda. 1° Plane ridendos se praebent, qui in tanta , in qua versamur, scientiarum luce adhuc comminiscuntur ex- traordinaria dona , prophetias , miracula , ac si superis placet , exstases , raptus , ut nobis suadeant , imo et persuadeant in Christi Ecclesia adhuc vigere supernaturalia charismata, qui- bus manifesta fiat mutua communicatio inter divinum humanum- que elementum. 2« Utenimomittamus, donorum illorum affluen- tiam coarctari a Patribus , nominatim vero a SS. Augustino (2) et Gregorio M. ad Ecclesia; initia , quando fides erat miraculis nutrienda (3); 3° exploratum est, nunc passim recipi a sapienti- bus viris systema mythicae expositionis quoad omnia illa ve- teris ac novi testamenti loca , quae imraediatam Dei actionem prae se ferre videntur. 4° Sane praeeunte Heyne , Eichornius , Paulusius , ahique non pauci Protestantes , utriusque foederis lectiunculas (4), in quibus referuntur Dei manifestationes , mi- racula , aliaque ejusmodi mira et extraordinaria eventa , exege- runt ad ethnicorum mythos , ut sic fundum historicum veste seu apparatu mythico expoharent , aperirentque, quod sub illo sym- boUco velo tegebatur (5). 5® Deinde quem latet, et a vetustiori- bus haereticiset abipsis Protestantibus miracula, imo etvaticinia, visiones praetendi , ac proferri ut argumentum ineluctabile divini in propriam sectam favoris? Celebres inter ceteras sunt visiones lutherani Swedenborgii. 6» Denique et illud exploratum est

(1) Qaid enim clarins in Scripturis (2) In lib. De vera religione , c. aS,

traditar qoam consilinm coelibatns n, 47«

ac paoperlatis volontarise , necessitas (3) Hom, xxix in Evangelia.

itera bonorura operom ad salotem , (4) Legendas vocant.

necessitas poBnitentiae ? Sed qoia hsec (5) Apod Straoss , P^ie de Jisus-

Protestantibos non arrident, ea in Scrip- Chriat , tom. i , prem. part. Introduc-

laris non inveniant. tion , § 5 et seqq.

PART. I. CAP. II. DE CHRISTI ECCl. CONSTIT. 79

apud ipsos Catholicos, miracula ac dona extraordinaria argumen- tum minime esse interioris sanctitatis , cum et ab impiis patrari possint. Ergo.

ii 136. Resp. Ad 1™ , Dist, Si illi, qui lisec proferunt, firmissimis documentis non inniterentur , conc. ; si validis ac firmis docu- mentis innitantur, neg- Rident profecto increduli ac hoeretici,dum talia audiunt, et cachinnis etiam excipiunt; ast rident, ut insani ridere solentea, quae non percipiunt. Aliud porro estcontemnere, ut passim faciunt adversarii nostri , ahud vero ad rigidum examen revocare, quae proferuntur, quod tamen ipsi constanter negli- gunt. ExcJEcati ut sunt , ac propria scientia, quam buccinant, in- flati , dedignantur illa expendere ; quod si facerent , nullus dubito , quin ab ejusmodi risu se reciperent , praesertim si, ut decet, in negotio adeo gravi veritatis amore id praestarent ac animo anti- cipatis judiciis vacuo.

137. Ad2™, Dist. Patres donorum illorum affluentiam coar- ctant ad Ecclesiae primordia relative , cofic; absolute^ neg. Nempe S. Augustinus , S. Gregorius M. ac Patres reh*qui quoad univer- saHtatem et multitudinem fidehum affirmant cessasse illa cha- rismata , quge olim communia erant in Ecclesia (1). Hoc enim

(1) Sane S. Aagnstinus , qaae in fuisse jam noveram , et alta nonnulla,

objecto loco ex lib. De vera relig. qualia tam multa etiam istis tempori-

«cripserat , nempe : Cum Ecclesia bus fiunt , ut nec omnia cognoscere ,

catholica per totum orbem diffusa ai^ nec ea , quce cognoscimus , enumerare

que fundata sit , nec miracula illa in possimus. Sic etiam S. Greg. M. ea, qaae

nostra tempora durare permissa sunty scripserat in Hom, xxix in Evang,,

ne animus semper visibilia qucereret, exponit lib. xxvii, In Joh, cap, i8 ,

et eorum consuetudine frigesceret ge~ n. 36, etlit. Maur. Tunc quippe sancta

nu3 humanum, quorum novitate fla- Ecclesia miraculorum adjutoriis in-

gravit , haBc , inquam sic temperat , diguit , cum contribulatio persecutio-

lib. I , Retract. cap. i3, u. 7 : Sed nis pressit . Nam postquam superbiam

non sic accipiendum est quod dixi , infidelitatis edomuit , nonjam virtu-

ut 7iunc in Christi nomine fieri mi- tum signa, sed sola merita operum

racula nullacredantur. Nam ego ipse , requirit ; quamvis et illa per multos ,

quando istum ipsum librum scripsi , cum opportunitas exigit , ostendat,

ad Mediolanensium corporaMartyrum Et n. 3^ : Quid est ergo mirum ,

in eadem civitate coBcum illuminatum inqait , si propagaia fide , crehro mi^

m

TRAGT. DE LOCIS THEOLOGIGIS.

commune donum non erat amplius necessarium post sufficien- temEvangelii promulgationem. Nunquam vero affirmarunt, ces- sasse omnino in Ecclesia cliarismala illa , quae ipsimet in Sanctis celebrarunt, atque spectarunt ut peculium solius verae Christi Ecclesiae proprium (1) ejusque praecipuum ornamentum.

138. Ad3™, Dist. Id est , apud incredulos sub larvato Chri- stianorum nomine, co7ic. ; apud vere Christianos, neg. Diffiteri non possumus, ejusmodi systema perinde ac rationalismum , quibus funditus christiana Religio evertitur , esse fructum naturalem protestantismi (2). Exurgit enim tam systema mythicum quam rationalismus ex posito fundamento protestantismi , quod est libertas examinis et interpretationis individualis Bibliorum. Hic erat rerum exitus expectandus , cum et causa suos effectus et arbor fructus suos emittere debeat. Ceterum ejusmodi systema my thicae interpretationis et in se absurdum est , et increduhtatem prodit eorum , qui illud invexerunt , ut ex mox dicendis clarius patebit. ;

racula nonfiunt?E\nc videmus, ntram- qae plara miracula saa aetate patrata refcrre.

(1) Patres reipsa passim affirmant, ab haeretieis , seu apud haereticos nulla fieri miracula. TJnius vel allerius verba afFerre sat erit. S. Irenaeus , lib. u , cap. 3i, n. 3, edit. Ma8«. loquens de haereticis, ait : Nec enim coBcis possunt donare visum, neque surdis auditum.,. neque dehiles aut claudos aut para- lyticos curare , vel alia quadamparte corporis vexatos, . . Tantum autem ab- 8unt , ut mortuum excitent. Sic S. Aa- gustinus, Cont, Faustum manich, lib. XIII, cap. i5 : Miracula , inquit , non facitis. Alia plura ejusmodi testi- monia tibi exhibebit Judocus Coccius, in Thesauro catholico , lib, vui , De signis Ecclesioe , arl. i^.

(2) En verba Straussii , op. cit. In-

troduction, § 5 , pag. 21 et seqq. Lorsque , Vempire romain ayant etS christianisS , et les grandes heresies ayant ^16 connues , le principe chre- tien acquit une domination de plus en plus exclusive ; lorsque les Scoles de la sagesse patenne se fermkrent , et que des peuplades incultes de la Germanie se soumirent a Vinstruction de VEglise , alors le monde , durant les longs siecles du moyen dge , v^cut satisfait du christianisme tant pour la forme que pour le fond , et toute trace disparut de ces conceptions in- terpretatives qui supposent une rup^ ture entre la civilisation du peuple et du monde , et de la religion, La rk- forme porta le premier coup d lapros- p^riie de la crOyance de VEglise ; elle fut le premier signe d^existence d'une cullure qui , comme cela s^etait vu

PART. I. GAP. II. DE GHaiSTI EGGl. GONSTIT.

81

139. Ad 4"» , Dist. Falso principio ducti , conc; jure ac merito, nef/, Ideo enim Heyne , Eichornius , Paulusius , aliique ejusmodi homines in hanc sententiam venerunt, quod assumerent : 1° Ve- rum essefundamentum historicum scriptorum ethnicorum , quum tamen constet , illos mythicas narrationes referre post plura secula a tempore, quo illa gestasupponuntur ; dum, qu3e historici hebrsei et christiani supernaturaHa referunt , eadem aetate , qua illi scri- pserunt, magna saltem ex parte contigerint, et eorum plerique testes oculati et pars gestorum fuerint (1). Quod assumerent , 2« eamdem esse rationem mythorum apud profanos scriptores et factorum supernaturalium apud scriptores sacros, cum tamen infinito , ut ita dicam , intervallo haec ab invicem distent ; my thus enim , cujus origo probabilius ab ^gyptiis sacerdotibus coepit ac deinde ad ahas gentes propagatus est (2) , non fuit nisi involu-

jadisdans !e paganisme et lejudaisme, avait desormais pris , au sein meme du christianisme , assez de force et de consisiance pour reagir contre le sol qui Vavait poriee , c^est-a-dire , contre la religion regue. Cette reaction , tour- nee d^abord seulement contre VEglise dominante , forma le drame nohle mais rapidement termine de la r&forme ; plus tard elle se dirigea vers lea do- cumens bibliques , et , se manifestant au debut par les arides tentatives r^- volutionnaires du deisme , elle est ar- riv^e jusquaux temps les plus mo- dernespardes transformations varides. En opas protestanlismi.

(1) Certe Moyses eorum , qnae refert in libris Exodi et Namerorara , testis extitit ocalaris , imo et pars magna fuit; refert enim prodigia ingentia , quaB patrata sunt sive in iEgypto sive in deserto coram universo populo ^gyp- tiaco et Israelitico. Id ipsum dicatur , utalios praelermittam, de ApoBtolis Mal-

T. VIII.

iLseo et Joanne , qui iis interfuerunt , qoae litteris consignarunt , iisque pari- ter tradiderunt , qui eorumdem gesto- rnm spectatores fnerant. Jam vero quid commune est in his narrationibus cum iis, quae ediderunt SanchuniatoniEgyp- tius , Berosns Chaldaeus , Diodorns Si- culus; aliique ejusmodi , qui res re- ferunt pluribus ante seculis gestas , quaeque vere ad partem mythologicam historiarum suarum spectant ?

(2) Opus non est longa discnssione ad hoc evincendum , cum habeamus testem non suspectum , qui id non so- lum affirmat, sed contendit. Talis est Salvador in op. cit. J^sus-Christ et sa doctrine , tom. i, ch. ijEtat des e«- prits et des croyances dans VOiient et dans la Grece , cum notis respe- ctivis. Cfr. etiam Reone , Ves dtats du Nord , tom. ii , art. i , pag. ^o et seqq. Paris i835; Philosophie de lamytho- iogie , par M, Schelling,

82 TRACT. DE LOCIS THEOLOGIGIS.

crum ad tegendas res notissimas sub mysterii velo ; contra vero facta illa , quae referuntur a scriptoribus sacris , ordinata sunt ad revelandas ignotas veritates. Quod assumerent, 3° aliquam in- tercedere necessitudinem et convenientiam inter mythos ethni- corum et facta supernaturalia , quse a scriptoribus utriusque foe- deris perhibentur ; cura tamen mythf ex imaginationis aestu , quem constanter redolent , conficti , sub turpibus plerumque figuris et imaginibus absque scopo et nexu congesti fuerint , populosquie ad pravos mores induxerint; contra vero facta supernaturaHa absque apparatu et verborum ambage , cum omnibus ingenuitatis ac veritatis characteribus referuntur , ac veluti gesta sub illorum oculis , a quibus haec commentaria sunt scripta , exhibentur ; om- nia simul arcte consociata sunt , atque caste sancteque ad unum conspirant, sciHcet ut et Dei providentiam maximo in lumine ponant , et veri Numinis cultum , virtutis amorem , horroremque vitii ubique apud populos commendent persuadeantque. 4° De- mum, ahis praetermissis , quod assumerent, gentes omnes suam habereepochammythologicam, non exceptis Hebraeis atque Chris- tianis , cum tamen ex dictis et ex facto ipso certissime constet , neque Hebraeos neque Christianos unquam ejusmodi epocham ha- buisse ; illud enim inter origines ethnicas et sacras perpetuo in- terponitur discrimen , quod inter opus Dei et hominum inventa intercedit (1).

(1) Diversa , ut noliira est, existant casu ac fortuito cveniant. Hanc pari-

systemata eruditorum circa rationem ter magna saltem ex parle adsciverunt

explicandiantiquammythologiam.Sunt mythici recentiores, eamque applicant

qui adoptantexplicationemEvehemeri, sacrae Scripturae. Alii adoptant explica-

juxta quam mythologia non prae se lionem symbolicam , alii mixtam , eam-

fert nisi eventus historicos , quorum que evolvit Kieuzer cum suis modifi-

homines auctores fuerinl , dii autem non cationibus in suaiSi/mbolica,X\\i censent

fuerinl nisi duces , nautae , viri belli- aut physicam aut ethicen sub mythis

cosi. Haec explicalio historica mylholo- contineri. Alii al\a ratione rem expo-

giae aj) ejus anctore et defensore Eve- nunt, Cfr. art. cit. necnon Natalis Co-

Aemm^ica dictaest.Hancexpositionem mitis Mytkohgice sive explicationum

avide arripuerunt epicurei , utpote qoae fahularum lib. x, Venet.* i58i ;

magis congrueret ipsoram systemati , Montfaacon , rAntiquitS expliquSe ,

qQodnalladeturprovidentia , etomnia Paris 1719, tom. 1, Dtscours prSli-

PART. I. CAP. II. DE GHRISTI ECCL. CONSTIT.

83

140. Ad 5^ , Dist Idest , supposuerunt interdum etiam hge- retici miracula, conc; vere liabuerunt , neg. Invidentes haeretici huic Ecclesiae decori, quod negare ipsi non potuerunt, nisi sunt miracula obtrudere ; at cum consilium in irritum ceciderit , aliam viam iniverunt, contemnendo Ecclesise, aqua discesserunt , mira- cula , aliaque charismata quibus in Sanctis suis quovis tempore , ut postea ostendemus, vera Christi Ecclesia abundavit. Ad Pro- testantes prsecipue quod spectat , si apud ipsos miracula ederen- tur , nunquam devenissent ad systema mythicum excogitandum ; cum vero nihil unquam supernaturale apud illos eveniat , in eam plures ex illis proruere opinionem , qua omnia eHminarent mi- racula ex populo hebraico atque ex Evangeho. Illi vero, apud quos talia facta non semel cpntingunt, longe absunt ab absurda ac impia ejusmodi sententia. Quod si visiones lutherani Schwe- denborgii aliquam celebritatem nactae sunt , potissime repeti id debet ab illa visione, in qua ipse exhibet parentem suum Luthe- rum detrusum ad inferos (1). Ceterum fanaticus hic vir, qui

minaire snr Vorigine de Viddatrie , et sur lesid^esque lespaiens avaient de leurs divinit^s , § 4 » Banier , La mythologie et les fahles expliqudes par Vhistoire fVaris i^SS. Quidquid porro sit, ex hac ipsa varietate opinioDQin et sententiaram patet , qaam labile sit fandamentam mythicam , ut conferri possit cam narrationibas biblicis.

(1) Swedenborg enim natas est ex episcopo Saeco lutherano , et in ea secta enulritus ; obiit autem an. 1772. Porro in op. cui tit. f^era christiana religio , continens universam theolo- giam novce Ecclesice , ah Emmanuele Swedenhorg , Domini Jesu Christi servo , Amstelod. 1771 , pag- 4^i 9 hanc inter ceteras visionem refert. Vi- dit in quadam regione Lutherum au- daoem et superbia tumentem , qui con- gregabat discipulos auos , et collocabat

juita se eos , qui majori zelo saam de- fenderant doctrinam. Lutherus modo dogmatico incessanter haBc Terba inge- minabat : Sola fidesjustificat, Sed heu! astitit Angelus , qui ei declarat , ejus- modi doctrinam faisam esse , nec enm pervenire posse ad gloriae regionem, quin iilam deserat. Qaibus verbis re- formator velut a fulmine perculsus est ; diu recusat se subjicere ; ast tandem incipit dubitare in corde sno. In alio vero itinere Swedenborg invenit Lut- herum in tertia regione , qaae spe- cies est purgalorii , in qua dalur opera conversioni impiorum , eorum scilicet , qui aliquo crimine aut errore inqui- nati sunt. Tunc Angelus dicit Swe- denborgio , Lutherum videri sua com- menta agnoscere , spemque efFulgere eum revocandi in viam rectam. Qua- propter , dicebat Lutheras , non mi-

6.

84

TRACT. DE LOCIS THEOIOGICIS.

denuo stupidum excitavit antbropomorphisnium , negligendus omnino est (1).

141. Ad 6^^ , Dist, Miracula aliaque extraordinaria dona non semper ineluctabile argumentum suppeditant sanctitatis , in non- nullis casibus peculiaribus , trans. vel conc; cum hsec ordinaria sunt et permanentia , neg. AHoquin nullam pariter vim haberent ad divinam missionem Christi et Apostolorum evincendam , quod profecto adversarii non admittunt (2).

142. Obj. tertia. Saltem nullum colligi potest argumentum pro Ecclesiae vita ex ejus foecunditate. 1° Alioquin enim pecca- tores , qui certe vivi non sunt , nullum fructum edere possent ex suis missionibus. 2«> NuUae sectse possent ahquo fehci successu Evangelium infideUbus annunciare , cum tamen experientia con- trarium evincat. 3° Notum est illud Augustini effatum , quod Christus seu Ecclesia etiam per uterum ancillarum procreet sibi iilios. Ergo.

ror, quodego erraverim ; sed miror , quod unu8 delirans tot deiiros pofuerit producere. Cfr. etiam Moehler , Sym- Mique tom. ii, p. 3io seq.

(l) Ita in op. Le8 merveilles du ciel et de Venfer , par Emmanuel de Swedenborg , traduites du latin par A. J. P. Berlin, 1782, tom. 1, n. ^8 et «eqq. nbi inter cetera scribit : La Divi- nitefait le ciel , le ciel a la forme hu- maine , d'oM Von doit conclure que laDivinitk a aussi la forme humaine; car Vhumanite de Dieu est divinie^e, El n. 81 et 82 : VidSe que chaque bomme a d^un Dieu 80U8 forme hu- maine lui est influee du ciel , oti Von ne connait Dieuquesous cetteforme. Demam, aliis omissis , n. 86 : Lescd' ligoles nepeuvent revenirde kurdton' nement , quand ils pensent et voient que des gens de ce monde , qui se ^roient plus iclair6s que let autres^

pensent que Dieu est invisible et tn< comprShensible , et regardent comme des sots et des imbkciles ceux qui nen ont pas la mhne idde qu^eux, Attamen hajas visionarii opera in plures liogaas vertuntur , et plures sectatores inter protestantes acquiront et defensores. Talis est indoles humani ingenii , cam semel viam veritatis deseroit !

(2) Cfr. Maldonatus, in cap. vii S. Matth. 22 , ubi copiose ostendit discrimen, quod intercedit inter donnm miraculorum extraordiuarium in casi- bus singularibus et donum istnd , quum frequens e permanens est , con- cluditqne : Nam etsi non necessario sequitur , eum , qui miracula faciat, veram habere fidem (et iu casu nostro veram sanctitatem ) ; tamen necessario sequitur , eam , in qua frequentia et quasi ordinaria miracula fiant, re- ram esse Eecletiam,,, Nulli generali"

PART. I. CAP. II. DE CHRISTI ECCt. CONSTlT. 85

143. Resp. Neg, ant. Ad 1™ , prob. Neg. Siquidem Christus non individuis , sed societati ipsi donum foecunditatis poUicitus est ; cura vero peccatores , licet sint mortui in se ipsis , sint tamen membra corporis vivi, quod per ea praedicat et operatur, fit ut vi legitimoe missionis uberes interdum ex laboribus suis colligant fructus. Hac autem missione destituti sunt sectarii , utpote ab Ecclesia separati.

144. Ad 2°" , Neg. Experientia enim potius contrarium lucu- lentissime ostendit. Quamvis enim media omnia adhibuerint , ac etiam adhibeant sectae ad infideles Christo adducendos , ut suo loco probavimus (1), nullo tamen felici exitu id praestiterunt , et in irritum omnes earum conatus cesserunt. Non enim hic agitur de uno vel altero individuo; sed agitur de conversionepopulo- rum , qualem reipsa vera Christi Ecclesia operata est ; ita ut nulla prorsus gens sit ad Christum adducta, quae conversionem suam non referat illi acceptam (2)-. Haec est illa raira foecunditas , (juae ineluctabile prorsus perhibet arguraentum vitae, qua.a Christo praedita est unica ejus sponsa.

145. Ad 3"" , Dtst. In ordine ad valorem Baptismi ab haere- ticis coUati , conc» ; in ordine ad haereticorum foecunditatem in gignendis Christo jfiliis, neg. Augustinus enim illud protulitef- fatum ad dissolvendam difficultatem rebaptizantiura , qui conten- debant , nullura esse Baptisraa ab haereticis adrainistratura , eo quod soHus sponsse Christi propriura sit filios ei procreare (3). Nunquara vero aut S. Augustinus aut Patres reliqui in sectis agnoverunt illam foecunditatem , de qua loquimur, imo iis aperte eamdem denegarunt(4).

ter hominum socieiati , nisi EcclesicB (1) In tract. De vera religione ,

sucB ordinariam faciendi miracula prop. x.

concessit (Deus) facuUatem. Magis (Jt) Cfr. ibid.

etiam necessarium est , quod altera ex / (3) Cfr. DeBaptismo, lib. i,c. lo,

parte per negationem ducitur , in qua n. i^..

miracula nulla fiant ^ eam veramEc' (4) Nota sunt verba Tertalliani ,

clesiam esse non posse , quia scimus qnibus graphice haereticos depingit in

Christum Ecclesice sucb potestatem lib. De prwscript. cap. ^i» De verbi

ad facienda miracula dedisse. administratione quid dicam , cum hoc

S6

TRACT. DE LOGIS fHEdLO&lCIS.

CAPUT III.

DE EGGLESIjE WOTIS.

146. Si Ecclesia Christi vivens est vi mutui illius commercii, quod ei vindicavimus , inter animam et corpus , quibus constat , debet necessario distingui ab iis notliis ac spuriis societatibus , quae sibi Ecclesiae gloriam vindicant , ac nomen quidem habent quod vivant, at reipsa mortuae sunt. Deprebendi autem debet vera Christi Ecclesia per signa, quae in omnium oculos facile incurrant, ac illius ita sint propria , ut nulli alii societati , quae Christi non sit , convenire possint. Haec porro signa , characteres seu indicia ea sunt , quae vulgo notas nuncupamus (1).

147. Hae notae, quae praestant ut cognitio nobis verae Ecciesiae affulgeat, non debent ad arbitrium confingi; alioquin unaquaeque secta prius notas, quae magis sibi arriserint, reperiet , easque sibi deinceps adjudicabit , ut se unice veram esse Christi Ecclesiam inferat ; nuUusque erit controversiae exitus , uti reipsa ab haere- ticis semper factum est (2). Debent proinde notae ex intima ac essenliali ipsius Ecclesiae a Christo institutae constitutione sua sponte enasci.

sit negotium illis ( baereticis ) , non eih- nicos convertendi, sed nostros ever- tendi P Hanc magis gloriam captant^ si slantihus ruinam , non sijacenii- bus elevationem operentur,.. Nostra suffodiunt , ut sua cedificent. Cfr. in liunc textam notae P. La Cerda , n. 2^4 et seqq.

(1) Bellarminns , De Ecclesia mi- litante , lib. iv, cap. i , tres conditio- nes assignat , qaae concurrere debent ad veras notas constituendas : i° quod debeant esse proprice et non commu- nes ; 2° debeant esse notiores ea re, cujus sunt nolae ; 3° debeant esse «n- separahiles a vera Ecclesia, cujus nota sunt. Quas quidem conditiones ibidem fuse evclvit.

(2) Cfr. Bellarm. loc. cit. ubi re- < censet notas ab haereticis excogitatas , ostendititque, eas insuflicientes ac inep- tas esse ad propositam inquisitionem ; sunt autem i° vera et incorrupta prae- dicatio Evangelii , i° legitima admini- stratio Baptismi , 3° legitimus ususEu- cliaristiae , 4° legitimus usus clavium , 5° legitima electio ministrorum , 6° oratio publica , psalmodia el catechis- mus lingua vulgari , ^° mysterium crucis , id est , tribulationes intus et extra , aliaeque ejusmodi postea invectae. Etiam Guillelmus Palmer , in op. cit. De Ecclesia Christi , part. i, cap. 2, excludit has diversas notas , prsesertim eam, quaestaluitur in veritate doctrinoB, cum maxima hominum pars idonea

PART. I. CAP. III. DE ECClESm NOTIS. 87

148. Cum vero ex hactenus vindicalis Ecclesia a Christo fun- data constet, ad modum viventis humani individui, anima^ corpore et vita , qu3e vi utriusque conjunctionis et commercii exurgit , sequitur non alias notas verae Christi Ecclesiae assignari posse , quam quae ex ejusmodi constitutione ac natura profluunt. Eae autem sunt unitas , sanctitas , catholicitas et apostoUcitas , quas nempe jam a IV rei christianae seculo recensuerat conci- lium Constantinopolitanum in fidei symbolo iUis verbis : Credo unam, sanctam, cathoUcam et apostoUcam Ecclesiam (1).

149. Has igitur et non ahas esse verae Christi Ecclesiae notas , nec ulli prorsus societati praeterquam soli Ecclesise Romanae con- venire seu competere posse, ostendendum nobis est. Quodqui- dem praestare in sequentibus propositionibus aggredimur.

PROPOSITIO I.

Tera Christi Ecclesiw notce sunt unitas, sanctitas, catholicitas

et apostolicitas.

150. Quamvis nonnulla dixerimus in tractatu De vera reU- gione (2) de Ecclesiae unitate , quae tamen illic disseruimus , non debent permisceri cum iis , de quibus in praesentia agimus. Etenim illic de unitate disseruimus , prout Ecclesiae proprietas essentialis est; hicvero eam pertractamus , quatenus est indicium externum, character , signum aut nota externa , qua ducimur ad illam Ec- clesiam cognoscendam , quae tali proprietate praedita est ; quod et

non sitad examen istad instituendam, nitur , ac propterea una significatnr ,

et tamen quaelibet secla contendat se quae dicitur sancta et catholica ; quod

tenere veram et ortLodoxam Christi si Ecclesia catholica est , debet neces-

doctrinam. Ea tamen hic interserit , sario pariter esse apostolica , ut ex di-

quse nobis non probantur, et suo loco cendis perspicuum fiet. Quod vero spe-

excutiemus. ctat ad alias sive plures sive pauciores

(1) Hae autem non sunt nisi expli- notas assignatas a nonnuUis Patribus

cita expositio notarum , quae in symbolo et theologis , illae vel reducuntur ad

apostolico continentur illis verbis : quatuor recensitas , vel eas implicile

Credosanctam Ecclesiam catholicam. continent, Nam JbWeata in singulari numero po- (2) Part. ii, prop. i?.

88 TRACT. BE LOCIS THEOLOGIGIS.

de notis reliquis est intelligendum. Proprietates enim intimas sunt et ad rei essentiam pertinent ; notae autem sunt extrinsecse , atque essentiae ac proprietatum manifestationes , quae ex intrin- secis proprietatibus efflorescunt. Nonnulla tamen et de his pro- prietatibus ob materiae necessitudinem hic adjicere debemus.

151. Verum, priusquam has notas verae Ecclesiae Christi vin- dicemus , nonnulla praemonenda sunt tum de notis ipsis , tum Ae earum natura et ordine gefiettco , seu ratione qua altera ex altera gignitur , ut inde demum inferamus , ita se illas habere per modum unius , ut vei omnes vel nuUa competat Ecclesiae.

152. Itaque inprimis deprehendimus , hasce notas extrinsecas necessario originem ducere ab ipsa rei natura , seu ab essentiali Ecclesiae constitutione^prout aChristo instituta est, ita ut ex ipsis vera Christi Ecclesia veluti a sua externa specie et physionomia internoscatur et secernatur a quavis societate , quae Christi non sit. 2o Ex eisdem notis nec solam animam nec solum corpus Ecclesiae debere nobis patefieri , sed utrumque simul , prout in mutuo commercio seu communicatione reperiuntur , scilicet prout Ecclesia corpus vivens est , et vita quidem divina ac supernaturali.

153. Ad secundtim quod spectat , observamus , talem esse na-

turam ac indolem harum notarum , ut necessario nexu adhaeres-

cant suo principio , ex quo profluunt. Hinc ut unitas esse possit ,

non solum debet esse plena et formaHs , sed debet praeterea se-

cum necessario prae se ferre principium , ex quo haec ipsa unitas

constituitur ; nempe non sufficit, ut habeatur eadem fidei pro-

fessio , idem Sacramentorum usus , communicatio mutua mem-

brorum ; sed requiritur insuper principium auctoritatis , ex qua

sola in omnibus eadem fidei professio oritur ; principium, inquam

divinitus institutum, visibile efficaxque, quodin Ecclesiam uni-

versam influat, illamque regat ac moderetur, ut exurgat vera

ac intima connexio inter caput et membra , inter membra sin-

gula ad invicem , ac demum inter animam et corpus. Id quod et

de ceteris notis suo modo intelligi debet ; prout in nota sanctitatis

manifestum est , quae absque gratia sanctificante et charitate, ex

qua gignitur , consistere non potest ; atque item de notis catho-

licitatis et apostolicitatis , quae concipi nequeunt absque unitate , a

qua dependent.

PART. I. CAP. III. »E ECCLESm NOTIS. 89

154. Ad postremum quod attinet , adnotamus , tres posleriores notas virtualiter includi in priori , nempe in unitate , atque ab ea tanquam communi fonte dimanare. Etenim siunitas, quae a principio auctoritatis constituitur ^ caput simul et membra com- plectitur , nec non corpus et animam , profecto sequitur , Ec- clesiam , quae pro nota characteristica babet unitatem , debere pariter tanquam notam suam babere sanctitatem , qua dignoscitur ipsam vivere , nec noncatbolicitatem, ut ipsius Ecclesiae cognosca- tur semper et ubique identitas , ac demum apostoHcitatem ra- tione ejusdein originis ac doctrinae. Unde liquet, uti jam prae- monuimus , ita inter se notas istas colligari ac mutuo nexu ab invicem dependere , ut nulla tolli possit , quin ceterae corruant , aut ulla earum reperiri, quin reliquae coexistant (1). Restat igi- tur , ut primum inspiciamus, utrum ejusmodi notae debeant verae Cbristi Ecclesi^ competere, an vero abae requirendae sint. Nos porro affirmamus , recensitas notas et non aUas verae Cbristi Ec- clesiae necessario competere (2) , quod quidein ostendere arduum negotium non est.

155. Sane si notae externae alicujus rei tales natura sua esse debent , ut nos certo et absque deceptionis periculo ducant in ejus cognitionem , ita oportet eas nobis exbibere rem , cujus notae sunt , ut ipsi soli conveniant ac nulli alii praeterea ; atqui ejusmodi sunt quatuor , quas recensuimus , notse ; ergo. Majorperse patet ; minorem vero sic evincimus. Ex superius vindicatis , vera Cbristi

(1) Atque hic obiter animadverto , ipsis adstrai. Impossibile enim est , ut,

a nonnullislheologisconstitui wmWem si unitas , qualis reqoirilur ad notam

non jam ceu nolam, ut vocant , po- constituendam , reperiatur, colligi inde

sitivam , ita nt ex eo , quod in aliqua non possit, societatem, in qua conspici-

communione unitas reperiatur , inferri tur, esse veramChristi Ecclesiam.

legitime possit , eam esse veram Christi (2) Quae quidem intelligi nequeunt

Ecclesiam , sed solum uti notam seu de numero , ut ila dicam , materiali ,

signum negativum exhiberi , quatenus, sed de re , ita ut non alia nota assi-

si in aliquo coetu desit , legitime in- gnari possit^quae cum recensitis com-

ferri possit, eum non esse veram Christi poni nequeat , aut ad illas revocari ,

Ecclesiam. Quod quidem mihi videtur juxta ea qufe paulo ante diximus. imo nec vere ab

M

TRACT. DE LOGIS TIIEOIOGIGIS.

Ecclesia ea sola est, quae per modnm unius a Christo instituta est ad instar individui viventis ex anima et corpore , et quidem cor- pore integro, quale exurgit ex capite et membris ita inter se coor- dinatis , ut caput praesit , membra arctissime inter se connexa ei- dem subsint, ab eoque regantur, motumque, ut ita dicam , ab eodem accipiant. Jam vero recensitas notas nos ducere in hujus Ecclesiae cognitionem, patet vel levi instituto singularum examine^ quod sic per partes aggredimur.

DE NOTA UNITATIS.

156. UnitasEcclesiaeinScripturisconstanterpraedicatur. Chris- tus enim vocat Ecclesiam regnum siium, ovile, domum, Ec~ clesiam suam semper in singulari numero ; Apostolus vero pas- sim Christi Ecclesiam vocat corpus Christi, quod certe nonnisi unum esse potest. Supervacaneum autem esset congerere san- ctorum Patrum testimonia ad hoc confirmandum , cum et ad- versarii ipsi id fateantur (1).

157. Haec autem unitas exurgit ex unitate /?fl?ee et charitatis ^ seu communionis , quo fit ut ii omnes , qui ad unitatem Ecclesiae pertinent, eamdem fidem profiteri et eamdem tenere commu- nionem debeant. Si utraque aut alterutra desit , Ecclesiae unitas nec est , neque concipi potest. Etenim ad unitatem fidei quod spectat, nota sunt Apostoli verba : Unus Dominus^ unafides ^ unum baptisma (2) ; ad unitatem vero charitatis seu commu- nionis quod attinet , praeterquam quod Christus mortuus per- hibetur, utfilios Dei, qui erantdispersi, congregaret in unum (3),

(1) Plara testimonia Dr. Palmer, op. burch , in controv. De notis seu signis

cit. De Ecdesia, part. i, cap. 4> Ecclesice , part, post. § 2, licet Pro-

sect. 2 , congerit ex Calvino , ex angli- testantes omnes , saltem ipsornm

canis , presbyterianis , methodistis, etc. tempore , agnoverint Ecclesiam unam,

qui unanimiter profitentur , grave esse nuUas tamen confessiones Proteslantiam

peccatumscindere unitatem , acomnes ponere unilatem tanquam notam vel

teneri ad communionem cum iis , qui signum verae Ecclesiae. censentur veram Ghristi Ecclesiam con- (2) Ephes. iv, 5.

stituere. Verum illud sedulo animad- (3) Joan. xl , 52. Ubi pariter ani-

vertendumestcamFratribusdeWalem- madvertendum est , camdicimus, no-

PART. I. GAP. III. DE ECGI. NOTIS. 91

id est , ut in unam Ecclesiam coadunaret illos , qui partim ex Ju- dseis partim ex gentibus in ipsum essent credituri, eam Patri suo maxime commendavit, dicens , Joan. XVII : Paier sancte ^ serva eos in nomine tuo , quos dedisti mihi , ut sint unum , sicut et nos, Et paulo post rogat, ut haec Ecclesiae suae unitas in fide et charitate perpetuo duratura sit : Nonpro eis rogo tantum^ sed et pro eis y qui credituri sunt per verhum eorum in me^ ut omnes unum si^it, sicut tu Pater in me et ego in te , ut et ipsi in nobis unum sint, Utrumque complexus pariter est Apostolus scribens ad Ephesios : Solliciti servare unitatem spiritus in vin^ culopacis, Unum corpus et unus spiritus... donec occurramus omnes in unitatem fidei.., veritatem autem facienies in chari- tate, crescamus in illo per omriia , quiest caput Christus. Ex quo totum corpus ^ compactum et connescum per juncturam sub- ministrationis secundum operationem in mensura uniuscujus- que membri, augmentum corporis facit in cedificationem sui in charitate (1) ; et alibi passim.

158. Nec aliam notam unitatis Ecclesioe , prout exterior ac visi- bilis est , agnoverunt sancti Patres praeter eam , quae exurgit ex duplici capite , nempe ex fide, quae una in omnibus est , et ex cha- ritate seu communione, cujus vinculo omnes colligantur. S. Ambro- sius Ecclesiam definit Congregationem , quce in unum connexum corpus atque compactum unitaie fidei eP charitatis assurgit (2).

tam nnitatis exnrgere sea conflari nem. Hoc sensa Patres at notam es-

etiam ex anitate charitatis , hoc no- sentialem Ecclesiae constitaunt charitatis

mine liic minime significari charitatem anitatem ; hac de caasa adjecimas il-

illam , qaa nos matao diligere debemas lam explicationem seu communionts,

veluti virtutem personalem et privatam, Alioquin privatus homo ex eo , qaod

qoa vel cum infidelibus ipsis conjnngi alium odio prosequeretur , scinderet

debemus , qui extra Ecclesiam sunt ; anitatem Ecclesi» , et extra Ecclesiam

sed significamus charitatem specialem esset , quod est absurdum , ac nemo

totius christiani populi propriam, qua anquam ne somniavit qaidem. Cfr.

omnes absque divisione adhaeremus Maldonat. in hunc loc. pastoribus et episcopis ad idem corpus (1) Loc. cit. v. 3i6.

constituendum , profitentes eamdem fi- (2) De Ofjiciis , lib. iii , cap. 3 ,

dem et tenentes earadem communio- n. 19, edit. Maur.

92 TRACT. DE lOCIS THEOLOGICIS.

Et anteipsum TertuUianus : Commiinicamus^ scribebat, Ecclesiis apostolicis , quod niilli doctrina diversa (1) ^ nempe ob ejusdem fidei unitatem. Idem docet S. Augustinus in libro De unitate Ec* clesicB (2) , et reliqui unanimiter. Quapropter Episcopi africani in Sardinia exules : Membr a y'\nq\nunt^ ecclesiastici corporis,.. in unitate fidei compages i^etinet unitatis